7. Bijlage 5: Archeologisch onderzoek
Tekst van het document
Slagharen Zwarte Dijk 37
52
Figuur 30: Getekende boorprofielen in schematische doorsnedes E tot en met H, plandeel 3 (raccoon Village 2).
Bureau voor Archeologie Rapport 1188
Slagharen Zwarte Dijk 37
53 2: Dekzand Op de fluvioperiglaciale afzettingen ligt een pakket zwak of matig siltig zand met een matig fijne of matig grove mediane korrelgrootteklasse. Het zand heeft een matig kleine spreiding en is vaak afgerond. Dit bodemmateriaal is geïnterpreteerd als dekzand. Het dekzand wordt gerekend tot de Formatie van Boxtel. Daar waar het dekzand in de vorm van ruggen en welvingen is afgezet, kon zich tot aan de veenbedekking in het Neolithicum onder natuurlijke omstandigheden een veldpodzolgrond ontwikkelen. Kenmerkend voor deze gronden zijn de uit- en inspoelingshorizonten (E- en B-horizonten). Bij het booronderzoek is vastgesteld dat de B-horizonten op veel plaatsen in plandelen 1 en 3 nog aanwezig zijn: Dit is het geval in 12 van de 25 boorprofielen van plandeel 1 en in 16 van de 25 boorprofielen van plandeel 3. Zie fig. 25 en 27 voor de ligging van deze punten. In boorprofielen 23 en 42 is nog een E-horizont aanwezig. 3: Veen In boorprofielen 26, 29 en 30 ligt op het dekzand of direct op de fluvioperiglaciale afzettingen een laag veen. Dit veen is 5 tot 30 cm dik en sterk amorf. Dit veen is een restant van de oorspronkelijke veenbedekking dit in de 19e eeuw is afgegraven. In een aantal boorprofielen zijn daarnaast in de A-horizont nog veenbrokken aanwezig (boorprofielen 4, 17, 23, 27, 28, 31 en 55).
4: Bouwvoor Op het dekzand in plandelen 1 en 3 ligt een zwarte humeuze laag van 15 tot 80 cm dik. Dit is de bouwvoor die is ontstaan door ploegwerkzaamheden voor akkerbouw in de 19e en 20e eeuw. In het westen van plandeel 1 vindt nog steeds akkerbouw plaats. Op sommige plaatsen is de bouwvoor zeer humeus en soms met veenbrokken, hetgeen erop wijst dat de bouwvoor deels van oorsprong een veenkoloniaal dek is. De kenmerkende dikte van de bouwvoor is 40 tot 50 cm. De bouwvoor is bodemkundig een A-horizont. De A-horizont gaat soms scherp over in de C-horizont (AC profielen) maar even vaak (in plandeel 1) of vaker (plandeel 3) liggen onder de zwarte A-horizont nog (resten van); b horizonten. 5: Veenkoloniaal dek opgehoogd en omgewerkt In plandeel 3 bestaat de bovenste laag uit een mix van zandlagen die meer een minder humeus zijn. Dit pakket wordt geïnterpreteerd als een veenkoloniaal dek dat is opgebracht na de vervening; vermoedelijk is de grond in dit plangebied in de 20e eeuw bij de ontwikkeling van het recreatiepark verder opgehoogd en omgewerkt. 6: Omgewerkte grond Bij een aantal boorpunten is het bodemprofiel omgewerkt tot in de C-horizont. Deze boorpunten zijn met een X gemarkeerd in fig. 25 tot en met 28. Deze verstoorde profielen liggen verspreid in het onderzochte gebied (nummers 9, 16, 33, 37, 40 en 61).
Bureau voor Archeologie Rapport 1188
Slagharen Zwarte Dijk 37
54
3.4
Archeologische interpretatie Plandeel 2 (Banditoland) Uit het booronderzoek blijkt dat in heel plandeel 2 geen resten van podzolhorizonten aanwezig zijn. Waarschijnlijk heeft dit plandeel altijd natte omstandigheden gekend. De NAP hoogte van de top van het dekzand ligt tussen 7,0 en 7,5 m NAP; dit is lager dan plandelen 1 en 3. Waarschijnlijk is dit plandeel tot in de 19e eeuw onderdeel geweest van veenmeer De Groene Blas (ook wel Krane Plas). De geconstateerde lage natte ligging correspondeert met de bevindingen op het terrein dat in noordelijke richting aansluitend is onderzocht in 2015.23 Geconcludeerd kan worden dat de lage ligging van dit plandeel die op het AHN al zichtbaar is, vermoedelijk niet door afgraving is ontstaan (zoals in het bureauonderzoek werd geopperd) maar een natuurlijk gegeven blijkt te zijn. De kans is klein dat in dit plandeel archeologische resten aanwezig zijn. Plandelen 1 en 3 (Nieuwe Camping en Raccoon village 2) In plandelen 1 en 3 is in ongeveer de helft van de boorprofielen nog een restant van een podzol B-horizont aanwezig. In de zones rondom deze boorpunten kunnen ondiepe archeologische sporen onder de A-horizont nog bewaard zijn gebleven, evenals vindplaatsen die zich uitsluitend als vondstenstrooiing manifesteren.
Ter hoogte van boorpunten met een AC profiel moet rekening gehouden worden met de aanwezigheid van archeologische resten, maar in die zones is de top het sporen niveau vergraven; ondiepe sporen en vondstenstrooiingen zijn daar niet geconserveerd. In gebieden waar én podzolhorizonten ontbreken én de top van de C-horizont laag ligt (lager dan de top van de B-horizont in omliggende boorpunten), is de kans klein dat nog sprake is van behoudenswaardige archeologische resten. Dit geldt voor: plandeel 1: boorpunten 1 en 14. plandeel 3: boorpunten 37, 40, 55. De boring ter hoogte van het erf in plandeel 1 (boring 16) laat ook een volledig vergraven bodemprofiel zien. Het is aannemelijk dat de bodem bij de bouw van dit 19e eeuwse erf ook vergraven is tot in de C-horizont en de kans dat daar archeologische resten nog bewaard kunnen zijn, wordt ook als klein ingeschat. Ter hoogte van boorpunt 9 is het bodemprofiel ook volledig vergraven; het is echter niet duidelijk hoe groot de zone is waarvoor dit geldt.
23 Boshoven 2015 Bureau voor Archeologie Rapport 1188
Slagharen Zwarte Dijk 37
55
3.5
Waardestelling en Selectieadvies Conform KNA 4.1 vormen een waardestelling (VS06) en selectieadvies (VS07) van vindplaatsen onderdeel van een standaardrapport (VS05). Uit het verkennend booronderzoek blijkt dat in plandelen 1 en 3 archeologische resten aanwezig kunnen zijn. Er zijn echter nog geen vindplaatsen aangetroffen. Er is daarom geen waardestelling mogelijk en er is geen selectieadvies opgesteld.
Bureau voor Archeologie Rapport 1188
Slagharen Zwarte Dijk 37
56
4
Conclusie De onderzoeksvragen kunnen als volgt worden beantwoord: 1.
Waaruit bestaan de voorgenomen bodemingrepen?
De beoogde ingreep bestaat uit de ontwikkeling van de plandelen ten behoeve van het Recreatiepark Slagharen. Er is aangegeven dat sprake is van een nieuwe camping, Banditoland en Raccoon village 2. De aard en de omvang van ingrepen zijn echter nog niet bekend. 2.
Wat is de landschappelijke ligging van het plangebied in termen van geomorfologie, geologie en bodemkunde?
Het plangebied ligt in het archeologisch landschap 'Keileemgebied', in de landschapszone keileemruggen. Ten oosten en westen van het plangebied liggen goed herkenbare grondmoreneruggen. Het plangebied ligt tussen deze ruggen in een landschap van aaneensluitende dekzandruggen of -welvingen. De bodemkaart geeft aan dat in het dekzand zich veldpodzolgronden hebben ontwikkeld. De oostelijke strook van plandeel 3 zou een moerige toplaag en een veenkoloniaal dek kunnen hebben. Plandeel 2 is “bebouwd” op de aardkundige kaarten. Uit historische kaartmateriaal blijkt dat dit plandeel mogelijk tot in de 19e eeuw deels ter hoogte van een veenmeer heeft gelegen. Door vernatting in het Holoceen is de regio tussen 3.850 en 1.500 voor Christus met veen overgroeid. De veenmoerassen bij Slagharen zijn in de 19e eeuw verveend 3.
Is sprake van bekende bodemverstoringen?
Bij de 19e eeuwse verveningen kan de top van het dekzand zijn vergraven. Uit het AHN blijkt dat plandeel 2 mogelijk is afgegraven, evenals een deel van plandeel 3. In plandeel 2 zijn in de 20e eeuw recreatiewoningen gebouwd en deze zijn inmiddels weer afgebroken. Bij de bouw en sloop kan de bodem zijn verstoord. 4.
Wat is de historische ontwikkeling van het plangebied?
Door of nabij het plangebied loopt in de 17e en 18e eeuw de Frieze Dijk. Eind 18e eeuw (Hottingeratlas) is deze nog in het veld zichtbaar. Ook de Zwarte Dijk heeft oorspronkelijk een andere loop, zoals ingetekend op de kadastrale minuut. De venen bij Slagharen worden vanaf begin 19e eeuw verveend en daarna wordt het verveende gebied geschikt gemaakt voor landbouw. In de 19e eeuw is het erf ter hoogte van Zwarte Dijk 52 bebouwd (plandeel 1). De huidige bebouwing op dit erf is van 1937. In 1963 wordt Recreatiepark Slagharen opgericht met in plandeel 2 de eerste recreatiewoningen. In de loop van de 20e eeuw breidt het recreatiepark uit met meerdere attracties en meer recreatiewoningen. 5.
