Visie Waterrecreatie Halderberge eindconcept januari 2023.pdf

Visie waterrecreatie Halderberge Focus havens Stampersgat en Oudenbosch Eindconcept voor bespreking college B & W en gemeenteraad Vrolijks Blue Progress| Breda | januari 2023

Inhoudsopgave Situatie en opgave

3 Ontwerpvisie haven Oudenbosch

23

Visie Waterrecreatie Halderberge

Visie Waterrecreatie Halderberge

Focus haven Stampersgat

Focus haven Oudenbosch

10

11

14

Advies haven Oudenbosch

Projecten en stappenplan

Bijlagen

28

29

31

2

Situatie en opgave De gemeente Halderberge wordt aan de noord- en westzijde omsloten door water. Toch vormt water geen belangrijk en beeldbepalend element van het leven en recreëren binnen de gemeente. De bereikbaarheid van oevers en water is beperkt en de havens spelen een beperkte rol in de lokale gemeenschappen. Recreatie op en aan het water is maar voor een beperkt deel van de inwoners en bezoekers een onderdeel van het recreatieprogramma in de gemeente. De gemeente wil graag in de breedte inzicht in de kansen die waterrecreatie biedt voor de gemeente. Daarbij is een focus op de havens van Oudenbosch en Stampersgat gewenst. Deze havens spelen in potentie een belangrijke rol in het dorp en vullen die rol nu onvoldoende in. Aan Blue Progress werd gevraagd een analyse te maken van kansen, verbeteringen en inrichtingsvarianten die richting geeft aan de toekomst van het water in de gemeente en van de havens in beide kernen. Daarbij is goede afstemming met andere beleidsvelden en projecten, met stakeholders in de lokale gemeenschappen en met afdelingen en belangen binnen de gemeente noodzakelijk. Deze rapportage vormt een advies na een compact maar intensief traject dat werd doorlopen met de gemeente, haar partners, inwoners en belanghebbenden. Daarmee wordt richting gegeven aan een toekomst waarin water en waterrecreatie een meer prominente rol speelt in de gemeente Halderberge.

Visie Waterrecreatie Halderberge

3

Halderberge aan het water De noord en westgrens van de gemeente Halderberge worden grotendeels gevormd door de bevaarbare Mark & Dintel en het MarkVlietkanaal. Deze vaarwegen zijn onderdeel van de ‘Vaarroute WestBrabant’ die de kanalen van Brabant en de Biesbosch aan de oostzijde verbindt aan de Steenbergse Vliet en het Volkerak Zoommeer als toegangspoort naar het Deltagebied. Karakter van deze vaarroute is dat er op regelmatige afstand haventjes in kernen beschikbaar zijn, zoals in Breda, Terheijden, Leur, Standdaarbuiten, Dinteloord, Roosendaal en Steenbergen. Ook Oudenbosch en Stampersgat hebben havens die gerealiseerd of verbeterd zijn in het kader van dit ‘Vaarrouteplan West-Brabant’ eind jaren tachtig. De gemeente is van beide havens nog steeds de eigenaar. Later werd op particulier initiatief een haven in Hoeven bij de Lamgatbrug gerealiseerd, ver van de kern in het groen blauwe landschap. Aan de westzijde van de gemeente ligt bij de kern Oud-Gastel een horecagelegenheid met aanlegsteiger, die goed aansluit op de nieuw gerealiseerde stadshaven van Roosendaal. Op enkele plaatsen zijn er visstekken aan het water.

Visie Waterrecreatie Halderberge

4

Oevers en bruikbaarheid Halderberge heeft ruim 20 km oever aan bevaarbaar en bruikbaar water. Een belangrijk deel daarvan is particulier terrein, in gebruik voor landbouw of bedrijven. Ook wonen er mensen aan het water met particuliere tuinen. Daardoor is het aantal plekken waar het water daadwerkelijk beleefd kan worden beperkt. De havens Lamgat, Oudenbosch en Stampersgat en de steiger bij GastelSfeer hebben de sterkste connectie met het water. Het water wordt op zeven plaatsen gekruist met een brug. Alleen de Lamgatse Brug tussen Hoeven en Zevenbergen (fietsbrug) nodigt uit om even te stoppen, de andere bruggen zijn zeer sterk gericht op verkeer en weinig uitnodigend in hun omgeving De potentiële samenhang met het fietsknooppuntennetwerk is groot. Dit netwerk kruist het water waar dat kan en heeft alle locaties langs het water als potentiële pleisterplaats. Op een zestal plaatsen zijn er visstekken. Deze zijn vooral plaatselijk bekend, je moet ze weten te vinden. De beleving van het water in de gemeente is niet optimaal en vraagt om verbetering.

Visie Waterrecreatie Halderberge

5

Afstanden over water Om de potentiële samenhang tussen de plekken aan het water via het water zelf te bepalen zijn de vaarafstanden bekeken tussen de verschillende havens en aanlegplaatsen. Daaruit blijkt een bijna ideaal ritme. Vanuit nagenoeg alle startplaatsen is de volgende etappeplaats 7 a 8 km. Met een gemiddelde vaarsnelheid van kleine boten en de maximum snelheid in de haven en op de Mark komt dat neer op een uur onderlinge afstand. Ook verder in dit netwerk zijn de afstanden naar Leur en Dinteloord 7 tot 8 km en naar Roosendaal ruim vijf. Daarmee is het netwerk niet alleen geschikt voor toervaart, tochten van meerdere dagen met overnachting aan boord, maar ook voor dagtochten. Er ontstaat dan potentie voor ander soort vaartuigen, voor verhuur van bootjes en voor samenwerking tussen havens voor verhuur en ontvangst.

