Visie sociale basis.pdf

HALDERBERGE SAMEN VOOR ELKAAR VISIE EN INZET OP DE SOCIALE BASIS

1 | Visie en inzet op de sociale basis Wandelgroep Lekker Vitaal

VOORWOORD

Wonen in een van de kernen of wijken van Halderberge met een sociaal netwerk van buren, vrienden, familie en andere betrokkenen. Het geeft de meeste mensen plezier en ontspanning. Als het nodig is, dan is dit netwerk ook handig om hulp te vragen en te geven. Eenvoudige hulp, zoals het doen van boodschappen, het geven van opvoedingsadvies of het ophalen van medicijnen. Elkaar kennen en ontmoeten en de bereidheid van inwoners om iets voor elkaar te betekenen is hierbij onmisbaar. En is er meer óf andere ondersteuning nodig, dan is de eerste stap richting die hulp makkelijk te vinden, omdat dit laagdrempelig en bereikbaar voor onze inwoners georganiseerd is. Voor veel van onze inwoners is deze basis vanzelfsprekend. We zien het vaak in Halderberge, op de schoolpleinen, bij de sportvereniging, in de dorpshuizen en rond de supermarkt. We zien elkaar, maken plezier, luisteren en bieden hulp als het nodig is. Samen moeten we hier blijvend in investeren om dit te behouden en te versterken. We hebben elkaar nodig. Daarnaast zijn er nog stappen te zetten om deze basis voor ál onze inwoners mogelijk te maken. En om ervoor te zorgen dat inwoners (als het nodig is) terug kunnen vallen op ondersteuning. Samenvattend gaat deze visie over wat er nu en in de toekomst nodig is om samen verder te bouwen aan een veerkrachtige samenleving voor al onze inwoners.

Een samenleving waar signalen worden opgepikt en hulp wordt geboden. Een samenleving die bijdraagt aan de samen- én de zelfredzaamheid van onze inwoners. De visie gaat ook over het beschikbaar houden van de zorg voor inwoners die het echt nodig hebben. En over een gemeente waar het fijn wonen is. Iedereen maakt onderdeel uit van de sociale basis en kan hieraan bijdragen. Wij gaan hier dan ook graag samen met u mee aan de slag!

Patrick Schouw,

Wethouder Sociaal domein

2

| Visie en inzet op de sociale basis

INHOUDSOPGAVE

Inleiding Infographic Halderberge samen voor elkaar 1. Waarom werken aan het versterken van de sociale basis? 2. Wat verstaan we onder de sociale basis ? 2.1 Het begrip sociale basis 2.2 Wegingsfactoren sociale basis 2.3 Thema’s die de sociale basis raken 2.4 Welke rol speelt de gemeente bij de sociale basis? 3. Wat willen we samen met elkaar bereiken? 3.1 Erbij horen en Samenkracht 3.1.1 Ontmoeten 3.1.2 Naar elkaar omzien 3.1.3 Vrijwillige inzet 3.1.4 Ontplooiing en zingeving 3.2 Steun 3.2.1 Zicht op de mogelijkheden van de sociale basis 3.2.2 Gevoelsmatig dichtbij 3.2.3 Versterken en verbinden in de sociale basis 3.3 Inwoners initiatief 3.3.1 Gemeente als partner 3.3.2 Samenwerking binnen de gemeente 4. Doorkijk richting uitvoering 5. Monitoren en bijsturen Bijlage 1 - Uitleg begrippen Bijlage 2 - Halderberge in cijfers 3

| Visie en inzet op de sociale basis

4 5 6 8 8 11 12 14 15 15 16 18 20 21 21 22 24 25 26 26 29 30 32 33 36

INLEIDING

“De kracht van Halderberge zit in wat we samen doen voor anderen. Er zijn veel mooie initiatieven waarin inwoners elkaar helpen. Zo is er een vangnet in de samenleving gevormd voor mensen die het even niet alleen redden. Soms is het nodig dat de gemeente of andere organisaties extra ondersteuning bieden. Dat doen ze dan samen met elkaar en samen met de inwoner.” (voorwoord beleidsplan Sociaal Domein ‘De Kracht van Samen’). Vanuit dit beleidsplan wordt nu al ingezet op het behouden en verstevigen van de sociale basis in Halderberge. Ook in het collegewerkprogramma ‘Samen aan de slag!’ is het uitgangspunt dat de inwoners van Halderberge elkaar ondersteunen waar mogelijk en zich actief inzetten voor hun omgeving. Op dit moment is er hernieuwde aandacht voor die sociale basis. Een sterke sociale basis is een belangrijke voorwaarde om de verschillende ontwikkelingen en transformaties in het sociaal domein voor elkaar te krijgen. Er is behoefte om een integrale gemeentelijke visie hierop te formuleren, die onze samenwerkingspartners omarmen. De hernieuwde aandacht is onder andere toe te wijzen aan de landelijke ontwikkelingen op het sociaal domein, en ook gezien de ambities in het plan van aanpak Gezond en Actief in Halderberge (GALA).

4

| Visie en inzet op de sociale basis

Daarbij was de conclusie dat er al veel gebeurt in Halderberge. Onder andere vanuit het beleid rondom armoede, jeugd, onderwijsachterstanden, eenzaamheid, wonen en zorg, inclusie en mantelzorg wordt gewerkt aan preventie en zorgzame gemeenschappen. Dat doet zowel de gemeente als de partners. Deze visie brengt deze sporen samen, waardoor het in samenhang gezien kan worden. Ook laat de visie zien hoe de sociale basis versterkt kan worden en welke rol wij als gemeente hierbij spelen. Maar let op; vanuit deze visie kan de gemeente met zijn partners een waardevolle bijdrage leveren aan de sociale basis, maar de sociale basis is niet van de gemeente of van (professionele) partners. De sociale basis is van heel Halderberge: inwoners, organisaties en ondernemers. De visie gaat voornamelijk in op de rol die de gemeente heeft in de sociale basis en waar de gemeente de komende jaren de prioriteiten legt. De visie is opgesteld op basis van input van én in afstemming met de professionals, stichtingen, verenigingen, (de vertegenwoordigers van) onze inwoners en andere spelers uit de Halderbergse sociale basis. De ambities en de resultaten uit deze visie zijn omarmd door deze partners en samen gaan we aan de slag om deze te bereiken.

5

| Visie en inzet op de sociale basis

1

Waarom werken aan het versterken van de sociale basis?

Prettig (samen) leven heeft te maken met geborgenheid, gezondheid, veiligheid en geluk. Het heeft te maken met jezelf verbonden en betekenisvol voelen. Daar waar mensen vertrouwen hebben in elkaar of veel voor elkaar betekenen, is minder criminaliteit, leven mensen langer en in een betere gezondheid, is ook meer economische welvaart én zijn mensen bereid iets te doen of laten voor het algemeen belang1. Daarom zetten we als gemeente, samen met onze partners, in op de Halderbergse sociale basis. Een stevige sociale basis is voor al onze inwoners belangrijk. En je kunt dit niet als vanzelfsprekend beschouwen. Er zijn in Nederland, en dus ook in Halderberge, ontwikkelingen die van invloed zijn op onze sociale basis. Ontwikkelingen die ons ertoe dwingen om opnieuw naar de sociale basis in onze wijken en kernen te kijken en te versterken waar dat nodig is. Ontwikkelingen die van invloed zijn op de sociale basis: • De beschikbaarheid van zorg staat onder druk. Er is een dalend aantal vrijwilligers en de druk op de mantelzorgers neemt toe. • De verwachting dat inwoners langer thuis blijven wonen en dat mensen met een beperking of psychiatrische aandoening gevraagd wordt in een woonwijk te wonen en mee te doen (extramuralisering en ambulantisering). • Verandering in de opbouw van de samenleving (groeiende diversiteit, vergrijzing).