Is sprake van bekende archeologische waarden (zoals AMK terreinen, vondstlocaties, historische kernen) in het plangebied en directe omgeving, en zo ja welke?
In het plangebied liggen geen bekende archeologische vondsten, historische bebouwingslinten of historische erven. In het plangebied kunnen resten van historische dijken liggen, echter van deze dijken is aan het maaiveld niets meer herkenbaar.
Bureau voor Archeologie Rapport 1188
Slagharen Zwarte Dijk 37
57 6.
Kunnen archeologische resten in het plangebied aanwezig zijn? Zo ja, wat is daarvan op hoofdlijnen de omvang, ligging, aard en datering?
In het plangebied kunnen archeologische resten aanwezig zijn uit alle perioden vanaf het Paleolithicum tot en met Nieuwe tijd. In de periode Paleolithicum tot en met de Bronstijd is het plangebied niet of niet geheel met veen overgroeid. Archeologische resten uit deze periode kunnen bestaan uit resten van bewoning, economie, infrastructuur, rituelen en begravingen. Uit de periode daarna (IJzertijd tot en met Nieuwe tijd B) kunnen complextypen aanwezig zijn gerelateerd aan het verzamelen van voedsel, de jacht en visvangst. Mogelijk zijn resten van dijken aanwezig (Frieze Dijk, oude loop Zwarte Dijk), maar resten van deze dijken zijn in het veld niet meer herkenbaar. Uit de vroege 19e eeuw kunnen resten gerelateerd aan de veenontginningen aanwezig zijn. 7.
Worden deze archeologische waarden verstoord door de voorgenomen bodemingrepen? Zo ja, op welke wijze?
Als bodemingrepen plaatsvinden kunnen archeologische resten worden vergraven. 8.
Welke vervolgstap(pen) kunnen worden genomen om rekening te houden met (mogelijke) archeologische resten?
Aanbevolen wordt om een verkennend booronderzoek uit te voeren om de aard en intactheid van het bodemprofiel nader te bepalen zodat de archeologische verwachting kan worden gecontroleerd en verfijnd. Verkennend booronderzoek: 9.
Wat is de aard (geologisch en bodemkundig) en intactheid (verstoringen) van het bodemprofiel?
Uit het booronderzoek blijkt dat heel plandeel 2 altijd een van nature lage natte ligging heeft. Er zijn geen resten van podzolhorizonten aanwezig. De kans is klein dat in dit plandeel archeologische resten aanwezig zijn. Plandelen 1 en 3 liggen hoger dan plandeel 2. Deze plandelen liggen op dekzandruggen -of welvingen. In deze plandelen is in ongeveer de helft van de boorprofielen nog een restant van een podzol B-horizont aanwezig. De boring ter hoogte van het erf in plandeel 1 (boring 16) laat ook een volledig vergraven bodemprofiel zijn. 10.
Zijn potentiële archeologische niveaus aanwezig, en zo ja, wat is de aard, diepteligging en verbreiding daarvan?
Plandeel 2 is van nature een laag en nat gebied. De kans is klein dat in dit plandeel archeologische resten aanwezig zijn. Ter hoogte van plandelen 1 en 3 ligt een golvend dekzand landschap. In ongeveer de helft van de boorprofielen nog een restant van een podzol Bhorizont aanwezig. In deze plandelen kunnen daarom wel archeologische resten aanwezig zijn. Het gaan dan hoofdzakelijk om archeologische resten uit de periode Paleolithicum tot en met de Bronstijd gerelateerd aan jager-verzamelaars en aan vroege landbouwsamenlevingen. Het potentiële archeologische niveau ligt onder de bouwvoor, in de top van het dekzand. Dit niveau ligt minimaal op 15 cm-mv en maximaal op 80 cm-mv, maar meestal tussen 40 en 50 cm-mv.
Bureau voor Archeologie Rapport 1188
Slagharen Zwarte Dijk 37
58 In de zones waar nog podzol B-horizonten aanwezig zijn (ABC of AEBC profielen), kunnen ondiepe archeologische sporen onder de A-horizont nog bewaard zijn gebleven, evenals vindplaatsen die zich uitsluitend als vondstenstrooiing manifesteren. Ter hoogte van boorpunten met een AC profiel moet ook rekening gehouden worden met archeologische resten, maar in die zones is de top het sporenniveau vergraven; ondiepe sporen en vondstenstrooiingen zijn daar niet geconserveerd. In gebieden waar én podzolhorizonten ontbreken én de top van de C-horizont laag ligt (lager dan de top van de B-horizont in omliggende boorpunten), is de kans klein dat nog sprake is van behoudenswaardige archeologische resten. Dit geldt in plandelen 1 en 3 voor slechts enkele boorpunten (1, 14, 37, 40 en 55). Eindoordeel: 11.
Indien (mogelijk) archeologische waarden aanwezig zijn: a) Worden deze archeologische waarden verstoord door de voorgenomen bodemingrepen? Zo ja, op welke wijze? In plandelen 1 en 3 moet rekening worden gehouden met archeologische resten. Als in deze plandelen bodemingrepen plaatsvinden dieper dan de onderkant van de bouwvoor dan worden eventuele archeologische resten vergraven. In plandeel 2 hoeft geen rekening gehouden te worden met archeologische resten. b) Welke maatregelen kunnen worden genomen om voldoende rekening te houden met deze archeologische waarden? Aanbevolen wordt om graafwerkzaamheden dieper 50 cm in de rood gemarkeerde zone plandeel 1 en dieper dan 40 cm in heel plandeel 3 te vermijden in de rood gemarkeerde zones in fig. 31; dit zijn de in het bestemmingsplan vastgelegde vrijstellingsdieptegrenzen die voor het grootste deel al gelden in deze plandelen. In dat geval vinden geen of nauwelijks verstoringen van het potentiële archeologische sporenniveau plaats. Indien diepere bodemingrepen zijn voorzien, dan wordt aanbevolen nader archeologisch onderzoek uit te voeren om te bepalen of archeologische resten aanwezig zijn of niet (kartering), en wat de waarde is van eventuele resten (waardering).
12.
Indien vervolgonderzoek nodig is: Welke methode(n), techniek(en) en strategie(ën) van Inventariserend veldonderzoek zijn hiervoor geschikt?
Archeologische resten gerelateerd aan bewoning uit de periode van jagers, verzamelaars en eerste boeren kenmerken zich door een lage spoordichtheid en een lage tot matige vondstdichtheid. Archeologische resten gerelateerd aan bewoning uit de periode van vroege landbouwers kenmerken zich door een lage tot matige spoordichtheid en een lage tot matige vondstdichtheid.24 Van beide periodes bestaat het bewaarde materiaal vooral uit vuursteenfragmenten en betreft het vindplaatsen van variabele grootte. Een opsporingsmethode die hierop aansluit is standaard methode A4 uit de Leidraad karterend booronderzoek van de SIKB:25 Booronderzoek met een 15 cm Edelmanboor in een 8 m x 10 m verspringend grid waarbij het opgeboorde materiaal wordt gezeefd over een zeef 24 Rensink e.a. 2016 25 Tol, Verhagen en Verbruggen 2012 Bureau voor Archeologie Rapport 1188
Slagharen Zwarte Dijk 37
59
Nader onderzoek in rode zone in dien ingrepen dieper dan 50 cm zijn voorzien
Nader onderzoek in rode zone in dien ingrepen dieper dan 40 cm zijn voorzien
Figuur 31: Advieskaart plandelen 1 en 2 (boven) en onder (plandeel 3).
Bureau voor Archeologie Rapport 1188
Slagharen Zwarte Dijk 37
60 met een maaswijdte van 3 mm. Echter, op plaatsen waar alleen nog AC profielen aanwezig zijn (circa de helft van plandelen 1 en 3), is het vondstenniveau mogelijk verstoord of verwijderd. En in een dergelijke geval is een booronderzoek niet de juiste werkwijze. Daarom wordt aanbevolen uit te gaan van het opsporen van archeologische resten die zich als een sporenniveau manifesteren. Archeologische resten kunnen zodoende het beste worden gekarteerd en gewaardeerd met een archeologisch proefsleuvenonderzoek.
Bureau voor Archeologie Rapport 1188
Slagharen Zwarte Dijk 37
61
5
Advies In een groot deel van plandeel 1 (nieuwe camping) en in plandeel 3 (Raccoon village 2) kunnen archeologische resten aanwezig zijn. Aanbevolen wordt om graafwerkzaamheden in de rood gemarkeerde zones van fig. 31 dieper dan 50 cm in plandeel 1 en dieper dan 40 cm in plandeel 3 te vermijden. Dit zijn de in het bestemmingsplan vastgelegde vrijstellingsdieptegrenzen. In dat geval vinden geen of nauwelijks verstoringen van het potentiële archeologische sporenniveau plaats. Indien diepere bodemingrepen zijn voorzien, dan wordt aanbevolen nader archeologisch onderzoek uit te voeren om te bepalen of archeologische resten aanwezig zijn of niet (kartering), en wat de waarde is van eventuele resten (waardering). Aanbevolen wordt om een kartering en eventuele waardering uit te voeren door middel van een archeologisch proefsleuvenonderzoek. De werkwijze van het onderzoek dient vastgelegd te worden in een door de bevoegde overheid goed te keuren Programma van Eisen (PvE). Bureau voor Archeologie adviseert om plandeel 2 (Banditoland) vrij te geven voor ontwikkelingen waarbij bodemingrepen zijn voorzien. Dit onderzoek is met grote zorgvuldigheid uitgevoerd. Het is echter nooit uit te sluiten dat bij de graafwerkzaamheden toch archeologische resten worden aangetroffen op plaatsen en dieptes waar die niet worden verwacht.
