2e bestuursrapportage 2023 gemeente Hardenberg

2e bestuursrapportage gemeente Hardenberg

1

Inleiding ............................................................................................................................................. 3 Vitaal Hardenberg .............................................................................................................................. 7 Duurzaam Hardenberg ..................................................................................................................... 15 Landelijk Hardenberg ....................................................................................................................... 17 Ondernemend Hardenberg .............................................................................................................. 18 Zo doen we het in Hardenberg .........................................................................................................20 Algemene dekkingsmiddelen ...........................................................................................................22 Dividend ...........................................................................................................................................22 Overzicht van investeringen ............................................................................................................. 25

2

Inleiding Het doel van de bestuursrapportage is de raad te ondersteunen om zijn 3 taken uit te voeren: • kaderstellende rol (inclusief budgetrecht) richting college. • controlerende rol (door verantwoording van het college te ontvangen). • vertegenwoordigende rol (door wensen en bedenkingen te uiten). De opzet van deze bestuursrapportage wijkt niet af van die van voorgaande jaren. De rapportage blijft beperkt tot een financiële rapportage. Daarnaast kunnen voorstellen voor budgetoverhevelingen worden gedaan. De voorstellen voor budgetoverheveling zijn getoetst aan de volgende criteria: • Het betreft projectmatige uitgaven, waarvoor (specifieke) incidentele middelen beschikbaar zijn gesteld. • Er is voldoende onderbouwd waarom het project in 2023 niet kon worden opgepakt c.q. afgerond. • Er is sprake van een concreet bestedingsplan ten aanzien van de (projectmatige) uitgaven 2023.

Leeswijzer In deze bestuursrapportage wordt een onderscheid gemaakt naar budgetbijstellingen als gevolg van een taakwijziging en/of gevolgen voor het begrotingsresultaat en budgetbijstellingen die geen gevolgen hebben voor het begrotingsresultaat. Deze zogenaamde budget neutrale wijzigingen zijn aan het eind van deze bestuursrapportage opgenomen. Verder is een overzicht van investeringen opgenomen, waarbij wordt gevraagd om het betreffende krediet beschikbaar te stellen dan wel het krediet aan te passen.

3

Uitkomsten van de 2e bestuursrapportage 2023 Uit deze bestuursrapportage vloeit een nadeel voor 2023 voort van € 0,5 miljoen. De grootste bijstellingen betreffen: Bedragen afgerond op duizenden euro’s Bouwleges 200.000 V Opbrengst betaald parkeren 402.000 N Leerlingen/gymvervoer 270.000 N Planmatige aanpak investeringen sport 250.000 N Sloopkosten/extra afschrijving A. Riseausschool 846.000 N Grondexploitatie 843.000 V (extra) kosten verkiezing Tweede Kamer 300.000 N CAO 2023 1.600.000 N (is al verwerkt in de primitieve begroting 2024) Hogere opbrengst toeristenbelasting 280.000 V Lagere kapitaallasten 1.295.000 V Bijdrage aan GGD 190.000 N Bijdrage aan Veiligheidsregio 160.000 N Energiekosten 850.000 V Overige 57.000 V 493.000 N

waarvan structureel 200.000

V

100.000 N

Pm

190.000 N 160.000 N 31.000 V 219.000 N

Budgetoverheveling Van een aantal budgetten wordt voorgesteld deze te laten vrijvallen in 2023 en weer beschikbaar te stellen in 2024 en 2025 middels een begrotingswijziging: • Bouwleges (inhuur derden) 400.000 • Actualisatie welstandsnota 30.000 • Kerkenvisie 41.250 • Gezonde schoolpleinen 70.000 • Wet kwaliteitsborging 90.000 • Centrumontwikkeling Slagharen 123.000 • Centrumplan Balkbrug 475.000 • Economische koers 200.000 • Laadvisie/N36 50.000 • Nedersaksenlijn 55.000 • Noodfonds inwoners * 250.000 • Noodfonds sociaal culturele organisaties * 1.390.000 • Project Duurzaamheid ** 900.000 • Inzet agrarische sector ** 110.000 • Leader programma ** 75.000 • Bedrijventerreinen 212.500 • Projecten Re-integratie 80.000 4

• • • • • •

Brandweerkazerne Hardenberg Beheer exploitatie gronden (vastgoednota) Energie coördinator Bedrijfskleding Koppeling zaaksysteem met omgevingsdienst Strategische bestuursondersteuning totaal

20.000 50.000 35.000 50.000 87.000 60.000 4.853.750

*) Bij de behandeling van de begroting 2023 heeft uw raad besloten om een noodfonds in te stellen van € 5 miljoen. Periodiek informeren wij uw raad over de inzet van dit fonds. **) Deze middelen maken deel uit van meerjarige budgetten en dienen beschikbaar te blijven om de ambities in het onderliggende meerjarenprogramma uit te kunnen voeren. Overigens onderzoeken wij de mogelijkheid om met uw raad meerjarige budgetafspraken te maken, zodat resterende middelen niet meer via een voorstel budgetoverheveling over de jaargrens heen hoeven te worden “getild”.

Wij stellen u voor genoemd bedrag (€ 4.853.750) in 2023 toe te voegen aan de algemene reserve en dit bedrag vervolgens in 2024/2025 en 2026 aan deze reserve te onttrekken.

Gevolgen voor begrotingsresultaat 2023 en de algemene reserve Het nadelig resultaat uit deze bestuursrapportage ad € 0,5 miljoen leidt er toe, dat over 2023 een voordelig resultaat van € 1,2 miljoen wordt geprognosticeerd. Voor deze bestuursrapportage werd nog een voordelig saldo begroot van € 1,7 miljoen. De structurele gevolgen van de 2e bestuursrapportage 2023 zijn in de begroting 2024 verwerkt. De algemene reserve was per 1 januari 2023 groot € 70,7 miljoen. Na verwerking van de resultaatbestemming 2022 en het begrotingsresultaat na deze bestuursrapportage begroten wij een stand van de algemene reserve per 31 december 2023 van € 86,0 miljoen (exclusief het bedrag budgetoverhevelingen 2023).

Risico's en kanttekeningen De informatie in deze bestuursrapportage is gebaseerd op de kennis van de stand van zaken in augustus van dit jaar. Nadien kunnen en zullen zich nog ontwikkelingen voordoen, die er aan bijdragen dat het rekeningresultaat 2023 gaat afwijken van het in deze bestuursrapportage geprognosticeerde resultaat. In de jaarrekening 2023 zullen wij, zoals gebruikelijk, een toelichting geven op deze afwijkingen. Op het moment van het opstellen van deze bestuursrapportage is de septembercirculaire over de algemene uitkering uit het Gemeentefonds nog niet gepubliceerd. Gemeenten worden drie keer per jaar geïnformeerd over de ontwikkeling van deze rijksbijdrage. In het voorjaar (de meicirculaire), het najaar (de septembercirculaire) en aan het eind van het jaar (de

5

decembercirculaire). In deze bestuursrapportage wordt de raming van de gemeentefondsuitkering bijgesteld op basis van de informatie meicirculaire 2023. Wij hadden verwacht dat er via de septembercirculaire duidelijkheid zou komen over een oplossing voor de forse terugval in inkomsten uit het Gemeentefonds in 2026 (het "ravijnjaar"). Door de val van het kabinet Rutte IV verwachten wij dat deze duidelijkheid er dit jaar niet meer komt.

6

Vitaal Hardenberg Ruimtelijke ordening Bestemmingsplannen legesinkomsten V € 62.000 INC Er zijn in 2023 meer aanvragen voor ruimtelijke plannen ingediend, zodat er meer leges worden gefactureerd. Bouwleges inkomsten

V € 200.000 STR Budgetoverheveling € 400.000 De legesinkomsten omgevingsvergunningen voor 2023 zijn begroot op € 1.652.300. Op basis van de tot nu toe ingekomen vergunningaanvragen is de verwachting dat de legesinkomsten voor 2023 hoger gaan uitvallen. Op dit moment wordt ingeschat dat er dit jaar € 600.000 extra aan bouwleges binnenkomen. De werkvoorraad van 2023, die onder de huidige wetgeving (Wet Algemene Bepalingen Omgevingsrecht) binnenkomt en nog niet is afgehandeld, moet in 2024 worden behandeld en verleend. Hiervoor is onvoldoende capaciteit beschikbaar. Voorgesteld wordt om een deel van de extra legesinkomsten in 2023 via budgetoverheveling in 2024 beschikbaar te stellen voor de inhuur van tijdelijk personeel om de werkvoorraad uit 2023 af te handelen. Hiervoor is € 400.000 nodig. Actualisatie welstandsnota Budgetoverheveling € 30.000 Een besluit over de uitwerking van de beleidsmatige vertaling van de karakteristieke objecten en structuren is nog niet genomen. De verwachting is dat dit eind 2023 gaat plaatsvinden. Daarna volgt de uitwerking in 2024. Om die reden is het noodzakelijk dat het budget naar 2024 wordt overgeheveld. Kerkenvisie Budgetoverheveling € 41.250 Eind 2021 is de opdracht voor de Kerkenvisie verstrekt. Door de coronapandemie heeft de uitvoering vertraging opgelopen. Dit betekende dat de Kerkenvisie niet in 2022 kon worden afgerond.