Legenda aanpassen

Visie Waterrecreatie Halderberge

6

Havens in de regio Op de kaart zijn de havens en havenconcentraties van de regio globaal verbeeld in de omvang van de cirkel op de betreffende plaats. Wat opvalt is de grote concentratie ligplaatsen aan de buitenzijde van het gebied, aansluitend op de Biesbosch en de Delta. In het binnenlandse vaarnetwerk zijn de havens steeds soortgelijk in omvang. Dat geldt deels ook voor karakter en voorzieningen. De havens zijn doorgaans in gebruik door vaste ligplaatsen, veel motorkruisers (kleine kajuitmotorboten) en enkele sloepen of open boten. Kleinere haventjes hebben soms ook ruimte voor visbootjes en roeiboten. Bijna alle havens ontvangen passanten, gasten die met de boot op vakantie zijn en aan boord overnachten. Oudenbosch en Stampersgat passen daarmee goed in het ritme van het gebied en het karakter van het vaarverkeer. Het gebruik van het water is redelijk stabiel, over langere tijd wat dalend. De sluispassages van de Marksluis zijn een goede indicator. Deze zijn tussen de jaren negentig en 2019 met ca 20 tot 25% gedaald. Het bereikbaar worden van de binnenstad van Breda heeft een kleine impuls opgeleverd. De coronajaren laten een zeer wisselend beeld zien. Het gebruik van de West-Brabantse binnenwateren loopt redelijk in de pas met de trends elders in Nederland in soortgelijke gebieden.

Visie Waterrecreatie Halderberge

Legenda aanpassen

7

Trends in de waterrecreatie

Visie Waterrecreatie Halderberge

8

Opgave en ambitie gemeente Halderberge In het Collegewerkprogramma van de gemeente Halderberge voor de periode 2022-2026 Is het opstellen van een visie op de havens van Oudenbosch en Stampersgat, gericht op inrichting en beheer, opgenomen. Ook is de herinrichting van de openbare ruimte rond de havens als actiepunt benoemd. Deze ambitie staat niet op zich. Voor Oudenbosch is nadrukkelijk de wens om de haven beter te laten aansluiten op het winkelgebied (herinrichting in 2024) en het religieus erfgoed. De inzet met Visit Halderberge is om het bezoek aan de kernen te versterken. De havens kunnen hierin een belangrijke rol spelen. De gemeente is aangesloten bij het netwerk Waterpoort, waarin drie provincies, 6 gemeenten en tal van maatschappelijke partijen samen werken aan gebiedsontwikkeling op de grens van West-Brabant, Zeeland en Zuid-Holland. Waterpoort versterkt de bestaande landschappelijke kwaliteiten met daarin de grote wateren, kreken, historische stormvloeden, ontginningen, kleipolders, Zuiderwaterlinie en het religieus verhaal. Thema’s water, natuur en erfgoed staan centraal. De lokale ambitie past zo ook goed in een bredere gebiedsagenda.

Visie Waterrecreatie Halderberge

9

Visie Waterrecreatie gemeente Halderberge Wij formuleren de brede visie op waterrecreatie voor de gemeente Halderberge als volgt: De gemeente wordt voor een belangrijk deel begrenst door water. Een betere zichtbaarheid, bruikbaarheid en beleving van dat water draagt bij aan het woongenot en verblijfkwaliteit voor recreatie aan land en op het water. Kruispunten met water zoals bruggen worden bij aanpassing recreatief versterkt als belevingspunt, om even stil te staan bij het water. Toegankelijke plekken aan het water worden breder ingezet dan voorheen, om niet alleen te sportvissen maar ook om te verblijven en pootje te baden. Op vier plekken geven terrassen aan het water een logische plek om te genieten aan het water. Op aantrekkelijk onderlinge afstand van elkaar op de fiets of met de boot vormen Lamgat, haven Oudenbosch, haven Stampersgat en GastelSfeer de basis van een beleefbaar netwerk op land en water. Versterking van deze plekken met verbreding van functies vouwt Halderberge open naar het water toe.

Visie Waterrecreatie Halderberge: horeca om te genieten, plekken voor recreatie en kruispunten om te beleven maken water zichtbaar onderdeel van Halderberge.

Voor een goede invulling van deze visie is een laagdrempelige en watergerichte horeca bij Lamgat en Stampersgat gewenst en verdient de haven van Oudenbosch en directe omgeving een flinke upgrade.

Visie Waterrecreatie Halderberge

10

Focus op de haven van Stampersgat Het haventje van Stampersgat heeft op dit moment een beperkte functie met vooral visbootjes en enkele andere kleine motorbootjes. De steiger biedt beperkte ruimte voor bezoekende schepen en er zijn geen aanvullende voorzieningen. De waterpicknicktafels vormen een unieke attractie voor de bewoners en bezoekers. Het kleine groene parkje biedt een aantrekkelijke plek om aan het water te zitten, die ook vaak door fietsers wordt gebruikt voor een pauze. Het dorpshuis vormt nu het functionele hart van het dorp. De ruimtelijke relatie tussen het dorpshuis en het groene parkje en de haven is beperkt. Geparkeerde auto’s en bebouwing maken de relatie beperkt. Het dorp Stampersgat is sterk in gemeenschapszin en organiseert voor een kleine kern veel zelf en in onderlinge samenhang. Het ruimtelijk hart van het dorp ontbreekt echter, er is geen plein of plek buiten. De nieuwbouw van het dorpshuis heeft de ambitie om daar ‘een plein aan het water’ te maken. De steigers en de haven worden in 2023 deels vernieuwd. Ontwerp van deze ruimte staat vooralsnog los van de ambities van het dorpshuis. De beide projecten samen bieden een kans om de actieve kern ook ruimtelijk een hart te geven.

Visie Waterrecreatie Halderberge

11

Visie Haven Stampersgat Stampersgat ontbeert een ruimtelijk hart, een écht centrum. Functioneel zorgen de combinatie van (vernieuwd) dorpshuis, het kleine groene parkje aan het water, de haven en de waterpicknicktafels voor een unieke setting om een plek te worden waar bewoners en bezoekers elkaar treffen. De organisatiekracht van dorpshuis en de SamenStichting geven een impuls aan het gebruik van dit gebied en verankeren het water en de haven ook echt in het dorpse leven. Voor dit nieuwe ‘Waterhart van Stampersgat’ is het nodig dat er voor de buitenruimte één ruimtelijk plan wordt gemaakt, zodat deze van gevel tot (en met) het water een geheel gaat vormen. De herinrichting van de haven kan verder geoptimaliseerd worden ten gunste van deze eenheid in ruimte. De beoogde horeca binnen het concept van het dorpshuis dient een optimale link met het water te krijgen. Daarnaast is een functionele integratie nodig. In het dorpshuis zorgen sanitaire voorzieningen voor een welkome ontvangst van bezoekers per boot. Hier worden passanten geregistreerd en worden ligplaatsen voor dorpsbewoners uitgegeven en geadministreerd. Er kan stalling komen van kano’s en Sup’s voor dorpsbewoners en er is ruimte voor initiatieven en evenementen op en aan het water om nieuwe doelgroepen naar de kern en het water te trekken. Het dorpshuis wordt ook het havenhuis.