• De verschillen worden groter: het verschil in gezondheid tussen groepen mensen groeit. Er is meer eenzaamheid en een groeiende kloof tussen arm en rijk. • Er is schaarste op de woningmarkt, veranderingen op de arbeidsmarkt, toenemende individualisering, toenemend (gevoel van) polarisatie, groeiende intolerantie, discriminatie en racisme. Deze ontwikkelingen zijn zeer uitdagend. Uit onder andere het digipanelonderzoek, de jongerenenquête en de brabantscan (zie bijlage 2) kunnen we concluderen dat Halderberge over het algemeen een stevige sociale basis heeft staan. Toch kunnen we niet achterover leunen. De sociale basis loopt soms het risico om als vanzelfsprekend en leuk te worden gezien. Daarmee kan het ook verwaarloosd worden. En de fijne sociale basis geldt vaak voor een hechte groep inwoners, waarbij het voor sommige inwoners lastig is om erbij te horen. Blijvende aandacht en de daarbij behorende investeringen zijn nodig om de Halderbergse sociale basis te behouden en te versterken waar dat nodig is. Het is belangrijk om te investeren in een goede samenwerking en vertrouwen tussen inwoners, professionals en de gemeente op dit gebied.

6

| Visie en inzet op de sociale basis

1

SCP 2023 – notities sociale en culturele ontwikkelingen – stand van Nederland 2023

De verwachtingen van wat een sterke sociale basis ons kan bieden, zijn hoog. Vooral op het gebied van preventie en het terugdringen van zorg (zoals verwoord in de landelijke gezondheidskakkoorden GALA en IZA). Maar er worden mogelijk ook oplossingen gezien voor de opgaven rondom bijvoorbeeld ongelijkheid, eenzaamheid en inclusie. We horen ons bewust te zijn van de grenzen van wat de sociale basis kan opvangen en oplossen. Structurele problemen zoals armoede, de woningcrisis, schulden en de problemen die daar allemaal uit voort komen, lossen we niet alleen op in/met de sociale basis. De sociale basis kan zeker verzachtend werken, door laagdrempelige hulp, groei van positieve sociale rollen en onderlinge steun. Wettelijke taken en afspraken Gemeenten zijn vanuit verschillende wetten en afspraken verantwoordelijk om de sociale samenhang, het sociale netwerk en het pedagogisch klimaat in wijken en buurten te versterken. Deze taken zijn onder andere terug te vinden in: Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) 2015 De Jeugdwet Omgevingswet Wet publieke gezondheid Wonen en Zorg Ouderen akkoord (WOZO) Integraal Zorg Akkoord (IZA) Hervormingsagenda Jeugd Vanuit het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) is afgesproken dat elke gemeente al deze (beleids)taken verbindt in één definitie en ambitie voor het versterken van de sociale basis.

Vanuit een sterke sociale basis kunnen gemeenten beter de beweging naar de voorkant maken, waar inwoners naar elkaar omkijken en licht ondersteunen. Maar waar ook de zorg en ondersteuning nabij kan worden georganiseerd. 7

| Visie en inzet op de sociale basis Ontmoetingshuis ’t Stoofje

2

Wat verstaan we onder de sociale basis ?

Het begrip sociale basis is een veel gebruikt begrip waar mensen verschillende beelden bij hebben. Het is breed en biedt veel ruimte voor interpretatie. Erg belangrijk om lokaal én samen dit begrip concreet te maken en om tot een gedeelde visie te komen. In Halderberge zijn diverse informele en formele spelers uit de sociale basis het gesprek aangegaan om met elkaar scherp te krijgen wat in Halderberge wel en niet tot de sociale basis gerekend wordt. En welke criteria hierbij van toepassing zijn. Zo proberen we spraakverwarring te voorkomen en de kans te verhogen dat de verwachtingen bij investeren in de sociale basis ook realistisch zijn.

2.1 Het begrip sociale basis Het landelijk Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) omschrijft het begrip zoals hiernaast is weergegeven. En deze begripsomschrijving is ook het uitgangspunt voor Halderberge. De sociale basis is er altijd, krachtig of niet. Waar mensen zijn en zich tot elkaar verhouden is er een sociale basis. De kracht van de sociale basis is dat deze laagdrempelig is en uitgaat van intrinsieke en elkaar versterkende motivaties van inwoners, vrijwilligers en betaalde krachten. De sociale basis wordt niet ‘extern’ door overheden opgelegd, maar ontstaat vanuit de samenleving zelf2.

‘De sociale basis betekent: vrij toegankelijke formele en informele activiteiten en voorzieningen, gericht op het elkaar ontmoeten en ondersteunen, ontplooien en ontspannen en die ervoor zorgen dat mensen kunnen samenleven en meedoen. Het versterken van de sociale basis gaat over het omzien naar elkaar in de wijken, buurten en dorpen. Maar ook over het autonoom kunnen leiden van het leven met eigen regie en een netwerk vanuit die basis.’

Binnen de sociale basis worden drie, deels overlappende en met elkaar verbonden, lagen onderscheiden3.

8

| Visie en inzet op de sociale basis

Gezond en Actief Leven Akkoord 2023

2

De sociale basis versterken, investeren in de toekomst – Movisie en Verwey Jonker instituut 3 Gespreksmodel Sociale Basis – Movisie en Verwey Jonker instituut

1.

De persoonlijke sociale basis: Het direct steunende sociale netwerk van de inwoner. Familie, vrienden, kennissen en buren zijn hier voorbeelden van.

2.

De gemeenschappelijke sociale basis: Netwerken/gemeenschappen en initiatieven in de lokale samenleving. Dit kan informeel rondom bijvoorbeeld gemeenschappelijke interesses of (sub)culturen. Het kan ook formeel georganiseerd zijn, bijvoorbeeld in verenigingen, clubs of religieuze organisaties.

3.

De institutionele sociale basis: • Dit gaat het over de plekken (gebouwen) en organisaties waarin mensen samenkomen. Denk aan de bibliotheek, een huiskamer of een dorpshuis. • Het gaat om georganiseerde, professionele inzet (buurtwerk) die ondersteunend is aan de gemeenschappelijke en persoonlijke basis. Voorbeelden hiervan zijn jongerenwerk, buurtsportcoaches en community builders. • Het zijn activiteiten vanuit organisaties die direct en gericht bijdragen aan de gemeenschappelijke/persoonlijke sociale basis. Voorbeelden hiervan zijn het vrijwilligerssteunpunt, de mantelzorgondersteuning en de basisdagbesteding.

Daarnaast zijn er partijen die zelf geen direct onderdeel zijn van de sociale basis, maar een belangrijke schakel zijn tussen de inwoner en de sociale basis. Het zijn verbinders, partijen die inwoners in contact brengen met de sociale basis of die de sociale basis versterken, zoals meedenkcoaches, huisartsen of de jeugdgezondheidszorg.