De oplevering en afrekening wordt in 2024 verwacht. Om die reden is het noodzakelijk dat het beschikbare budget wordt overgeboekt naar 2024. Wet Kwaliteitsborging Budgetoverheveling € 90.000 De wet kwaliteitsborging voor het bouwen treedt op 1 januari 2024 in werking. De implementatiekosten gaan doorlopen tot in 2024. Om die reden is het noodzakelijk dat het beschikbare budget wordt overgeheveld naar 2024.

Volkshuisvesting en woningbouw Centrumontwikkeling Slagharen

Budgetoverheveling € 123.000 7

Naar verwachting zal voor het einde van het jaar 2023 het concept bestemmingsplan in procedure worden gebracht. Vooruitlopend is daarom nu de planvorming gestart over de inrichting van de buitenruimte. Deze planvorming wordt in 2024 verder afgerond. Het restant budget zal in 2024 worden ingezet. Het betreft een bedrag van € 123.000.

Centrumplan Balkbrug Budgetoverheveling € 475.000 Afgesproken is dat de gemeente bijdraagt in de inrichting van het (openbare) parkeerterrein bij de Jumbo en de aansluiting van het parkeerterrein op de openbare weg. Naar verwachting was dit 2023. De planning is nu start nieuwb0uw 4e kwartaal 2023. Dit betekent dat de inrichting van de openbare ruimte niet eerder aan de orde is dan 2024. De planvorming voor de herontwikkeling van de kwadrant Zwolseweg / Ommerweg is nog gaande. De voorbereiding en uitvoering vindt plaats in 2023 / 2024. Bij de Jaarrekening 2022 is voor het Centrumplan Balkbrug een bedrag van € 475.000 als resultaatbestemming overgeheveld naar 2023. Wij stellen nu voor om het budget als gevolg van de gewijzigde planning over te hevelen naar 2024. Rente en vergoeding beheerskosten SVn V € 35.000 INC, V € 31.000 STR De Stichting Volkshuisvesting Nederland (SVn) voert voor de gemeente diverse verordeningen uit op het gebied van de volkshuisvesting/woningbouw. Voor uitstaande middelen in rekening-courant ontvangt de gemeente van SVn rente en daarnaast betaalt de gemeente aan SVn een vaste vergoeding en een vergoeding voor beheerskosten. De rente ramen we op € 40.000 structureel per jaar, de vaste vergoeding op € 4.000 en de vergoeding voor beheerskosten op € 5.000 structureel per jaar. Het structurele effect is hiermee € 31.000 voordelig.

Naast deze structurele effecten verantwoorden we eenmalig nog de gevolgen hiervan over 2022, € 35.000 voordelig.

Infrastructuur, bereikbaarheid en verkeersveiligheid Civieltechnisch onderhoud Onderhoudsbijdrage aan kredieten vanuit Wegenbudget Bij diverse projecten waarbij sprake is van een bijdrage vanuit het onderhoudsbudget Wegen zal deze bijdrage ten laste van dit onderhoudsbudget worden gebracht. De betreffende bedragen worden gestort in de reserve dekking kapitaallasten. Het betreft de volgende projecten: Bruchterweg onderhoud € 47.750 Kruising Mariënberg project verkeer € 19.500 Wegen / Kunstwerken (Herstel werkzaamheden nutsbedrijven) V € 55.000 INC T.b.v. kabel werkzaamheden maken nutsbedrijven zogenaamde lasgaten in de openbare asfaltwegen. De reparatie zelf kan pas plaatsvinden nadat de ondergrond voldoende is ingeklonken. De werkzaamheden van afgelopen jaren zijn gefactureerd door Hardenberg en geven een positief resultaat aan de batenkant.

8

Wegen / Kunstwerken (Herstel werkzaamheden nutsbedrijven) N € 45.000 INC Het repareren van het asfalt als gevolg van werkzaamheden nutsbedrijven gebeurt in opdracht van de gemeente en is op basis van voorcalculatie al eerder in rekening gebracht bij het nutsbedrijf. Havenbeheer N € 45.000 INC De drijvende steigers in de haven Hardenberg moeten, na de realisatie van de nieuwe haven, in het winterseizoen uit de Vecht gehaald worden. De afgelopen periode is gepoogd met het waterschap te komen tot een oplossing waarbij de steigers kunnen blijven liggen. Het waterschap heeft te kennen gegeven geen toestemming te geven voor het laten liggen van de drijvende steigers in het winterseizoen. We zijn hierover in gesprek. Om deze extra beheerinspanning te kunnen dekken is in 2023 € 45.000 extra nodig voor de exploitatie van de haven. Laadvisie / N36 Budgetoverheveling € 50.000 De uitwerking van de laadvisie en het proces met betrekking tot de verkeersveiligheid op de N36 vragen meer tijd dan voorzien en onder andere vanwege de complexiteit van beide opgaven is er wat minder voortgang geboekt dan verwacht. Daarom wordt voorgesteld een deel van dat budget (€ 50.000) over te hevelen naar 2024. Openbaar vervoer / Nedersaksenlijn Budgetoverheveling € 55.000 In de afgelopen periode is er toegewerkt naar het op de (landelijke) agenda krijgen van de Nedersaksenlijn.

Dit heeft erin geresulteerd dat het Rijk en de regio recentelijk een plan van aanpak voor een MIRT-onderzoek naar de Nedersaksenlijn hebben vastgesteld. Dit betekent dat ook na 2023 hier nog inzet noodzakelijk is. Voorgesteld wordt het budget voor een deel over te hevelen naar 2024. Baten en lasten betaald parkeren N € 402.000 INC In 2023 is verder ervaring opgedaan met het nieuwe systeem van betaald parkeren. Tevens wordt in de komende periode het nieuwe parkeerbeleid geëvalueerd. Het nieuwe parkeerbeleid maakt het onder andere mogelijk om langere tijd gratis te parkeren in de parkeergarages. Hier wordt veel gebruik van gemaakt en wij zien dan ook dat de parkeergarages in het centrum een hogere bezettingsgraad hebben dan eerder. We constateren wel dat de opbrengsten over de volle breedte lager uitvallen als dat we eerder geraamd hebben. Voor een bedrag van € 186.000 houdt dit voornamelijk verband met lagere opbrengsten uit boetes, abonnementen, bedrijfsparkeervergunningen en het betaald parkeren. Het overige tekort ad € 216.000 houdt verband met indexering in de begroting in relatie tot de gehanteerde parkeertarieven. De daadwerkelijke tarieven zijn de laatste jaren niet aangepast, maar de begrote inkomsten zijn wel geïndexeerd. Bovenstaande zal meegenomen worden bij de evaluatie.

Vechtdalverbinding: overdracht beheer en onderhoud VRI N € 28.200 INC De werkzaamheden aan de Vechtdalverbinding, voor de gemeente Hardenberg met name de N48 en N377, zijn nagenoeg afgerond. Voor wat betreft het beheer en onderhoud van de verkeersregelinstallatie op het kruispunt van de N377 in de gemeente Hardenberg wordt een 9

overeenkomst met de provincie aangegaan. Hiermee is een bedrag van € 28.200 gemoeid als éénmalige bijdrage aan de provincie, die deze werkzaamheden zal uitvoeren.