Visie Waterrecreatie Halderberge

12

Vervolgstappen haven Stampersgat De visie kent uitwerkingspunten op korte en langere termijn. • De herinrichting van de haven is inmiddels aanbesteed en gegund. Een optimalisatie van het inrichtingsplan op kleine onderdelen is mogelijk. De verdere uitwerking van toegangen, hekken en toegangscontrole kan direct aansluiten op de wens om het dorpshuis een meer centrale rol te geven en de ruimtelijke eenheid te bewaken. Input voor deze optimalisatie is aangeleverd en wordt door de aannemer uitgewerkt in een definitief plan, zodat de haven optimaal aansluit bij de kern. • De ontwerpvisie voor het dorpshuis richt zich vooral op de binnenruimte. Sanitair ten behoeve van de haven is voorzien. Ruimte voor stalling van watersportmiddelen zou nog aan het programma toegevoegd kunnen worden in de volgende detailleringsstap. • De buitenruimte is nog niet verder uitgedetailleerd. De opgave om deze tot (en met) het water te ontwerpen vormt een verbreding en vraagt om aanvullende oplossingen voor het verkeer en parkeren op de Havenstraat en Kristalsingel. Opnemen van uitgangspunten als eenheid en verbinding is noodzakelijk. • Het administratief beheer van de haven ligt nu op het gemeentehuis. Hierdoor is de betrokkenheid van bewoners en dorpsgemeenschap beperkt en weten mensen niet welk bootje van wie is.

De haven in beheer en exploitatie overdragen aan het Dorpshuis Stampersgat zorgt voor verankering, toezicht en handhaving en maakt de haven ‘van het dorp’.

Visie Waterrecreatie Halderberge

• Sanitaire voorzieningen en horeca zorgen samen voor een aantrekkingskracht van de waterbestemming Stampersgat. Door de exploitatie van deze passantenbezoekers ook te koppelen aan het dorpshuis wordt de combinatie sterker. Bovendien zorgen de havengelden voor een kleine aanvullende financiering. Beheersystemen als AanUit.Net of I-Marina kunnen hierbij helpen en koppelen betaling aan registratie en toegangscontrole naar de steigers op de haven en het sanitair in het gebouw.

13

Focus op de haven van Oudenbosch, analyse Contract havenbeheer De haven is in exploitatie gegeven aan een externe partij. Deze overeenkomst loopt uiterlijk aan het begin van seizoen 2024 af. De overeenkomst voor exploitatie gaat uit van een specifieke infrastructuur, indeling, locatie voor het havenkantoor, geboden voorzieningen en potentiële omzet.

De haven van Oudenbosch vormt een belangrijke plek in het dorp. Er komen wegen en winkelstraten samen, er is openbare ruimte met bankjes en uitzicht en bezoekers over water komen hier aan of vertrekken vanuit hier. De ruimtelijke positie van de haven is belangrijk voor de gebruikers van de haven, maar zeker zo veel voor bewoners en bezoekers van het centrum.

Het einde van deze contractperiode biedt daarmee ook de ruimte voor bezinning op de haven, waarbij een nieuwe indeling, locatie havenkantoor, afspraken rond beheer en toezicht en noodzakelijke investeringen in de inrichting mogelijk zijn zonder direct de verdiencapaciteit voor een derde partij te beïnvloeden.

De inrichting en de kwaliteit van de haven sluit op dit moment niet aan bij deze gewenste meerwaarde. De haven maakt een deels verlaten en soms ook verwaarloosde indruk. De bezetting is laag en het aantal bezoekende schepen in de zomer is beperkt. Diverse afgemeerde boten worden duidelijk maar zelden gebruikt en er is onvoldoende toezicht op de haven en het havengebruik.

Ook rond de haven spelen diverse projecten die herinrichting mogelijk maken en invloed hebben op de structuur en positie van de haven. Om vanuit de haven zelf een duidelijke agenda te presenteren op wat er nodig is voor een aantrekkelijke meerwaarde in het dorp is de focus op de haven van Oudenbosch essentieel.

De indeling van de haven is met twee havenkommen op een onderlinge afstand van ruim 350 meter zonder visuele relatie ongunstig. De toeristische aankomsten en levendigheid wordt vooral gewenst in de havenkom in het dorp, terwijl de sanitaire voorzieningen en het havenkantoor in de havenkom aan het Turfhoofd liggen.

Visie Waterrecreatie Halderberge

14

Burgerinitiatief Waterpoort naar Rome Recent werd een initiatiefgroep opgericht van bewoners rond en gebruikers van de haven van Oudenbosch die zich zorgen maken over de toekomst én die zich hard maken voor een betere haven. Zij zoeken daarbij de koppeling met het religieus erfgoed en de kern en hebben in een visiedocument hun ideeën samengebracht n verbeeld.

De gemeente heeft het initiatief van deze inwoners omarmd. In de opstelling van de visie Waterrecreatie, met de focus op Oudenbosch, is meermalen gesproken met de initiatiefgroep en is de door hen geleverde input gebruikt. Er is doorgepraat over oplossingen, andere knelpunten en andere kansen en alternatieven.

