1 Inclusiebeleid

Samen werken aan een inclusieve samenleving in de gemeente Hardenberg 2026-2029

Inhoud Inleiding

3

Waar gaat het over? Missie, Visie

4

Belangrijkste uitgangspunten:

5

Lokaal doen wat nodig is, diversiteitsvlechtwerk en samenwerking Van visie naar uitvoering

10

wat staat ons in elk geval te doen? Hoe gaan we dit doen:

16

De Lokale inclusie agenda Monitoring en evaluatie

17

Bijlage 1

18

Bijlage 2

19

2

Inleiding In de gemeente Hardenberg moeten alle inwoners de kans krijgen om mee te doen. Hardenberg wil toegankelijk en inclusief zijn. Toegankelijkheid gaat over fysieke, digitale en sociale toegang voor mensen met een beperking. Met een inclusieve samenleving wordt bedoeld dat iedereen geaccepteerd wordt, een gelijkwaardige plek heeft en naar behoefte kan participeren (meedoen). Mee kunnen doen in een inclusieve samenleving zorgt voor meer sociale contacten, het ervaren van meer welzijn en daarmee een betere (positieve) gezondheid. We hebben inclusiebeleid: ‘Met z’n allen heel gewoon (2020-2024)’. Dit beleid is geëvalueerd. Veel doelen zijn bereikt, vooral op het gebied van toegankelijkheid. Inclusiebeleid is breed en raakt iedereen. Het gaat niet alleen om toegankelijkheid, maar ook om het gevoel dat iedereen mee kan doen. Inclusie is een continu proces en dus nooit ‘af’. Daarom blijft het belangrijk om hier actief mee bezig te blijven. We leven in een samenleving die voortdurend verandert. Daarom blijven we samen met inwoners, maatschappelijke organisaties en andere partners werken aan een inclusieve samenleving. We doen dit via beleid dat richting geeft binnen het brede thema ‘inclusie’ en dat flexibel genoeg is om mee te bewegen met wat op dit moment nodig is. Dit document geeft richting aan ons inclusiebeleid.

Het dient als basis voor acties en plannen, gericht op inwoners, binnen onze organisatie én voor maatschappelijke partners. Daarom beschrijven we hierin onze visie, missie, belangrijkste uitgangspunten en opdrachten, én hoe we hier samen verder uitvoering aan geven.

3

Waar gaat het over? Een inclusieve samenleving is een samenleving waarin alle inwoners mee kunnen doen op een manier die bij hen past. Als er belemmeringen zijn maken we deze bespreekbaar en zoeken we samen naar oplossingen. De afgelopen jaren hebben we laten zien dat we op de goede weg zijn als het gaat om toegankelijkheid. Wanneer we spreken over fysieke toegankelijkheid en toegankelijkheid van informatie, communicatie en dienstverlening is dit gericht op mensen met een beperking, welke beperking dan ook. Inclusie betekent dat iedereen mee kan doen. Met dit nieuwe inclusiebeleid zetten we een volgende stap. We gaan van een toegankelijke naar een inclusieve samenleving. Toegankelijkheid blijft belangrijk en is een onderdeel van het inclusiebeleid.

bouwen aan een samenleving waarin we met elkaar praten en naar elkaar luisteren. In onze gemeente willen we beleid en dienstverlening voor iedereen.

Afbeelding 1: Deze afbeelding laat zien wat uitsluiting, segregatie*, integratie en inclusie zijn. In onze missie beschrijven wij dat iedereen mee kan doen op een manier die bij iemand past. Soms voelen inwoners zich fijn bij een eigen groep of club. Dit is een vorm van integratie of segregatie. Als dit past bij die inwoner, zien wij dit ook als volwaardig mee kunnen doen.

Onze missie Iedereen is uniek en juist dat maakt ons samen sterker. We geloven in een samenleving waarin niemand wordt buitengesloten. En waarin iedereen mee kan doen op een manier die bij die persoon past. Samen zorgen we voor gelijkwaardigheid en respect. Zodat verschillen ons verbinden in plaats van verdelen.

*Segregatie is het scheiden van mensen of groepen op basis van bepaalde kenmerken.

Onze visie Inclusie is een werkwoord. Het vraagt om inzet van iedereen. We bouwen aan een samenleving waarin we met elkaar praten en naar elkaar luisteren. In onze gemeente willen we beleid en dienstverlening voor iedereen.

4

Uitgangspunten Wat betekent ’werken aan een inclusieve samenleving’? Om dit op een gestructureerde manier in te vullen, hebben we drie belangrijke uitgangspunten: •

We doen wat lokaal nodig is. Dat is meer dan volgens de weten regelgeving moet. • We denken en doen vanuit diversiteitsfactoren. • Een inclusieve samenleving bereik je alleen samen.

Deze drie uitgangspunten zijn de rode draad in ons inclusiebeleid en het uitvoeringsprogramma: de Lokale Inclusie Agenda. Verderop in het document lichten we dit toe. Ook laten we ons leiden door de principes uit de gezondheidsnota. Daarbij kijken we naar mensen in hun leefomgeving. We werken vanuit het gedachtegoed van ‘positieve gezondheid’. En we zetten in op vroege ondersteuning, zodat iedereen kan blijven meedoen. We gebruiken beschikbare informatie om te bepalen wat eerst moet. En om te zien of onze plannen werken. Of dat we ze moeten aanpassen.

We doen wat lokaal nodig is Wij vinden inclusie belangrijk. We houden ons niet alleen aan de geldende wet- en regelgeving. We zetten ook bewust extra stappen richting een inclusieve samenleving. Voor ons stopt het niet bij het mogelijk maken van meldingen van discriminatie. Wij gaan verder: we zetten actief in op het voorkomen van discriminatie en het bevorderen van gelijke rechten en kansen. We durven ons uit te spreken en nemen verantwoordelijkheid om discriminerend gedrag tegen te gaan. Door uit te leggen wat gewenst gedrag is. Door het goede voorbeeld te geven. En door grenzen te stellen. Dit doen wij online én offline. Het stoppen van discriminatie kunnen wij niet alleen. Hierin verwachten wij ook inzet van onze inwoners. Bijvoorbeeld door het doen van een melding als zij worden gediscrimineerd.

Uitgangspunt 1: We doen wat lokaal nodig is. Dat is meer dan volgens weten regelgeving moet Ons eerste uitgangspunt is dat we in de gemeente Hardenberg doen wat lokaal nodig is. Dit betekent dat we verder kijken dan wat we volgens de wet moeten doen. Die wettelijke verplichtingen benoemen we kort. Een toelichting over de wetten en waarom die belangrijk zijn, staat in bijlage 1.

Het ‘VN-verdrag Handicap’ en de ‘Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte’ richten zich op mensen met een beperking. Wij kiezen voor een bredere benadering. Wij kijken naar alle (combinaties van) diversiteitsfactoren die kunnen leiden tot belemmeringen in het meedoen in de samenleving.

Dit zijn de wettelijke verplichtingen Wettelijke verplichtingen zijn de basis van dit inclusiebeleid. Belangrijke wetten zodat iedereen mee kan doen zijn: • artikel 1 van de Grondwet (gelijke behandeling) • de Algemene wet gelijke behandeling • de Wet gemeente anti-discriminatievoorzieningen • het VN-Verdrag Handicap • de Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte

Ook werken wij intensief samen met inwoners en ervaringsdeskundigen aan een inclusieve samenleving. Door deze samenwerking weten en leren we waar inwoners tegenaan lopen. En spelen we in op de problemen die zich op dat moment voordoen. In de afgelopen jaren zagen we dat inwoners steeds vaker meehelpen om het beleid te verbeteren. Onder andere door de grote deelname aan het jaarlijkse Café Inclusief dat wij organiseren.

5

Uitgangspunt 2: Denken en doen vanuit diversiteitsfactoren Wij sluiten niemand uit. Daarom spreken we niet langer over ‘doelgroepen’, maar over ‘diversiteitsfactoren’. Dit is ons tweede uitgangspunt. De combinatie van deze factoren maakt ieder mens uniek. Tegelijk hebben we veel overeenkomsten: iedereen heeft dezelfde 12 diversiteitsfactoren.