Overige onderwijs en educatie Gymnastiekonderwijs OBS N € 85.000 INC Het vervoer voor leerlingen naar gymnastiek accommodaties is in 2019 aanbesteed en begroot. Sindsdien is de druk op de accommodaties toegenomen en moeten meer scholen worden vervoerd naar een accommodatie. In 2023 wordt opnieuw aanbesteed voor de periode 2024-2026. De begroting zal op de nieuwe situatie na aanbesteding moeten worden aangepast. De eerste gelegenheid daarvoor is de eerste bestuursrapportage 2024. Leerlingenvervoer

N €100.000,- STR N €85.000,- INC De hogere kosten in het leerlingenvervoer hebben te maken met de hoge indexatie, een stijging van het aantal leerlingen en een afrekening op basis van afspraken die zijn gemaakt in het verleden. De indexatie van 13,7% in het maatwerkvervoer in 2023 leidt tot een structureel tekort van €100.000,-. Deze indexatie komt uit de NEA Index. In het contract is afgesproken om jaarlijks met deze index te indexeren. Dit effect is bij de eerste bestuursrapportage wel vermeld maar per abuis niet verwerkt. Om deze reden wordt het nu bij de tweede bestuursrapportage alsnog aangepast in de begroting. Naast het effect van de indexatie is er sprake van een incidenteel tekort van €85.000,- door een afrekening op basis van afspraken uit het verleden en een verwachte stijging van het aantal leerlingen dat gebruik maakt van aangepast vervoer in 2023. Er wordt een stijging van 4,65% verwacht. De stijging in het aangepast leerlingenvervoer komt door de groei van speciaal onderwijs scholen. De €85.000,- is als incidentele post opgenomen, omdat er per 1 augustus 2024 een nieuw contract maatwerkvervoer komt. Hieronder valt ook het leerlingenvervoer. Het is nu nog niet duidelijk wat de nieuwe aanbesteding met de kosten gaat doen.

Sport en accommodaties Voetbalvereniging Mariënberg ten laste van Noodfonds N € 50.000 INC Vooruitlopend op de instelling van een “stimuleringsregeling verduurzaming maatschappelijk vastgoed” hebben wij besloten aan de voetbalvereniging Mariënberg een bijdrage van maximaal € 50.000 te verstrekken voor de Energietransitie van hun accommodatie, en deze bijdrage vooralsnog te dekken vanuit het noodfonds van € 5 miljoen in verband met de gestegen energielasten. We vinden verduurzaming zeer belangrijk. De vereniging heeft ambities en wil een voorbeeld en vraagbaak zijn voor andere verenigingen. Daarbij heeft de vereniging al veel zelf geïnvesteerd in werk en financiën.

10

De vereniging wil alle energie die nodig is op het sportpark zelf opwekken. Daarmee wil het de eerste vereniging in Nederland worden die volledig energieneutraal is. Dit initiatief willen we als een pilot kenmerken. Uiteraard is dit de beste stap om als vereniging uit de energiecrisis te komen.

Planmatige aanpak investeringen sport N €250.000,- INC Uw raad heeft aangedrongen op een meer integrale en planmatige aanpak van de investeringen in de sport. Aan dit verzoek geven wij graag gehoor. Voor de binnensport waren wij met hetzelfde oogmerk reeds een behoefte- en capaciteitsonderzoek gestart, op grond waarvan we inzichtelijk maken welke capaciteit en functionaliteit gewenst is over een periode van 20 jaar. Soortgelijke vragen leven echter rond de buitensport en de toekomstbestendigheid van de diverse zwembaden. Uit gesprekken met sportaanbieders is daarnaast al een flinke lijst met aandachtspunten naar voren gekomen, die afgewogen moeten worden binnen een integraal kader. Om vervolgens tot een meerjarenplanning te kunnen komen. Dit alles vereist een brede en grondige aanpak waarvoor externe ondersteuning onontbeerlijk is. Wij ramen de kosten op €250.000,-.

Bijstand/gemeentelijk minimabeleid Minimabeleid; Energietoeslag 2023 ten laste van Noodfonds N € 300.000 INC In het voorjaar van 2023 hebben we gebruik gemaakt van de mogelijkheid om inwoners die recht hadden op de Energietoeslag 2022 een voorschot Energietoeslag 2023 te verstrekken à €500,-. Het budget hiervoor is deels ontvangen per december circulaire. Maar het op lokaal niveau aanpassen van de inkomensgrens van 120% van de geldende bijstandsnorm naar 130% van de geldende bijstandsnorm excl. vakantiegeld maakt dat er een tekort is ontstaan. De uitbetalingen van de toeslag 2022 en het voorschot 2023 zijn gedaan. Minimabeleid; Noodfonds voorstel budgetoverheveling € 250.000 Vanwege de energiecrisis is door de Raad een noodfonds ingesteld. Hierin is €410.000 beschikbaar gesteld voor een periode van 2 jaar. Het fonds bestaat uit een opengestelde subsidieregeling voor inwoners in nood. Hiervan is nog geen gebruik gemaakt. Een tweede onderdeel van het fonds is de inzet van de armoederegisseur, deze is per juni 2023 gestart. De niet bestede middelen uit het totaal (naar schatting €250.000) worden meegenomen naar 2024.

WMO Begroting Samen Doen De medewerkers in dienst bij Samen Doen Hardenberg bv vallen onder de CAO Sociaal Werk, de huidige CAO loopt tot 1 juli 2023. De onderhandelingen voor de nieuwe CAO zijn nog gaande, daarom is een bedrag nog niet te noemen. Wel is duidelijk dat, naast de al gestegen kosten, hier geen ruimte voor is in de begroting voor Samen Doen.

11

Welzijn AZC N € 85.000 INC Een aantal lokale organisaties dat activiteiten organiseert voor de bewoners van het asielzoekerscentrum (azc) heeft in 2023 een hoger subsidiebedrag ontvangen dan de jaren ervoor. De aanleiding hiervoor is de veranderende populatie in het azc en de toenemende behoefte onder deze bewoners aan dagbesteding. Hiermee wordt het begrote bedrag (ad. € 133.100) met € 85.000 in 2023 overschreden. Wij stellen voor het begrote bedrag met dit bedrag incidenteel te verhogen. Voor 2024 e.v. zal er nog een integraal plan worden opgesteld. Hiervoor zoeken wij de verbinding met de pilot Buitenkwartier. Lessen Nederlandse taal voor Oekraïense N € 30.000 INC vluchtelingen - ten laste van gemeentefonds Ontheemden uit Oekraïne hebben nu beperkte mogelijkheden om de Nederlandse taal op vrijwillige basis te leren. Om een hogere arbeidsparticipatie te stimuleren, het mogelijk te maken voor Oekraïners om werk te doen dat past bij hun vaardigheden en opleiding en om deel te kunnen nemen aan de Nederlandse maatschappij, is het leren van de Nederlandse taal essentieel. Het Rijk heeft via de meicirculaire 15 miljoen euro beschikbaar gesteld met als doel het gemeentelijke aanbod van taalonderwijs aan volwassen ontheemden uit Oekraïne te stimuleren.

Dit kunnen ontheemden zijn die daar behoefte aan hebben, die dat nodig hebben om werk te vinden of die werk willen vinden dat beter past bij hun vaardigheden, werkervaring en onderwijsachtergrond. Op basis van de landelijke verdeelsleutel (CBS) ontvangt de gemeente Hardenberg € 30.380. Wij stellen voor dit bedrag hiervoor in te zetten en te boeken onder het product 'Oekraine' (nr. 4621000000). Noodfonds sociaal-culturele en maatschappelijke budgetoverheveling € 1.390.000 organisaties Sinds februari 2023 is de 'Subsidieregeling tijdelijk noodfonds sociaal-culturele en maatschappelijke organisaties (inclusief sport) Hardenberg 2023' van kracht. Een deel van de organisaties heeft inmiddels gebruik gemaakt van deze subsidieregeling. Naar verwachting zal een groot deel van de organisaties aan het eind van 2023 en begin 2024 een subsidieaanvraag indienen. De niet bestede middelen (naar schatting € 1.390.000) worden meegenomen naar 2024.