Eventuele archeologische resten is men verplicht te melden bij de Minister van OCW in overeenstemming met de Erfgoedwet. In dit geval wordt aangeraden om contact op te nemen met de gemeente Hardenberg.
5.1
Status en inhoudelijke afstemming bevoegde overheid De eerste versie van het rapport (versie van 10 juni 2022) is door de opdrachtgever aan de gemeente ter toetsing voorgelegd. De archeologisch deskundige van de gemeente heeft het rapport getoetst op 28 november 2022. Deze onderschrijft de conclusies van het rapport. Opmerkingen op het rapport zijn in onderhavige versie van het rapport (versie van 1 december 2022) verwerkt.
Bureau voor Archeologie Rapport 1188
Slagharen Zwarte Dijk 37
62
6
Literatuur Bongers, J.M.G. 2009. ‘Slagharen, Knappersveldweg (gemeente Hardenberg, Ov.). Een Inventariserend Archeologisch Veldonderzoek’. Steekproefrapport 2009–10/01. Zuidhorn: De Steekproef. ———. 2013. ‘Slagharen, Zwarte Dijk 46 (Gemeente Hardenberg, Ov.). Een Inventariserend Archeologisch Veldonderzoek’. Steekproefrapport 2013– 09/04Z. Zuidhorn: De Steekproef. Bosch, J.H.A. 2008. ‘Archeologische Standaard Boorbeschrijvingsmethode versie 1.1: Op basis van de Standaard Boor Beschrijvingsmethode versie 5.2’. 2008-U-R0881/A. Deltares-rapport. Boshoven, E.H. 2015. ‘Spray Park Attractiepark Slagharen in Slagharen, gemeente Hardenberg; archeologisch bureauonderzoek en verkennend booronderzoek’. RAAP-notitie 5001. Weesp: RAAP. Fijma, P. 2009. ‘Archeologisch onderzoek De Praam te Slagharen Inventariserend Veldonderzoek’. Grontmij Archeologische Rapporten 725. Arnhem: Grontmij Nederland B.V. Gemeente Hardenberg. ‘Archeologisch beleidskaarten Hardenberg’. https://www.hardenberg.nl/archeologie. Haartsen, Adriaan en Elyse Storms. 2009. ‘Ontgonnen verleden Regiobeschrijvingen provincie Overijssel’. Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, Bureau Lantschap. https://edepot.wur.nl/144248. Hesselink, Hendrik. 1739. ‘Pertinente Kaart van het vee, tussen de Markten van Lutte, Ane, Holthoene, die van Zuidwolde en Echtens Hooge veen’.
https://proxy.archieven.nl/0/E06954C75A31496B9838F7E9FEDD1276. HisGis. 2010. ‘HisGis’. http://www.hisgis.nl. Kadaster. 2013. ‘BAG-Viewer’. http://bagviewer.geodan.nl/index.html. Kadaster en PDOK. 2014. ‘AHN2 en 3 - WCS service’. http://nationaalgeoregister.nl. Ketelaar en van Hulten. 1810. ‘Veendikte kaart in de Markten van Oosteruizen, Arriën, Stegeren, Reeze en Lutten’. https://proxy.archieven.nl/0/140E8117D9C946B181860D86369C1D7F. Knoppers, J. en F. Miedema. 2004. ‘Archeologische inventarisatie van het tracé van de aardgastransportleiding Hardenberg-Slagharen’. RAAP rapport 1097. RAAP Archeologisch Adviesbureau. Maas, G.J., W.M. van der Meij, S.P.J. van Delft en A.H. Heidema. 2019. ‘Toelichting bij de legenda Geomorfologische kaart Nederland 1:50.000 (2019), achtergronddocument bij het landsdekkende digitale bestand’. Wageningen: Wageningen Environmental Research. http://legendageomorfologie.wur.nl/. Metselaar, A. 2011. ‘Geschiedenis van het Hooge Veen 0. Archeologische vondsten en hun achtergronden binnen en rond het gebied van het Hooge Veen’. de Mulder, E.J.F. 2003. ‘De ondergrond van Nederland’. Wolters-Noordhoff. Nederlands Normalisatie Instituut. 1989. Geotechniek: classificatie van onverharde grondmonsters. Delft: Nederlands Normalisatie-instituut. Onbekend. 1855.
‘Kaart van het terrein tusschen de Dedemsvaart, de Rivier de Vecht en de Eems met aanduiding voor de getrokken rode lijnen deselve door het graven van een kanaal door de Veenen, in vereeniging te brengen.’ https://collectieoverijssel.nl/collectie/archieven/? mivast=20&mizig=343&miadt=141&miaet=1&micode=1678&minr=250067 Bureau voor Archeologie Rapport 1188
Slagharen Zwarte Dijk 37
63 08&miview=ldt. Rensink, E., J.W. de Kort, J. van Doesburg, L. Theunissen en J. Bouwmeester. 2016. ‘Digitaal informatiesysteem Prospectie op Maat’. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. RCE. https://archeologieinnederland.nl/sites/default/files/attachments/Rapport %20Best%20pratices%20prospectie%20webA.pdf. Rensink, E., H.J.T. Weerts, M. Kosian, H. Feiken en B.I. Smit. 2015. ‘Archeologische Landschappenkaart van Nederland. Methodiek en kaartbeeld’. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. https://doi.org/10.17026/dans-xf6-ywnd. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. 2016. ‘Kaart van verdedigingswerken, alle linies en stellingen’. https://landschapinnederland.nl/bronnen-enkaarten/militaire-landschapskaart. ———. 2017. ‘Rijksmonumentenregister’. Cultureelerfgoed.nl. https://cultureelerfgoed.nl/monumentenregister. ———. 2021. ‘Archis3 - Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed’. https://archis.cultureelerfgoed.nl/#/login. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en Data Archiving and Networking Services. ‘e-depot voor de Nederlandse archeologie’. http://www.edna.nl. SIKB. 2018. ‘BRL 4000: Beoordelingsrichtlijn Archeologie, versie 4.1’. SIKB. https://www.sikb.nl/doc/BRL4000/BRL%20SIKB%204000%20Archeologie %20versie%204_1.pdf. Stichting RAAP. 2017. ‘Indicatieve Kaart Militaire Waarden (IKME)’. Tol, A.J., J.W.H.P. Verhagen en M. Verbruggen. 2012.
‘Leidraad inventariserend veldonderzoek; Deel: karterend booronderzoek’. SIKB. Tulp, C. 2004. ‘Een Inventariserend Archeologisch Veldonderzoek aan de Herenstraat te Slagharen’. Steekproefrapport 2004–08/21]. Zuidhorn: De Steekproef. Versfelt, H. J. 2003. ‘De Hottinger-atlas van Noord- en Oost-Nederland, 17731794’. Groningen: Heveskes. Visscher, Wim. 1999. ‘De Heerendijk’. Kroniek van de Historische Vereniging Zuidoost-Drenthe 1 (7): 9–11. Vos, P. en S. de Vries. 2013. ‘2e generatie palaeogeografische kaarten van Nederland (versie 2.0)’. Deltares. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE). https://archeologieinnederland.nl/bronnen-en-kaarten/paleogeografischekaarten.
Bureau voor Archeologie Rapport 1188
Slagharen Zwarte Dijk 37
Bijlage 1: Boorbeschrijvingen nr.
grens grond bijmenging (cm - mv)
mediaan kleur
nieuwvormingen antropogene horizonten interpretatie bijmengingen
overig
boven onder 1
beschrijver: C. de Jong 0
20 zand
zwak siltig; sterk matig grof donkerhumeus bruingrijs
A-horizont
bouwvoor A-horizont matig kleine spreiding; zand matig afgerond; basis scherp
20
35 zand
zwak siltig; zwak matig grof donkerhumeus geel
A-horizont
bouwvoor A-horizont weinig zwarte vlekken; weinig donker-bruine vlekken; matig kleine spreiding; zand matig afgerond; basis scherp; omgewerkte grond; glas vlak doorzichtig dun
35
60 zand
zwak siltig; sterk matig fijn zwart humeus
A-horizont
bouwvoor A-horizont spoor donker-gele vlekken; matig kleine spreiding; zand matig afgerond; basis scherp; omgewerkte grond
60
120 zand
matig siltig
C-horizont
dekzand C-horizont
matig grof licht-geel
2
matig grote spreiding; zand matig afgerond beschrijver: A. de Boer
0
10 zand
matig siltig; sterk matig fijn zwart humeus
A-horizont
bouwvoor A-horizont matig grote spreiding; zand afgerond; basis geleidelijk
10
35 zand
matig siltig; sterk matig fijn zwart humeus
A-horizont
bouwvoor A-horizont matig grote spreiding; zand afgerond; basis geleidelijk; met geloogde korrels, baksteen fragmenten zacht 5mm, vlakglas, steenkool
35
45 zand
matig siltig
A-horizont
bouwvoor A-horizont matig kleine spreiding; zand afgerond; basis geleidelijk; veel geloogde korrels (AE horizont)
45
65 zand
zwak siltig; zwak matig fijn donkerhumeus bruin
B-horizont
dekzand B en BChorizont
matig grote spreiding; zand afgerond; basis geleidelijk
65
105 zand
matig siltig
matig fijn lichtbruingrijs
C-horizont
dekzand C-horizont
matig kleine spreiding; zand afgerond; basis geleidelijk
105
130 zand
sterk siltig
matig fijn blauwgrijs
dekzand C-horizont
matig kleine spreiding; zand afgerond
matig fijn grijs
spoor baksteen; spoor glas
3
beschrijver: C. de Jong 0
25 zand
zwak siltig; sterk matig grof donkerhumeus grijs
A-horizont
bouwvoor A-horizont matig kleine spreiding; zand matig afgerond; basis scherp; geloogde korrels;
nr.