Diversiteitsfactoren zijn alle dingen die mensen uniek maken. Het gaat niet alleen om dingen die je kunt zien, zoals huidskleur of geslacht. Maar ook om eigenschappen die je niet (goed) kunt zien. Dit zijn de 12 diversiteitsfactoren: • • • • • • • • • • • •

Taal & geletterdheid – Kun je goed lezen, schrijven en informatie begrijpen, ook via de computer of telefoon? Seksuele oriëntatie – Tot wie voel je je romantisch of seksueel aangetrokken? Gender & sekse – Biologische verschillen (sekse) en maatschappelijke rol (gender). Leeftijd – Je leeftijd, levensfase en ervaring. Uiterlijke kenmerken – Dingen zoals huidskleur, littekens, kledingstijl of bijvoorbeeld een rolstoel. Sociaal-culturele achtergrond – Normen, waarden en gewoonten van thuis. Gezondheid – Lichamelijk, mentaal en sociaal welzijn. Religie & levensbeschouwing – Geloof of visie op het leven. Financiële situatie – Hoeveel geld heb je om voor jezelf en anderen te zorgen? Educatie – Naar school kunnen gaan en het type van onderwijs. (Arbeids)participatie – Meedoen op de arbeidsmarkt en in de samenleving. Sociale status – Hoeveel aanzien of prestige heeft iemand.

De 12 diversiteitsfactoren zijn met elkaar verbonden. De combinatie van je diversiteitsfactoren bepaalt je positie en kansen in de maatschappij. Het benaderen van Inclusie vanuit de diversiteitsfactoren helpt ons bewust te zijn van verschillen, maar juist ook van overeenkomsten tussen mensen. We zijn ons steeds meer bewust van inclusie door alle factoren en combinaties af te wegen in beleid en dienstverlening.

6

Hoe ziet dit eruit? De afbeelding ‘diversiteitsvlechtwerk’ (Movisie) laat schematisch zien welke factoren iedereen heeft. En hoe deze met elkaar verweven en verbonden zijn.

De combinatie van diversiteitsfactoren maakt elk mens uniek en bepaalt de kansen die je hebt in de maatschappij.

Voorbeeld 1:

Voorbeeld 2:

Een homoseksuele man met donkere huidskleur kreeg vanuit zijn religie mee dat homoseksualiteit niet mag en kan bestaan. Hij heeft het moeilijker in de maatschappij dan een heteroseksuele man met een lichte huidskleur die opgroeide in een grote stad in Nederland

Een oudere dame weet niet goed hoe de computer werkt. Ze kan alleen met een rollator lopen. Zij heeft minder kansen om mee te doen in de samenleving dan een jonge vrouw, die opgroeide met computers en goed kan sporten.

7

Waarom gebruiken we de diversiteitsfactoren?

het inzicht. Het voorkomt uitsluiting en draagt eraan bij dat iedereen mee kan doen.

Diversiteit laat zien dat er verschillen bestaan in onze samenleving. Inclusie betekent dat deze verschillen niet alleen geaccepteerd worden, maar ook waardevol zijn en niet in de weg staan. Door bewust aandacht te besteden aan alle diversiteitsfactoren zorgen we ervoor dat aan iedere inwoner gedacht wordt en we niemand buitensluiten.

Diversiteitsfactoren helpen bij het bepalen van focus Er zijn heel veel acties te bedenken die bijdragen aan een inclusievere samenleving. Maar we kunnen niet alles tegelijk. Inclusiebeleid voeren we uit samen met inwoners, maatschappelijke organisaties en partners. We wegen samen af en bepalen in welke volgorde we wat doen. Zo bepalen we welke diversiteitsfactoren op welk moment de meeste aandacht nodig hebben. Het diversiteitsvlechtwerk helpt ons om focus aan te brengen bij een ingewikkeld onderwerp.

Diversiteitsfactoren versterken bewustwording Bewustwording is en blijft belangrijk als het gaat om inclusie. Het gaat om het besef dat mensen van elkaar verschillen. Én om het inzicht dat niet iedereen dezelfde kansen en positie heeft in onze samenleving. Door hier actief aandacht aan te besteden, worden eerder inclusieve keuzes gemaakt. En werken we aan een samenleving waarin iedereen zich gezien en gewaardeerd voelt. We dragen deze mening hoe we erover denken uit om te bouwen aan een samenleving waarin iedereen mee kan doen.

Uitgangspunt 3: Een inclusieve samenleving bereik je alleen samen Ons derde uitgangspunt is dat we binnen het inclusiebeleid samenwerken met inwoners, ervaringsdeskundigen, maatschappelijke organisaties en andere partners. Eigenlijk met de hele samenleving. De gemeente heeft (wettelijke) taken op het gebied van inclusie, maar een inclusieve samenleving bereik je alleen samen. Daarom is dit een belangrijk uitgangspunt in het Hardenbergs inclusiebeleid: samenwerken en participatie.

’Zichtbaarheid en bewustwording zijn belangrijk. Het is belangrijk om personen te zien waar jij jezelf mee kunt vergelijken. Door hier aandacht voor te hebben bijvoorbeeld in campagnes, voel je meer acceptatie’ Diversiteitsfactoren helpen in beleid en dienstverlening Inclusiebeleid moet voor iedereen uitvoerbaar zijn. Voor inwoners en organisaties, beleidsmakers en uitvoerende professionals. Iedereen draagt zijn steentje bij.

Samenwerken volgens het participatiebeleid Inwonersparticipatie was binnen het inclusiebeleid altijd al een belangrijk uitgangspunt. En we zetten het ook in op andere beleidsterreinen. In 2024 stelden we het ‘Inwonersparticipatiebeleid’ vast. Dit geeft duidelijkheid over hoe we participatie vormgeven in de gemeente Hardenberg. Wanneer doen we dat? In welke mate? Ook de inzet van ervaringsdeskundigen is belangrijk. Voor het inclusiebeleid sluiten we aan bij de uitgangspunten van het inwonersparticipatiebeleid. Dat betekent dat we participatie alleen inzetten als het nuttig is en kan. We kiezen voor elke situatie een passende aanpak. We vertellen duidelijk en eerlijk wat we doen. En alle betrokkenen kunnen meedoen. We hoeven het niet allemaal met elkaar eens te zijn.

Er zijn verschillen tussen mensen die zichtbaar zijn en daardoor aandacht krijgen. Hiervoor worden bijvoorbeeld toegankelijke gebouwen en paden aangelegd. Maar er zijn ook verschillen die niet direct te zien zijn. Daardoor is hier niet altijd voldoende aandacht of begrip voor. Inclusie gaat over iedereen. Door je in je werk bewust te zijn van de 12 diversiteitsfactoren werk je zo inclusief mogelijk. Dat betekent niet dat alle factoren altijd even zwaar wegen. Iemand die zich bezighoudt met sociale vraagstukken maakt andere afwegingen dan iemand in de fysieke of ruimtelijke sector. Maar het bewust meenemen van alle factoren in je afwegingen vergroot

Samenwerken met inwoners en belangenvertegenwoordigers Inclusiebeleid gaat over alle inwoners. Daarom betrekken we inwoners al jaren bij het maken en

8

ontwikkelen van ons beleid. En dit blijven we doen. De regel hierbij is ‘niets over ons, zonder ons’. Dit deden we bij het maken van dit visiedocument. En dat blijven we doen bij de uitvoeringsagenda en monitoring. We gaan door met inwonersbijeenkomsten die we de afgelopen jaren hielden onder de naam ‘Café inclusief’. Iedereen is hier welkom. We praten over wat er speelt. En welke doelen we hebben gehaald. Maar we hebben het ook over wat inwoners zelf kunnen doen om de samenleving meer inclusief te maken. Deze bijeenkomsten dragen ook bij aan ontmoeting en verbinding.

•

aan een inclusieve samenleving. Na zijn overlijden is de stichting Rick opgezet. Zij gaan door met het werk dat Rick zelf is begonnen. Soroptimistclub de Reestlanden is een belangrijke partij die aandacht vraagt voor het geweld tegen vrouwen. Vooral tijdens de actieperiode ‘Orange the World’.

Samenwerking met de Participatieraad De Participatieraad Hardenberg komt op voor de belangen van alle (kwetsbare) inwoners. Daarom hebben zij een belangrijke rol in het geven van advies over het inclusiebeleid. Zij sluiten aan bij bijeenkomsten met inwoners en organisaties. Op deze manier staan ze dicht bij de inwoners en komen ze op voor hun belangen. Ze ondersteunen en adviseren in beleidsvorming.