Openbare gezondheidszorg Volksgezondheid, algemeen N € 190.000 STR De inwoner bijdrage voor de GGD IJsselland wordt hoger vanwege stijging in de loonkosten (7,75%) en doorberekening van de inflatie op de materiële kosten (7%). 12

13

Jeugdgezondheidszorg Jeugdhulp De kosten van de jeugdhulp zijn afhankelijk van het aantal kinderen en jongeren dat zorg nodig heeft. In 2023 zien we een lichte daling in de aantallen zorgvragers ten opzichte van 2022. De gemiddelde kosten per zorgvrager zijn toegenomen doordat in een paar gevallen crisisopvang noodzakelijk is. Wij kunnen nog niet inschatten of het beschikbare budget voor de jeugdhulpverlening toereikend zal zijn. Dat is onder andere afhankelijk van de duur van de crisisopvang. In de paragraaf “weerstandsvermogen en risicobeheersing” is het risico op overschrijding van het budget voor jeugdhulp meegenomen in de berekening van het benodigde weerstandsvermogen. Als bij het opstellen van de jaarrekening blijkt dat het budget is overschreden, is het weerstandsvermogen toereikend om de overschrijding op te vangen. Jeugdhulpvervoer N € 150.000 INC In 2o23 is voor een deel gestart met nieuwe contracten jeugdhulp. Ook voor het jeugdhulpvervoer moesten nieuwe afspraken gemaakt worden. Het jeugdhulpvervoer is, bij de start van deze nieuwe contracten, uit de tarieven van de jeugdhulpvoorzieningen gehaald. Hierdoor heeft er een verschuiving van kosten plaatsgevonden. Naast deze verschuiving van kosten zijn de kosten, mede door een indexatie van 13,7% ook fors toegenomen. Dit leidt tot een nadeel van ongeveer € 150.000.

Op de structurele gevolgen komen we bij een volgende rapportage terug. Per 1 augustus 2024 komt er een nieuw contract maatwerkvervoer. Hieronder valt sowieso voor een deel ook het jeugdhulpvervoer. Het is nu nog niet duidelijk wat de nieuwe aanbesteding met de kosten gaat doen. Daarom wordt dit nadeel van €150.000,- in deze bestuursrapportage als incidentele post opgenomen.

14

Duurzaam Hardenberg Duurzaamheid en milieu Project Duurzaamheid Budgetoverheveling € 900.000 Wij stellen voor om het in 2023 naar verwachting niet te besteden bedrag voor het project duurzaamheid over te hevelen naar de jaren 2024 en verder. Daarmee houden we dit geld beschikbaar voor een langjarige structurele programmatische aanpak van de energietransitie en innovatie, c.q. duurzaamheid. Een programmatische aanpak waarvoor in de gemeentelijke begroting de komende jaren slechts incidentele middelen zijn opgenomen. Vanuit het Rijk en ook provincie en RegioDeals zijn er gedurende het jaar 2023 extra middelen beschikbaar gekomen voor duurzaamheid. De omvang van deze middelen was vooraf niet volledige bekend en lastig te ramen. We werken hard, intensiveren onze inzet en geven meer geld uit vanuit onze programmatische aanpak. Met de extra middelen die vanuit met name het Rijk zijn toegekend krijgen we meer geld binnen dan we nog in 2023 kunnen wegzetten. Het over te hevelen bedrag is ordegrootte het bedrag aan Rijksmiddelen dat in de loop van 2023 beschikbaar is gekomen. Deze middelen willen we graag voor een programmatische aanpak van dit thema beschikbaar houden. Daarom stellen we voor ze over te hevelen Bijdrage Omgevingsdienst IJsselland N € 121.000 INC Onze gemeente moet over 2022 € 9.222 meer (incidenteel) aan de Omgevingsdienst IJsselland bijdragen dan geraamd.

De Omgevingsdienst heeft voor 2023 een begrotingswijziging vastgesteld. Voor onze gemeente betekent dit dat de bijdrage over 2023 € 111.444 hoger gaat uitvallen. Deze extra kosten worden veroorzaakt door formatie-uitbreidingen en hogere inhuurkosten.

Riolering en waterzuivering ALGEMEEN Het programma Klimaat, Water en Biodiversiteit is dit voorjaar door uw raad vastgesteld (zie https://www.hardenberg.nl/klimaat-water-en-biodiversiteit). De financiële consequenties hiervan zijn inmiddels in de begroting verwerkt. In het bijbehorend raadsvoorstel zijn we ingegaan op een aantal factoren die belemmerend zouden kunnen werken op de voortgang van dit programma. Één van die factoren is capaciteit. Nederland staat voor grote opgaven, niet alleen op het gebied van klimaat, maar ook op het gebied van woningbouw en energie. Voor de realisatie van deze opgaven moeten we capaciteit organiseren, zowel ambtelijk als bij marktpartijen (adviesbureau's, aannemers, etc.). Het wordt steeds lastiger om dit goed vorm te geven, daarnaast lopen de kosten van met name extern personeel ook steeds verder op. Dit zien we terug in de exploitatie. Daarnaast heeft dit ook zijn weerslag op de realisatie van het programma. We lopen inmiddels een reëel risico dat we het programma voor dit jaar op onderdelen niet volledig kunnen realiseren. 15

THEMA LEEFBAARHEID & BEWUSTWORDING In het kader van dit thema gaan we onze leefomgeving klimaatrobuust en natuurinclusief inrichten. Daarnaast willen we dat wij, maar ook onze inwoners en partners klimaatbewust handelen, en aandacht hebben voor biodiversiteit. Doorschuiven diverse budgetten naar 2024 Budgetoverheveling nader te bepalen Ondanks de problemen met het organiseren van de benodigde capaciteit hebben we de afgelopen maanden een goede start kunnen maken met de onderdelen klimaat en biodiversiteit. We verwachten dat in 2023 veel aandacht uit gaat naar de planvoorbereiding van de verschillende programmaonderdelen die in 2024 en verder in uitvoering gaan. Gezien deze fasering, maar ook door de problemen met het organiseren van de benodigde capaciteit, verwachten we dat een deel van het budget niet wordt besteed. Dit budget is echter vanaf 2024 hard nodig om de onderdelen te kunnen uitvoeren. In verband hiermee stellen we voor om de middelen die middels nieuw beleid beschikbaar zijn gesteld deels door te schuiven naar 2024.

16

Landelijk Hardenberg Landbouw en agribusiness Plattelandsvernieuwing

Budgetoverheveling 2024 € 55.000 Budgetoverheveling 2025 € 55.000

Inzet voor agrarische sector In de begroting 2023 is een bedrag van € 225.000 beschikbaar gesteld voor extra inzet voor de agrarische sector voor de periode 2023-2026. De extra inzet wordt geleidelijk opgebouwd, daarom wordt een bedrag van € 110.000 vanuit de begroting 2023 overgeheveld naar de jaren 2024, 2025 (€ 55.000 per jaar). Leader programma Budgetoverheveling € 75.000 Eind 2022 is een periode van het plattelandsontwikkelingsprogramma Leader afgesloten, eind 2023 wordt een nieuw programma voor de periode tot en met 2027 opengesteld. In 2023 worden dan ook geen nieuwe projecten toegekend. We verwachten begin 2024 een reeks nieuwe aanvragen daarom wordt een budget van € 75.000 overgeheveld naar 2024.

Openbaar groen en openluchtrecreatie Eikenprocessierups V € 50.000 INC We verwachten minder uitgaven in verband met beheersing van eikenprocessierups. Omdat de plaagdruk in voorgaande jaren is afgenomen hebben we minder preventief gespoten. Mogelijk gevolg kan zijn dat er meer kosten voor wegzuigen van nesten gemaakt worden. Speeltuinsubsidie V € 39.000 INC Het budget voor speeltuinsubsidies zal dit jaar niet volledig worden benut. Reden is dat de nieuwe subsidieregeling hiervoor nog niet klaar is. Snippergroen – Opbrengsten grondverkoop N € 100.000 INC De opbrengsten vanuit project Snippergroen zijn lager dan begroot, doordat minder is verkocht en de percelen kleiner zijn. Verwachting voor het einde van het jaar is een opbrengst van ongeveer € 135.000. Dit betekent een incidenteel nadeel van € 100.000. Gezonde schoolpleinen Budgetoverheveling € 70.000 Een deel van de subsidiepot voor gezonde schoolpleinen moet worden herverdeeld over de volgende jaarschijven (2024-2026). Reden is dat scholen die hiervan gebruik willen maken meer tijd nodig hebben om tot het indienen van een subsidieaanvraag te komen. Voorgesteld wordt om een bedrag van € 70.000 over te hevelen naar 2024 (€ 10.000), 2025 (€ 25.000) en 2026 (€ 35.000).

17

Ondernemend Hardenberg Bedrijven en ondernemers Economische koers Budgetoverheveling € 200.000 Als onderdeel van de programmafinanciering voor de Economische Koers wordt voorgesteld om vanuit het lopende jaar 2023 € 200.000 over te hevelen naar 2026. Op dit moment is 2026 nog niet voorzien van dekking. In 2023 is er sprake van onderuitputting als gevolg van overlopende budgetten vanuit 2022 en onderbezetting in het team economie om aan alle voorgenomen projecten uitvoering te kunnen geven. Bedrijventerreinen Budgetoverheveling € 212.500 Onder andere door problematiek rond netcongestie heeft de planvoorbereiding rond de aanpak voor de bedrijventerreinen in 2023 een langere doorlooptijd moeten krijgen. Besluitvorming over de strategiebrief bedrijventerreinen is derhalve voorzien in september en daardoor zal uitvoering pas in 2024 verder zijn beslag krijgen. Wij stellen voor om het budget voor 2023 van € 212.500 over te hevelen naar 2024.

