1. Jaarverslag 2024 stadsbouwmeester gemeente Hardenberg - Het Oversticht

Samen maken we de ruimte...

_________________________ INGEKOMEN STUK 1 RAAD d.d. 27 mei 2025 _________________________

Van visie naar uitvoering

Samen bouwen aan kwaliteit

Verleden koesteren, toekomst creëren

Omgevingskwaliteit gemeente Hardenberg Jaarverslag 2024

Omgevingskwaliteit jaarverslag 2024 gemeente Hardenberg

Over kansen zien voor de omgeving

Ruimte geven aan nieuwe ontwikkelingen in de gemeente Hardenberg

In dit jaarverslag reflecteren wij op een aantal trends en ontwikkelingen in uw gemeente. We geven u informatie over het functioneren van uw beleid in de praktijk en doen suggesties waar we ons samen kunnen inzetten voor een prettige leefomgeving. 2 van 11

Voorwoord

Samen maken we de ruimte... In 2025 bestaan we 100 jaar. Al een eeuw lang zetten we ons bij Het Oversticht in om gemeenten en inwoners te ondersteunen bij het maken van slimme en weloverwogen keuzes. We koesteren monumentale waarden, maar kijken altijd vooruit: hoe geven we onze omgeving vorm in een tijd waarin ruimte steeds schaarser wordt en wetgeving voortdurend verandert? We staan op een kantelpunt. De druk op onze leefomgeving neemt toe en vraagt om inventieve en duurzame oplossingen. De woningnood, klimaatverandering en energietransitie stellen ons voor complexe opgaven. Tegelijkertijd worden we geconfronteerd met vergrijzing, veranderende mobiliteitsvraagstukken en de afname van biodiversiteit. Steden en dorpen veranderen, terwijl inwoners meer dan ooit behoefte hebben aan een gezonde en herkenbare leefomgeving. In deze dynamische realiteit willen we bestaande kwaliteiten behouden, maar ook ruimte maken voor vernieuwing en groei. Die balans is uitdagend, maar cruciaal om onze leefomgeving levendig, herkenbaar en toekomstbestendig te houden. In die toekomst gunnen we iedereen een dak boven zijn hoofd op een plek waar men zich thuis voelt.

Omgevingskwaliteit jaarverslag 2024 gemeente Hardenberg

Naast het behoud van waarden denken wij graag mee over het versnellen van processen om daadwerkelijk meer woningen te realiseren voor alle doelgroepen. Vanuit onze jarenlange ervaring denken wij creatief mee met gemeenten over uiteenlopende vraagstukken. Zo dragen we bij om deze processen zo efficiënt, klantvriendelijk en betrouwbaar mogelijk te kunnen vormgeven.

De opgaven waar we voor staan worden steeds groter, van klimaatadaptatie tot het benutten van erfgoed als kans. Met onze onafhankelijke blik en jarenlange ervaring spelen we proactief in op deze ontwikkelingen. Zo dragen we bij aan duurzame, herkenbare en toekomstbestendige steden en dorpen waarin mensen graag wonen, werken en verblijven.

Het afgelopen jaar werkten we voor het eerst met de Omgevingswet. Deze wet stimuleert een meer integrale benadering van ruimtelijke vraagstukken en sluit naadloos aan op onze werkwijze. Een belangrijke verandering is de overgang van werken met een welstands- of monumentencommissie naar een gemeentelijke adviescommissie (GAC). Wij nemen actief deel aan deze commissies en voorzien gemeenten van onafhankelijke inzichten, waardoor besluitvorming efficiënter en effectiever wordt.

In dit jaarverslag nemen we u graag mee in de trends, uitdagingen en oplossingen die we in 2024 hebben verkend. Samen werken we aan een leefomgeving die continu in beweging is.

Jaarlijks beoordelen we in onze regio ongeveer tienduizend plannen in ruim dertig gemeenten – van kleine uitbreidingen tot grote gebiedsontwikkelingen. Onze rol is helder: we helpen gemeenten om plannen te beoordelen en de karakteristieke identiteit van steden en dorpen te versterken. We werken vanuit het principe: lokaal regelen wat moet en loslaten wat kan. In tegenstelling tot het verouderde beeld van een bureaucratisch orgaan, zetten wij ons in voor transparante en soepele processen.