grens grond bijmenging (cm - mv)
mediaan kleur
nieuwvormingen antropogene horizonten interpretatie bijmengingen
overig
boven onder 25
45 zand
zwak siltig; zwak matig grof donkerhumeus bruin
B-horizont
dekzand B en BChorizont
weinig gele vlekken; spoor donker-grijze vlekken; matig kleine spreiding; zand matig afgerond; basis scherp; gevlekte B-horirzont
45
100 zand
zwak siltig
C-horizont
dekzand C-horizont
matig kleine spreiding; zand matig afgerond
matig grof licht-geel
4
beschrijver: A. de Boer 0
20 zand
matig siltig; sterk matig fijn zwart humeus
20
45 zand
matig siltig; sterk matig fijn donkerhumeus grijs
45
55 zand
zwak siltig; zwak matig fijn donkerhumeus bruin
55
80 zand
matig siltig
matig fijn lichtbruingeel
80
120 zand
sterk siltig
matig fijn licht-geel
spoor baksteen
spoor roestvlekken
A-horizont
bouwvoor A-horizont matig kleine spreiding; zand afgerond; basis geleidelijk
A-horizont
bouwvoor A-horizont matig grote spreiding; zand afgerond; spoor veenbrokjes; basis scherp; met geloogde korrels, baksteen fragmenten zacht 2cm oranjerood
B-horizont
dekzand B en BChorizont
matig kleine spreiding; zand afgerond; basis geleidelijk
C-horizont
dekzand C-horizont
matig kleine spreiding; zand afgerond; basis geleidelijk
dekzand C-horizont
matig kleine spreiding; zand afgerond
5
beschrijver: C. de Jong 0
30 zand
zwak siltig; sterk matig grof zwart humeus
bouwvoor A-horizont matig kleine spreiding; zand matig afgerond; basis scherp
30
55 zand
zwak siltig
omgewerkte grond
weinig donker-bruine vlekken; veel zwarte vlekken; matig kleine spreiding; zand matig afgerond; basis scherp; omgewerkte grond
55
75 zand
zwak siltig; sterk matig grof zwart humeus
omgewerkte grond
veel gele vlekken; weinig donker-bruine vlekken; matig kleine spreiding; zand matig afgerond; basis scherp; omgewerkte grond
75
125 zand
zwak siltig
zeer grof licht-geel
dekzand C-horizont
spoor zwarte vlekken; weinig donker-gele vlekken; matig kleine spreiding; zand matig afgerond; basis scherp
125
150 zand
sterk siltig
matig grof licht-geel spoor roestvlekken
dekzand C-horizont
matig grote spreiding; zand matig afgerond
matig grof licht-geel
C-horizont
6
beschrijver: A. de Boer 0
20 zand
matig siltig; sterk matig fijn zwart humeus
A-horizont
bouwvoor A-horizont matig kleine spreiding; zand afgerond; basis geleidelijk
nr.
grens grond bijmenging (cm - mv)
mediaan kleur
nieuwvormingen antropogene horizonten interpretatie bijmengingen
overig
boven onder 20
65 zand
matig siltig; sterk matig fijn donkerhumeus grijs
A-horizont
bouwvoor A-horizont matig grote spreiding; zand afgerond; basis scherp; geloogde korrels
65
70 zand
matig siltig; matig matig fijn donkerhumeus bruin
B-horizont
dekzand B en BChorizont
matig grote spreiding; zand afgerond; basis geleidelijk
70
85 zand
matig siltig
matig fijn bruin
B-horizont
dekzand B en BChorizont
matig kleine spreiding; zand afgerond; basis geleidelijk
85
90 zand
matig siltig
matig fijn licht-geel
C-horizont
dekzand C-horizont
matig kleine spreiding; zand afgerond
90
120 zand
matig siltig; zwak matig fijn licht-geel grindig
C-horizont
fluvioperiglaciale afzettingen Chorizont
matig kleine spreiding; zand afgerond
7
beschrijver: C. de Jong 0
20 zand
zwak siltig; sterk matig fijn zwart humeus
A-horizont
bouwvoor A-horizont matig kleine spreiding; zand matig afgerond; basis scherp
20
50 zand
zwak siltig; zwak matig grof bruin humeus
A-horizont
bouwvoor A-horizont weinig zwarte vlekken; weinig donker-bruine vlekken; matig kleine spreiding; zand matig afgerond; basis scherp; omgewerkte grond
50
55 zand
zwak siltig; matig matig grof donkerhumeus bruin
B-horizont
dekzand B en BChorizont
matig kleine spreiding; zand matig afgerond; basis geleidelijk
55
60 zand
zwak siltig; matig matig grof bruin humeus
B-horizont
dekzand B en BChorizont
matig kleine spreiding; zand matig afgerond; basis scherp
60
70 zand
zwak siltig; sterk matig grof zwart humeus
B-horizont
dekzand B en BChorizont
spoor donker-bruine vlekken; matig kleine spreiding; zand matig afgerond; basis scherp; omgewerkte grond
70
100 zand
zwak siltig
matig grof geel
C-horizont
dekzand C-horizont
matig kleine spreiding; zand matig afgerond; basis geleidelijk
100
120 zand
zwak siltig
matig grof licht-geel
C-horizont
dekzand C-horizont
matig kleine spreiding; zand matig afgerond; basis geleidelijk
120
125 zand
sterk siltig; zwak matig grof lichtgrindig grijs-geel
fluvioperiglaciale afzettingen Chorizont
matig grote spreiding; zand matig afgerond
8
grondwaterstand tijdens boring: 125 (cm - mv); beschrijver: A. de Boer 0
20 zand
zwak siltig; sterk matig fijn donkerhumeus grijs
A-horizont
bouwvoor A-horizont matig kleine spreiding; zand afgerond; basis geleidelijk
nr.
grens grond bijmenging (cm - mv)
mediaan kleur
nieuwvormingen antropogene horizonten interpretatie bijmengingen
overig
boven onder 20
45 zand
zwak siltig; sterk matig fijn donkerhumeus grijs
45
70 zand
zwak siltig
70
130 zand
zwak siltig
spoor baksteen
A-horizont
bouwvoor A-horizont spoor bruine vlekken; matig kleine spreiding; zand afgerond; spoor zandbrokjes; basis geleidelijk; A met brokken B-horizont; baksteen fragmenten rood hard 5mm
matig fijn grijsbruin
B-horizont
dekzand B en BChorizont
matig kleine spreiding; zand afgerond; basis geleidelijk
matig fijn grijs
C-horizont
dekzand C-horizont
matig kleine spreiding; zand afgerond
9
beschrijver: A. de Boer 0
30 zand
zwak siltig; matig matig fijn donkerhumeus grijsbruin
30
80 zand
zwak siltig; matig matig fijn donkerhumeus bruingrijs
80
130 zand
matig siltig
matig fijn licht-geel
spoor baksteen
C-horizont
omgewerkte grond
matig grote spreiding; zand afgerond; basis geleidelijk
omgewerkte grond
matig grote spreiding; zand afgerond; weinig zandbrokjes; basis scherp; omgewerkte grond; verkitte brokjes B-horizont
dekzand C-horizont
matig grote spreiding; zand afgerond
10
beschrijver: A. de Boer 0
15 zand
matig siltig; sterk matig fijn zwart humeus
A-horizont
bouwvoor A-horizont matig kleine spreiding; zand afgerond; basis geleidelijk
15
60 zand
matig siltig; sterk matig fijn donkerhumeus grijs
A-horizont
bouwvoor A-horizont matig kleine spreiding; zand afgerond; basis geleidelijk
60
70 zand
matig siltig
matig fijn grijsbruin
B-horizont
dekzand B en BChorizont
matig kleine spreiding; zand afgerond; basis geleidelijk
70
120 zand
matig siltig
matig fijn licht-geel
C-horizont
dekzand C-horizont
matig kleine spreiding; zand afgerond
11
12
beschrijver: C. de Jong 0
15 zand
zwak siltig; sterk matig grof zwart humeus
A-horizont
bouwvoor A-horizont matig kleine spreiding; zand matig afgerond; basis scherp; restanten verroeste spijker
15
25 zand
zwak siltig; matig matig grof grijshumeus bruin
A-horizont
bouwvoor A-horizont matig kleine spreiding; zand matig afgerond; basis scherp
25
50 zand
zwak siltig
matig grof licht-geel
C-horizont
dekzand C-horizont
weinig donker-gele vlekken; matig kleine spreiding; zand matig afgerond; basis geleidelijk
50
100 zand
zwak siltig
zeer grof licht-geel
C-horizont
dekzand C-horizont
matig kleine spreiding; zand matig afgerond beschrijver: A. de Boer
nr.