Participatie en werkgelegenheid Beschut werk ten laste van gemeentefonds N 320.000 STR Ook hier geldt dat de stijging in onze uitgaven wordt veroorzaakt door het steeds meer mensen plaatsen en de verstrekking van loonkostensubsidie. Zoals al in hoofdstuk Vitaal Hardenberg (2.1.7) vermeld, is de loonkostensubsidie gekoppeld aan het wettelijk minimum loon (WML). Projecten Re-integratie; voorstel budgetoverheveling € 80.000 Iedereen die wil en kan werken aan het werk Omdat we per half mei 2023 pas operationeel zijn geworden verwachten we dat we over dit 2 jarig project in 2023 ca. € 80.000 niet uitgeven. Daarom nemen we dit bedrag mee naar 2024. WSW

ten laste van gemeentefonds € 350.000 STR N € 100.000 INC Binnen de WSW is er een grotere stijging van kosten dan verwacht. Dit komt om dat zowel de personeelskosten als de indirecte personeelskosten sterk zijn gestegen. Een deel van de SW-ers zit net boven of op minimum loon. Omdat het minimum loon begin dit jaar met ruim 10% is gestegen stijgt ook en deel van de SW-lonen. Daarnaast zijn kosten zoals vervoer vanwege inflatie gestegen. In de mei-circulaire 2023 is overigens aangegeven dat de Rijksvergoeding voor SW-ers met bijna 10% wordt verhoogd (van €30.233 per standaard eenheid in 2022 naar € 33.113 in 2023). Alhoewel de CAO loopt tot 2025 wordt momenteel geprobeerd deze open te breken. Dit vanwege de sterk gestegen kosten voor levensonderhoud. Wanneer dit gebeurd zullen eventuele verdere kostenstijgingen in de jaarrekening worden meegenomen. 18

Grondexploitatie Grondexploitatie N € 757.000 INC Voor het opstellen van de nota Grondexploitatie 2024 zijn alle grondexploitaties geactualiseerd. Hierbij zijn de ramingen voor 2023 herzien en deze worden budgettair neutraal aangepast. De voorzieningen moeten verhoogd worden met € 757.000 en dit komt ten laste van de algemene middelen. De specificatie is als volgt: - Woongebied Moeshoek € 15.000 - Werkgebied Moeshoek € 3.000 - Gezondheidspark € 11.000 - Uitbreiding de Kuilen € 109.000 - De Meerstal II € 37.000 - De Marke III € 188.000 - Centrumplan Hardenberg € 87.000 - Centrumplan Dedemsvaart € 31.000 - Broeklanden Zuid € 314.000 - Lutten De Wieken -/€ 38.000 Voor een nadere toelichting op deze mutaties verwijzen wij kortheidshalve naar de Nota Grondexploitatie 2024 die gelijktijdig met deze bestuursrapportage aan uw raad wordt aangeboden. Voorlopige winstneming grondexploitatie V € 1.600.000 INC Aan de hand van de geprognosticeerde inkomsten en uitgaven is er een voorlopige winstberekening gemaakt volgens de zgn. POC-methode: voor zover gronden zijn verkocht en opbrengsten zijn gerealiseerd kan tussentijds naar rato van de voortgang van de grondexploitatie winst worden genomen.

19

Zo doen we het in Hardenberg Openbare orde en veiligheid Brandweerkazerne Hardenberg Budgetoverheveling € 20.000 In 2023 is gestart met een onderzoek voor de strategie voor de brandweerkazerne Hardenberg. Dit onderzoek is in uitvoering en zal in 2024 worden afgerond. Verwacht wordt dat € 20.000 in 2024 uitgegeven zal worden. Implementatie nieuwe applicatie mobiele handhaving N € 30.000 INC De huidige applicatie moet op basis van het aanbestedingsbeleid opnieuw worden aanbesteed. De implementatie voor een nieuwe vervangende applicatie wordt ingeschat op eenmalig € 30.000. Bijdrage aan Veiligheidsregio IJsselland N € 160.000 STR Met ingang van 2023 kennen de veiligheidsregio’s nieuwe arbeidsvoorwaarden, met als belangrijk onderdeel een structurele loonsverhoging. De financiering daarvan kan niet binnen de bestaande begroting van de veiligheidsregio IJsselland opgevangen worden. Daarom bevat de eerste bestuursrapportage 2023 van de veiligheidsregio een verhoging van de bijdrage van de elf betreffende gemeenten. Dat betekent voor Hardenberg een verhoging van het budget met € 160.000.

Dienstverlening en burgerzaken Verkiezingen N € 300.000 INC De kosten voor de verkiezingen zijn de afgelopen jaren gestegen en de beschikbaar gestelde budgetten zijn onvoldoende. Op basis van de inzichten van de laatste jaren is een nieuwe reële calculatie gemaakt. De kosten voor één verkiezing zijn € 200.000 en voor een dubbele verkiezing (betreft provinciale & waterschap) € 250.000. Voor de verkiezingen van het waterschap en de provincie is er een incidenteel tekort van € 100.000. Door de val van het kabinet-Rutte IV is op 22 november 2023 de Tweede Kamerverkiezing. De kosten voor deze verkiezing zijn € 200.000. Voor 2023 ontstaat hierdoor een totaal tekort van € 300.000.

Algemene baten en lasten CAO gemeenten N € 1.600.000 INC Dit voorjaar hebben wij u - via de eerste bestuursrapportage - geïnformeerd over de gevolgen CAO gemeenten 2023. Financieel is deze toen nog niet verwerkt. Reden hiervoor was, dat wij via de algemene uitkering uit het Gemeentefonds nog een compensatie verwachtten. Inmiddels is uit de uitwerking van de meicirculaire Gemeentefonds gebleken dat deze compensatie is uitgebleven. De gevolgen CAO gemeenten 2023 worden nu als incidenteel nadeel opgenomen. De structurele gevolgen worden meegenomen in de begroting 2024. 20

Wij merken daarbij op dat bij de berekening van dit bedrag is uitgegaan van de bruto loonsom. Afwijkingen kunnen ontstaan als gevolg van o.a. (tijdelijke) vacatures. In de jaarrekening 2023 geven wij een toelichting op de werkelijke loonkosten 2023 (in vergelijking tot de begrote loonsom). GEBT Beheer Exploitatie Gronden Budgetoverheveling € 50.000 Bij het vaststellen van de Vastgoednota is geld gereserveerd voor de uitvoering van de nota. Er is gestart met een aantal onderdelen hieruit, zoals het huisvestingsplan binnensportaccommodaties en het opstellen van een nieuw Huurbeleid. De uitvoering van deze plannen en overige onderdelen zullen doorlopen in 2024. Verwachting is dat we in 2023 ongeveer € 30.000 zullen uitgeven en de overige € 50.000 in 2024. Energie – Gas en Elektra V € 850.000 INC De kosten voor inkoop van elektriciteit en gas laten blijft lastig te voorspellen. Factoren die een betrouwbare voorspelling lastig maken zijn: 1. De facturatie van energiekosten verloopt verre van soepel. De oorzaak ligt bij nieuw in gebruik genomen applicaties bij de energieleverancier. Meerdere voorschotnota’s 2023 en enkele eindafrekeningen 2022 sluiten hierdoor niet meer aan bij werkelijk verbruik. Samen met de energieleverancier wordt momenteel gewerkt aan herstelacties. 2.

Energietarieven vertonen de afgelopen maanden een dalende trend, maar variëren nog sterk op basis van gebeurtenissen in met name Oekraïne. Omdat we er voor elektriciteit geen vaste tarieven zijn afgesproken is dit van invloed op uiteindelijke kosten. 3. Het Ministerie van EZK heeft de compensatieregeling voor SEFE (voorheen Gazprom) inmiddels bekend gemaakt. Op basis van het huidige voorstel worden de meerkosten van gas over 2022 geheel gecompenseerd, naar verwachting € 158.000. Voor 2023 wordt slechts beperkt gecompenseerd, naar verwachting € 42.000. 4. Voor energiekosten openbare zwembaden heeft het Rijk een subsidieregeling ingesteld (SPUK-MEOZ). Hiervoor is een aanvraag ingediend. Op 7 september is een subsidietoekenning van € 500.000 voor de gemeentelijke zwembaden ontvangen. Definitieve bedragen worden bepaald op basis van realisatie 2023. Op basis van de huidige gegevens verwachten we voor elektriciteit € 840.000 te kunnen aframen op de budgetten. Voor gas verwachten we, rekening houdend met de compensatie, het budget met € 10.000 af te kunnen ramen.