Naast ‘Café inclusief’ zijn er andere inwonersinitiatieven die een rol spelen bij de vorming, uitvoering en monitoring van inclusiebeleid. Belangrijke groepen hierin zijn het Platform Inclusief gemeente Hardenberg, de kerngroep Kleurrijk Hardenberg, Stichting Rick en Soroptimistclub de Reestlanden. • Platform Inclusief gemeente Hardenberg richt zich erop dat iedereen, met en zonder beperking mee kan doen in de gemeente Hardenberg. Ze geven advies over beleid en (herinrichtings)projecten in de buitenruimte en hebben een belangrijke rol om toegankelijkheid onder de aandacht te brengen bij ondernemers en festivalorganisatoren. • De kerngroep Kleurrijk Hardenberg maakte het actieplan tegen discriminatie en heeft een belangrijke rol in de uitvoering hiervan. Denk daarbij aan de gevoerde campagnes tegen discriminatie en de Dag van de Dialoog. • Rick Brink blijft een inspiratie voor ons om te werken

Samenwerken met maatschappelijke organisaties Maatschappelijke organisaties zijn belangrijk voor hulp en ondersteuning van inwoners en bij het werken aan een inclusieve samenleving. Bijvoorbeeld de welzijnsorganisatie en de bibliotheek. We blijven inwoners, maatschappelijke organisaties en partners vragen actief mee te denken bij de uitvoering van het beleid. Minimaal één keer per jaar spreken we elkaar over het onderwerp ‘inclusie’. Onze maatschappelijke partners hebben veel contact met inwoners. Zij zien wat er speelt en waar problemen zijn. Zij zijn de verbinding tussen de samenleving en het beleid. Daarom zijn ze van grote waarde voor een inclusieve gemeente.

9

Van visie naar uitvoering In de vorige hoofdstukken legden we onze visie uit. Om tot actie over te gaan, zijn er 3 belangrijke opdrachten.

ervoor dat onze inzet bijdraagt aan het bredere doel: een samenleving waarin iedereen mee kan doen.

Met deze opdrachten werken we de komende jaren stap voor stap aan een inclusieve gemeente voor iedereen. We houden daarbij rekening met de uitgangspunten uit het vorige hoofdstuk. Samen met inwoners, (maatschap pelijke) organisaties en andere partners zorgen we

Deze 3 opdrachten zijn: • Toegankelijkheid voor iedereen • Iedereen krijgt dezelfde kansen en rechten • Naast elkaar staan (en niet tegenover elkaar)

Opdracht 1: Toegankelijkheid voor iedereen Dit betekent dat we ook de komende jaren inzetten op het verbeteren van de fysieke toegankelijkheid, psychische en sociale toegankelijkheid én de toegankelijkheid van informatie, communicatie en dienstverlening. Fysieke toegankelijkheid. De gemeentelijke gebouwen en de openbare ruimte in de gemeente worden steeds toegankelijker. Ook horecabedrijven, winkeliers, maatschappelijke organisaties zoals de bibliotheek en scholen denken steeds meer na over toegankelijkheid. Dit is een goede ontwikkeling. Toch is nog niet alles helemaal toegankelijk. Meestal wordt er goed over nagedacht en is het een keuze dat iets niet helemaal toegankelijk is. Maar er zijn ook situaties waar toegankelijkheid niet genoeg aandacht heeft gehad. In de komende jaren blijven we werken aan bewustwording en leggen we uit wat je kunt doen. Zodat mensen met een handicap meer kansen krijgen om mee te doen in de samenleving. We geloven dat mensen met een handicap alleen een handicap hebben als de toegankelijkheid ontbreekt. De samenleving moet haar best doen om toegankelijk te zijn. Maar alle inwoners hebben ook zelf een belangrijke rol.

Het leven met een beperking is niet altijd makkelijk. Soms moet je, bijvoorbeeld als rolstoeler, ’net even harder lopen’ dan de rest, om hetzelfde te bereiken. Ongevraagde hulp hierbij is ook niet altijd welkom; soms raakt het de kantjes van integriteit en eigenwaarde. In een verleden was ’zorgen’ erop gericht om taken over te nemen, waarmee ’je best doen’ overbodig werd. De rechten van mensen met een beperking zijn dezelfde als van mensen zonder beperking. Maar... met rechten ontstaan ook plichten. Je stinkende best doen om mee te kunnen doen, verantwoordelijkheden nemen, voor jezelf, en ook voor anderen. Mijn ervaring is dat, juist met je beperking, met het nemen van die verantwoordelijkheden, net even beter je best doen, even dat stapje extra zetten, je eigenwaarde, respect en voldoening terugkrijgt. Niet als ’beperkte’, maar als volwaardig mens.

Psychische en sociale toegankelijkheid Er zijn naast zichtbare ook veel niet zichtbare beperkingen. Hiervan zijn wij ons bewust en dit willen we meer onder de aandacht brengen. Psychische en sociale toegankelijkheid zijn belangrijke onderdelen van een inclusief beleid. Psychische toegankelijkheid betekent dat een plek, dienst of activiteit zo is ingericht dat mensen met verschillende mentale belastbaarheid

of psychische problemen kunnen meedoen. Sociale toegankelijkheid betekent dat iedereen zich welkom, geaccepteerd en betrokken voelt. Het is belangrijk om een omgeving te maken waar iedereen zich veilig, gerespecteerd en gehoord voelt. We houden rekening met de financiële situatie van inwoners en de mentale gezondheid, stress en sociale moeilijkheden die meedoen moeilijk maken. Voorbeelden zijn: duidelijke

10

communicatie, geen kwetsende en beledigende woorden gebruiken, armoedebestrijding, vertrouwelijke hulp aanbieden en een cultuur stimuleren waarin diversiteit en openheid belangrijk zijn. Door dit goed te regelen, zorgen we dat iedereen – ongeacht psychische kwetsbaarheid of sociale positie – mee kan doen.

factoren helpt ons hierbij. Hierin zien wij voor ons als gemeente een specifieke taak: • De komende jaren werken we aan toegankelijkheid voor inwoners die niet (goed) kunnen zien. Bij projecten in de buitenruimte doen we aanpassingen die de visuele toegankelijkheid verbeteren. • Wij werken de komende jaren aan een dementievriendelijke omgeving. Dementie komt steeds vaker voor, vooral omdat mensen ouder worden. Hierbij richten we ons op inwoners met beginnende dementie. Wij hebben ons verbonden aan de regionale afspraken van Samen Gezond IJssel-Vecht. Eén van deze acties is dat alle aangesloten gemeenten een dementievriendelijke gemeente worden. • Niet-zichtbare beperkingen hebben nog niet genoeg aandacht in onze gemeente. Dit willen we veranderen. Voorbeelden van niet zichtbare beperkingen zijn Niet Aangeboren Hersenletsel, mentale problemen en neurodiverse inwoners. (Neurodivers betekent dat hersenen op verschillende manieren werken. Niet iedereen denkt, leert of voelt hetzelfde. Bij mensen met ADHD, autisme, dyslexie of hoogbegaafdheid werken de hersenen anders. Deze verschillen zijn normaal en maken deel uit van de menselijke diversiteit, net zoals verschillen in uiterlijk of cultuur. Wanneer mensen leren hiermee om te gaan verandert de beperking in een gave.) • Aandacht voor handicaps die je niet ziet, begint met bewustwording.

Met vervolgacties en activiteiten maken we de gemeente toegankelijker voor mensen met handicaps die je niet ziet. Hierbij hebben we speciale aandacht voor inwoners met mentale zorgen. • We gaan door met begrijpelijk communiceren. Daarbij gaat extra aandacht naar online communicatie. • We leren om te werken met diversiteitsfactoren om te zorgen voor passende dienstverlening aan iedereen.