grens grond bijmenging (cm - mv)
mediaan kleur
nieuwvormingen antropogene horizonten interpretatie bijmengingen
overig
boven onder 0
10 zand
zwak siltig; sterk matig fijn zwart humeus
A-horizont
bouwvoor A-horizont matig kleine spreiding; zand afgerond; basis geleidelijk
10
30 zand
matig siltig; matig matig fijn donkerhumeus grijs
A-horizont
bouwvoor A-horizont spoor grijze vlekken; matig kleine spreiding; zand afgerond; veel zandbrokjes; basis scherp
30
100 zand
matig siltig
C-horizont
dekzand C-horizont
matig fijn licht-geel spoor roestvlekken
13
beschrijver: A. de Boer 0
20 zand
matig siltig; sterk matig fijn zwart humeus
A-horizont
bouwvoor A-horizont matig kleine spreiding; zand afgerond; basis geleidelijk
20
30 zand
matig siltig; sterk matig fijn donkerhumeus grijs
spoor A-horizont houtskoolbrokk en
bouwvoor A-horizont matig grote spreiding; zand matig afgerond; basis geleidelijk; met geloogde korrels
30
50 zand
matig siltig; matig matig fijn donkerhumeus bruin
B-horizont
dekzand B en BChorizont
spoor bruine vlekken; matig grote spreiding; zand afgerond; basis geleidelijk
50
75 zand
matig siltig; zwak matig fijn bruin humeus
B-horizont
dekzand B en BChorizont
matig kleine spreiding; zand afgerond; basis geleidelijk
75
90 zand
kleiig
C-horizont
dekzand C-horizont
matig kleine spreiding; zand afgerond; basis geleidelijk
90
120 zand
matig siltig; zwak matig fijn licht-geel grindig
fluvioperiglaciale afzettingen Chorizont
matig kleine spreiding; zand afgerond
matig fijn lichtbruingeel
14
15
matig kleine spreiding; zand afgerond
beschrijver: C. de Jong 0
25 zand
zwak siltig; zwak matig fijn zwart grindig; sterk humeus
A-horizont
omgewerkte grond
matig kleine spreiding; zand matig afgerond; basis scherp; glas vlak doorzichtig
25
60 zand
matig siltig
AC-horizont omgewerkte grond
spoor zwarte vlekken; matig kleine spreiding; zand matig afgerond; basis geleidelijk
60
100 zand
matig siltig; zwak matig fijn licht-geel grindig
C-horizont
matig grote spreiding; zand matig afgerond
matig grof grijs-geel
fluvioperiglaciale afzettingen Chorizont
beschrijver: C. de Jong
nr.
grens grond bijmenging (cm - mv)
mediaan kleur
nieuwvormingen antropogene horizonten interpretatie bijmengingen
overig
boven onder 0
55 zand
zwak siltig; sterk matig grof zwart humeus
55
60 zand
60
100 zand
A-horizont
bouwvoor A-horizont matig kleine spreiding; zand matig afgerond; basis scherp; baksteen fragmentenrood; glas vlak
zwak siltig; matig matig grof donkerhumeus bruin
B-horizont
dekzand B en BChorizont
matig kleine spreiding; zand matig afgerond; basis diffuus
zwak siltig
C-horizont
dekzand C-horizont
matig kleine spreiding; zand matig afgerond
matig grof licht-geel
spoor baksteen
16
beschrijver: A. de Boer 0
20 zand
zwak siltig; matig matig fijn donkerhumeus bruingrijs
omgewerkte grond
matig grote spreiding; zand afgerond; basis geleidelijk
20
70 zand
zwak siltig; zwak matig fijn grijshumeus bruin
omgewerkte grond
matig grote spreiding; zand afgerond; veel zandbrokjes; basis geleidelijk; omgewerkte grond
70
95 zand
zwak siltig; matig matig fijn donkerhumeus grijs
omgewerkte grond
matig grote spreiding; zand afgerond; spoor zandbrokjes; basis scherp; omgewerkte grond; hard plastic op 80
95
125 zand
matig siltig; zwak matig fijn licht-geel humeus
dekzand C-horizont
matig kleine spreiding; zand afgerond
C-horizont
17
beschrijver: A. de Boer 0
15 zand
zwak siltig; sterk matig fijn zwart humeus
A-horizont
bouwvoor A-horizont matig grote spreiding; zand afgerond; basis geleidelijk
15
40 zand
matig siltig; matig matig fijn donkerhumeus grijs
A-horizont
bouwvoor A-horizont matig kleine spreiding; zand afgerond; fragment elektra draad
40
80 zand
zwak siltig; sterk matig fijn zwart humeus
A-horizont
bouwvoor A-horizont matig grote spreiding; zand afgerond; weinig veenbrokjes; spoor zandbrokjes; basis scherp
80
100 zand
matig siltig
C-horizont
dekzand C-horizont
matig kleine spreiding; zand afgerond; basis geleidelijk
100
120 zand
sterk siltig; zwak matig fijn lichtgrindig grijs-geel
fluvioperiglaciale afzettingen Chorizont
matig kleine spreiding; zand afgerond
0
10 zand
matig siltig; sterk matig fijn zwart humeus
A-horizont
bouwvoor A-horizont matig grote spreiding; zand afgerond; basis geleidelijk
10
60 zand
matig siltig; matig matig fijn donker-
A-horizont
bouwvoor A-horizont spoor gele vlekken; matig kleine spreiding; zand
matig fijn licht-geel
18
beschrijver: A. de Boer
nr.
grens grond bijmenging (cm - mv)
mediaan kleur
nieuwvormingen antropogene horizonten interpretatie bijmengingen
overig
boven onder humeus 60
100 zand
matig siltig
grijs matig fijn licht-geel
afgerond; spoor zandbrokjes; basis scherp; omgewerkte grond C-horizont
dekzand C-horizont
19
matig grote spreiding; zand afgerond beschrijver: C. de Jong
0
20 zand
zwak siltig; sterk matig grof zwart humeus
A-horizont
bouwvoor A-horizont matig kleine spreiding; zand matig afgerond; basis scherp
20
35 zand
zwak siltig; zwak matig grof donkerhumeus geel
A-horizont
bouwvoor A-horizont weinig zwarte vlekken; matig kleine spreiding; zand matig afgerond; basis scherp; omgewerkte grond
35
40 zand
zwak siltig; sterk matig grof donkerhumeus grijs
A-horizont
bouwvoor A-horizont matig kleine spreiding; zand matig afgerond; basis scherp; geloogde korrels;
40
50 zand
zwak siltig; sterk matig grof zwart humeus
A-horizont
bouwvoor A-horizont matig kleine spreiding; zand matig afgerond; basis scherp
50
65 zand
zwak siltig; matig matig grof donkerhumeus bruin
B-horizont
dekzand B en BChorizont
matig grote spreiding; zand matig afgerond; basis geleidelijk
65
90 zand
zwak siltig
matig grof geel
C-horizont
dekzand C-horizont
matig kleine spreiding; zand matig afgerond; basis geleidelijk
90
110 zand
zwak siltig
zeer grof licht-geel
C-horizont
dekzand C-horizont
matig kleine spreiding; zand matig afgerond; basis geleidelijk; groenige lemige brokken of concreties
110
120 zand
sterk siltig
matig grof licht-geel
C-horizont
dekzand C-horizont
matig kleine spreiding; zand matig afgerond
20
beschrijver: A. de Boer 0
30 zand
matig siltig; sterk matig fijn donkerhumeus grijs
A-horizont
bouwvoor A-horizont matig kleine spreiding; zand afgerond; basis scherp; brokken B-horizont onderin
30
100 zand
matig siltig
C-horizont
dekzand C-horizont
matig fijn licht-geel
21
matig grote spreiding; zand afgerond beschrijver: C. de Jong
0
45 zand
zwak siltig; sterk matig grof donkerhumeus grijs
A-horizont
bouwvoor A-horizont matig kleine spreiding; zand matig afgerond; basis scherp; kalkmortel
45
50 zand
zwak siltig; zwak matig grof licht-grijs humeus
A-horizont
bouwvoor A-horizont weinig donker-grijze vlekken; matig kleine spreiding; zand matig afgerond; basis scherp; omgewerkte grond
50
70 zand
zwak siltig
C-horizont
dekzand C-horizont
matig grof geel
matig kleine spreiding; zand matig afgerond;
nr.