Wij-land 9

| Visie en inzet op de sociale basis

10 | Visie en inzet op de sociale basis

Afbeelding: weergave sociale basis in Halderberge op hoofdlijnen (op basis van gespreksmodel sociale basis van Movisie en Verwey Jonker instituut)

2.2 Wegingsfactoren sociale basis In gesprek met verschillende spelers uit de sociale basis is gezocht naar een kader waarmee we kunnen vaststellen of we iets wel of niet tot de sociale basis in Halderberge rekenen. Het bleek dat een vooraf opgesteld kader bij dit onderwerp niet mogelijk is. In de opsommingen hieronder spreken we dus over dat we ‘iets’ (een initiatief, een plek) eerder tot de sociale basis rekenen als het bijdraagt aan één of meerdere effecten en/of als het één of meer van de eigenschappen heeft. De opsomming4 hieronder is dus helpend in het gesprek over de sociale basis. Het is geen vastgestelde ‘regel’. Een initiatief hoeft niet aan alle voorwaarden te voldoen. En we rekenen niet alle initiatieven die aan een bepaalde voorwaarde voldoen per definitie tot de sociale basis. Onderdelen in de sociale basis hebben meestal niet alle vier van de hieronder beschreven doelen en effecten in zich en hebben soms ook andere (zelfs tegengestelde) eigenschappen. En het niet bijdragen aan het ene, sluit het ander niet per definitie uit.

We rekenen iets eerder tot de sociale basis als het primair tot doel heeft en/of primair bijdraagt aan: 1. (meer) verbinding tussen (groepen) bewoners; lokale binding; 2. positieve sociaal-maatschappelijke ontwikkelingen (zoals welbevinden, inclusiviteit, diversiteit, kansengelijkheid, verbondenheid); 3. het voorkomen of afnemen van negatieve maatschappelijke ontwikkelingen; 4. laagdrempelige steun aan/tussen inwoners die dat nodig hebben. We rekenen iets eerder tot de sociale basis als het de volgende eigenschappen heeft: A. er is geen indicatie nodig om mee te doen / er gebruik van te maken; B. iedereen is in principe welkom en/of er is een lage drempel voor deelname; C. er is geen sprake van een primair commerciële inslag; D. het draait in hoge mate op vrijwillige inzet; E. er is sprake van wederkerigheid tussen inwoners; F. betrokkenen zetten zich in vanuit een oprechte, maatschappelijke betrokkenheid, vanuit een intrinsieke motivatie.

Kruisvereniging West-Brabant 11 | Visie en inzet op de sociale basis

4

Als basis voor deze opsomming is gebruik gemaakt van de Verwey en Jonker rapportage ‘de sociale basis en de houdbaarheid van de Wmo’

2.3 Thema’s die de sociale basis raken Om nog scherper aan te geven wat we in Halderberge wel en niet tot de sociale basis rekenen, bespreken we hieronder een aantal begrippen en onderdelen die raakvlak hebben met de sociale basis, maar die we zelf niet als onderdeel van de sociale basis rekenen. Bestaanszekerheid Bestaanszekerheid gaat om de middelen en mogelijkheden van een individueel persoon om in levensonderhoud te kunnen voorzien en een waardig bestaan te leven (inkomen, werk, wonen en zorg). Dit heeft veel raakvlakken met de sociale basis. Het is alleen wel iets anders. De sociale basis gaat over wat er (nodig) is in het leven van een inwoner en in breder verband van een samenleving, om een prettige, steunende gemeenschap te vormen. Mensen hebben wel bestaanszekerheid nodig om zich in te kunnen zetten voor elkaar en een actieve bijdrage te leveren aan de sociale basis. Basisvoorzieningen Voor een sterke sociale basis horen de basisvoorzieningen in de gemeente op orde te zijn. Zo kunnen alle inwoners meedoen, elkaar ontmoeten, zichzelf ontplooien en gezond blijven. Denk hierbij aan culturele voorzieningen, gezondheidszorg, vervoer, de openbare buitenruimte, woningen en goed onderwijs. Belangrijk voor onze gemeente en onze inwoners. Maar niet alle basisvoorzieningen in de gemeente rekenen we tot de sociale basis.

De sociale basis gaat voornamelijk om de voorzieningen waar ontmoetingen plaatsvinden en waar mensen elkaar steunen bij het meedoen aan de samenleving.

12 | Visie en inzet op de sociale basis

Individuele (geïndiceerde) hulp, ondersteuning en zorg Hulp, ondersteuning en zorg zijn begrippen die vaak door elkaar worden gebruikt. Hulp en ondersteuning is iemand aanmoedigen, stimuleren of naar iemand luisteren. Iemand op weg helpen of weer (terug) in zijn eigen kracht te zetten. Dit kan zowel vrijwillig als professioneel zijn. Deze visie richt zich op de hulp en ondersteuning van inwoners, en dus niet op zorg. Er is nog een splitsing tussen de vrij toegankelijke hulp en ondersteuning en de individuele (geïndiceerde) hulp en ondersteuning. De sociale basis gaat over de vrij toegankelijke formele en informele hulp en ondersteuning. Visie op stevige lokale teams en de toegangsfunctie Het vastgestelde ‘richtinggevend kader voor toegang sociaal domein’ van de VNG geeft aan dat gemeenten moeten zorgen voor een laagdrempelige toegang tot ondersteuning die gemeenten binnen het sociaal domein verstrekken. Ook staan gemeenten aan de lat voor krachtige, goed bereikbare lokale teams die aanwezig zijn op plekken waar inwoners van nature komen. Deze teams kunnen direct hulp bieden en schakelen met gemeentelijke afdelingen, collectieve voorzieningen en aanvullende expertise als dat nodig is. De teams vormen voor inwoners het vertrouwde gezicht en blijven aanspreekpunt zo lang als dat nodig is. De gemeentelijke toegang en lokale teams zijn dichtbij, werken integraal, en met mandaat.

Een visie op deze inrichting van stevige lokale teams en de toegang tot ondersteuning en zorg is in Halderberge momenteel in ontwikkeling. Bij deze visievorming worden de uitgangspunten meegenomen, zoals verwoord in paragraaf 3.2 (Steun) van de visie sociale basis.

Veiligheid Een veilige omgeving - zowel fysiek als gevoelsmatig - nodigt eerder uit om naar buiten te gaan, elkaar op te zoeken en samen activiteiten te organiseren. Hiermee is (het gevoel van) een veilige omgeving een randvoorwaarde voor een sociale basis. Het maakt zelf geen onderdeel hiervan uit. Andersom kan een sterke sociale basis ook bijdragen aan een veilige omgeving. Zo is de sociale controle en het elkaar aanspreken op gedrag normaler binnen een samenleving met een sterke sociale basis. Ook is de kans groter dat er buurtpreventie initiatieven worden opgepakt. Veiligheid is dus van invloed op de sociale basis en vice versa, maar maakt hier geen onderdeel van uit.