Toegankelijke informatie, communicatie en dienstverlening. Het is belangrijk dat inwoners brieven en informatie op websites kunnen lezen en begrijpen. Ongeveer 1 op de 10 inwoners van de gemeente heeft moeite met lezen, schrijven of werken met de computer (laaggeletterdheid). Inwoners worden steeds ouder. Digitale ontwikkelingen, zoals Artificial Intelligence (AI) gaan snel. Deze ontwikkelingen bieden veel kansen, maar geven ons ook uitdagingen. Met elkaar moeten we ervoor zorgen dat inwoners mee kunnen blijven doen. Als het nodig is krijgen inwoners steun en hulp en houden mensen zo lang als kan de regie/controle over hun eigen leven. Landelijk krijgt de toegankelijkheid van taal steeds meer aandacht. Dit gebeurt ook in Hardenberg. De afgelopen jaren zetten we al belangrijke stappen. Hier gaan we samen mee door. De aandacht voor diversiteit in de samenleving neemt toe. Dit betekent dat we moeten blijven ontwikkelen in dienstverlening. De hulpvraag van mensen verandert. Met diversiteitsfactoren die je kunt zien, houden mensen vaak goed rekening. Met onzichtbare diversiteitsfactoren nog niet altijd. Dit willen we de komende jaren verbeteren. Wat we gaan doen In 2018 waren wij de meest toegankelijke gemeente van Nederland. Ook in latere verkiezingen eindigden we altijd in de top 10.

Hier zijn we trots op en het stimuleert ons om in te blijven zetten op een toegankelijke samenleving. In de afgelopen jaren is hard gewerkt aan het toegankelijker maken van de gemeente. De acties en resultaten van de afgelopen jaren staan in bijlage 2: De evaluatie van het inclusiebeleid ‘met z’n allen, heel gewoon’.

Dit is een aantal acties waar we de komende jaren aan werken. Veel daarvan hoort bij ons gewone werk. Daarom kunnen we niet alle acties noemen. En we willen dat wat we doen aansluit bij de situatie. We maken toegankelijkheid een belangrijk onderdeel van hoe we werken.

Er zijn al onderwerpen bekend waaraan we de komende jaren gaan werken. Hierin heeft de gemeentelijke organisatie een belangrijke rol. Soms omdat het moet volgens de wet. Maar we zijn ook verantwoordelijk voor wat lokaal nodig is. Het denken vanuit diversiteits-

11

Opdracht 2: Iedereen krijgt dezelfde kansen en rechten Artikel 1 van de Grondwet schrijft dat discriminatie niet mag. Het tegenovergestelde van discriminatie is gelijke behandeling. Met gelijke behandeling bedoelen wij dat iedereen dezelfde kansen en rechten heeft.

Er is meer discriminatie in Nederland. Ook lokaal komen er meer meldingen binnen. In het schema hieronder staan de meldingen bij Vizier en bij de politie.

We voeren als gemeente ook de Wet gemeentelijke anti-discriminatievoorzieningen (Wga) uit. De Wga regelt dat een inwoner discriminerend gedrag altijd kan melden bij een onafhankelijke organisatie. Hiervoor werken wij samen met Vizier. Deze organisatie richt zich op discriminatie en diversiteit. De Wga verandert in 2028. Vanaf dan worden de meldingen waarschijnlijk landelijk geregeld. Gemeenten krijgen dan meer de taak om discriminatie te voorkomen. De gemeente Hardenberg doet dit nu al. Bijvoorbeeld door de bekende campagnes over bewustwording, herkenning en bespreekbaar maken van discriminatie. We volgen de landelijke (wettelijke) ontwikkelingen op dit gebied.

De afgelopen jaren voerden we gesprekken met inwoners en maatschappelijke partijen over het onderwerp discriminatie. Deze gesprekken zijn een basis voor onze communicatie-inzet. Uit signalen blijkt dat discriminatie steeds vaker wordt gemeld en steeds vaker voorkomt. Hierom is blijvende aandacht voor bewustwording, preventie en het actief tegengaan van discriminatie belangrijk.

We werken samen met Vizier. Zij behandelen voor onze gemeente meldingen van discriminatie en situaties van discriminatie. We gaan de deskundigheid van Vizier meer inzetten om discriminatie te herkennen en erover te praten.

’Tussen mijn 12e en 14e kwam ik erachter wie ik wel en niet leuk vindt. Maar tegelijkertijd heb ik altijd het gevoel gehad: dit is niet wie ik hier kan zijn. Dat durf ik niet, dat vind ik eng en ik ben bang voor de consequenties. Het woord homo is een scheldwoord en het is niet goed dat dit nu nog steeds vaak wordt gebruikt. Dit heeft er voor mij voor gezorgd, zeker in de omgeving van Hardenberg, dat ik daarin mezelf niet durfde te zijn. Het heeft mij vele jaren gekost dat ik dat wel durfde.’

12

Ongelijke behandeling zien we terug in veel verschillende diversiteitsfactoren. We noemen de meest voorkomende vormen van discriminatie in Nederland en geven uitleg wat dit betekent. 1. Discriminatie op afkomst of huidskleur Dit gebeurt als iemand anders wordt behandeld omdat hij of zij uit een ander land komt, een andere cultuur heeft, of een andere huidskleur. Voorbeeld: iemand krijgt geen baan omdat hij een buitenlandse naam heeft. 2. Discriminatie op geslacht Dit betekent dat mannen en vrouwen niet gelijk worden behandeld. Voorbeeld: een vrouw krijgt minder betaald dan een man voor hetzelfde werk. 3. Discriminatie op leeftijd Mensen worden anders behandeld omdat ze jong of oud zijn. Voorbeeld: een oudere werknemer krijgt geen kans op promotie omdat hij ’te oud’ zou zijn. 4. Discriminatie op geloof Iemand wordt benadeeld vanwege zijn religie of overtuiging. Voorbeeld: iemand mag geen hoofddoek dragen op het werk. 5. Discriminatie op seksuele geaardheid Dit gebeurt als iemand wordt buitengesloten omdat hij homo, lesbisch, bi of transgender is. Voorbeeld: iemand wordt gepest omdat hij op mannen valt. 6. Discriminatie op handicap Mensen met een lichamelijke of mentale beperking krijgen niet dezelfde kansen. Voorbeeld: een gebouw heeft geen rolstoeltoegang, waardoor iemand niet naar binnen kan.

13

Voor de aanpak tegen discriminatie werken we samen met de kerngroep Kleurrijk Hardenberg. Deze groep met inwoners en maatschappelijke organisaties helpt om de juiste acties te doen om discriminatie tegen te gaan. We sluiten aan op wat er al is, zoals het ‘veilig sportklimaat’ bij sportverenigingen. Met de kerngroep volgen we de ontwikkelingen. We doen aanpassingen als dit nodig is.

Opdracht 3: Naast elkaar staan (en niet tegenover elkaar) We zien en horen dat (groepen) inwoners steeds vaker tegenover elkaar staan. De afgelopen jaren nam dat toe. We zien dit landelijk en merken het lokaal. In ons vorige inclusiebeleid was dit geen thema. Maar we voelen ons verantwoordelijk om hierin te doen wat we kunnen.

Discriminatie op geslacht komt nog steeds veel voor. Het is belangrijk om aandacht te hebben voor veiligheid en het gelijk zijn van mannen en vrouwen. Elke 8 dagen wordt in Nederland een vrouw gedood, omdat ze een vrouw is. In de gemeente Hardenberg komen wij ook in actie tegen dit maatschappelijke probleem. Al jaren kleuren gebouwen in de gemeente oranje en hijsen we de vlag tijdens de actieperiode ’Orange the World’. Soroptimistclub de Reestlanden is hierin een belangrijke kartrekker. Maar ook de politiek sprak zich, met een motie, uit dat dit geweld moet stoppen. Het is een belangrijk thema, waar we ons ook de komende jaren voor inzetten. Om te zorgen voor gelijke kansen en rechten voor iedereen.

De gemeente Hardenberg vindt dat je anders mag denken en anders mag zijn, maar kijk naar wat elkaar verbindt. Ga naast elkaar staan in plaats van tegenover elkaar. We leven in een vrij land, iedereen mag een eigen mening hebben en je hoeft het helemaal niet met elkaar eens te zijn. Maar er moet wel wederzijds respect zijn. Niet iedereen is hetzelfde. Dit maakt een samenleving rijker. Ook in de diversiteitsfactoren zie je dit terug. We werken hieraan met maatschappelijke organisaties en inwoners. En sleutelpersonen spelen hierin een belangrijke rol.