grens grond bijmenging (cm - mv)
mediaan kleur
nieuwvormingen antropogene horizonten interpretatie bijmengingen
overig
boven onder basis geleidelijk 70
100 zand
zwak siltig
matig grof licht-geel
C-horizont
dekzand C-horizont
22
matig kleine spreiding; zand matig afgerond beschrijver: C. de Jong
0
70 zand
zwak siltig; sterk matig fijn donkerhumeus grijs
70
75 zand
zwak siltig
matig grof licht-geel
75
110 zand
zwak siltig
matig grof geel
110
120 zand
matig siltig; zwak matig grof licht-geel grindig
spoor baksteen
A-horizont
bouwvoor A-horizont spoor gele vlekken; matig kleine spreiding; zand matig afgerond; basis scherp
A-horizont
bouwvoor A-horizont spoor bruine vlekken; weinig donker-grijze vlekken; matig kleine spreiding; zand matig afgerond; basis scherp; omgewerkte grond; baksteen fragmentenrood hard
C-horizont
dekzand C-horizont
matig grote spreiding; zand matig afgerond; basis geleidelijk
C-horizont
fluvioperiglaciale afzettingen Chorizont
matig grote spreiding; zand matig afgerond
23
grondwaterstand tijdens boring: 110 (cm - mv); beschrijver: A. de Boer 0
45 zand
matig siltig; sterk matig fijn zwart humeus
A-horizont
bouwvoor A-horizont matig grote spreiding; zand afgerond; spoor veenbrokjes; basis geleidelijk
45
55 zand
matig siltig; zwak matig fijn grijs humeus
E-horizont
dekzand E-horizont
matig kleine spreiding; zand afgerond; basis geleidelijk
55
70 zand
matig siltig
matig fijn grijsbruin
B-horizont
dekzand B en BChorizont
spoor bruine vlekken; matig kleine spreiding; zand afgerond; basis geleidelijk
70
125 zand
matig siltig
matig fijn licht-geel
C-horizont
dekzand C-horizont
matig kleine spreiding; zand afgerond
24
beschrijver: A. de Boer 0
30 zand
matig siltig; sterk matig fijn donkerhumeus grijs
A-horizont
bouwvoor A-horizont matig grote spreiding; zand afgerond; basis scherp
30
50 zand
matig siltig; zwak matig fijn grijshumeus bruin
B-horizont
dekzand B en BChorizont
spoor bruine vlekken; matig grote spreiding; zand afgerond; basis geleidelijk
50
80 zand
matig siltig
matig fijn licht-geel
C-horizont
dekzand C-horizont
matig kleine spreiding; zand afgerond; basis geleidelijk
80
100 zand
uiterst siltig; zwak grindig
matig fijn licht-grijs spoor roestvlekken
fluvioperiglaciale afzettingen Chorizont
matig grote spreiding; zand afgerond
nr.
grens grond bijmenging (cm - mv)
mediaan kleur
nieuwvormingen antropogene horizonten interpretatie bijmengingen
overig
boven onder 25
beschrijver: C. de Jong 0
20 zand
zwak siltig; sterk matig grof zwart humeus
A-horizont
bouwvoor A-horizont matig kleine spreiding; zand matig afgerond; weinig plantenresten; basis scherp
20
40 zand
zwak siltig
matig grof geel
C-horizont
dekzand C-horizont
spoor bruine vlekken; spoor donker-gele vlekken; matig kleine spreiding; zand matig afgerond; basis geleidelijk
40
90 zand
zwak siltig
zeer grof licht-geel
C-horizont
fluvioperiglaciale afzettingen Chorizont
matig kleine spreiding; zand matig afgerond
26
grondwaterstand tijdens boring: 90 (cm - mv); beschrijver: A. de Boer 0
40 zand
matig siltig; matig matig fijn bruinhumeus grijs
veenkoloniaaldek opgehoogd (en omgewerkt)
matig kleine spreiding; zand afgerond; weinig zandbrokjes; basis scherp; omgewerkte grond
40
70 veen
mineraalarm
veen
sterk amorf; basis scherp
70
100 zand
uiterst siltig
matig fijn grijs
dekzand C-horizont
matig kleine spreiding; zand afgerond; basis geleidelijk
100
120 zand
matig siltig
matig fijn grijs
dekzand C-horizont
matig kleine spreiding; zand afgerond
donkergrijs C-horizont
27
beschrijver: A. de Boer 0
30 zand
matig siltig; matig matig grof donkerhumeus grijs
veenkoloniaaldek opgehoogd (en omgewerkt)
matig grote spreiding; zand afgerond; veel zandbrokjes; basis scherp
30
70 zand
matig siltig
veenkoloniaaldek opgehoogd (en omgewerkt)
matig grote spreiding; zand afgerond; weinig veenbrokjes; basis geleidelijk
70
100 zand
matig siltig; zwak matig grof licht-geel grindig
fluvioperiglaciale afzettingen Chorizont
matig grote spreiding; zand afgerond; basis geleidelijk
matig fijn geel
C-horizont
28
grondwaterstand tijdens boring: 90 (cm - mv); beschrijver: C. de Jong 0
15 zand
zwak siltig; sterk zeer grof donkerhumeus grijs
veenkoloniaaldek opgehoogd (en
matig grote spreiding; zand matig afgerond; basis scherp
nr.
grens grond bijmenging (cm - mv)
mediaan kleur
nieuwvormingen antropogene horizonten interpretatie bijmengingen
overig
boven onder omgewerkt) 15
25 zand
matig siltig; sterk matig grof donkerhumeus grijs
veenkoloniaaldek opgehoogd (en omgewerkt)
spoor bruine vlekken; weinig gele vlekken; matig kleine spreiding; zand matig afgerond; basis scherp; omgewerkte grond
25
55 zand
zwak siltig
matig grof grijs-geel
veenkoloniaaldek opgehoogd (en omgewerkt)
spoor bruine vlekken; spoor donker-grijze vlekken; matig kleine spreiding; zand matig afgerond; basis scherp
55
70 leem
sterk zandig; matig humeus
donkergrijsbruin
veenkoloniaaldek opgehoogd (en omgewerkt)
spoor gele vlekken; spoor zwarte vlekken; basis scherp; veenbrokjes
70
120 zand
zwak siltig
fluvioperiglaciale afzettingen Chorizont
matig kleine spreiding; zand matig afgerond
zeer grof lichtgrijs-geel
C-horizont
29
grondwaterstand tijdens boring: 80 (cm - mv); beschrijver: A. de Boer 0
40 zand
zwak siltig; sterk matig grof donkerhumeus grijsbruin
40
70 veen
sterk zandig
70
120 zand
zwak siltig; zwak matig grof grijs grindig
spoor baksteen
zwart C-horizont
veenkoloniaaldek opgehoogd (en omgewerkt)
matig grote spreiding; zand afgerond; basis geleidelijk; baksteenspikkels
veen
sterk amorf; basis scherp
fluvioperiglaciale afzettingen Chorizont
zeer grote spreiding; zand afgerond
30
31
grondwaterstand tijdens boring: 70 (cm - mv); beschrijver: A. de Boer 0
10 zand
matig siltig
matig fijn bruingrijs
10
30 veen
mineraalarm
30
80 zand
matig siltig
matig grof bruingrijs
80
100 zand
matig siltig
matig grof grijs
donkerbruingrijs C-horizont
veenkoloniaaldek opgehoogd (en omgewerkt)
matig kleine spreiding; zand afgerond; veel veenbrokjes; basis scherp
veen
sterk amorf; basis scherp
dekzand C-horizont
matig grote spreiding; zand afgerond; basis geleidelijk
dekzand C-horizont
matig grote spreiding; zand matig afgerond beschrijver: C. de Jong
nr.
grens grond bijmenging (cm - mv)
mediaan kleur
nieuwvormingen antropogene horizonten interpretatie bijmengingen
overig
boven onder 0
20 zand
zwak siltig; zwak matig grof bruinhumeus grijs
veenkoloniaaldek opgehoogd (en omgewerkt)
matig kleine spreiding; zand matig afgerond; basis scherp; omgewerkte grond
20
25 zand
zwak siltig; sterk matig grof donkerhumeus grijs
veenkoloniaaldek opgehoogd (en omgewerkt)
matig kleine spreiding; zand matig afgerond; basis geleidelijk; veenbrokjes
25
40 leem
sterk zandig; zwak humeus
veenkoloniaaldek opgehoogd (en omgewerkt)
spoor zwarte vlekken; basis scherp; mogelijk omgewerkt
40
50 zand
matig siltig
matig grof licht-geel
dekzand C-horizont
matig kleine spreiding; zand matig afgerond; basis geleidelijk
50
90 zand
zwak siltig
matig grof licht-geel
dekzand C-horizont
matig kleine spreiding; zand matig afgerond
bruingrijs C-horizont
32
grondwaterstand tijdens boring: 90 (cm - mv); beschrijver: C. de Jong 0
10 zand
zwak siltig; matig matig grof bruin humeus
veenkoloniaaldek opgehoogd (en omgewerkt)
spoor oranje vlekken; matig kleine spreiding; zand matig afgerond; basis scherp
10
60 zand
zwak siltig
zeer grof lichtgrijs-geel
veenkoloniaaldek opgehoogd (en omgewerkt)
spoor zwarte vlekken; matig kleine spreiding; zand matig afgerond; basis geleidelijk
60
140 zand
zwak siltig
matig grof lichtgrijsbruin
dekzand C-horizont
matig kleine spreiding; zand matig afgerond
C-horizont
33
grondwaterstand tijdens boring: 100 (cm - mv); beschrijver: A. de Boer 0
20 zand
matig siltig; matig matig fijn donkerhumeus grijsbruin
veenkoloniaaldek opgehoogd (en omgewerkt)
matig kleine spreiding; zand afgerond; basis scherp
20
30 zand
matig siltig
veenkoloniaaldek opgehoogd (en omgewerkt)
matig kleine spreiding; zand afgerond; basis scherp
30
40 zand
matig siltig; sterk matig fijn zwart humeus
veenkoloniaaldek opgehoogd (en omgewerkt)
matig kleine spreiding; zand afgerond; basis scherp
40
90 zand
matig siltig
omgewerkte grond
weinig grijze vlekken; matig kleine spreiding;
matig fijn licht-geel
matig fijn grijs-
nr.