21

Algemene dekkingsmiddelen Algemene Uitkering Uitkomsten meicirculaire 2023 V € 128.000 INC De raming van de algemene uitkering uit het Gemeentefonds wordt aangepast naar aanleiding van de uitkomsten meicirculaire 2023. Deze circulaire leidt voor 2023 tot een verhoging van de inkomsten met rond € 1, 1 miljoen. Een deel hiervan (€ 1 miljoen) wordt ontvangen als gevolg van taakmutaties (o.a. compensatie loon- en prijsstijgingen sociaal domein; flankerend beleid energiearmoede). Dit deel wordt conform het bestaande beleid verrekend met de diverse programma’s c.q. via deze bestuursrapportage ingezet voor de hogere kosten WSW (€ 450.000) en Beschut Werk (€ 320.000) en lessen Nederlandse taal voor Oekraïense vluchtelingen (€ 30.000). Voor een nadere toelichting op de uitkomsten meicirculaire verwijzen wij u naar de raadsbrief van 20 juni 2023, zaaknummer 544.573.

Dividend V € 17.000 INC Dividend Wadinko Tijdens de aandeelhoudersvergadering van 2 juni van dit jaar is besloten om over 2022, in aanvulling op het interim dividend van € 3 miljoen, een slotdividend uit te keren van € 1,5 miljoen. Het overige resultaat wordt toegevoegd aan de overige reserves. Hardenberg ontvangt als gevolg van dit besluit een slotdividend van € 85.391. Deze dividenduitkering is € 17.000 hoger dan begroot. Dividend ROVA

N € 27.000 INC N € 20.000 STR ROVA heeft 2022 afgesloten met een positief resultaat van € 4,4 miljoen. Hardenberg ontvangt als gevolg van het bestaande dividendbeleid € 364 per aandeel c.q. € 297.000 (op basis van 816 aandelen). Deze dividenduitkering is € 47.000 lager dan begroot. Ons voorstel is om deze dividenduitkering structureel te verlagen met € 20.000. Dividend Rendo N € 45.000 STR RENDO keert over 2022 € 5,5 miljoen aan dividend uit aan haar aandeelhouders. Dit is hoger dan vorig jaar, maar lager dan voorgaande jaren, waarin nog € 7,5 miljoen per jaar kon worden uitgekeerd. Voor Hardenberg betekent dit een nadeel van € 45.000 ten opzichte van het begrote dividend van € 360.000. Ondanks een fors investeringsprogramma, onzekerheden, gestegen kosten en de veiligheidshalve aangepaste solvabiliteitsnorm van 35% schat RENDO nog steeds in dat de gecommuniceerde bandbreedte € 5 a € 7 miljoen aan dividend mogelijk moet zijn. De eerste jaren is de onderkant van de bandbreedte, gezien het te verwachten resultaat, realistisch. Tegen de achtergrond van deze prognose stellen wij voor om de dividenduitkering RENDO structureel te verlagen met € 45.000 naar € 315.000. 22

Dividend ENEXIS V € 39.000 INC Tijdens de aandeelhoudersvergadering van 13 april van dit jaar is besloten om over 2022 een dividend uit te keren van 50% van de winst uit gewone bedrijfsvoering van € 186 miljoen. Ook is besloten om over het verkoopresultaat van Fudura een dividend uit te keren van € 100 miljoen. Hardenberg ontvangt als gevolg van dit besluit € 82.540 (op basis van 63,932 aandelen). Deze dividenduitkering is € 39.000 hoger dan begroot. Dividend BNG

V € 32.000 INC V € 65.000 STR BNG keert over 2022, in lijn met het staande beleid, 50% van de nettowinst ad. € 300 miljoen uit, gecorrigeerd voor de uitkering op het additioneel Tier 1-kapitaal. Dit komt neer op een dividenduitkering van € 139 miljoen. Hardenberg ontvangt als gevolg van dit besluit een dividend van € 162.000. Deze dividenduitkering is € 97.000 hoger dan begroot. Ons voorstel is om deze dividenduitkering structureel te verhogen met € 65.000.

Lokale heffingen Toeristenbelasting V € 280.000 INC De toeristenbelasting 2022 is in april 2023 afgerekend. Er is sprake van een meeropbrengst van € 280.000. Dit wordt veroorzaakt doordat er in 2022 meer overnachtingen zijn geweest dan begroot. De zomer was lang en warm. De controles op de aangiftes 2022 en de eventuele bezwaren en/of beroepen kunnen nog van invloed zijn op de opbrengst.

Onvoorzien Stelpost onvoorzien structureel V € 200.000 INC In de begroting wordt jaarlijks een stelpost voor onvoorziene structurele tegenvallers opgenomen van € 200.000. In 2023 is geen beroep op deze middelen gedaan.

23

Verdeeldienst Kapitaallasten V € 1.300.000 INC Naar de huidige inzichten kunnen de ramingen voor afschrijvings- en rentekosten worden verlaagd. Energiecoördinator Budgetoverheveling € 35.000 (2025) Er zijn gelden beschikbaar gesteld voor het aanstellen van een energiecoördinator voor een periode van twee jaar. De betreffende medewerker is op 8 mei 2023 gestart. Gevraagd wordt een bedrag van € 35.000 over te hevelen naar 2025, zodat de kosten tot einde dienstverband uit het budget kunnen worden gedekt. Bedrijfskleding Budgetoverheveling € 50.000 (2025) De DVO Openbaar Gebied met Ommen wordt per 1-1-2025 beëindigd. In dat kader is besloten om het bestaande kledingpakket voor de buitendienst medewerkers de komende periode zoveel mogelijk te handhaven en in 2024 de totale vervanging inclusief nieuw logo aan te besteden. Een voorlopige inschatting is dat de - in 2025 te betalen - totale vervangingskosten rond de € 150.000 zullen bedragen. In 2023 en 2024 zal slechts hoogst noodzakelijke aanschaf plaatsvinden. Gevraagd wordt om de verwachte restantbudgetten 2023 en 2024 (in beide jaren € 50.000, rekening houdend met de lagere bijdrage Ommen die reeds in mindering is gebracht) over te hevelen naar 2025, zodat in 2025 het benodigde budget beschikbaar is.

ICT: Koppeling Zaaksysteem met VTH V € 86.985 INC Omgevingsdienst voorstel budgetoverheveling Er zijn gelden beschikbaar gesteld voor de koppeling van het Zaaksysteem met de VTH applicatie van de Omgevingsdienst. De implementatie van deze koppeling wordt uitgesteld in verband met de ontvlechting van het Zaaksysteem voor Ommen en Hardenberg. Daarom stellen we voor het bedrag van € 86.985 over te hevelen naar 2024.

Strategische bestuursondersteuning

V € 60.000 INC voorstel budgetoverheveling Voor de periode 2023 tot en met 2025 heeft uw raad incidentele middelen beschikbaar gesteld voor strategische bestuursondersteuning. Voor de uitvoering hiervan is een verplichting aangegaan voor periode juni 2023 tot en met mei 2026. Door deze langere doorlooptijd stellen wij voor om de vijf vrijvallende maanden in 2023 over te hevelen naar 2026.

24

Overzicht van investeringen Verkeersregelinstallaties (VRI) De "Vervanging VRI's" wordt in de Q2 aanbesteed en in Q4 2023 t/m Q1 van 2024 uitgevoerd. Deze is vertraagd door langere levertijd. Openbare Verlichting De vervanging Openbare verlichting buitengebied door LED verlichting duurt langer i.v.m. het zorgvuldig uitvoeren van het participatietraject. Het voornemen is dit jaar het proefgebied te realiseren en volgend jaar de opgedane ervaringen in het uitvoeringsprogramma te verwerken en dit tevens te gaan uitvoeren. Kunstwerken De vervanging van de brug Loozermars Noord ter plaatse van de Waterloop wordt uitgevoerd in 2024 in plaats van 2023. Dit doen we om het werk in combinatie uit te gaan voeren met de naast gelegen brug. Project Vechtrijk Gramsbergen N € 25.600 STR De werkzaamheden in het kader van Vechtrijk verlopen voorspoedig en zijn inmiddels ver gevorderd. De onzekerheid van prijsstijgingen bij de aanloop naar deze werkzaamheden zijn alsnog verwerkt (CBS 20%-30%). Samen met nog een onvoorziene kostenpost van een milieusanering , een wettelijk verplicht extra archeologisch onderzoek en uitbreiding van de scope (o.a. bredere betonnen wandelpaden) is er een aanvullend budget noodzakelijk van € 365.000 waarbij het college adviseert deze als kapitaallast van € 25.600 te verwerken in de begroting .