13 | Visie en inzet op de sociale basis Surplus Sociaal Werk: workshop jonge mantelzorgers en vrijwilligers

2.4 Welke rol speelt de gemeente bij de sociale basis? De sociale basis is er altijd, krachtig of niet, met of zonder betrokkenheid van overheid en organisaties. Waar mensen zijn en met elkaar samenleven, is er een sociale basis. Het grootste deel van de sociale basis hebben inwoners zelf in handen. Zij zijn hier ook zelf verantwoordelijk voor. Denk bijvoorbeeld aan buren die elkaar helpen of aan een familielid dat mantelzorg verleent. Ook gebeurt er veel meer in de sociale basis dan waar de gemeente in investeert en zicht op heeft. Er zijn talrijke andere financiers en initiatieven uit de gemeenschap die bijdragen aan een sterkere sociale basis. Maar de sociale basis is van gemeenschappen zelf. En de behoeften van inwoners staan centraal. De gemeente en de professionals kunnen hierbij ondersteunen, faciliteren en stimuleren. De betrokkenheid van de gemeente verschilt per laag (persoonlijk, gemeenschappelijk en institutioneel) en per speler die daar actief in is. In paragraaf 2.1 is uitgelegd welke lagen we onderscheiden in de sociale basis. Per laag lichten we kort toe hoe we de rol van de gemeente zien. • • •

In de persoonlijke sociale basis heeft de gemeente geen rol als het gaat om het versterken van de sociale basis. Hierbij wel realiserend dat de persoonlijke sociale basis direct gelinkt is aan het succes van de gemeenschappelijke sociale basis. Binnen de gemeenschappelijke sociale basis is de rol van de gemeenten indirect en bescheiden. Het initiatief, het eigenaarschap en de uitvoering ligt bij inwoners zelf. De gemeente sluit aan bij processen en initiatieven van inwoners, niet andersom. Deze rol van de overheid vraagt om een andere houding dan de rol van de gemeente binnen de institutionele sociale basis. In de institutionele sociale basis heeft de gemeente een duidelijke rol. De gemeente faciliteert en organiseert zowel fysiek (accommodaties en buitenruimte) als in ondersteuning (bv opdracht aan opbouwwerk en welzijnswerk) de mogelijkheid voor inwoners om in de gemeenschappelijke basis activiteiten uit te kunnen voeren. Ook hierbij sluiten wij aan bij inwonersprocessen en -initiatieven. We faciliteren en stimuleren dit en zijn hierin niet sturend. We kijken waar de overheid een verschil kan maken, door bijvoorbeeld een rol of taak op ons te nemen die inwoners maar moeilijk zelf kunnen pakken.

Gemeente en organisaties kunnen een bijdrage leveren aan het versterken van de sociale basis, maar kunnen ook – vaak onbewust – de sociale basis negatief beïnvloeden. Bijvoorbeeld door eigenaarschap te ontnemen of financiering stop te zetten tijdens een langlopende ontwikkeling in de gemeenschap. In deze visie wordt hier rekening mee gehouden.

14 | Visie en inzet op de sociale basis

3

Wat willen we samen met elkaar bereiken?

De volgende ambitie staat centraal in de visie sociale basis: Inwoners in Halderberge voelen zich fijn, gezien, gehoord en gesteund. Iedereen kan meedoen, we kijken naar elkaar om en helpen elkaar als het nodig is. Inwoners, organisaties en gemeente zijn hiervoor samen aan zet. Om dit te realiseren, willen we inzetten op het bereiken van de volgende resultaten: ERBIJ HOREN: Het gevoel van onze inwoners ergens bij te horen neemt toe; SAMENKRACHT: Het gevoel van sociale cohesie onder onze inwoners neemt toe; STEUN: Voor inwoners die (tijdelijk) hulp nodig hebben, zijn steunbronnen vindbaar en toegankelijk; INWONERSINTIATIEF: Inwoners(initiatieven) ervaren meer ruimte en vertrouwen om te doen wat nodig is.

De resultaten die we willen bereiken worden in de volgende hoofdstukken verder uitgewerkt. Omdat voor het bereiken van de resultaten bij ‘Erbij horen’ en ‘Samenkracht’ dezelfde instrumenten kunnen worden toegepast, worden deze twee resultaten samen behandeld in paragraaf 3.1. ‘Steun’ wordt besproken in 3.2 en ‘Inwonersinitiatief’ in 3.3. Bij het schrijven van deze visie is steeds de diversiteit van onze inwoners in beeld gehouden. Er is gekeken naar wat er nodig is om iedereen te laten aansluiten in de wijk/kern en de gemeente. Hierdoor is er gekozen om geen specifieke doelgroepen te omschrijven in deze visie. We blijven ons hierbij realiseren dat we met deze visie een waardevolle bijdrage leveren aan de sociale basis. Maar dat de sociale basis niet van de gemeente of van (professionele) partners is. De sociale basis is van Halderberge en haar inwoners.

3.1 Erbij horen en Samenkracht Het gevoel erbij te horen, is een sociale behoefte die men als kind al heeft en die het hele leven belangrijk blijft. Erbij horen, niet alleen staan en mee kunnen doen. Voor iedere inwoner is de behoefte verschillend. In Halderberge moeten er voldoende mogelijkheden zijn voor álle inwoners om ergens bij te kúnnen horen. Daarna kan er verder gebouwd worden aan sociale samenhang en verbondenheid: Samenkracht. Het geeft inwoners veerkracht als ze zich verbonden voelen met en betrokken voelen bij anderen.

15 | Visie en inzet op de sociale basis

3.1.1 Ontmoeten Belangrijk voor een sociale basis is dat inwoners elkaar ontmoeten. Waar mensen elkaar ontmoeten, kan sociale cohesie ontstaan. Veel van onze inwoners ontmoeten elkaar in de wijk, op straat, bij de supermarkt of op het schoolplein. De zogenoemde basisvoorzieningen voor ontmoeten. Deze lichte, spontane, herhaalde contacten in de directe woonomgeving (elkaar herkennen op straat) dragen al bij aan onderling vertrouwen, saamhorigheid en tegengaan van negatieve beeldvorming en vooroordelen. Hierbij is het belangrijk dat de basisvoorzieningen op orde zijn en dat ontmoeten een belangrijk element is bij de inrichting van de openbare ruimte. Ook zijn er ontmoetingen rondom een religie, een hobby of een gemeenschappelijke interesse. De hockeyvereniging, de moskee, de repetitieruimte voor het koor, bijeenkomsten met jonge ouders, zijn daar voorbeelden van. Al deze ontmoetingsplekken zijn van belang. Hierdoor verbind je je met anderen. Als dat nodig is, zorgen we er samen met elkaar voor dat deze plekken de functie binnen de sociale basis kunnen blijven vervullen. Met hierbij de opmerking dat sommige van deze plekken niet inclusief zijn, wat logisch is gezien het onderwerp of de persoonlijke interesse van inwoners.