Wat is een sleutelpersoon: Dit is een bruggenbouwer, iemand die inwoners met verschillende sociaal-culturele achtergronden met elkaar verbindt. Een sleutelpersoon kent de normen en waarden van de Nederlandse samenleving en van de gemeenschap waar zij deel van uitmaken. Door de verschillen uit te leggen en te overbruggen worden mensen op weg geholpen om mee te doen.

Wat gaan we doen • We gaan verder met onze campagne tegen discriminatie. Fase 1 waarin bewustwording centraal stond, is klaar. Fase 2 om zelf na te denken over discriminerend gedrag om je heen, is gestart. Hier gaan we mee door, samen met andere betrokkenen. Ook gaan we de komende jaren bezig met fase 3, gedragsverandering. • We onderzoeken de komende jaren wat wij nog meer kunnen doen om gelijke behandeling aan te moedigen. • Op speciale dagen in het jaar blijven we de ‘Progress-vlag’ hijsen. Dit is een uitgebreide regenboogvlag. Die staat voor inclusiviteit en vooruitgang. • We voeren de motie ’Veilig, Altijd, Overal’ uit, om geweld tegen meisjes en vrouwen terug te dringen. Er is oog voor de veiligheid en we pakken dit maatschappelijke probleem op. • We blijven ons verbinden aan de campagne ‘Orange the World’. Hierin zoeken we de samenwerking met lokale partners. Ook kijken we of het nodig is om het project uit te breiden.

Als groepen inwoners steeds verder uit elkaar komen te staan noemen we dat polarisatie. Mensen hebben andere meningen en zoeken minder naar overeenkomsten. Dat groepen inwoners elkaar niet mogen om verschillende redenen is volgens het Sociaal en Cultureel Planbureau al decennia stabiel. Rond de 10-15% van alle inwoners ‘haat’ anderen om hun mening. Door sociale media en politieke debatten groeien de zichtbaarheid en felheid wel. Er ontstaat een samenleving waarin groepen naar uitersten trekken. Mensen praten minder met elkaar en discussies worden harder. Het ‘midden’ verdwijnt. Daardoor ontstaat een gevoel van ‘wij’ tegen ‘zij’.

14

We zien nu al dat groepen meer tegenover elkaar staan. En dat er minder vertrouwen is in de samenleving.

Taken, rollen en verantwoordelijkheden Binnen deze opgaven hebben wij als gemeente meerdere rollen. Allereerst zijn wij regisseurs: Wij zorgen voor samenhang tussen beleidsterreinen zoals onderwijs, werk, zorg en openbare ruimte, zodat iedereen kan meedoen. Daarnaast zijn wij facilitator, door voorwaarden te scheppen zoals toegankelijke gebouwen, begrijpelijke communicatie en ondersteuning voor inwoners die belemmeringen ervaren. Ten slotte hebben wij een stimulerende en verbindende rol: We brengen partners, organisaties en inwoners samen, stimuleren initiatieven en zorgen dat inclusie een gedeelde verantwoordelijkheid wordt in de samenleving.

Polarisatie kan leiden tot eenzaamheid, ongelijkheid en minder verbondenheid. De komende jaren willen we met elkaar een beweging maken waarin we weer naast elkaar komen te staan. Dit begint met respect en elkaar in de waarde laten. Wat gaan we doen We willen als gemeente verbinden en zorgen voor saamhorigheid. • We onderzoeken hoe we met activiteiten kunnen zorgen dat we naast elkaar komen te staan. Hiervoor werken we graag samen met andere partners. • We onderzoeken hoe de sleutelpersonen op dit moment functioneren. En of hier aanpassingen in nodig zijn voor de toekomst. • Om respectvol met elkaar om te gaan, is het belangrijk om te zoeken naar overeenkomsten. En elkaar in de waarde laten. Een eerste stap hierin is doorgaan met de Dag van de Dialoog. Deze dag is gericht op ontmoeting. We organiseerden deze dag in 2025 voor het eerst. Professionals adviseren ons hierin. De kerngroep Kleurrijk Hardenberg heeft een belangrijke rol in de uitvoering.

We hebben met de opgaven toegankelijkheid en gelijke kansen veel ervaring. We doen al veel aan toegankelijkheid in de openbare ruimte. We communiceren zoveel mogelijk op een toegankelijke manier naar inwoners. We helpen inwoners met veel verschillende vragen. We begeleiden inwoners bijvoorbeeld naar werk. We zorgen voor een bijstandsuitkering. En helpen met rijbewijzen en identiteitskaarten. We hebben acties om gelijke kansen te versterken. En we vragen online én offline veel aandacht voor inclusie. Ook zijn we opdrachtgever van ruim 600 medewerkers. Met de opdracht om naast elkaar te staan, staan wij nog aan het begin en gaan wij gedurende de jaren onze rol, taak en verantwoordelijkheid verder ontdekken.

Het hangt af van het onderzoek hoe de komende jaren eruit gaan zien, als het gaat om mensen met elkaar in contact te brengen en respectvol samenleven. Uit het onderzoek moet ook blijken welke rol wij hebben als gemeentelijke organisatie. En wat anderen kunnen doen.

We beschrijven in de Lokale Inclusie Agenda onze rol richting deze samenwerkingspartners.

In de Lokale Inclusie Agenda werken we de acties van alle drie de opdrachten verder uit. Niet alles kan tegelijk, daarom zorgen we voor focus. Ook spelen wij met de Lokale Inclusie Agenda in op de ontwikkelingen. Het is niet te voorspellen hoe dit thema zich ontwikkelt. Door ruimte te maken in het uitvoeringsplan doen we de goede acties op het juiste moment. Hierbij houden we de landelijke ontwikkelingen in de gaten.

15

De Lokale Inclusie Agenda (LIA) In dit document vertellen we wat onze plannen uitgangspunten en opdrachten zijn. Om samen te zorgen voor een samenleving waarin iedereen mee kan doen. In de Lokale Inclusie Agenda (LIA) staan de acties die we per opdracht doen. Omdat de samenleving blijft veranderen denken we ieder jaar opnieuw na over de LIA. We bepalen de volgorde van onze acties op basis van wat op dat moment nodig is. Zo blijven we flexibel en kunnen we inspelen op actuele ontwikkelingen. De acties en doelen in de LIA bepalen en voeren we uit samen met maatschappelijke organisaties en inwoners. Daarbij maken we duidelijke afspraken over ieders rol en verantwoordelijkheid. En over wat men van de gemeente mag verwachten. De belangrijkste acties en resultaten uit de LIA worden gevolgd en geëvalueerd via de planning- en control cyclus. Hieronder staat een voorbeeld van een onderwerp. Om zo een beeld te krijgen van de Lokale Inclusie Agenda.

Voorbeeld

met hetzelfde bureau is als van fase 1 en 2. Na het ontwikkelen van de campagne voeren we hem uit, samen met stakeholders en samenwerkingspartners.

Fase 3 Campagne tegen discriminatie

Wie gaat dit doen? De gemeente Hardenberg heeft een regisserende en faciliterende rol. Hierin wordt nauw samengewerkt met de kerngroep Kleurrijk Hardenberg. De uitvoering ligt in handen van het marketingbureau en eventueel andere betrokken stakeholders.

Wat is er aan de hand? Ook in de gemeente Hardenberg komt discriminatie voor. Enkele gevallen van discriminatie leiden tot een formele melding bij Vizier of bij de politie. Veel discriminerend gedrag leidt hier niet toe. Maar het bestaat wel. Er is onderzoek gedaan naar groepen die vaker worden gediscrimineerd. Uit dit onderzoek is gebleken dat discriminatie meer voorkomt dan alleen de formele meldingen laten zien. Dit is ook te zien op sociale media van de gemeente. In 2024 en 2025 hebben we fase 1 (bewustwording) en fase 2 (reflectie op je eigen gedrag) uitgevoerd. Nu is het tijd voor fase 3: gedragsverandering. Als gemeente zijn we voor gelijke behandeling en het stellen van de sociale norm. Dit geven we vorm in een nieuwe campagne die aansluit op de eerdere 2 fases.