Krediet Warmte-terug-win systeem zwembad de Kiefer V € 5.400 STR In 2022 is een krediet van € 67.000 beschikbaar gesteld voor een warmte-terugwin-systeem voor zwembad de Kiefer. De warmteopwekking (houtkachel) is eigendom van ROVA en ROVA zal de overeenkomst voor warmtelevering niet verlengen na einde overeenkomst in 2026. Daarom is inmiddels een onderzoek opgestart naar een integraal verduurzamingsplan voor het zwembad, inclusief vervanging van de huidige verwarmingsinstallatie. Daarom wordt er op korte termijn niet geïnvesteerd in een warmte-terug-win systeem. De gelden voor dit systeem zijn vooralsnog niet benodigd (voordeel kapitaallast € 5.400). T.z.t. komt er nieuwe kredietaanvraag. Krediet Historisch Informatie Centrum Gramsbergen Dakbedekking V € 5.300 STR De werkzaamheden zijn afgerond. De kosten zijn lager uitgevallen dan begroot. Krediet kan gesloten worden. Dit betekent een voordeel van de kapitaallasten van € 5.300. Krediet Kinderboerderij Dekibo - vervangen asbest dakplaten V € 2.200 STR In 2022 is een krediet ter beschikking gesteld voor het vervangen van asbest dakplaten. De werkzaamheden worden meegenomen als de renovatie plaats gaat vinden. Het krediet is op dit moment niet meer nodig en mag vrijvallen. Dit betekent een voordeel van de kapitaallast met € 2.200.

25

Krediet Ingang Spindeplein N € 15.000 STR In 2021 heeft de Raad het bestemmingsplan voor de gebiedsontwikkeling van het Spindeplein vastgesteld. Onderdeel hiervan is een nieuwe entree vanuit de parkeergarage en aanpassingen in de garage. De kosten voor realisatie zijn hoger dan begroot in 2021 doordat de materiaalkeuze en het ontwerp zijn aangepast en onderzoek heeft aangetoond dat er aanvullende maatregelen nodig zijn voor de constructie van de ingang in verband met de hoge grondwaterdruk. Daarnaast zijn er forse kostenstijgingen geweest. Er was reeds € 300.000 beschikbaar gesteld voor de realisatie van de ingang, maar er is aanvullend krediet nodig van € 250.000. Dit bedrag is benodigd vanaf 2024 en betekent een extra kapitaallast van € 15.000 per jaar. Opwaardering stations Budgettair Neutraal € 350.000 INC Voor de uitvoering van het programma mobiliteit heeft u € 350.000, beschikbaar gesteld voor verbetering van de stationsomgevingen Mariënberg en Gramsbergen. Dit bedrag is abusievelijk opgenomen als exploitatiekrediet en dient omgezet te worden naar een investeringskrediet. Project herinrichting 3 woonstraten N € 3.700 STR De herinrichting van 3 woonstraten zijn in het kader van het stimuleren van de lokale economie enkele jaren geleden versneld opgepakt.

Deze werkzaamheden zijn in samenwerking met de PB’s en de aanwonenden uitgevoerd en onlangs, met de oplevering van de Molstraat, ook afgerond. Prijsstijgingen en enig meerwerk hebben bijgedragen aan hogere uitgave als eerder geraamd. Hierdoor is een aanvullend budget noodzakelijk van € 68.000 waarbij het college adviseert deze als kapitaallast van € 3.700 te verwerken in de begroting. Vervanging meubilair: Budgettair Neutraal € 12.000 STR In 2023 wordt er gestart met de vervangingen van het meubilair. De totale investering is € 1.224.000 en hiervan wordt in 2023 € 98.500 ingezet en de rest in 2024. Na de vervanging zullen de kapitaallasten in de meerjarig begroting worden verwerkt. ICT: Vervanging beamer raadzaal N € 5.400 STR De vervanging van de beamer is onontkoombaar. De huidige beamer is in gebruik genomen met de ingebruikname van het nieuwe gemeentehuis. Bij het gebruik zien we op onderdelen een achteruitgang van de kwaliteit. Om het risico voor een storing van de beamer tijdens een raadvergadering te voorkomen wordt geadviseerd de beamer te vervangen. De investering bedraagt € 20.000, de daaruit voortvloeiende kapitaallasten bedragen € 5.400 per jaar (4 jaar) Intelligente zuilen Publieksdienst Budgettair Neutraal € 2.420 STR De huidige aanmeldzuilen in het gemeentehuis Hardenberg en in MFC de Baron in Dedemsvaart zijn aan vervanging toe.

Hiervoor is een krediet beschikbaar gesteld. We willen graag de overstap maken naar betere zuilen waarbij stappen doorlopen worden die helpen bij het bestrijden van fraude door betere document- en gezichtscontrole. Deze handelingen vragen meer tijd om aangemeld te worden dan het aanmelden op de huidige aanmeldzuilen Daarnaast is vanaf 2014 de geldigheidsduur van paspoorten en ID-kaarten verlengd van 5 naar 10 jaar. 26

Het gevolg daarvan is dat er in de jaren 2019 t/m 2023 minder aanvragen voor paspoorten en IDkaarten waren maar dat er in de jaren 2024 t/m 2028 meer aanvragen komen. Om langere wachttijden te voorkomen is de aanschaf van een extra intelligente zuil noodzakelijk. Het bestaande krediet dient daartoe verhoogd te worden met een bedrag van € 11.000. De kapitaallasten bedragen € 2.420 jaarlijks. Dit wordt gedekt uit de bestaande begroting. Kredieten Instrumenten bevorderen woningbouw vanaf 2024 N € 20.000 STR Op 23 mei jongstleden heeft uw raad besloten om een krediet beschikbaar te stellen van € 800.000 voor de uitvoering van de nieuwe Startersverordening en een krediet van € 200.000 voor de uitvoering van de Verzilverlening. Dit besluit verwerken wij nu financieel. Voor de begroting van baten en lasten 2023 heeft het geen (of nauwelijks) gevolgen. De kredieten verantwoorden wij op de balans onder de financiële vaste activa. Het bedrag van € 20.000 aan kosten vanaf 2024 bestaat uit de (omslag)rente. Dekking daarvan vindt voor een deel plaats via het saldo van rentebaten uit rekening-courant bij de SVn enerzijds en de kosten aan vergoedingen die SVn daarvoor rekent anderzijds (zie 2.1.2 Volkshuisvesting en woningbouw).

Met de invoering van deze instrumenten wordt gestreefd naar het vergroten van de diversiteit van de woningvoorraad door het toevoegen van goedkope woningen voor de doelgroep starters welke woningen ook beschikbaar en financieel bereikbaar zijn en blijven voor deze doelgroep. Dit vergroot de keuzevrijheid voor de verschillende doelgroepen. Verder is het door de toenemende vergrijzing belangrijk om geschikte woningen voor senioren te realiseren om senioren langer zelfstandig te kunnen laten wonen. Krediet Initiatief Anerweg-Noord 4 en 6-8 Lutten Bouwt Lutten Leeft vanaf 2024 N € 9.000 STR Op 23 mei jongstleden heeft uw raad besloten om een krediet beschikbaar te stellen van € 200.000 om op de locatie Anerweg-Noord 4 en 6-8 woningbouw mogelijk te maken door middel van variant B (met aandacht voor karakteristieke bebouwing). Dit besluit verwerken wij nu financieel. Voor de begroting van baten en lasten 2023 heeft het geen (of nauwelijks) gevolgen. De bijdrage kan worden verantwoord als bijdrage aan activa in eigendom van derden. De kapitaallasten vanaf 2024 zijn € 9.000 structureel. Kapitaallast voor investeringen N € 19.900 STR Er vinden enkele investeringen à € 154.000 plaats waardoor een kapitaallast (€ 19.900) ontstaat die via deze 2e Berap wordt verwerkt.