16 | Visie en inzet op de sociale basis SamenSoep in de huiskamer van Hoeven

Faciliteren van ontmoetingsplekken in de wijk of kern In de gemeente is het belangrijk dat er plekken, gebouwen en voorzieningen aanwezig zijn, waar iedereen uit de wijk of kern elkaar kan ontmoeten, waar initiatieven kunnen ontstaan, signalen kunnen worden opgepikt en waar activiteiten en eventueel ondersteuning geboden kan worden. Dit zijn onder andere de dorpshuizen, de jongerencentra en de bibliotheken. Wat de ‘juiste’ ontmoetingsplek is, verschilt per wijk/kern, maar ook per inwoner. Iedere kern in onze gemeente heeft een dorpshuis(functie), gerund door stichtingen die bestaan uit inwoners uit de kern zelf. Om de dorpshuizen een belangrijke functie te laten vervullen in de sociale basis is het nodig dat dorpshuizen een goed functionerende ‘huiskamerfunctie’ hebben. Een plek waar mensen bij elkaar kunnen komen en elkaar kunnen ontmoeten. Een plek waar iemand zijn krantje kan lezen, waar een groep samen wekelijks koffie kan drinken of waar inwoners regelmatig samen aan het handwerken zijn. We beseffen ons dat ieder dorpshuis in onze gemeente zijn eigen kenmerken heeft en elke kern zijn eigen behoefte heeft. In gesprek met de stichtingsbesturen gaat de gemeente samen bekijken wat er nog nodig is om deze huiskamerfunctie nog te ontwikkelen en/of om deze aan te laten sluiten op deze visie.

Daarnaast worden de inwoners actief over de huiskamerfunctie en de mogelijkheden hiervan geïnformeerd. Aan de andere kant vraagt de gemeente aan de partners in de sociale basis ook om inwoners te wijzen op of te verwijzen naar de huiskamerfunctie van de dorpshuizen. De huiskamerfunctie van de dorpshuizen moet dan wel vrij toegankelijk en regulier open zijn. De gemeente onderzoekt de mogelijkheden om de openingstijden van de dorpshuizen zo passend mogelijk te maken.

17 | Visie en inzet op de sociale basis

De dorpshuizen zijn sowieso een plek voor diverse verenigingen. Dat draagt bij aan de wervingskracht en bedrijvigheid van het dorpshuis. De gemeente moedigt het aan dat ook functies zoals een bibliotheekpunt of een prikpost gehuisvest worden in de dorpshuizen. Deze functies trekken veel inwoners. Het zorgt er dan ook voor dat zoveel mogelijk mensen hier bekend mee raken. En ook dat laagdrempelige steun hier geboden kan worden. De accounthouder dorpshuizen vanuit de gemeente speelt een belangrijke rol om de samenwerking hierin te optimaliseren. Naast de huiskamerfuncties van de dorpshuizen en alle andere aanwezige basisvoorzieningen kan het zijn dat er meer óf iets anders nodig is in een kern, buurt of wijk om elkaar te ontmoeten. We hebben oog voor signalen van inwoners en indien nodig gaan we samen op zoek naar mogelijke plekken om elkaar te ontmoeten. Het gaat hier om gemeenschappelijke voorzieningen, toegankelijk voor alle inwoners. Bij dit soort plekken met een buurtfunctie, kunnen we ook out-of-the-box denken aan flexibele, eigentijdse ontmoetingsplekken of het makkelijk maken van het multifunctioneel gebruik van bestaand vastgoed (zoals scholen en sportaccommodaties). Het kunnen ook plekken zijn die inwoners (zoals jongeren) uitdagen om naar buiten te gaan en deel te nemen.

Divers, inclusief en normaliseren Bij ontmoeten is het een speerpunt dat verschillende inwoners elkaar treffen op deze ontmoetingsplekken. Inwoners in wijken en kernen worden steeds meer divers. Doordat de zorg voor onder andere ouderen, inwoners met ggz-problematiek en inwoners met een licht verstandelijke beperking zo veel mogelijk in de thuisomgeving is georganiseerd, blijven zij langer zelfstandig wonen. Al dan niet onder begeleiding. Ook is er een instroom van nieuwkomers, zoals

statushouders. De drempels om elkaar te ontmoeten moeten worden verkleind of verlaagd en weggenomen. Zo zorgen we ervoor dat we het normaal vinden dat er verschillende inwoners met verschillende uitdagingen samenleven in een wijk. We noemen dat normaliseren, het benadrukken dat afwijken van de norm niet altijd een probleem hoeft te zijn. Programma’s als samen tegen eenzaamheid en dementievriendelijke gemeente blijft de gemeente dan ook ondersteunen en uitbreiden daar waar nodig. Ook is het nog steeds niet vanzelfsprekend dat alle inwoners ongeacht gender, leeftijd, geloof, culturele identiteit, seksuele oriëntatie of beperking kunnen meedoen in de samenleving. Fysieke toegankelijkheid gaat erover dat inwoners er kunnen komen, dat ze naar binnen kunnen en dat de ruimtes voorzien zijn van die faciliteiten zodat beperkte mobiliteit geen probleem vormt. Maar het gaat ook over sociale toegankelijkheid: je welkom en veilig voelen. Activiteiten in de sociale basis zijn zo veel mogelijk toegankelijk voor ál onze inwoners. Zij worden als dat nodig is ook actief uitgenodigd om deel te nemen. Programma’s op het gebied van anti-discriminatie en inclusie zijn hierbij belangrijk.

De gemeente verwacht van partners dat zij met het bovenstaande in gedachte, hun aanbod bekijken en hier aandacht aan besteden in de interne organisatie. We vragen dan ook van partners en aanbieders om aan te geven hoe zij ervoor zorgen dat iedereen mee kan doen. Hoe verankeren ze inclusie, anti-discriminatie en normaliseren in hun aanbod? In periodieke gesprekken met partners is dit een belangrijk gespreksonderwerp. Hoe kan het aanbod een plek van ontmoeting worden? En hoe kan de (hele) wijk erbij betrokken worden? Daarnaast vragen we zorgaanbieders zoals bij beschermd wonen om na te denken wat er nodig is om iemand in de wijk aansluiting te laten vinden. Hoe krijgt iemand een zinvolle dagbesteding en plezier in het leven? Digitaal Inwoners ontmoeten elkaar ook steeds vaker digitaal. Vaak gebeurt dit naast het fysieke ontmoeten. Denk hierbij aan ontmoetingen die ontstaan via het platform ‘Halderbergevoorelkaar’, via de buurtapp of via platforms op social media. De gemeente zet op dit moment vooral in op het fysieke ontmoeten, maar moedigt het gebruik van digitale mogelijkheden aan.

3.1.2 Naar elkaar omzien Voor de meeste inwoners is de tijd van het ‘touwtje uit de brievenbus’ van Jan Terlouw voorbij. We hebben te maken met een toenemende individualisering en de uitdagingen van het drukke bestaan. We hoeven ook echt niet terug naar vroeger en dat kan ook niet. Maar het naar elkaar omzien staat in deze tijd wel onder druk. Dit stimuleren is dus gewenst. Naar elkaar omzien en voor elkaar klaar staan zou eigenlijk weer ‘het normaal’ moeten zijn voor onze inwoners. De gemeente wil samen met haar partners, onze inwoners in ieder geval uitnodigen om (meer) naar elkaar om te zien. 18 | Visie en inzet op de sociale basis Kruisvereniging West-Brabant

Naar elkaar omzien is belangrijk. Inzet van professionele ondersteuning is niet altijd nodig en ook niet altijd (meer) vanzelfsprekend. Tegenslag of iets wat niet meezit, is onderdeel van het leven. Iemand kan al geholpen zijn doordat je weet dat je gezien wordt, er iemand naar je luistert of je tips geeft om weer verder te gaan. Maar naar elkaar omzien is niet alleen belangrijk op het moment dat hulp nodig is. Juist ook omdat een goed netwerk van belang is voor kansen op werk of om een positieve omgeving te creëren voor opgroeiende kinderen. Het kan mensen ondersteunen in het zetten van stappen. Bijvoorbeeld in het aangaan van sociale contacten, het ontwikkelen van vaardigheden die je helpen om mee te doen, het starten of volhouden van sport en beweegactiviteiten of om stappen te nemen vanuit isolement. Aan de andere kant biedt het geven van steun aan een ander, vaak zingeving en een betekenisvol leven. Er is dus wederkerigheid. Het verhaal waarom naar elkaar omzien belangrijk is, gaat de gemeente, in samenwerking met andere spelers in de sociale basis, actiever vertellen. We maken het aantrekkelijk voor inwoners om zich betrokken te voelen bij hun buren en om te willen investeren in de wijk. De maatschappij verandert. Daarbij ontstaan ook andere vormen van ‘naar elkaar omzien’. We kunnen inwoners inspireren met voorbeelden.