grens grond bijmenging (cm - mv)
mediaan kleur
nieuwvormingen antropogene horizonten interpretatie bijmengingen
overig
boven onder bruin 90
155 zand
sterk siltig
matig fijn donkergrijs
155
180 zand
matig siltig
matig fijn grijs
zand afgerond; basis geleidelijk; omgewerkte grond
C-horizont
omgewerkte grond
matig kleine spreiding; zand afgerond; spoor kleibrokjes; basis geleidelijk; omgewerkte grond
dekzand C-horizont
matig kleine spreiding; zand afgerond
34
beschrijver: A. de Boer 0
20 zand
matig siltig; sterk matig fijn donkerhumeus grijs
20
60 zand
matig siltig
matig fijn licht-geel spoor roestvlekken
60
100 zand
matig siltig
matig fijn licht-grijs spoor roestvlekken
C-horizont
veenkoloniaaldek opgehoogd (en omgewerkt)
matig kleine spreiding; zand afgerond; basis scherp
dekzand C-horizont
matig kleine spreiding; zand afgerond; basis geleidelijk
dekzand C-horizont
matig grote spreiding; zand afgerond
35
beschrijver: C. de Jong; opmerking algemeen: naar noordrand verplaatst 0
20 zand
zwak siltig
zeer grof licht-geel
veenkoloniaaldek opgehoogd (en omgewerkt)
matig kleine spreiding; zand matig afgerond; basis scherp; opgebrachte grond
20
25 zand
zwak siltig
zeer grof donkergeel
veenkoloniaaldek opgehoogd (en omgewerkt)
matig kleine spreiding; zand matig afgerond; basis scherp
25
30 zand
zwak siltig; sterk matig grof donkerhumeus grijs
veenkoloniaaldek opgehoogd (en omgewerkt)
matig kleine spreiding; zand matig afgerond; basis scherp; omgewerkte grond
30
45 zand
zwak siltig; sterk matig grof donkerhumeus grijs
veenkoloniaaldek opgehoogd (en omgewerkt)
weinig grijze vlekken; matig kleine spreiding; zand matig afgerond; basis scherp; omgewerkte grond
45
50 veen
zwak kleiig
donkerbruin
veen
basis scherp
50
60 leem
sterk zandig; zwak humeus
lichtbruingrijs
dekzand C-horizont
basis geleidelijk
60
100 zand
zwak siltig
dekzand C-horizont
matig grote spreiding; zand matig afgerond
zeer grof lichtgrijs-geel
C-horizont
nr.
grens grond bijmenging (cm - mv)
mediaan kleur
nieuwvormingen antropogene horizonten interpretatie bijmengingen
overig
boven onder 36
grondwaterstand tijdens boring: 110 (cm - mv); beschrijver: A. de Boer 0
10 zand
matig siltig
matig fijn geel
veenkoloniaaldek opgehoogd (en omgewerkt)
matig grote spreiding; zand afgerond; basis scherp
10
40 zand
matig siltig; zwak matig fijn bruinhumeus grijs
veenkoloniaaldek opgehoogd (en omgewerkt)
matig kleine spreiding; zand afgerond; weinig zandbrokjes; basis scherp
40
50 zand
matig siltig; sterk matig fijn zwart humeus
A-horizont
veenkoloniaaldek opgehoogd (en omgewerkt)
matig kleine spreiding; zand afgerond; basis geleidelijk
50
60 zand
matig siltig; zwak matig fijn bruinhumeus grijs
AC-horizont veenkoloniaaldek opgehoogd (en omgewerkt)
spoor grijze vlekken; matig kleine spreiding; zand afgerond; basis geleidelijk
60
80 zand
matig siltig
matig fijn lichtbruingrijs
C-horizont
dekzand C-horizont
matig kleine spreiding; zand afgerond; basis geleidelijk
80
120 zand
sterk siltig
matig fijn lichtgroengrijs
dekzand C-horizont
matig kleine spreiding; zand afgerond
37
beschrijver: C. de Jong 0
60 zand
zwak siltig; zwak matig grof donkergrindig; matig grijshumeus bruin
omgewerkte grond
spoor bruine vlekken; spoor gele vlekken; spoor zwarte vlekken; matig grote spreiding; zand matig afgerond; basis scherp; omgewerkte grond
60
80 zand
zwak siltig; matig matig grof donkerhumeus geel
omgewerkte grond
spoor gele vlekken; weinig donker-grijze vlekken; spoor zwarte vlekken; weinig donker-bruine vlekken; matig grote spreiding; zand matig afgerond; basis scherp; omgewerkte grond
80
90 zand
zwak siltig; matig matig grof donkerhumeus bruin
omgewerkte grond
spoor donker-gele vlekken; matig grote spreiding; zand matig afgerond; basis scherp; omgewerkte grond
90
95 zand
zwak siltig; sterk matig grof zwart humeus
omgewerkte grond
spoor donker-bruine vlekken; matig grote spreiding; zand matig afgerond; basis scherp; mogelijk omgewerkt
95
125 zand
zwak siltig; zwak zeer grof geel grindig
fluvioperiglaciale afzettingen C-
matig kleine spreiding; zand matig afgerond; basis scherp
C-horizont
nr.
grens grond bijmenging (cm - mv)
mediaan kleur
nieuwvormingen antropogene horizonten interpretatie bijmengingen
overig
boven onder horizont 125
140 leem
sterk zandig
lichtgeel-grijs
fluvioperiglaciale afzettingen Chorizont
38
beschrijver: C. de Jong 0
10 zand
zwak siltig
uiterst grof
geel
omgewerkte grond
10
35 zand
zwak siltig; sterk matig grof zwart humeus
A-horizont
bouwvoor A-horizont matig kleine spreiding; zand matig afgerond; basis scherp
35
60 zand
matig siltig; matig matig grof donkerhumeus bruin
B-horizont
dekzand B en BChorizont
matig grote spreiding; zand matig afgerond; basis geleidelijk
60
80 zand
matig siltig
matig grof donkergeel
C-horizont
dekzand C-horizont
spoor donker-gele vlekken; matig grote spreiding; zand matig afgerond; basis geleidelijk
80
120 zand
uiterst siltig; zwak grindig
matig grof lichtgrijs-geel
fluvioperiglaciale afzettingen Chorizont
zeer grote spreiding; zand matig afgerond
39
matig grote spreiding; zand matig afgerond; basis scherp; opgebrachte grond
beschrijver: C. de Jong 0
10 zand
zwak siltig; matig zeer grof donkerhumeus grijs
10
25 zand
zwak siltig; zwak matig grof zwart grindig; sterk humeus
A-horizont
bouwvoor A-horizont matig grote spreiding; zand matig afgerond; basis scherp
25
30 zand
zwak siltig; zwak matig grof donkergrindig; zwak geel humeus
A-horizont
bouwvoor A-horizont weinig zwarte vlekken; matig grote spreiding; zand matig afgerond; basis scherp; bioturbatie laag
30
40 zand
zwak siltig; zwak matig grof donkerhumeus geel
B-horizont
dekzand B en BChorizont
matig grote spreiding; zand matig afgerond; basis diffuus; zwakke B-horizont
40
70 zand
matig siltig; matig matig grof geel grindig
C-horizont
fluvioperiglaciale afzettingen Chorizont
zeer grote spreiding; zand matig afgerond; basis geleidelijk
70
90 zand
sterk siltig; zwak matig grof licht-grijs spoor grindig roestvlekken
fluvioperiglaciale afzettingen Chorizont
zeer grote spreiding; zand matig afgerond; basis geleidelijk
90
100 zand
uiterst siltig;
fluvioperiglaciale
zeer grote spreiding; zand matig afgerond
matig grof licht-
omgewerkte grond
spoor gele vlekken; matig grote spreiding; zand matig afgerond; basis scherp; opgebrachte grond
nr.