De initiatiefgroep heeft de haven en haar ideeën daarmee samengebracht in een verslag dat is aangeboden aan de gemeente. Dit verslag bevat de volgende punten: • Er zijn zorgen over de waterkwaliteit, de veiligheid, de staat van onderhoud en de milieukwaliteit van de haven • De gehele haven verdient een upgrade, groot onderhoud en deels vernieuwing van voorzieningen • Er zijn ideeën voor een andere indeling van de havenkom met verhuur, meldsteiger en aanmeervoorzieningen • Een havenkantoor met horecapaviljoen kan drijvend in de haven de nieuwe centrale plek worden met terras en sanitaire voorzieningen • Camperplaatsen kunnen de basis voor de exploitatie verbreden • Een andere routing, mogelijk ook een voetgangersbrug, maakt wandelen rond en verpozen aan de haven aantrekkelijk. • Kleine ingrepen in de openbare ruimte (vlaggen, verlichting, belettering etc.) kunnen de gastvrije beleving van Oudenbosch versterken.

Visie Waterrecreatie Halderberge

15

Zorgen rond de haven Er zijn voor de haven van Oudenbosch interviews gehouden met ondernemers, de initiatiefgroep Waterpoort naar Rome, de havenmeester, de vertegenwoordiging van de Blauwe Vlag en diverse afdelingen van de gemeente. De zorgen rond de haven komen in de diverse gesprekken sterk overeen. • Rond de haven wordt hard gereden en is er sprake van beperkte veiligheid en rust, waardoor ligplaatshouders en passanten zich niet altijd veilig voelen • De aansluiting tussen de haven en het centrum van het dorp biedt onvoldoende kwaliteit • Rond de haven is er sprake van overlast van mensen die zich daar langdurig en luidruchtig ophouden. Het betreft jongeren, maar ook voor een deel arbeidsmigranten die hier samenkomen. • Er is sprake van een slechte bezetting in combinatie met een matige kwaliteit van steigers, voorzieningen en ontvangst. • De waterkwaliteit is zeer zorgelijk. Het water is groen en ruikt ook, er is onvoldoende doorstroming • De haven wordt steeds minder goed bezet waardoor het draagvlak in exploitatie en daarmee de ruimte voor verbetering steeds beperkter wordt. Op 13 september 2022 en op 23 november werden er twee avonden georganiseerd met bewoners, ligplaatshouders en betrokkenen. De input en zorgen vanuit deze bijeenkomsten sluit aan bij bovenstaande opsomming.

Visie Waterrecreatie Halderberge

16

Opgave voor de haven De Oudenbosche haven staat voor een brede opgave om de meerwaarde voor de kern, de bewoners, de centrumbeleving en de bezoekers te vergroten. Daarvoor geven de interviews, de analyse van aanbod, vergelijking en trends én de input vanuit bewoners en gebruikers een eenduidig beeld.

De beleving van de haven en de inrichting van de havenkom en havenarm moeten veel minder vanuit de ligplaatshouders vorm krijgen en veel meer vanuit beleving. Niet de capaciteit van de haven of de opbrengst staat centraal, maar de functie en meerwaarde die de haven geeft aan de omgeving. Daarbij zou groei van het bezoek over water en bezoek over land hand in hand moeten gaan. Een beter (beheerde en ingerichte) haven moet zorgen dat Oudenbosch opnieuw een aantrekkelijke vaarbestemming en thuishaven wordt. Daardoor neemt het recreatief gebruik toe. Dit brengt levendigheid, trekt mensen op de kade en draagt daarmee bij aan beleving voor iedereen.

Visie Waterrecreatie Halderberge

17

Dilemma’s bij ontwerp en inrichting van de haven De inrichting van een haven brengt ook dilemma’s met zich mee. Het goed doordenken van een ontwerpkeuze bij de inrichting versterkt het havenconcept dat gerealiseerd wordt.

Visie Waterrecreatie Halderberge

Door vanuit deze dilemma’s en vanuit verschillende invalshoeken naar de haven te kijken zijn meerdere ontwerpvarianten verkend vanaf pagina 25 van de rapportage.

18

Verkenning van varianten

Vanuit het perspectief van exploitatie is de bestaande indeling gemaakt, met veel ruimte voor vaste ligplaatsen en voor bezoekende schepen in de kom.

Visie Waterrecreatie Halderberge

Als je vooral (of alleen) uitgaat van vaste ligplaatsen, vaak in bijvoorbeeld een watersportvereniging, worden schepen goed beveiligd achter gesloten hekken, los van de kade. De capaciteit en beleving wordt dan een stuk minder

Als gekeken wordt vanuit het perspectief van bewoners dan zijn ligplaatsen bij de woningen aan de westzijde van de haven en ligplaatsen voor bijvoorbeeld sloepjes (sloepdelen) of een kleine bewonershaven een mogelijke variant

19

Als alleen beleving vanaf de wal van belang is zijn ligplaatsen minder relevant. De haven wordt dan vooral een ruimte om rond omheen te lopen. Dat kan niet overal, de Kaaistraat loopt niet direct langs het water, de oevers zijn daar niet toegankelijk.

Verkenning van varianten Maak

Uitgaande van een toeristisch perspectief is er in de havenkom vooral ruimte voor toeristisch bezoek over water, voor verhuur en horeca. Vaste ligplaatsen en capaciteit daarvoor

Visie Waterrecreatie Halderberge

De initiatiefgroep Waterpoort naar Rome heeft verschillende ideeën geopperd voor herinrichting van de haven. In bovenstaande tekening zijn deze ideeën samengebracht.

20

Variant ‘Waterplein’, de boot minder centraal

De variant Waterplein stelt feitelijk de beleving vanaf de kant centraal. De ruimte in en om de havenkom wordt één geheel, gebruik door boten staat in functie van de beleving vanaf de oever en het plein.