‘We werken vanuit het principe: lokaal regelen wat moet en loslaten wat kan’

Rik Onderdelinden Programmateamleider Omgevingskwaliteit

Samenwerken aan kwaliteit

4 van 11

Samenwerken aan kwaliteit Werken vanuit de gemeentelijke adviescommissie

Proces en werkwijze

Sinds 1 januari 2024 is de Omgevingswet van kracht. Dat betekent een andere manier van werken voor gemeenten en initiatiefnemers: wetten zijn gebundeld en initiatiefnemers krijgen meer verantwoordelijkheid. Welstands- en monumentenadvisering gebeurt in iedere gemeente vanuit de gemeentelijke adviescommissie (GAC). De GAC richt zich primair op uitvoering en vergunningverlening, maar kan worden uitgebreid met andere adviestaken, zoals geregeld in de verordening. Denk hierbij bijvoorbeeld aan integrale advisering bij gebiedsontwikkelingen.

De stadsbouwmeester is vaak al vroegtijdig betrokken bij gebiedsontwikkelingen en ruimtelijke plannen. Zowel bij grote woningbouwplannen als bij het opstellen van beeldkwaliteitsplannen is het waardevol om vanaf het begin mee te denken. Zo kunnen uitgangspunten voor de locatie direct worden getoetst aan de welstandscriteria en kunnen mogelijke knelpunten tijdig worden opgelost. Ook het kwaliteitsteam voor de centra van Hardenberg en Dedemsvaart biedt een stevig platform voor afstemming. Dat helpt om ambities overeind te houden en te zorgen voor samenhang. Het kwaliteitsteam bestaat uit de stadsbouwmeester, een stedenbouwkundige, twee medewerkers van bouw- en woningtoezicht en een projectmedewerker. Het team komt eens in de 6 weken bijeen.

De gemeentelijke adviescommissie bestaat uit een voorzitter, secretaris, architectuurhistoricus, bouwhistoricus en restauratiedeskundige, landschapsdeskundige en een stedenbouwkundig erfgoedadviseur in combinatie met een stadsbouwmeester met een eigen takenpakket. In de transitie die volgt uit de nieuwe wetgeving streven we ernaar de sterke punten uit het verleden te behouden en nieuwe kansen te benutten.

De samenwerking tussen stedenbouw, planontwikkeling en de stadsbouwmeester blijkt effectief: door vroegtijdig af te stemmen, verlopen welstandstrajecten voorspoedig en zijn de adviezen overwegend positief.

‘Door vroegtijdige afstemming, verlopen welstandstrajecten voorspoedig’

5 van 11

Ruimtelijke kwaliteit en identiteit Algemene trends en ontwikkelingen De bouwproductie in Hardenberg gaat gestaag door. Er worden veel woningbouwplannen ingediend en gerealiseerd; van grote gebiedsontwikkelingen tot inpassingen in kleinere dorpskernen. De stadsbouwmeester ziet veel initiatieven die kansen bieden om ruimtelijke kwaliteit en identiteit verder te versterken. Een terugkerend aandachtspunt is het bieden van ruimte aan nieuwe ontwikkelingen zonder afbreuk te doen aan de karakteristiek en identiteit van de omgeving.

In het buitengebied blijven aanvragen binnenkomen. Deze zijn vaak gekoppeld aan een ruimtelijke kwaliteitsparagraaf waarin duidelijke kaders staan. Dit werkt goed, waardoor het landelijke karakter behouden blijft. Met name in de buitengebieden is het van belang de groene en natuurlijke kwaliteiten te behouden en te versterken.

Ruimtelijke ontwikkelingen In het kwaliteitsteam zijn de laatste puntjes op de i gezet voor wat betreft de beeldbepalende woonblokken die worden gerealiseerd aan de Vechtzone. Voor plannen in deelgebied Ydenhoogte werkt de stadsbouwmeester intensief samen met ontwikkelaars en stedenbouwkundigen. Bij grootschalige ontwikkelingen in dorpskernen - zoals in De Lutte - ligt de uitdaging met name in het bewaken van de schaal. Ook in Gramsbergen, waar een woongebouw inclusief horecagelegenheid op een prominente hoek is voorzien, vraagt het ontwerp om balans tussen ambitie en context. Samen met stedenbouw en de architect wordt gezocht naar een middenweg, waarin programma, beeldkwaliteit en dorpse eigenheid elkaar versterken.