grens grond bijmenging (cm - mv)
mediaan kleur
nieuwvormingen antropogene horizonten interpretatie bijmengingen
blauwgrijs
afzettingen Chorizont
overig
boven onder zwak grindig 40
beschrijver: C. de Jong 0
20 zand
zwak siltig
20
35 zand
35
uiterst grof
geel
omgewerkte grond
matig grote spreiding; zand matig afgerond; basis scherp; opgebrachte grond
zwak siltig; matig matig grof donkerhumeus bruingrijs
omgewerkte grond
spoor gele vlekken; matig grote spreiding; zand matig afgerond; basis scherp; omgewerkte grond
65 zand
zwak siltig
matig grof donkergeel
omgewerkte grond
weinig donker-bruine vlekken; weinig donkergrijze vlekken; matig grote spreiding; zand matig afgerond; basis scherp; omgewerkte grond
65
75 zand
zwak siltig
matig grof licht-geel
omgewerkte grond
weinig donker-bruine vlekken; veel donker-grijze vlekken; matig grote spreiding; zand matig afgerond; basis scherp; omgewerkte grond
75
85 zand
matig siltig
matig grof licht-geel
dekzand C-horizont
matig grote spreiding; zand matig afgerond; basis scherp
85
120 zand
sterk siltig; zwak matig grof licht-grijs spoor grindig roestvlekken
fluvioperiglaciale afzettingen Chorizont
zeer grote spreiding; zand matig afgerond
C-horizont
41
beschrijver: C. de Jong 0
10 zand
zwak siltig
uiterst grof
geel
omgewerkte grond
10
40 zand
zwak siltig; matig matig grof donkerhumeus grijs
A-horizont
bouwvoor A-horizont weinig bruine vlekken; matig grote spreiding; zand matig afgerond; basis scherp; omgewerkte grond
40
80 zand
zwak siltig
zeer grof geel
C-horizont
dekzand C-horizont
spoor donker-gele vlekken; matig grote spreiding; zand matig afgerond; basis geleidelijk
80
100 zand
zwak siltig
zeer grof licht-geel
dekzand C-horizont
matig kleine spreiding; zand matig afgerond
42
matig grote spreiding; zand matig afgerond; basis scherp; opgebrachte grond
beschrijver: A. de Boer 0
10 zand
zwak siltig; zwak matig fijn bruinhumeus grijs
10
35 zand
zwak siltig; sterk matig fijn donkerhumeus grijs
weinig slakken / sintels
omgewerkte grond A-horizont
matig grote spreiding; zand matig afgerond; basis scherp
bouwvoor A-horizont matig grote spreiding; zand afgerond; basis geleidelijk
nr.
grens grond bijmenging (cm - mv)
mediaan kleur
nieuwvormingen antropogene horizonten interpretatie bijmengingen
overig
boven onder 35
45 zand
zwak siltig
45
50 zand
50 80
matig fijn grijs
E-horizont
dekzand E-horizont
matig grote spreiding; zand afgerond; basis geleidelijk; zeer duidelijke E-horizont
zwak siltig; zwak matig fijn donkerhumeus bruin
B-horizont
dekzand B en BChorizont
matig kleine spreiding; zand afgerond; basis geleidelijk
80 zand
zwak siltig
matig fijn licht-geel
C-horizont
dekzand C-horizont
matig kleine spreiding; zand afgerond; basis geleidelijk
120 zand
zwak siltig
matig fijn licht-geel spoor roestvlekken
dekzand C-horizont
matig kleine spreiding; zand afgerond
43
beschrijver: A. de Boer 0
15 zand
zwak siltig; matig matig fijn donkerhumeus grijs
A-horizont
bouwvoor A-horizont matig grote spreiding; zand matig afgerond; basis geleidelijk
15
40 zand
matig siltig; sterk matig fijn zwart humeus
A-horizont
bouwvoor A-horizont matig grote spreiding; zand afgerond; basis scherp
40
70 zand
zwak siltig
matig fijn geelbruin
70
110 zand
zwak siltig
matig fijn licht-geel
110
125 zand
matig siltig; zwak matig fijn lichtgrindig geel-grijs
spoor roestvlekken
BC-horizont dekzand B en BChorizont
matig grote spreiding; zand afgerond; basis geleidelijk
C-horizont
dekzand C-horizont
matig kleine spreiding; zand afgerond; basis geleidelijk; dekzand
fluvioperiglaciale afzettingen Chorizont
zeer grote spreiding; zand afgerond
44
beschrijver: A. de Boer 0
20 zand
zwak siltig; matig matig fijn grijs humeus
20
50 zand
50
A-horizont
bouwvoor A-horizont matig grote spreiding; zand afgerond; basis geleidelijk; baksteen fragmenten 5mm rood
zwak siltig; sterk matig fijn donkerhumeus grijs
A-horizont
bouwvoor A-horizont spoor grijze vlekken; matig grote spreiding; zand afgerond; spoor zandbrokjes; basis geleidelijk
60 zand
zwak siltig; sterk matig fijn donkerhumeus grijs
AB-horizont bouwvoor A-horizont spoor gele vlekken; matig grote spreiding; zand afgerond; veel zandbrokjes; basis geleidelijk
60
70 zand
zwak siltig; zwak matig fijn geelhumeus bruin
B-horizont
dekzand B en BChorizont
matig kleine spreiding; zand afgerond; basis geleidelijk
70
100 zand
matig siltig
BC-horizont dekzand B en BChorizont
matig kleine spreiding; zand afgerond; basis geleidelijk
100
140 zand
sterk siltig; zwak matig fijn lichtgrindig geel-grijs
C-horizont
matig kleine spreiding; zand afgerond; basis geleidelijk
matig fijn geel-grijs
spoor baksteen
fluvioperiglaciale afzettingen C-
nr.
grens grond bijmenging (cm - mv)
mediaan kleur
nieuwvormingen antropogene horizonten interpretatie bijmengingen
overig
boven onder horizont 140
150 zand
matig siltig
matig fijn grijs
fluvioperiglaciale afzettingen Chorizont
45
matig kleine spreiding; zand afgerond
beschrijver: A. de Boer 0
20 zand
zwak siltig; matig matig fijn grijs humeus
A-horizont
bouwvoor A-horizont matig grote spreiding; zand afgerond; basis geleidelijk
20
40 zand
matig siltig; sterk matig fijn donkerhumeus grijs
A-horizont
bouwvoor A-horizont matig kleine spreiding; zand afgerond; basis geleidelijk
40
60 zand
zwak siltig; matig matig fijn donkerhumeus grijsbruin
B-horizont
dekzand B en BChorizont
matig kleine spreiding; zand afgerond; basis geleidelijk
60
75 zand
zwak siltig; zwak matig fijn bruin humeus
B-horizont
dekzand B en BChorizont
spoor gele vlekken; matig kleine spreiding; zand afgerond; basis geleidelijk
75
95 zand
matig siltig
C-horizont
dekzand C-horizont
matig kleine spreiding; zand afgerond; basis geleidelijk; dekzand
95
120 zand
matig siltig; zwak matig fijn geel-grijs grindig
fluvioperiglaciale afzettingen Chorizont
matig grote spreiding; zand afgerond
matig fijn geel
spoor roestvlekken
46
beschrijver: A. de Boer 0
15 zand
zwak siltig; matig matig fijn grijs humeus
A-horizont
bouwvoor A-horizont matig kleine spreiding; zand afgerond; basis geleidelijk
15
35 zand
zwak siltig; sterk matig fijn zwart humeus
A-horizont
bouwvoor A-horizont spoor bruine vlekken; matig kleine spreiding; zand afgerond; basis scherp
35
80 zand
zwak siltig
C-horizont
dekzand C-horizont
matig kleine spreiding; zand afgerond; basis geleidelijk; dekzand
80
120 zand
matig siltig; zwak matig grof lichtgrindig geel-grijs
fluvioperiglaciale afzettingen Chorizont
matig grote spreiding; zand afgerond
0
10 zand
zwak siltig; matig matig fijn grijs humeus
A-horizont
bouwvoor A-horizont matig grote spreiding; zand afgerond; basis geleidelijk
10
30 zand
zwak siltig; sterk matig fijn zwart
A-horizont
bouwvoor A-horizont matig kleine spreiding; zand afgerond; basis
matig fijn licht-geel
47
beschrijver: A. de Boer
nr.
grens grond bijmenging (cm - mv)
mediaan kleur
nieuwvormingen antropogene horizonten interpretatie bijmengingen
overig
boven onder humeus
geleidelijk
30
55 zand
zwak siltig; matig matig fijn donkerhumeus bruin
B-horizont
dekzand B en BChorizont
matig kleine spreiding; zand afgerond; basis geleidelijk
55
70 zand
zwak siltig
matig fijn bruin
B-horizont
dekzand B en BChorizont
matig kleine spreiding; zand afgerond; basis geleidelijk
70
100 zand
matig siltig
matig fijn lichtgeel-grijs
C-horizont
dekzand C-horizont
matig kleine spreiding; zand afgerond; basis geleidelijk
100
120 zand
matig siltig
matig fijn licht-geel
dekzand C-horizont
matig kleine spreiding; zand afgerond
48
beschrijver: A. de Boer 0
20 zand
zwak siltig; matig matig fijn grijs humeus
20
40 zand
40 80
spoor baksteen
A-horizont
omgewerkte grond
zwak siltig; sterk matig fijn zwart humeus
A-horizont
bouwvoor A-horizont matig kleine spreiding; zand afgerond; basis scherp
80 zand
zwak siltig
matig fijn licht-geel
C-horizont
dekzand C-horizont
matig kleine spreiding; zand afgerond; basis geleidelijk
100 zand
zwak siltig
matig fijn lichtgeel-grijs
dekzand C-horizont
matig grote spreiding; zand afgerond
49
matig kleine spreiding; zand afgerond; basis geleidelijk
beschrijver: C. de Jong 0
10 zand
zwak siltig; sterk matig grof donkergrindig; sterk grijs humeus
omgewerkte grond
matig grote spreiding; zand matig afgerond; basis scherp; opgebrachte grond
10
25 zand
zwak siltig; matig matig grof donkerhumeus bruin
omgewerkte grond
matig kleine spreiding; zand matig afgerond; basis scherp; omgewerkte grond
25
40 zand
zwak siltig; sterk matig grof zwart humeus
A-horizont
40
65 zand
zwak siltig; zwak matig grof donkerhumeus geel