Visie Waterrecreatie Halderberge

21

Vlekkenplan en uitgangspunten Op basis van de analyse, de brede verkenning van alternatieven, de ontwerpdilemma’s zoals geschetst en het gewijzigde perspectief voor de haven is een vlekkenplan gemaakt. Daarin staan uitgangspunten centraal. • Er is weliswaar sprake van één haven, maar feitelijk zijn het meerdere deelgebieden met ieder een eigen sfeer en functie • Bij de havenkom in het dorp staat de beleving van het land én het water centraal. Feitelijk is er hier sprake van een (nat) plein waarbij de impact van de haven en het plein op de functies aan land belangrijkere is dan de capaciteit en bruikbaarheid voor boten en bootjes. • In de zone tussen de twee havenbekkens staat de bezoeker over water centraal. De inrichting biedt hen ligplaatsen, voorzieningen en een snelle inloop naar de kern. • In de tweede havenkom, en deels ook langs het havenkanaal, staan vaste ligplaatsen centraal. De havenkom wordt daarvoor optimaal ingericht, langs het havenkanaal is er capaciteit en groeiruimte. Een flexibele indeling en gebruik van dit havensegment is gewenst.

Visie Waterrecreatie Halderberge

22

Ontwerpvisie

Visie Waterrecreatie Halderberge

23

Functies en gebruik per deelgebied Ruimte houden in de toekomst voor bijvoorbeeld drijvende filters en rietbakken om het water vrij te maken van blauwalg indien dit bijdraagt aan de oplossing

Passanten die Oudenbosch bezoeken liggen direct bij het havenkantoor. Veilig, praktisch ivm sanitair en toch vlak bij het centrum

Langsligplaatsen Havendijk naar behoefte in te richten. Afhankelijk van de vraag van passanten en vaste ligplaatsen. Optie steiger los van de kade voor veiligheid

Optie voor een nieuw drijvend havencentrum, met kantoor, sanitair, horeca, terras en toezicht op de haven. Verhuur van sloepjes

Een veilige haven voor vaste ligplaatsen, afsluitbaar, maar toch onderdeel van de openbare ruimte, met groene kades als omgeving Visie Waterrecreatie Halderberge

24

Volop ruimte voor (dag) passanten, de rondvaartboot vertrekt hier, nieuwe initiatieven zijn welkom

Een echt waterplein, dat doorloopt tot ín het water. Het einde van de winkelstraat, begin van de recreatiezone, om te zitten, te eten, te kijken en te genieten, één geheel!

Presentatie bewonersavond 23 november 2022 Zorgen Er zijn ook zorgen geuit over het ontwerp. De belangrijkste: • De mogelijke komst van extra horeca op of direct aan het water levert op zichzelf ook weer mogelijke overlast op • De waterkwaliteit moet eerst in orde zijn • De privacy voor aanliggende woningen staat onder druk • De circulatie van verkeer en het harde rijden rond de haven wordt hiermee niet aangepakt • De boten zorgen op zichzelf voor extra uitstoot • De boten kunnen in deze indeling niet keren in de haven • Blijft er wel ruimte voor grotere boten? Voor sportvisserij • De overlast van hangjongeren verdwijnt hiermee niet • Er zou een brug (of trekpontje) moeten komen om rondje haven te kunnen wandelen • De kosten om dit te realiseren zijn hoog • Behoud ook het historisch karakter van de haven

Op 23 november 2022 werd opnieuw een brede bijeenkomst met bewoners, gebruikers en belanghebbenden georganiseerd. Er werd een terugkoppeling gegeven van de resultaten van 13 september en de daarna uitgevoerde analyses. Op basis daarvan werden ontwerpissues en ontwerpkeuzes verkend en werd de visie op de haven van Oudenbosch gedeeld. Er bleek breed draagvlak voor de ontwerpvisie, die ambitie uitstraalt en die meerdere doelgroepen dient. Zowel plenair als individueel kregen de 65 deelnemers aan deze avond de mogelijkheid hun complimenten, zorgen en opmerkingen te delen. Complimenten Over het algemeen is er vooral enthousiasme. Het is goed dat de havenkom en de havens worden aangepakt, waarbij goed is geluisterd naar de eerder geleverde input. Het ontwerp is in balans, ligplaatshouders en bewoners geven aan tevreden te zijn over de indeling van de havenkom, de tweede haven bij het turfhoofd en de verwachte verbetering in relatie tot de overlast, mede door de horeca.

Vanuit de feedback zijn verbeteringen en uitzoekpunten opgepakt: • Er is ruimte gehouden voor maatregelen in het water tegen blauwalg • Er is een analyse gemaakt van draairuimte in beide havenkommen • Er is een set van stedenbouwkundige uitgangspunten geformuleerd vanuit historische perspectief • De uitwerking in een volgende termijn moet in meerdere varianten mogelijk zijn om wel direct stappen te kunnen maken.

Aandachtspunten Deelnemers hebben algemene punten aangedragen rond de indeling en details rond de informatievoorziening, de behoefte aan groen rond de haven, de mogelijkheid voor organisatie van evenementen aan de haven, de gecombineerde uitvoering van meerdere projecten (één keer de straat open…”) en de mogelijkheid om een kleine watersportvereniging te betrekken bij de exploitatie. Visie Waterrecreatie Halderberge

25

Nadere analyse uitdraairuimte

De havenkom in het centrum wordt voor een belangrijk deel vrijgemaakt van vaste ligplaatsen. Daardoor blijft er voldoende ruimte over voor passanten, de rondvaartboot en andere schepen om te keren, mits de kades grotendeels vrij blijven.

Tijdens de terugkoppeling op 23 november zijn er vragen en opmerkingen gemaakt over de mogelijkheden om in de tweede havenkom te keren met grotere schepen. In bovenstaande schets is zichtbaar dat dit goed mogelijk is.

Visie Waterrecreatie Halderberge

26

Enkele stedenbouwkundige principes Tijdens de avond met belanghebbenden zijn er op de ontwerpvisie opmerkingen gemaakt over het behoud van het historisch karakter, maar ook over de behoefte aan een moderne haven. Naar aanleiding van de behoefte aan een goede balans tussen beiden is er een historische schets gemaakt van de haven en haar ontstaan en zijn elementen geformuleerd die belangrijk zijn voor het DNA van de Oudenbosche haven. Op basis daarvan zijn stedenbouwkundige en ruimtelijke principes als aandachtspunt uitgewerkt: • De kademuur aan de kopse kant van de haven is historisch. Vroeger liep het plein hier ook wat omlaag, dit is later opgehoogd voor meer parkeerruimte. Behoud van de historische structuur bij ontwerp van een havenplein is belangrijk, ook bij realisatie van een trap of podium naar het waterniveau • De vorm van de haven is al vele eeuwen zoals die is. Het gebruik is veranderd, de haven zelf niet. Behoud van de vorm die aansluit op omliggende bebouwing is belangrijk • Het sluispoortje vormt de oorsprong van de haven. Behoud van zichtbaarheid én versterking van historisch besef verdient aandacht • De haven speelde ook een rol bij de bouw van het religieus erfgoed. Versterk die link • De omliggende bebouwing en structuur daarvan is historisch.