‘Veel initiatieven bieden kansen om ruimtelijke kwaliteit en identiteit verder te versterken’

6 van 11

Ambities voor de binnenstad Kwaliteit in de binnenstad

De rol van groen en duurzaamheid

In het centrum van Hardenberg zijn inmiddels meerdere woongebouwen direct naast het gemeentehuis gerealiseerd. Deze ontwikkeling is beeldbepalend en toont het belang van een constante kwaliteitsbewaking. Het ontbreken van duidelijke criteria maakt het soms lastig om de ambities van het eerste woninggebouw met een consistente kwaliteit door te voeren in het laatste. Renovatieplannen voor een jaren 50/60-flat tegenover het gemeentehuis, waaronder het realiseren van een nieuwe kopgevel, zijn meerdere keren besproken in het kwaliteitsteam en bij de reguliere welstandsbeoordeling. Het borgen en behouden van de oorspronkelijke kwaliteit was daarbij een terugkerend thema.

Groen speelt een steeds grotere rol in ruimtelijke plannen. In beeldkwaliteitsplannen wordt vaker rekening gehouden met hittestress, biodiversiteit en natuurinclusief bouwen. In beeldkwaliteitsplannen zijn regelmatig inheemse beplanting, nestkasten en groenzones opgenomen. Dat is een positieve ontwikkeling.

Over het algemeen geldt dat de binnenstad van Hardenberg wisselend is van kwaliteit en hier en daar wat rommelig oogt. Door ambities duidelijker te formuleren, kan het beleid voor de binnenstad aangescherpt worden. De aanpak van verouderde panden kan een positieve impuls geven aan het centrumgebied. Een kwalitatief hoogwaardiger stedelijke omgeving met aandacht voor groen en recreatie zal ook horeca aantrekken en gunstig zijn voor iedereen.

De huidige welstandsnota biedt goede handvatten, met name voor het buitengebied, maar voor centrumgebieden en dorpskernen is de nota minder actueel. Verduurzaming, energiemaatregelen en actuele esthetische vraagstukken, zoals de inpassing van zonnepanelen, zouden meer aandacht mogen krijgen.

‘De aanpak van verouderde panden kan een positieve impuls geven aan het centrumgebied’

7 van 11

Erfgoed en monumenten Erfgoed speelt een grote rol in de identiteit en herkenbaarheid van dorpen en steden. Een van de belangrijke ontwikkelingen is al jarenlang de herbestemming van gebouwen die hun oorspronkelijke functie verliezen of die om verschillende redenen om aanpassing vragen. Dit geldt onder meer voor industriële complexen die bijvoorbeeld een woonfunctie krijgen, kerken die flexibel en multifunctioneel gebruikt gaan worden, landgoederen die op zoek gaan naar andere verdienmodellen of boerderijen die worden gesplitst, getransformeerd tot één woning door het bedrijfsgedeelte erbij te betrekken, of worden herbestemd voor meerdere woningen. Ook zijn transformaties naar andere concepten, zoals zorgfuncties, mogelijk. In alle gevallen wordt gezocht naar nieuwe gebruiksfuncties om te kunnen blijven bestaan. Een meer recente, belangrijke ontwikkeling is de verduurzaming van monumenten en de plaatsing van zonnepanelen in beschermde stads- en dorpsgezichten. In het landelijk gebied spelen verduurzaming en energietransitie eveneens een steeds grotere rol. Veruit de meeste aanvragen hebben een duurzaamheidsaspect in zich.

Trends en ontwikkelingen De commissie vraagt in het algemeen aandacht voor inbreiding in historische dorpskernen en stadscentra. Er kan spanning ontstaan tussen nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen en aansluiting bij het authentieke dorpse of stedelijke weefsel, dit komt deelt door schaalvergroting en programmagestuurd ontwerpen, maar het is ook aan de gemeente om duidelijke ruimtelijke kaders te stellen aan de voorkant. De commissie zou graag in het voorstadium meedenken over deze kaders. Werkwijze Initiatiefnemers kunnen hun plannen in een vooroverleg bespreken, nog voordat een officiële vergunningsaanvraag wordt ingediend. Dit geeft aanvragers de kans om vroegtijdig waardevolle feedback te ontvangen over de richting van hun plannen. De gemeente verwijst initiatiefnemers over het algemeen goed door. Dat is prettig, want het is een efficiënte manier om advies in te winnen en plannen beter af te stemmen op erfgoedrichtlijnen. Dit vooroverleg werkt goed en zorgt voor een constructieve dialoog tussen alle betrokken partijen. In veel gevallen stemt de commissie adviezen intern af met de stadsbouwmeester.