En ook kan de (professionele) ondersteuning (nog) actiever gaan verwijzen naar activiteiten in de gemeenschappelijke sociale basis of stimuleren om als vrijwilliger daar actief te worden. Op jonge leeftijd kan ‘omzien naar elkaar’ ook al gestimuleerd worden. Projecten die daar aan bijdragen, moedigt de gemeente aan. Bijvoorbeeld NL-doet, Burendag, activiteiten via jongerenwerkers of combinatiefunctionarissen, projecten op scholen (zoals burgerschapsvorming en maatschappelijke stages) en door jongeren 19 | Visie en inzet op de sociale basis

enthousiast te maken voor vrijwilligerswerk. Om zo te stimuleren dat jongeren meer oog hebben voor hun omgeving. We betrekken hierbij ook de ouders/verzorgers, gezien hun voorbeeldfunctie. Specifiek gaat de gemeente, onder andere in gesprek met jongeren, onderzoeken wat de mogelijkheden zijn om jongeren meer naar elkáár te laten omkijken. De mentale gezondheid van jongeren vraagt aandacht. Inzetten op het hebben van aandacht voor elkaar, luisteren en elkaar zien, kan hier een positief effect op hebben. Ook inwoners nemen met elkaar het initiatief om naar elkaar om te zien, denk bijvoorbeeld aan de klussen en vervoersdienst van Graag Gedaan, of het buurtinitiatief ‘Oog voor de Buurt’ in diverse buurten in Hoeven. Als het gaat om inwonersinitiatieven waarbij de gemeente een faciliterende rol heeft, moet het nemen van initiatief en het vinden van ondersteuning bij het initiatief simpel zijn. Dit onderdeel wordt verder toegelicht in paragraaf 3.3.1. Naar elkaar omzien wordt ook gestimuleerd door initiatieven voor gemengde woonvormen te ondersteunen. In de woonzorgvisie van de gemeente is opgenomen dat ouderen en aandachtsgroepen zo lang mogelijk in de buurt van hun eigen sociale vangnet kunnen blijven wonen. En dat de gemeente Halderberge kansrijke initiatieven stimuleert en faciliteert om deze woonvormen mogelijk te maken.

Vanuit de visie sociale basis onderstrepen we het belang hiervan.

3.1.3 Vrijwillige inzet In Halderberge zijn op heel veel plekken vrijwilligers actief. Binnen cultuur, sport, welzijn, in buurten en op scholen. Mooi om te zien en daar zijn we trots op. De gemeente vindt het belangrijk dat inwoners die als vrijwilliger een bijdrage leveren dat met plezier blijven doen. Want zonder vrijwillige inzet, geen stevige sociale basis. We organiseren ondersteuning voor vrijwilligers, zodat ze kunnen doen waar ze goed in zijn. Vrijwillige inzet doen inwoners uit vrije wil. Vrijwilligers maken immers zelf de keuze of, hoeveel en waarvoor ze zich inzetten. We, de gemeente en haar partners, houden aandacht voor de grenzen van vrijwillige inzet, voor zowel het beroep dat je kan doen op vrijwilligers als het aantal beschikbare vrijwilligers. Wanneer vrijwillige inzet gezien wordt als een middel om beleidsplannen te realiseren en als er teveel van hen verwacht wordt, kan dit slecht uitpakken. Dit kan dan juist een negatief effect hebben op de sociale basis. Door de toenemende druk op vrijwilligers en de verhoogde verwachtingen, is het nodig om te kijken naar hoe we vrijwillige inzet kunnen behouden, vergroten, versterken en ondersteunen.

De samenleving verandert. Daarmee verandert ook het vrijwilligerswerk en de beweegredenen om vrijwilligerswerk te doen. Daar anticiperen we op. Het platform Halderbergevoorelkaar.nl is hierbij een belangrijk middel. Vraag en aanbod voor vrijwillige inzet worden hier bij elkaar gebracht. Het platform is laagdrempelig, maakt kortdurende en/of flexibele inzet makkelijker en de doelgroep jongere vrijwilligers zijn hierdoor makkelijker aan te spreken. Dit platform wordt verstevigd door het vergroten van de bekendheid (ook onder jongeren) en door dit verder door te ontwikkelen.

De gemeente werkt aan meer aandacht en waardering voor onze vrijwilligers. Dit om vrijwilligers extra te motiveren en te laten zien hoe waardevol hun inzet is voor de gemeenschap. Het doen van vrijwilligerswerk levert vrijwilligers zelf ook vaak iets op. Ze zijn actief en betrokken. Het is de manier om andere mensen te ontmoeten en het netwerk te vergroten. Het geeft voldoening om een ander te helpen, op een manier die bij de persoon zelf past. De gemeente helpt, via de vrijwilligerscentrale, daarom kwetsbare vrijwilligers op zoek naar vrijwilligerswerk. Ook bij vrijwillige inzet is aandacht voor diversiteit en inclusiviteit belangrijk. 20 | Visie en inzet op de sociale basis Kruisvereniging West-Brabant

3.1.4 Ontplooiing en zingeving Als gemeente willen we dat mensen zich binnen de sociale basis kunnen ontplooien en dat ze floreren. Dingen doen voor jezelf en voor de ander biedt zingeving en de mogelijkheid om jezelf te ontwikkelen. Iedereen kan meedoen en van betekenis zijn in de sociale basis. Mensen hebben hierdoor meer vertrouwen in zichzelf en hun eigen kunnen, en in elkaar. De sociale basis moet dus uitnodigen om structureel deel te nemen aan activiteiten die nodig zijn om de zelfredzaamheid op peil te brengen en te houden. Om iemand anders tot steun te kunnen zijn en om zo bij te dragen aan de samenredzaamheid heeft iemand basisvaardigheden nodig. Voor veel mensen zijn deze vaardigheden vanzelfsprekend, maar niet voor iedereen. Ontplooiing gaat dan over het ontwikkelen van individuele talenten en vaardigheden. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de basis-, huishoudelijke-, financiële-, digitale-, sociale- en probleemoplossende vaardigheden en aan kritisch denken, communicatie en samenwerken. Deze persoonlijke ontwikkeling draagt bij aan het welzijn en de zelfredzaamheid van onze inwoners. En dan kunnen ze bijdragen aan een veerkrachtige gemeenschap.