Behoud en versterk deze vorm als bevestiging van de historische vorm van de haven • Er zijn veel verhalen rond de haven die verloren dreigen te gaan. Gebruik het ontwerp ook om deze verhalen te vertellen

Visie Waterrecreatie Halderberge

Voor het idee van een drijvend paviljoen in de haven is functioneel en ruimtelijk veel te zeggen. Anderzijds zou een (te) eenvoudige ark afbreuk doen aan het karakter van de haven. Dezelfde functies inpassen in de vorm van een schip, of juist als volledige andere vorm met glas en openheid, zorgt ervoor dat de haven haar karakter niet verliest. Het is een ontwerpopgave op zichzelf. Mogelijk kan een prijsvraag hier mede richting aan geven. Vertel het verhaal van Oudenbosch De historie van Oudenbosch, de kwaliteit van dit moment, het religieus erfgoed en de haven laten zich samen goed vatten in een verhaal. De haven krijgt meerwaarde als dat verhaal ook vertelt wordt, aan bezoekers over land en water. Door de koppelingen zichtbaar te maken in de inrichting van de openbare ruimte en door bezoekers te informeren wordt de haven nog meer een onderdeel van het dna van Oudenbosch en nog meer een onderdeel van het dorp.

27

Advies haven Oudenbosch Herinrichting haven Oudenbosch De haven van Oudenbosch is toe aan een forse vernieuwing. De kwaliteit is ondermaats en doet eerder afbreuk aan de beleving van de kern dan dat zij iets toevoegt. Het is voor de watersport, voor de kern en voor de bewonerstevredenheid essentieel dat er een verbeterslag komt in de inrichting van de haven.

Beheer van de haven Het beheer van de haven moet beter. De ruimtelijke aanpassing zal de komende jaren in stapjes gaan. De ontwerpvisie geeft richting maar definitieve oplossingen zullen steeds pas in combinatie met andere projecten gekozen worden. Dat geeft onzekerheid in beheer en exploitatie van de haven.

Daarbij is ‘renoveren wat versleten is’ niet de meest gewenste stap. Er is vanuit een breder perspectief ook behoefte aan andere functies, voor andere doelgroepen, met een andere beleving van de haven voor bewoners en bezoekers. Investeren in de haven is een brede investering in de kern Oudenbosch.

Geadviseerd wordt zo snel als mogelijk het beheer en de exploitatie van de haven in eigen beheer te nemen, tenminste tijdens de periode van verbouwingen, ontwerpkeuzes en werkzaamheden. Daarmee worden de lijnen tussen gebruikers en gemeente als eigenaar het kortst en kan er ook geanticipeerd worden op deze veranderingen. De lage bezetting op dit moment met vaste ligplaatsen vormt daarmee ook een kans om de structuur aan te passen, te schuiven met gebruikers en de haven in delen aan te pakken.

In de ontwerpvisie is een richting gegeven, die goed aansluiting vindt bij de bewoners en gebruikers. Daarbinnen zijn nog meerdere ambitieniveaus haalbaar, waar investeringen en termijnen aan gekoppeld kunnen worden. Daarmee is een besluit om de ontwerpvisie als uitgangspunt te nemen niet direct een besluit voor de gehele investering.

Tegelijkertijd mag een beter havenbeheer niet wachten op alle keuzes die nog volgen. Er is structurele aandacht op locatie nodig van een havenmanager of havenbeheerder die met draagvlak onder ligplaatshouders en bewoners namens de gemeente toezicht houdt, gasten ontvangt, communiceert over de veranderingen die gaande zijn en dagelijks onderhoud pleegt. Dit nieuwe beheer start met een eerste opknap- en schoonmaakbeurt, die gericht is op herstellen, netjes maken, laten functioneren van voorzieningen en ‘straktrekken’ van de haven.

Projecten in de omgeving vragen om afstemming met de havenaanpassing. De haven ‘vraagt’ vanuit haar ontwerpvisie aan deze projecten en geeft de samenhang vanuit het water weer. Een integraal ruimtelijk en functioneel beeld van de omgeving is een belangrijke randvoorwaarde voor succes.

Visie Waterrecreatie Halderberge

28

Vraag vanuit havenontwikkeling naar omliggende projecten De ontwerpvisie geeft de gewenste richting aan voor de haven. Daarmee wordt deels ook vooruit gelopen op de keuzes die vanuit andere projecten, programma’s en opgaven nog gemaakt moeten worden. De havenvisie vormt een bouwsteen met de volgende ‘vragen’ naar andere projecten: • De kop van de haven vormt een schakelpunt tussen winkelstraat en havengebied met leisurecluster. De aansluiting is visueel en functioneel. Daar hoort een plein bij dat vrij is van parkeren en een verkeersluwe situatie kent (opgave parkeren, verkeerscirculatie, herinrichting winkelstraten en kop van de haven) • Functies rond de haven zijn sterk bepalend voor het karakter en de beleving, maar ook voor de (sociale) controle. Actief beleid op het gebied van branchering kan zorgen voor de juiste bedrijven. • De haven als plek om te hangen, te drinken en drugs te gebruiken is ongewenst. Inrichting van de havenkom moet open, zichtbaar, goed verlicht en recreatief druk zijn om ongewenst gebruik te voorkomen. Handhaven is ook van belang • De pleinen aan de noordzijde en zuidzijde van de tweede havenkom versterken het stenen en stalen karakter van deze haven en geven geen enkele sfeer. Vergroenen van de pleinen in een integraal ontwerp met de haven (aankleden damwanden, inrichten afsluitbaar deel haven) vormt één project.