8 van 11

Oog voor het verleden, blik op de toekomst Gebruik monumenten De gemeentelijke adviescommissie vindt het essentieel dat monumenten gebruikt worden. Daarmee blijven ze immers een vitale rol spelen, ook in de toekomst. De commissie staat in principe dan ook positief tegenover nieuwe ontwikkelingen. Het is vaak niet zozeer de vraag of monumenten aangepast kunnen worden, maar vooral hoe dat het beste kan. De commissie weegt altijd of de essentie en karakteristiek van het monument overeind blijft en er niet onnodig monumentale waarden verdwijnen.

Inventariseren erfgoed De Omgevingswet vraagt ook om scherp in het vizier te hebben wat van waarde is in de fysieke leefomgeving. Ruimtelijk erfgoed speelt daarin een grote rol. Het actueel houden van erfgoedinventarisaties draagt bij aan goed onderbouwde omgevingsplannen waarin cultuurhistorische waarden expliciet worden meegenomen. De gemeente wordt aangemoedigd om dit proces voortvarend op te pakken, zodat erfgoed op een verantwoorde en integrale manier wordt meegenomen in ruimtelijke plannen.

Ook bij grotere ontwikkelingen denkt de commissie graag al in een vroeg stadium mee. Dit biedt kansen om innovatieve oplossingen, zoals zonnepanelen en warmtepompen, zorgvuldig te integreren in beschermde stads- en dorpsgezichten. Kennis en expertise De Omgevingswet vraagt om nieuwe werkwijzen en een goede afstemming binnen de gemeente. Een sterke samenhang tussen vergunningverlening, advies en toezicht is van groot belang voor succesvolle erfgoedzorg. De overdracht en borging van erfgoedkennis binnen gemeenten vraagt daarom continu aandacht. De commissie kan in sommige gevallen nog beter worden ingezet als vraagbaak en sparringpartner.

‘Een sterke samenhang tussen vergunningverlening, advies en toezicht is van groot belang voor succesvolle erfgoedzorg’

9 van 11

Facts & Figures De kleuren in het onderstaande

Voordeel van vroegtijdig overleg

diagram geven de verschillende stadia

Wij stimuleren het om plannen al in een vroeg stadium in te dienen. Dat kan telefonisch, via een online vergadering of tijdens het spreekuur in het gemeentehuis. Het voordeel is dat de stadsbouwmeester kan meedenken en aanvragers tijdig kan voorzien van advies. Zo kunnen indieners nog voor de officiële vergunningsaanvraag wijzigingen aanbrengen. Dit vergroot de kans op een positief advies. Plannen waar al in een vroeg stadium naar is gekeken, ziet u terug in de categorieën voorlopig positief advies en voorlopig afwijzend advies.

en de beoordeling daarvan aan van de behandelde plannen in 2024. Alle plannen die wij ontvangen, toetsen wij aan het welstandsbeleid van uw gemeente.

‘Het in een vroeg stadium bespreken van de plannen, vergroot de kans op een soepel lopend proces met een positief advies’

Afwijzend advies

behandeld aantal plannen (71)

54

Legenda In totaal zijn er 564 welstandsplannen behandeld in 2024. Daarvan zijn er:

109

324 plannen direct van een positief advies voorzien 324

77plannen van een afwijzend advies voorzien 109 plannen van een voorlopig positief advies voorzien

77

Plannen in de categorie afwijzend advies voldeden niet aan de toetsingskaders van het welstandsbeleid van de gemeente. Deze plannen bespreken wij zo veel mogelijk met de initiatiefnemer. Een groot deel van de plannen krijgt na dit overleg en bijstelling alsnog een positief advies.

54 plannen van een voorlopig afwijzend advies voorzien behandeld aantal plannen (71)

Toelichting Heeft u vragen over de cijfers? De stadsbouwmeester geeft graag een mondelinge toelichting.

2

Legenda

6

In totaal zijn er 16 monumentenplannen behandeld in 2024. Daarvan zijn er: 6

2 plannen direct van een positief advies voorzien 6 plannen van een afwijzend advies voorzien

2

2 plannen van een voorlopig positief advies voorzien 6 plannen van een voorlopig afwijzend advies voorzien

Henk Korteweg stadsbouwmeester

Het Oversticht Aan de Stadsmuur 79-83 Postbus 531 8000 AM Zwolle 038 - 421 32 57 info@hetoversticht.nl www.hetoversticht.nl