Door elkaar te ontmoeten en naar elkaar om te zien is er al een lerende, kennis vergrotende omgeving voor inwoners. Denk bijvoorbeeld aan de wijk, die naast de thuissituatie en de school, de plek is waar kinderen opgroeien, sociale contacten maken, spelen en bewegen. Het is de omgeving die hen deels vormt en leert hoe ze goed kunnen samenleven. Alle spelers in de sociale basis zorgen er samen voor dat inwoners de kans hebben om zich te ontplooien om zo erbij te kunnen horen en mee te kunnen doen. Vanuit onder andere het gemeentelijk onderwijs achterstandenbeleid, het Werkplein en het beleid langer thuis wonen wordt al veel ingezet op zelfredzaamheid, meedoen en gelijke kansen. Om te beslissen of er aanvullend nog meer nodig is, gaan we uit van de behoeften van onze inwoners. Vervolgens kijken we eerst wat inwoners zelf kunnen organiseren en of er vervolgens nog steun nodig is van professionals of de gemeente.

3.2 Steun Ondersteunen is iemand aanmoedigen, stimuleren of naar iemand luisteren. Iemand op weg helpen of weer (terug) in zijn eigen kracht zetten. Het betekent niet overnemen. Het zelf kunnen doen van dingen, zorgt ervoor dat mensen onafhankelijk zijn, zelfvertrouwen opbouwen, flexibel zijn, zelfstandig handelen, bijdragen aan de maatschappij, financiële stabiliteit bereiken en hun gezondheid en welzijn bevorderen. Veel voordelen ten opzichte van een taak overnemen. 21 | Visie en inzet op de sociale basis

Een inwoner met een vraag voor zichzelf of voor een ander op het gebied van bijvoorbeeld ondersteuning, opvoeding, opgroeien, werk of inkomen kan vaak bij familie, vrienden of buren terecht. Zij kunnen helpen en meedenken om de situatie te verbeteren. Als het niet lukt om met het eigen netwerk een oplossing te bedenken, dan moet het makkelijk zijn om snel op de juiste plek de vraag te kunnen stellen. Als het nodig is, kunnen onze inwoners terug vallen op laagdrempelige ondersteuning, zowel informeel als formeel georganiseerd. Samen kijken we naar wat er nodig is zodat de inwoners die (tijdelijk) hulp nodig hebben én de mensen uit hun omgeving overeind kunnen blijven. Dit kan per wijk/kern verschillen. De ondersteuning is gevoelsmatig dichtbij: snel, bereikbaar en toegankelijk. En onze inwoners weten de weg te vinden naar deze hulp en ondersteuning. De drempel om een vraag te stellen maken we zo laag mogelijk.

Het gaat ook om de mensen die om de hulpvrager heen staan: de mantelzorgers. Mantelzorgers geven langdurig, intensief en onbetaald zorg en ondersteuning aan iemand met wie zij een persoonlijke band hebben, zoals een partner, ouder, kind, vriend, buur, of kennis. Mensen kiezen er vaak niet bewust voor om mantelzorger te zijn of worden. De zorgtaken komen op hun pad. Mantelzorgers in Nederland, en ook in Halderberge, staan onder toenemende druk. Onlangs is er een behoefteonderzoek in Halderberge op het gebied van mantelzorg uitgevoerd. De aanbevelingen gaan vooral in op verbetering van de samenwerking en afstemming tussen organisaties, de zichtbaarheid van ondersteuningsmogelijkheden, en de verdere doorontwikkeling van het steunpunt en het aanbod. De aanbevelingen uit dit onderzoek neemt de gemeente over en we gaan er als onderdeel van de visie op de sociale basis mee aan de slag.

3.2.1 Zicht op de mogelijkheden van de sociale basis Een stevige sociale basis met de aanwezigheid van laagdrempelige ondersteuning vergroot het welzijn en welbevinden in onze wijken en kernen. Onze inwoners, sleutelfiguren en professionals moeten dan wel bekend zijn met het aanbod in de sociale basis. Het moet duidelijk zijn waar inwoners terecht kunnen en welke initiatieven en ondersteuningsmogelijkheden er zijn. Zo kunnen inwoners op een eenvoudige manier informatie inwinnen als ze ondersteuning nodig denken te hebben. En zo weten zij op tijd welke vervolgstap zij kunnen zetten. Doordat het makkelijk en ‘dichtbij’ te vinden is, kunnen signalen eerder worden opgepikt en kan erger vaak voorkomen worden. Hierbij gaat het er ten eerste om het aanbod in beeld te brengen. Een overzicht creëren, bijvoorbeeld een digitale wegwijzer, een sociale kaart of een overzichtsflyer. 22 | Visie en inzet op de sociale basis

Daarnaast is de zichtbaarheid van de personen waaraan een inwoner laagdrempelig een vraag kan stellen belangrijk. De informele of formele personen die inwoners steun kunnen geven óf de plek waar inwoners makkelijk binnen kunnen lopen met vragen, moet breed bekend zijn. Zo verlagen we de drempel en doorbreken we het taboe om een vraag te stellen. Deze personen worden natuurlijk ook opgenomen in het hiervoor genoemde (digitale) overzicht.

Naast dat het zicht op de laagdrempelige ondersteuning in de sociale basis van toegevoegde waarde is voor de inwoners, geldt dit ook voor de professionals in de toegang tot individuele ondersteuning en zorg. Professionals kunnen op basis van de hulpvraag van een inwoner kijken of (een deel van) de oplossing van de vraag in de sociale basis kan worden gevonden. Daarna kunnen zij kijken of er nog een hulpvraag overblijft. Wat vervolgens ook weer kan bijdragen aan het beschikbaar houden van individuele ondersteuning voor wie het echt nodig heeft.

Het ondersteuningsaanbod in beeld brengen en actueel houden is een uitdaging. Het aanbod vanuit de gemeente, vanuit welzijnspartners en inwonersinitiatieven in beeld brengen is haalbaar. Maar daarnaast spelen er nog veel meer spelers in de sociale basis. Denk hierbij bijvoorbeeld aan ziekenhuizen, zorgverzekeraars en het onderwijs, die preventief aanbod hebben. Hier onderzoekt de gemeente wat realistisch en haalbaar is.

De ondersteuning moet altijd gemakkelijk te vinden zijn voor de mensen die het nodig hebben. Hierbij streeft de gemeente naar de juiste balans in communicatie: het voortdurend en algemeen communiceren over het aanbod bereikt niet altijd de juiste mensen. De gemeente wil gerichte communicatievormen ontwikkelen, zodat de inwoners die ondersteuning nodig hebben, goed geïnformeerd zijn. Tegelijkertijd houden we rekening met zowel papieren als digitale middelen, zodat de informatievoorziening inclusief is voor iedereen. En er is hierbij ook aandacht voor jongeren.