Wat gaat dit kosten? Een nieuwe campagne ontwikkelen kost geld. We gaan ervan uit dat de 3e fase ongeveer net zo duur is als de 2e fase. Daarom vragen we een bedrag van 20.000 euro voor de uitvoering van de campagne. Een deel van dit geld, rond de 5000 euro, kan worden betaald met de preventieve middelen die we krijgen van het Rijk. Hoe gaan we dit meten? Bij het maken van het campagneplan bepalen we concrete doelen. Aan deze doelen hangen we Kritieke Prestatie Indicatoren (KPI). Deze KPI’s zullen zowel een kwantitatief als kwalitatief karakter hebben. Te denken valt aan het aantal posts op sociale media, het aantal artikelen in de krant en het bereik van deze artikelen. Kwalitatief kunnen we bijvoorbeeld samen met stakeholders interviews afnemen om te toetsen hoe de campagne is ontvangen.

Aan welke opgave is dit gekoppeld? Dit raakt de opgave ‘Iedereen krijgt dezelfde rechten en kansen’. Door de campagne verwachten we dat discriminatie afneemt en meer inwoners gelijk worden behandeld. Wat gaan we doen? Met een marketingbureau ontwikkelen we de derde fase van de campagne. Het ligt voor de hand dat dit

16

Continu monitoren Het volgen en beoordelen van het inclusiebeleid is belangrijk om te zien of het goed werkt. Dit is niet altijd makkelijk, omdat er weinig betrouwbare cijfers zijn over inclusie. Daarom kijken we niet alleen naar aantallen, maar ook naar verhalen en ervaringen van inwoners, medewerkers en partners. Zo krijgen we een eerlijk beeld van wat goed gaat en wat beter kan. Op deze manier blijft het beleid niet alleen een plan, maar leren we steeds en passen we het aan waar nodig.

Verkiezing meest toegankelijke gemeente van Nederland In 2027 is de nieuwe verkiezing van meest toegankelijke gemeente van Nederland. Deze verkiezing start met vragenlijsten aan inwoners. In deze vragenlijsten wordt gevraagd hoe toegankelijk mensen de gemeente vinden. De beste tien gemeenten gaan naar aanleiding van de resultaten uit de vragenlijsten een ronde verder. In die ronde komt een mystery guest om de toegankelijkheid zelf te ervaren. Tot slot vindt een stemming plaats. We willen gaan voor deze titel. Ook geeft het ons altijd inzicht in de toegankelijkheid. De uitkomsten van de vragenlijsten en het bezoek van de mystery guest kunnen we gebruiken voor het aanbrengen van focus in de Lokale Inclusie Agenda.

Continu monitoren met de werkgroep inclusie Binnen het inclusiebeleid werken we samen met de werkgroep inclusie. Deze is jaren geleden opgezet door de gemeenteraad. In deze werkgroep zit een afvaardiging van de gemeenteraad, de participatieraad, welzijnsstichting de Stuw, ervaringsdeskundigen, Platform Inclusief gemeente Hardenberg, Kerngroep Kleurrijk Hardenberg en de gemeente Hardenberg. Met deze groep doen wij aan continue monitoring van het inclusiebeleid. Hier gaan we mee door.

Verdere uitwerking in de Lokale Inclusie Agenda In de Lokale Inclusie Agenda staan acties en activiteiten. We doen dit samen met maatschappelijke organisaties, inwoners, ervaringsdeskundigen en andere partners. De acties uit de LIA vragen ook om monitoring en evaluatie. Daarom is dit een vast onderdeel van de beschreven acties. Dit is ook te zien in het voorbeeld. Afhankelijk van de actie worden Kritieke Prestatie Indicators (KPI’s) opgesteld om de effectiviteit te meten. Dit doen we altijd in overleg met de samenwerkende partijen.

Café Inclusief Elk jaar organiseren wij Café Inclusief. Inwoners krijgen daar te horen wat er het jaar ervoor is uitgevoerd op het gebied van inclusie. En denken mee over het komende jaar. De geleverde input verwerken we, waar het kan, in de Lokale Inclusie Agenda. Zo blijven we, ook vanuit de inwoners gezien actueel. Café Inclusief is een vorm van evaluatie en monitoring. Ook zorgt het voor verbinding. We blijven dit in de periode van dit inclusiebeleid organiseren. Landelijke en regionale cijfers rondom inclusie Er zijn landelijke en regionale cijfers over inclusie. Denk bijvoorbeeld aan de cijfers van Vizier van discriminatiemeldingen. Of de landelijke onderzoeken naar ervaren discriminatie in Nederland. Lokaal kunnen we via onze systemen ook zien hoeveel rolstoelen zijn uitgegeven. En hoeveel mensen vallen onder Wmo- en jeugdzorg. De komende jaren werken we verder aan inzicht in inclusie met deze bestaande cijfers. We nemen dit op als actie in de LIA.

17

Bijlage 1: Uitleg sterk verbonden wetten Grondwet Artikel 1 van de Nederlandse Grondwet is een fundamenteel beginsel van de rechtsstaat en luidt: “Allen die zich in Nederland bevinden, worden in gelijke gevallen gelijk behandeld. Discriminatie wegens godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, ras, geslacht, handicap, seksuele gerichtheid of op welke grond dan ook, is niet toegestaan.” Met onze aanpak zetten we ons in om discriminatie terug te dringen. We zorgen ervoor dat meldingen van discriminatie op een onafhankelijke manier gedaan kunnen worden.

zorgen dat mensen met een beperking: • Gelijke behandeling en gelijke kansen krijgen. • Toegang hebben tot gebouwen, informatie, vervoer en diensten. • Eigen regie kunnen voeren over hun leven. • Volwaardig kunnen deelnemen aan onderwijs, werk, sport, cultuur en politiek. • Kunnen rekenen op een behoorlijke levensstandaard. Het VN-verdrag Handicap legt overheden, zoals gemeenten, een aantal duidelijke verplichtingen op. Deze verplichtingen zijn bedoeld om ervoor te zorgen dat mensen met een beperking volwaardig kunnen deelnemen aan de samenleving, op gelijke voet met anderen. Zij moeten wet- en regelgeving aanpassen om gelijke rechten te waarborgen, beleid ontwikkelen dat de inclusie van mensen met een beperking bevordert, samenwerken met andere overheden, bedrijven en maatschappelijke organisaties. De landelijke overheid moet rapporteren aan de Verenigde Naties over de voortgang van de uitvoering.

Algemene wet gelijke behandeling (AWGB) De AWGB verbiedt discriminatie en schrijft voor dat iedereen in Nederland gelijk behandeld moet worden. Deze wet is een uitwerking van artikel 1 van de Grondwet en geldt in situaties zoals werk, onderwijs, huisvesting en het aanbieden van goederen en diensten. Het is verboden onderscheid te maken op basis van de kenmerken die zijn beschreven in artikel 1 van de grondwet. De AWBG verbiedt zowel direct als indirect onderscheid en ook intimidatie en seksuele intimidatie. Er zijn beperkte uitzonderingen, bijvoorbeeld bij instellingen met een religieuze of levensbeschouwelijke grondslag, mits deze niet discrimineren op ras of seksuele gerichtheid.

Ook gemeenten hebben specifieke taken gekregen naar aanleiding van het VN Verdrag. Zij moet in de Wmo-, Participatiewet- en Jeugdwetbeleid aangeven hoe het verdrag wordt uitgevoerd. Gemeenten moeten zorgen voor toegankelijke voorzieningen en inclusieve dienstverlening. Ook is het heel belangrijk dat de gemeente inwoners betrekt bij het maken en de uitvoering van beleid dat hen aangaat.

Wet gemeentelijke antidiscriminatievoorzieningen De Wet gemeentelijke antidiscriminatievoorzieningen (Wga) verplicht gemeenten in Nederland om hun inwoners toegang te bieden tot een antidiscriminatievoorziening (ADV). Elke gemeente moet ervoor zorgen dat inwoners laagdrempelig toegang hebben tot een voorziening waar zij discriminatie kunnen melden. Wij werken hierin samen met discriminatievoorziening Vizier. Vizier is aangesloten bij Discriminatie.nl en biedt onafhankelijke ondersteuning aan mensen die een discriminatieklacht willen indienen. Daarnaast registreren zij klachten volgens landelijke richtlijnen. Tot slot verzorgt Vizier namens de gemeenten de verslaglegging, aan het Ministerie van Binnenlandse Zaken. Voor deze wettelijke taken ontvangen we jaarlijks geld in het gemeentefonds.

Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte (WGBH/CZ) Een belangrijke bepaling uit deze wet is het verbod op onderscheid, zowel direct als indirect. Dat betekent dat iemand gelijk behandeld moet worden, ook als diegene een handicap heeft of chronisch ziek is. En dat regels die gemaakt worden, zorgen voor gelijke behandeling. De wet verbiedt ook gedrag dat een vijandige of vernederende omgeving creëert op basis van handicap of ziekte. De wet verplicht organisaties, dus ook ons als gemeente, om aanpassingen te doen om deelname mogelijk te maken, tenzij dit een onevenredige belasting vormt. Vaak proberen we met individuele aanpassingen inwoners te helpen, maar deze wet streeft naar algemene toegankelijkheid.

VN-verdrag Handicap Het doel van het verdrag is het bevorderen, beschermen en waarborgen van de mensenrechten van mensen met een beperking. Het verdrag wil ervoor

18

Bijlage 2; Evaluatie inclusiebeleid 2021 - 2024 ‘Met z’n allen, heel gewoon’ In de afgelopen jaren is er continue gemonitord op de acties en doelen in het inclusiebeleid. Hieronder volgt een samenvatting van de acties uit het inclusiebeleid 2021-2024 ‘Met z’n allen, heel gewoon’.

1

Van fysieke naar volledige toegankelijkheid

Doel De fysieke omgeving is zo ingericht dat iedereen hier gebruik van kan maken Actie We zorgen voor toegankelijkheid in onze gemeentelijke programma’s Toegankelijkheid wordt geïntegreerd in het Handboek Openbare Ruimte en is al vastgelegd in ’t Kompas. Collega’s houden hier goed rekening mee. Actie Toegankelijkheid opnemen in het integraal huisvestingsplan  Toegankelijkheid heeft een plaats gekregen in het integraal huisvestingsplan van het onderwijs. Ook in de huisvestingsplannen van sport heeft het een plek gekregen. Actie We werken aan bewustwording bij ambtenaren Dit is nog steeds een doorlopend proces. De afgelopen jaren is specifieke aandacht gegaan naar inwoners met een licht verstandelijke beperking, zijn er discriminatietrainingen voor KCC medewerkers georganiseerd en hebben collega’s, met name van Openbaar Gebied, de toegankelijkheid van gebouwen en gronden ervaren. Ambtenaren zijn positief en betrokken bij nieuw inclusiebeleid. Doel Informatie is voor iedereen toegankelijk Actie Begrijpelijk schrijven In 2021 is Direct Duidelijk Doen (DDD) opgestart. Direct Duidelijk Doen (DDD) is verantwoordelijk voor het onder de aandacht brengen van toegankelijke brieven en mails. Ook hebben zij projecten gedaan waarbij inwoners feedback kunnen geven op onduidelijke brieven.

DDD blijft actief met trainingen en bewustwording, maar maatwerkbrieven zijn nog niet altijd duidelijk. Actie Realisatie van een vindplaats voor toegankelijke voorzieningen Onze website Visit Hardenberg is aangepast. Door filters is nu te vinden welke restaurants toegankelijk zijn. Dit is ook zichtbaar op de website van Vechtdal Marketing. We missen nog wel een testteam om websites te testen. Doel Goede en passende dienstverlening voor alle inwoners Actie We bieden trainingen om problemen van inwoners beter te signaleren We zien dat er nog te weinig trainingen aan worden geboden. Denk bijvoorbeeld aan trainingen om discriminatie te herkennen of trainingen die passen bij de diversiteit van onze samenleving.

19

2

De Hardenbergse samenleving

Doel We geven inclusie een gezicht Actie We maken inwoners bekend met het nieuwe beeldmerk We hebben de afgelopen jaren veel geïnvesteerd in zichtbaarheid van inclusie in de gemeente. We zijn begonnen met het bekend maken van het nieuwe beeldmerk. In 2024 is de huisstijl van de gemeente Hardenberg aangepast. Vanaf dat moment hebben we gewerkt met het vernieuwde inclusielogo dat past bij de huisstijl. Actie We continueren de Gewoon-Doener-campagne Zowel online als offline hebben we veel aandacht gegeven aan toegankelijkheid en inclusie. Hiervoor hebben we vaak persoonlijke verhalen gebruikt. Dit wordt gewaardeerd door inwoners en organisaties. Actie Week van de toegankelijkheid Jaarlijks hebben we ruimschoots aandacht besteed aan de week van de toegankelijkheid. Er was altijd een mooi divers programma dat met meerdere partijen samen werd georganiseerd. Het heeft de bewustwording van inclusie zeker vergroot. Doel Het stimuleren van inclusieve vrijetijdbesteding Actie Meer inwoners met een beperking gaan sporten In 2024 is een combinatiefunctionaris passend sporten begonnen bij de gemeente Hardenberg. Zij werkt, samen met sportverenigingen aan een inclusiever sportaanbod. Een voorbeeld is het prikkelarme uur zwemmen in De Slag. In de regio wordt ingezet op een passend sportaanbod voor iedereen.

Actie Alle sportaccommodaties worden getoetst op toegankelijkheid In 2022 is aan alle sportverenigingen gevraagd of hun accommodaties getoetst moeten worden. Ongeveer 20 sportverenigingen hebben hier gehoor aan gegeven en een advies gekregen om aanpassingen te doen. Ook in het nieuwe huisvestingsplan binnen- en buitensport is aandacht voor toegankelijkheid. Actie Ontwikkelen van een SamenSpeelVisie In 2022 is de samenspeelvisie vastgesteld in de gemeente. Er is, mede dankzij de inzet van Rick Brink, veel aandacht voor toegankelijk spelen in de gemeente. Bij grotere speelplekken wordt toegankelijkheid meegenomen in de overwegingen. En we hebben een mooie toegankelijke samenspeelplek gerealiseerd bij de Kotermeerstal in Dedemsvaart. Er wordt goed uitvoering gegeven aan het samenspeelplan waarin BOSS centraal staat. BOSS staat voor Bewegen, Ontmoeten, Spelen en Sporten. Actie Verbeteren toegankelijkheid winkels en horeca Voor de toegankelijkheid van winkels en horeca is samenwerking met Platform Inclusief erg belangrijk. We hebben in de afgelopen jaren af en toe aandacht besteed aan het onderwerp. Een voorbeeld is het uitdelen van gouden, zilveren en bronzen stickers aan winkels die toegankelijkheid belangrijk vinden. Er is nog wel veel winst te halen hierin. Daarin blijven we de samenwerking opzoeken.

Actie Toegankelijkheid van festivals en evenementen verbeteren Er is een flyer en er is een routekaart toegankelijke festivals ontwikkeld. Deze zitten bij de verkregen vergunning. Ook zijn er vragen toegevoegd aan de vergunningsaanvraag over toegankelijkheid. Denk aan de vraag of er mindervalide toiletten aanwezig zijn. Enkele festivals houden rekening met toegankelijkheid. Dit moet zich de komende jaren verder uit gaan breiden.

20

Actie We gaan in gesprek om bibliotheken inclusiever te maken De bibliotheek heeft de omslag gemaakt naar een huiskamer idee. Een mooie ontwikkeling waarin mensen zich thuis voelen. Er is een grote diversiteit aan mensen die actief zijn in de bibliotheek. Ook heeft de bibliotheek de juiste diversiteit aan boeken om te lenen. De taalcoaches, die worden ondersteund door de bibliotheek, vervullen een belangrijke rol in de integratie van vluchtelingen en statushouders. Actie Het project ’Zorgeloos Vechtdal’ wordt gecontinueerd Het project Zorgeloos Vechtdal heeft goed gedraaid de afgelopen jaren en heeft ook mooie toegankelijke producten opgeleverd. Een mooi voorbeeld is de toegankelijke lange afstandswandeling die samen met de gemeenten Ommen en Dalfsen is gemaakt, in nauwe samenwerking met ervaringsdeskundigen van alle drie de gemeenten. De groep heet inmiddels de werkgroep toegankelijk Vechtdal en helpt mee in het toegankelijker maken. Vechtdal Marketing heeft voor 2026 toegankelijkheid een prominente plek gegeven in het jaarplan.