• Waterkwaliteit is een randvoorwaarde en vraagt om nader onderzoek. Het openhouden van opties voor verbetering in de haveninrichting is gewenst. Met alle maatregelen wachten op een verbeterde waterkwaliteit is een ongewenst signaal op dit moment.

Visie Waterrecreatie Halderberge

• Het DNA van Oudenbosch is niet alleen het religieus erfgoed, maar zeker ook (de link met) de haven. Versterk dit in de verhalen, het ontwerp, de integrale aanpak van de openbare ruimte en de fysieke verbinding tussen beide verhaallijnen (opgave winkelstraat en inrichting openbare ruimte).

29

Stappenplan en volgorde, advies Vanuit de visie Waterrecreatie en de focus op de havens van Oudenbosch en Stampersgat zijn de volgende stappen te onderscheiden: 1. De reeds gegunde herinrichting van de haven van Stampersgat wordt geoptimaliseerd om de binding tussen dorp, dorpshuis en de haven te versterken. De geselecteerde aannemer wordt hierin meegenomen. Het plan voor de nieuwbouw van het Dorpshuis en de buitenruimte wordt hier eveneens op gericht. 2. De raakpunten met het water worden waar mogelijk ingericht of verbeterd zodat de relatie met water versterkt. De gemeente werkt mee aan de versterking van de positie van horecabedrijven aan het water. 3. Het beheer van de haven van Oudenbosch wordt zo snel als mogelijk op tijdelijke basis door de gemeente overgenomen om zo flexibel te kunnen schakelen. 4. In het kanaal naar de haven wordt een deel van de damwand vervangen ter bescherming van de oever en het havenkanaal. 5. De haven van Oudenbosch krijgt een opknapbeurt en schoonmaakbeurt. Achterstallig onderhoud wordt weggewerkt. Een eerste inventarisatie van kosten wordt reeds gemaakt. 6. Een verdiepend onderzoek naar de waterkwaliteit moet zicht geven op de bronnen van vervuiling en verbetering van de situatie. 7.

De ruimtelijke en functionele visie op de haven van Oudenbosch vormt input in de lopende of op te starten trajecten rond de winkelstraten, verkeerscirculatie en parkeren.

Visie Waterrecreatie Halderberge

8. Het schetsontwerp van de haven van Oudenbosch vraagt om een uitwerking voor zowel de haven in het centrum als voor de tweede haven aan de oostzijde. Het ontwerp dient in samenhang te worden gemaakt met de droge openbare ruimte. Voor de tweede haven zal ten gunste van de veiligheid van boten de haven afsluitbaar ingericht worden. 9. Voor realisatie van het paviljoen wordt een prijsvraag uitgeschreven voor de beste ideeën voor een inhoudelijk en ruimtelijk concept. De gemeente neemt hierin initiatief. 10. De verhaallijnen van de haven worden zo goed mogelijk ingepast in de lopende opdracht rond storytelling in Oudenbosch. 11. In samenspraak met marktpartijen en de Stichting Waterpoort naar Rome wordt een visie uitgewerkt op beheer en exploitatie van de haven van Oudenbosch na de transitieperiode. Uitgangspunt daarbij blijft een grote verantwoordelijkheid voor de gemeente vanuit de meerwaarde van de haven als onderdeel van de openbare ruimte. Openbaarheid, toeristisch bezoek over water, variatie aan functies en goede welstand van de voorzieningen vormen het uitgangspunt. Rob Vrolijks 20 januari 2023

30

Bijlagen

Visie Waterrecreatie Halderberge

31

Enquête ligplaatshouders en passanten Oudenbosch In de zomer van 2022 werd een onderzoek gedaan onder ligplaatshouders en passanten. De vragenlijst werd 40 keer ingevuld, door 25 passanten en 15 vaste ligplaatshouders. Naast praktische informatie over bootlengtes, breedtes en hoogtes werd gevraagd naar tevredenheid over de maatvoering van de ligplaatsen. Deze is doorgaans voldoende. Ook de breedte van de steigers leidt niet tot problemen. Verder werd gevraagd naar de achtergrond voor de keuze voor Oudenbosch. Belangrijkste reden is dat ligplaatshouders er wonen. Bezoekers komen voornamelijk voor het religieus erfgoed (m.n. Basiliek). Er is ontevredenheid over de staat van onderhoud van de voorzieningen en steigers, de overlast van hangjongeren en mensen die drinken aan de haven en over het groene water. Er zijn veel negatieve opmerkingen over de gastvrijheid van de ontvangst, waarbij beperkt aanwezigheid, beperkte vriendelijkheid en beperkte toeristische informatie belangrijke dissatisfiers zijn. Er is over het algemeen redelijke tevredenheid over de breedte, lengte en indeling van boxen en steigers en de aantrekkelijkheid van Oudenbosch als bestemming. Daarmee is de basis voor verbetering goed.

Visie Waterrecreatie Halderberge

32

Ambities voor de kern Oudenbosch Naast een verbetering van de haven heeft de gemeente een veel bredere ambitie. De concentratie van leisurefuncties in de kern zou zowel het religieuze centrum als het gebied rond de haven moeten bedienen, waarbij de winkelstraten beide verblijfsgebieden aan elkaar verbinden. Op dit moment is het aanbod aan leisure-functies rond de haven beperkt. Er lopen meerdere projecten met een directe relatie met de ambities voor de haven en met over en weer invloed: • De herinrichting van de Fenkelstraat en de Professor van Ginnekenstraat met de Kop van de haven • De herinrichting van de openbare ruimte rond het Religieus Erfgoed • De realisatie van Haven Fase 3 (woningbouw) • De uitbreiding Kom Noord (woningbouw) • Modernisering en samenvoeging van musea • Het vervangen van damwanden langs het havenkanaal • De duurzame invulling van het religieus erfgoed • De visie op de totale openbare ruime en mobiliteit voor het centrum van Oudenbosch. De visie op de haven van Oudenbosch zal later in afstemming moeten worden gebracht met alle aangrenzende projecten en vormt daarvoor een bouwsteen.