Het gaat om de volgende investeringen: - Tourniquet de Kiefer € 45.500 - Extra bijdrage padelbanen Balkbrug € 60.000 - Extra kosten aanleg parkeerterrein Gramsbergen € 48.000 Tijdelijke huisvesting basisonderwijs Marslanden € 202.800 STR LASTEN Vanwege de forse woningbouwinspanning in Marslanden groeit het aantal basisschoolleerlingen snel. Dat was voorzien en uw raad heeft dan ook een krediet beschikbaar gesteld om de capaciteit voor het basisonderwijs uit te breiden. Op basis van recent gemaakte prognoses weten we echter dat de groei van de basisschoolpopulatie voor een deel tijdelijk is. Er ontstaat door de plotselinge uitbreiding van het woningbestand een piek in het aantal kinderen in de basisschoolleeftijd, die na verloop van tijd weer verdwijnt. Binnen het onderwijshuisvestingsbeleid proberen we tijdelijke ontwikkelingen zo veel mogelijk met tijdelijke 27

maatregelen te ondervangen, om leegstand te voorkomen. De omvang van de piek is circa zes groepen. Daarom hebben wij besloten om op de nieuwe locatie in Marslanden (naast de geplande hockeyvelden) voor zes groepen tijdelijke huisvesting te realiseren per oktober 2023. Deze tijdelijke huisvesting zal ca. 10 jaar blijven staan. Dit vraagt een investering van € 1.690.000 met een kapitaallast van € 202.800 structureel. NB: Het bestaande krediet voor de onderwijshuisvesting in Marslanden kunnen we niet gebruiken voor deze investering. Want dat krediet is nodig voor de uitbreiding van de permanente capaciteit, die in voorbereiding is. Nieuwbouw GBS Albertus Risaeus en OBS De Ontdekking

N € 65.000 STR N € 846.000 INC De voorbereidingen voor de gezamenlijke nieuwbouw van GBS Albertus Risaeus en OBS De Ontdekking in Baalder zijn in een vergevorderd stadium. Wij verwachten nog in 2023 groen licht te kunnen geven aan de betreffende schoolbesturen om tot uitvoering over te gaan. Dat betekent dat we een financiële verplichting aangaan jegens deze schoolbesturen. Op basis van een recente raming van de stichtingskosten gaan we ervan uit dat het bestaande krediet van € 3.028.000 ruim onvoldoende zal zijn om de werkelijke kosten te dekken. De markt heeft zich zodanig ontwikkeld dat naar verwachting € 4.472.000 nodig zal zijn om dit project te realiseren. Deze bijstelling van het verwachte investeringsbedrag met € 1.444.000 brengt een aanvullende kapitaallast van € 65.000 structureel met zich mee. Daarnaast is incidenteel € 846.000 nodig voor sloopkosten, voor afschrijving van restboekwaarden en voor het tijdelijk onderbrengen van de leerlingen van OBS De Ontdekking gedurende de bouwwerkzaamheden. Huisvesting Klasse Lokaal

N € 19.500 STR V € 7.400 STR Het Samenwerkingsverband VO (SWV) is naast de individuele schoolbesturen verantwoordelijk voor de leerlingenzorg. Met het oog daarop heeft het SWV jaren geleden al de hulpstructuur Klasse Lokaal (voorheen: Rebound) ingericht. Bij Klasse Lokaal kunnen leerlingen terecht voor wie het goed is om even afstand te nemen van de eigen school en tijdelijk in een andere setting leerlingenzorg en onderwijs te ontvangen. Daarna gaat de leerling weer terug naar de eigen school. Klasse Lokaal is gehuisvest in het gebouw van de Ambelt aan de Piet Heinstraat te Hardenberg. Dit is geen optimale locatie voor Klasse Lokaal en daarnaast heeft de Ambelt de betreffende ruimten zelf dringend nodig. Een alternatief is gevonden in de wijkcentrum de Wiekstee in Baalderveld. Door het vertrek van de daar gevestigde kinderopvangorganisatie is daar ruimte ontstaan. Deze ruimte is goed bruikbaar voor Klasse Lokaal, mits er enige uitbreiding plaats vindt. Dit kan via het plaatsen van een unit, die via een sluis met de Wiekstee wordt verbonden. De Wiekstee en de unit worden verhuurd door de gemeente. Omdat het onderwijshuisvesting betreft, draagt de gemeente echter ook de huurlasten (kale huur, de overige lasten komen voor rekening van Klasse Lokaal). De kapitaallasten bedragen € 12.100 structureel De huur (zowel lasten als baten) bedraagt € 7.400 structureel.

28

Budgettair neutraal subsidieregelingen Wegen, straten en plein Door bij het groot onderhoud van wegen, straten en pleinen expliciet verkeersveiligheidsmaatregelen mee te nemen, kan een bijdrage vanuit de provincie worden verkregen. Voor onze gemeente bedraagt de maximale bijdrage in 2023 circa € 180.000. Onderhoudsprojecten die hiervoor in aanmerking komen zijn o.a. de Sportlaan (Dedemsvaart), maatregelen Boerendijk (Sibculo), aanpak kruispunten Hardenbergerweg (Mariënberg), fietsveiliger inrichten Hardenbergerweg (Gramsbergen), Dorpsstraat (Kloosterhaar), Moerheimstraat (Dedemsvaart). Kerkdijk (Lutten) en fietsstroken De Haandrik (Gramsbergen). De bijdrage is in principe structureel, maar kan in grootte variëren en is niet gegarandeerd. Om die reden voeren we dit bedrag op als incidenteel. Subsidie project Vergroenen Julianastraat Dedemsvaart Voor het project Vergroenen Julianastraat Dedemsvaart ontvangt de gemeente van de provincie een subsidie van € 128.224. De subsidie is bedoeld voor het tegengaan van hittestress als gevolg van een sterke verstening en voor het voorkomen van wateroverlast. Het effect is meer groen, meer schaduw en een betere waterberging. We ramen de subsidie als bate en de uitgaven voor dit doel als last.

Specifieke uitkering Nationaal isolatieprogramma Van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland ontving de gemeente een beschikking voor een specifieke uitkering van € 1.135.520 vanuit de regeling Specifieke uitkering lokale aanpak isolatie. De uitkering is gericht op het uitvoeren van een isolatieprogramma ten behoeve van het nemen van energiebesparende isolatiemaatregelen, eventueel in samenhang met energiezuinige ventilatiemaatregelen, in slecht geïsoleerde woningen van eigenaar-bewoners en slecht geïsoleerde woningen van leden van een vereniging van eigenaars, woonverenigingen en wooncoöperaties. We ramen de uitkering als bate en de uitgaven voor dit doel als last. Specifieke Uitkering Gezond en Actief Leven Akkoord (SPUK GALA) In 2023 sloten het ministerie van VWS, GGD/GHOR, de zorgverzekeraars en gemeenten het Gezond en Actief Leven Akkoord. Daarin zijn afspraken gemaakt over een gezamenlijke inspanning in de richting van een Gezonde Generatie 2040 met de focus op sport en de sociale basis. Het rijk ondersteunt de gemeenten financieel met een aantal regelingen (deels bestaand en deels nieuw) die zijn gebundeld in een Specifieke Uitkering GALA. Dat betekent dat een aantal ramingen opgenomen of bijgesteld moet worden. Doel is om deze middelen in 2023 te besteden. Lukt dat niet dan storten we deze in 2023 terug naar het rijk.

Nationaal Programma Onderwijs (NPO) In de loop van 2022 is de lokale aanpak NPO meer concreet geworden. Tot medio 2025 mogen er uitgaven worden gedaan op dit budget. De verwachte uitgaven vanuit het NPO budget bedragen voor 2023 € 357.500.

29

Budgettair neutraal overboeking tussen programma's Klein onderhoud gebouwen De totale uitgaven van Klein onderhoud liggen op dit moment iets lager dan de verwachting. Op dit moment verwachten we bij enkele budgetten kleine overschrijdingen die opgevangen kunnen worden door de andere budgetten. Bij Sporthal de Balk wordt structureel budget ingeregeld, maar dit wordt budgettair neutraal verwerkt van het budget bij Beheer exploitatie gronden. BUIG middelen De IOAW, IOAZ en de WWB uitkeringen vallen onder de BUIG middelen. De totale uitgaven van de uitkeringen IOAW/IOAZ vallen lager uit. De uitgaven WWB uitkering vallen echter hoger uit. Daarom stellen wij voor om een totaal bedrag ad € 170.000 van IOAW?IOAZ kostenplaats naar de WWB kostenplaats ter dekking hogere uitgaven WWB uitkering