21

3

Van een toegankelijke naar een inclusieve samenleving

Doel We pakken discriminatie aan Actie Opstellen en uitvoeren van een actieplan antidiscriminatie In 2022 is het actieplan tegen discriminatie vastgesteld door het college en uitgevoerd. Dit actieplan is gemaakt vanuit de kerngroep Kleurrijk Hardenberg die vanuit de gemeente is opgezet. Belangrijke onderdelen uit het actieplan tegen discriminatie zijn de uitgevoerde campagnes tegen discriminatie en de Dag van de Dialoog. In 2026 gaan we hiermee door. Bij het actieplan tegen discriminatie is ook antidiscriminatievoorziening Vizier aangesloten en doet mee in de uitvoering van de plannen. Actie Aansluiten bij de regionale aanpak LHBTI+ Helaas is deze regionale samenwerking niet voldoende tot uitvoering gekomen. Dit had eerst te maken met wisselingen van personeel in de regio, maar dit is ook niet weer opgepakt. Er is wel een regionale campagne ‘Over geloof en liefde’ ontwikkeld. Wij hebben ervoor gekozen hier niet aan mee te doen en ons te richten op onze eigen campagnes om discriminatie tegen te gaan. Doel We stimuleren de acceptatie en waardering van diversiteit in onze samenleving Actie Organisatie van Challenge Days voor alle derde klassen in de gemeente Hardenberg In 2021 hebben we Challenge Days georganiseerd. Dit zijn dagen waarin leerlingen elkaar beter leren kennen en de overeenkomsten tussen mensen ontdekken. Dit vond allemaal plaats in de coronaperiode.

We hebben gesprekken gevoerd met alle voortgezet onderwijs scholen en er hebben uiteindelijk twee Challenge Days plaatsgevonden. Toen de stichting, door de coronaperiode, ophield te bestaan hebben wij er als gemeente geen vervolg aan kunnen geven. Dit kwam vooral door het gebrek aan enthousiasme op de scholen die zich na de coronaperiode wilden richten op de onderwijsachterstanden die op zijn gedaan. Doel We zetten in op volledige gelijkwaardigheid Actie Inclusie opnemen in gemeentelijke programma’s Dit is een continue proces. Het is in de afgelopen jaren gelukt om toegankelijkheid steeds vaker een plek te geven in de gemeentelijke programma’s. Denk aan de gezondheidsnota, ’t Kompas en de groene en gezonde maatlat. Het blijft tot op heden wel vaak steken op toegankelijkheid terwijl we inclusie nastreven. In de komende jaren willen we het begrip inclusie, dat iedereen mee kan doen, meer recht doen. Actie Aansluiten bij landelijke campagnes samen met Orange the World en Amnesty International In de afgelopen jaren is de samenwerking met Soroptimistclub De Reestlanden intensiever geworden. Zij hebben een belangrijke rol in de Orange the World campagne. Ieder jaar doen wij mee met het hijsen van de vlag, het uitlichten van gebouwen en het plaatsen van advertenties in de Toren. Acties gekoppeld aan Amnesty International zijn niet van de grond gekomen.

Wel is er door het jaar heen aandacht voor inclusie en diversiteit tijdens coming-out day.

22

4

Extra acties ten opzichte van het inclusiebeleid

De bovenstaande doelen en acties stonden in het inclusiebeleid ‘Met z’n allen, heel gewoon’. Naast deze beschreven acties nemen we jullie ook graag mee in andere acties die zijn gedaan de afgelopen jaren. Het laat zien dat het inclusiebeleid nooit stil staat. Het is een doorgaand proces wat meebeweegt met de tijd. In het vernieuwde inclusiebeleid werken we met een richtinggevend document, het beleid zelf, en een uitvoeringsprogramma, de Lokale Inclusie Agenda. Het inclusiebeleid is voor vier jaar en jaarlijks wordt het uitvoeringsdocument geüpdatet en bijgewerkt zodat we in blijven spelen op de ontwikkelingen op de genoemde opgaven. Hieronder volgt een kort overzicht met extra acties ten opzichte van het vastgestelde inclusiebeleid 2021 – 2024. Het is niet mogelijk om een volledig overzicht van alles acties te geven. Maar deze acties geven een goed beeld over de diversiteit aan inzet de afgelopen jaren. Doel Betrokkenheid van inwoners en ervaringsdeskundigen houden Actie Jaarlijkse voorjaarsbijeenkomst met inwoners en ervaringsdeskundigen Betrokkenheid van inwoners en ervaringsdeskundigen blijft ontzettend belangrijk. Dit doen we in projecten en we proberen het te integreren in ons reguliere werk. Dit gaat steeds beter. Maar we organiseren ook bijeenkomsten, speciaal voor deze inwoners.

De belangrijkste bijeenkomst met inwoners is Café Inclusief dat ieder jaar in april plaatsvindt. Tijdens deze bijeenkomsten vertellen we wat we hebben gedaan op het gebied van toegankelijkheid en inclusie. En gaan we samen in gesprek om te kijken wat nodig is in de toekomst en wat je daar zelf aan kunt doen. Tijdens de coronaperiode hebben we een feestelijke bingo georganiseerd met ruim 200 mensen die digitaal aanwezig waren. Tijdens deze bingo zijn de deelnemers meegenomen in allemaal toegankelijke en inclusieve thema’s. Dit heeft de bewustwording zeker vergroot. Doel Aandacht voor visuele handicaps Actie Geleidelijnen station en ziekenhuis Door de enorme inzet van Platform Inclusief gemeente Hardenberg zijn de geleidelijnen bij het ziekenhuis inmiddels op de juiste wijze gerealiseerd. In de afgelopen jaren is ook geconstateerd dat we nog niet voldoende toegankelijk zijn voor mensen met een visuele beperking. Het ontbreekt nog aan een visie waarna fysieke aanpassingen gedaan kunnen worden. Actie Toegankelijk theater Al enkele jaren zijn er plannen om theater De Voorveghter aan te pakken. Wanneer de plannen duidelijk worden, moet toegankelijkheid ook een plek zien te krijgen. Wat het theater wel heeft opgepakt zijn voorstellingen met een blindentolk en het organiseren van ontmoetingstafels. Dit bood kansen aan mensen met een visuele beperking en eenzame inwoners.

Mooie initiatieven die worden gewaardeerd. Het theater is sowieso een plaats waar alle inwoners, van jong tot oud komen. De wens is uitgesproken om de komende jaren steeds verder te werken aan een inclusief theater. Doel Meer aandacht voor mensen met Niet-aangeboren Hersenletsel (NAH) Actie Samenwerking met Interakt Contour Interakt Contour is een zorginstelling voor mensen met Niet-aangeboren Hersenletsel (NAH). Door het gesprek te voeren horen we steeds vaker waar inwoners met NAH tegenaan lopen. Deze doelgroep heeft vaak behoefte aan een prikkelarme omgeving. Hier proberen wij steeds vaker rekening mee te houden. Het prikkelarme zwemuur is hier een voorbeeld van. Maar ook tijdens Café Inclusief een speciale plek geven aan deze mensen is inclusief. Zo kunnen zij, op hun eigen manier, meedoen. Niet zichtbare handicaps komen steeds vaker ter sprake en dit vraagt nog meer aandacht in de komende jaren.

23

Doel Maag, darm- en blaasproblemen Actie Hoge Nood app verder vullen Voor inwoners met maag, darm- en blaasproblemen zijn toiletten extra belangrijk. Het is belangrijk dat zij snel naar de wc’s kunnen. Daarom zijn we aangesloten bij de Hoge Nood app. In deze app staan wc’s die altijd gebruikt mogen worden door deze mensen. Waar het passend was zijn onze eigen gebouwen toegevoegd aan de app. De app moet nog meer onder de aandacht komen zodat hij nog beter gebruikt kan worden. Actie Monitor VN Verdrag Handicap Effectiviteit van het inclusiebeleid meten is lastig. Dit hebben wij proberen te doen met de monitor van het VN Verdrag Handicap. Deze monitor hebben we actief gepromoot in onze gemeente. Het heeft helaas niet geleid tot een grote respons. Daarom zoeken we in het nieuwe beleid, gekoppeld aan de acties in de Lokale Inclusie Agenda, naar nieuwe monitoringsinstrumenten.

24

25