Visie Waterrecreatie Halderberge

De ambitie om het naast de omgeving van de Basiliek ook rond de haven een leisure cluster te krijgen komt nog niet terug in de aanwezige functies daar.

33

Historisch perspectief op de haven van Oudenbosch De kern Oudenbosch is ontstaan dankzij de haven, die al rond 1300 werd aangelegd ten behoeve van de ontginningen in dit gebied. Al eeuwen lang heeft de haven haar huidige vorm, met een havenkanaal en een verbrede zwaaikom voor schepen nabij de kern. In de haven werden tal van goederen verhandeld en overgeslagen. De haven vormde een overstapplaats om van de postkoets vanuit Antwerpen over te stappen op een veerboot naar Rotterdam. De kades zoals deze nu zijn met hun hoogtes en metselwerk dateren deels nog uit deze tijd. Er was een scheepswerf langs het havenkanaal nabij het centrum. De huidige ‘tweede’ havenkom was het Turfhoofd waar turf werd overgeslagen op schepen voor vervoer naar elders. Maar ook de link met de Basiliek is van belang, schepen met stenen werden vanuit Rupelmonde naar de haven van Oudenbosch gebracht met exact genoeg stenen voor een nieuwe laag bij de bouw van deze kerk. Belangrijke (historische) waarden die in de haven behouden of versterkt moeten worden zijn de Sluispoort, waar vroeger zoet en zout water gescheiden werd, en de structuur, vorm en kademuren van de haven.

Visie Waterrecreatie Halderberge

34

Waterkwaliteit haven Oudenbosch De waterkwaliteit in de haven is zorgelijk. Door gebrek aan doorstroming, teveel aan fosfaten en andere voedingsstoffen en door stijgende temperaturen is de haven vaak groen van kleur en is het water vol met blauwalg. Deze waterkwaliteit bepaalt voor een belangrijk deel de mogelijkheden die er zijn met de haven. De gemeente heeft om die reden een quickscan uit laten voeren door een deskundig bureau. Daaruit komen verschillende mogelijke oorzaken en ook verschillende opties voor verbetering. De belangrijkste conclusie uit dit onderzoek is dat ‘er geen eenvoudige oplossingen zijn’. De waterkwaliteit en mate van algengroei is overal hoog. De warme zomer van 2022 zorgde al vroeg voor groen water dat pas laat in september weer wegtrok. Vanuit het quickscan onderzoek worden mogelijke maatregelen aangedragen. Belangrijk advies is allereerst te starten met gedegen onderzoek naar concentraties, bronnen, bodemgesteldheid en stroompatronen in de haven. Alleen op basis daarvan is het mogelijk goed onderbouwde maatregelen te nemen. De ontwerpvisie van de haven moet wel ruimte laten voor het realiseren van deze maatregelen op en aan het havenwater. Het is belangrijk dat er perspectief is op de verbetering van de waterkwaliteit, zodat herinrichting van de haven hand in hand gaat met versterking van de verblijfskwaliteit en gebruiksmogelijkheden.

Visie Waterrecreatie Halderberge

35

Brede inputbijeenkomst 13 september 2022 Uitkomsten brede bijeenkomst, richting voor de haven Er zijn 44 ‘boekjes’ vanuit de werkbijeenkomst ingenomen en verwerkt, enkele aanwezigen namen niet deel of gaven samen hun input. Er waren 37 deelnemers bewoner, 16 (ook) ondernemer, 28 (ook) watersport of ligplaatshouder en 8 mensen namens een organisatie. Zij beoordelen de haven over het algemeen slecht. Ze zijn tevreden over de passendheid van de haven bij Oudenbosch maar vies, kil, onveilig en eenvoudig overheersen de beoordeling.

Op 13 september werd een brede bijeenkomst georganiseerd waaraan ruim 50 mensen hebben deelgenomen. Bewoners, betrokken ligplaathouders, ondernemers en deelnemers aan de enquête werden uitgenodigd. De avond stond in het teken van het leveren van input over de haven, de huidige kwaliteit en structuur, de verbeterpunten, het concept voor de haven en de inrichtingsvarianten. Deelnemers werkten aan de hand van vragen, beelden en dromen aan hun input voor de toekomstige haven.

De kwaliteiten liggen bij de Basiliek, bij wonen aan het water, de natuur en de ligplaatsen. Er spelen zorgen rond waterkwaliteit, drijfvuil, vieze boten, slecht onderhoud, hangjongeren en gebrek aan horeca. Een combinatie van een haven voor bewoners, een dorpsgastenhaven en een horecahaven vormen de aansprekende typologieën. Gewenste evenementen zijn bijvoorbeeld een braderie aan de haven, concerten, maar ook meer intensieve publieksevenementen met veel reuring spreken aan.

Van de bijeenkomst werd een sessieverslag gemaakt. De richting die door deelnemers werd aangegeven is belangrijke input in de uitwerking van de plannen. De volgende vragen stonden centraal: • Hoe beoordeelt u de haven (netheid, gezelligheid, passendheid, veiligheid, luxe)? • Wat zijn de belangrijkste kwaliteiten? • Welke haventypologieën vindt u passend en gewenst? • Welke evenementen ziet u graag in en om de haven? • Wat zou u doen/ investeren / niet meer doen als u één dag havenmeester zou zijn? • Wat is uw droom voor de haven? • Welke voorbeelden van elders zijn inspiratie voor Oudenbosch

Visie Waterrecreatie Halderberge

Er worden veel suggesties aangedragen voor verbetering van het beleid ten gunste van de gastvriendelijkheid, netheid, toezicht en promotie van de haven. De droom is dan ook een schone haven met goede horeca, prettige verblijfsplekken, in het groen en met natuur, met moderne faciliteiten. Meer toerisme en een gezellige bruisende haven spreken aan. Steenbergen, Goes, de Lingehaven in Gorinchem en de havens van Willemstad en Dinteloord worden aangedragen als goede voorbeelden.

36

Impressie en verslag 13 september 2022

Visie Waterrecreatie Halderberge

37