23 | Visie en inzet op de sociale basis Kruisvereniging West-Brabant

3.2.2 Gevoelsmatig dichtbij Gevoelsmatig dichtbij betekent voor Halderberge: vindbaar, snel en toegankelijk. Vindbaar is al besproken in de vorige paragraaf ‘zicht op de mogelijkheden van de sociale basis’. Nu gaan we voornamelijk in op de begrippen ‘snel’ en ‘toegankelijk’. Fysiek toegankelijk, maar zeker ook gevoelsmatig. Snel De snelheid waarmee de inwoner zijn vraag kan stellen én antwoord hierop krijgt, is belangrijk. De gemeente ziet graag dat zo veel mogelijk vragen opgepakt en opgelost worden in de sociale basis. Als het inwoners niet lukt om in hun directe sociale basis een vraag te stellen of opgelost te krijgen, lopen ze meestal al een tijd met deze vraag rond voordat ze deze aan een professionele organisatie stellen. De urgentie om antwoord op de vraag te krijgen, loopt dan soms ook op. Vertrouwde gezichten in de wijk, kern en/of op de laagdrempelige ontmoetingsplekken, waaraan inwoners hun vraag kunnen stellen zijn belangrijk. Op deze manier willen we ervoor zorgen dat onze inwoners minder handelingsverlegen zijn en eerder hun vraag stellen. Ook kan dit betekenen dat er sneller signalen opgepikt kunnen worden en dat de inwoner actief benaderd wordt om in gesprek te gaan. Gezien de diversiteit van de inwoners is het goed mogelijk dat er behoefte is aan verschillende opties naast elkaar.

Denk bijvoorbeeld aan zichtbare contactpersonen op scholen specifiek voor jongeren. In ieder geval zichtbaar en zo laagdrempelig mogelijk. En de snelheid van het antwoord is ook relevant. Een belangrijke voorwaarde om mensen snel antwoord te kunnen geven op hun vraag is dat de netwerkpartners goed op de hoogte zijn van de mogelijkheden en ontwikkelingen van alle spelers in de sociale basis. 24 | Visie en inzet op de sociale basis

Toegankelijk De accommodaties en voorzieningen zijn makkelijk bereikbaar en toegankelijk. Naast de fysieke toegankelijkheid, bedoelen we ook dat de inwoner zich welkom, gezien en gehoord voelt. Het aanbod in de sociale basis is zo inclusief mogelijk. Er wordt geluisterd en de professional sluit aan bij de behoefte van de inwoner. Waar mogelijk wordt ervaringsdeskundigheid ingezet. Ervaringsdeskundigen zetten zich – op basis van persoonlijke en gedeelde ervaringskennis – professioneel, soms vrijwillig, in voor anderen. Juist bij laagdrempelige steun zijn ervaringsdeskundigen gewenst. Ze maken makkelijk contact en er is snel vertrouwen. Gelijkwaardigheid, erkenning, normalisering en het aanspreken van eigen kracht zijn ook zeer waardevolle elementen van de inzet van ervaringsdeskundigheid. Naast inzet van ervaringsdeskundigheid, draagt voldoende passend aanbod voor divers lotgenotencontact ook bij aan het vergroten van het gevoel van ‘dichtbij’. Lotgenotencontact is onderling contact (al dan niet georganiseerd) tussen mensen met een vergelijkbare aandoening of kwetsbaarheid, hun familieleden of partners. Het is een vorm van informele zorg, waarbij mensen elkaar helpen en steunen door ervaringen uit te wisselen. Het is een zeer laagdrempelige vorm van steun die inwoners elkaar kunnen bieden.

Door overzicht in het huidige aanbod te creëren, kan er daarnaast met een behoefteonderzoek in kaart gebracht worden wat er eventueel nog nodig is. Hierbij kan er gedacht worden aan lotgenotencontact in verband met ggz problematiek, rouwverwerking, opvoedproblemen, autisme, mantelzorg, enzovoorts.

3.2.3 Versterken en verbinden in de sociale basis Naast zicht op de sociale basis is het nauw samenwerken tussen de verschillende spelers in die sociale basis belangrijk voor het goed functioneren daarvan. Wij kiezen samen met onze partners voor een stevigere vormgeving van de samenwerking met bewoners, partners, en tussen partners onderling. De gemeente pakt de faciliterende rol om de samenwerking te verbeteren tussen formele en informele organisaties die een verbindende functie hebben in de wijk. Ook eventuele sleutelfiguren worden uitgenodigd om hierbij aan te sluiten. Op deze manier zorgen we ervoor dat het informele netwerk in de gemeente nog beter kan aansluiten op de formele vormen van ondersteuning. Gelet op de diversiteit van de inwoners, zet de gemeente actief in op betrokkenheid vanuit een brede vertegenwoordiging. Hierbij extra aandacht voor de groepen inwoners met een migratieachtergrond en jongeren.

Mixed Hockeyclub Oudenbosch

De samenwerking is nodig, zodat onze inwoners nog beter gebruikmaken van laagdrempelige oplossingen voor lichte vormen van ondersteuning voordat de individuele, geïndiceerde zorg en ondersteuning ingezet moet worden. En de samenwerking zorgt er ook voor dat de meer informele ondersteuning en (inwoners)initiatieven in de sociale basis optimaal in hun kracht gezet kunnen worden en ondersteund worden waar nodig.

CC Educatie: community art project “Ik vergeet je niet” 25 | Visie en inzet op de sociale basis

3.3 Inwoners initiatief

3.3.1 Gemeente als partner

Inwonersinitiatieven zijn van grote waarde voor de leefbaarheid in een dorp of wijk en voor het welzijn van onze inwoners. Inwonersinitiatieven kunnen ervoor zorgen dat gemeenschappen ontstaan in wijken. De initiatiefnemers en de gemeente hebben vaak hetzelfde doel. Allebei willen ze ervoor zorgen dat alle inwoners mogelijkheden hebben om mee te doen, erbij te horen en ertoe doen op een manier die hen recht doet. Een prettige relatie tussen de gemeente en de initiatiefnemers van inwonersinitiatieven is hierin heel belangrijk.

Inwoners weten vaak precies waar behoefte aan is in hun directe leefomgeving en hebben oog voor kwetsbare mensen in hun wijk. Iets wat voor een gemeente vaak moeilijker in kaart te brengen is. De meerwaarde van inwonersinitiatieven staat ook niet ter discussie. Wel moet de gemeente kijken hoe zij waar nodig op een juiste manier kan aanhaken en hoe initiatieven verder gebracht kunnen worden. De rol van de gemeente is stimuleren en ondersteunen op een betrouwbare, gelijkwaardige en simpele manier. En daarnaast is het waarderen van de inzet en betrokkenheid van onze inwoners van belang.

Natuurspeeltuin Oud Gastel 26 | Visie en inzet op de sociale basis

Het Manifest Dienstverlening van de gemeente is een belangrijke pijler hierbij. De kernwaarden uit dit manifest- zoals luisteren, tussentijds informeren, duidelijkheid over wat de inwoner kan verwachten en respect en begrip - zorgen voor vertrouwen en laagdrempelig contact. Ook het communiceren in heldere, begrijpbare taal is gewenst. Het investeren in de verdere implementatie van dit manifest is gewenst.

Gemeente Halderberge

Iemand die de wijk kent Een ‘vooruitgeschoven post’ van de gemeente of een partij die een gemeentelijke opdracht uitvoert in de wijk/kern is belangrijk. Het kan per wijk/kern verschillen wat er exact nodig is. Inwoners moeten weten bij wie ze terecht kunnen met ideeën. Er is behoefte aan zicht op de bestaande structuren, initiatieven en organisaties in de wijk/kern. En er is iemand nodig die de wijk kent, contacten heeft en weet wie de sleutelfiguren zijn. Iemand die voor inwoners makkelijk benaderbaar is, luistert en zorgt voor verbinding. Iemand die kan stimuleren en meedenken. Iemand die inwoners aanmoedigt om het idee niet alleen bij een idee te laten, maar het verder uit te werken en aan te scherpen tot een volwaardig initiatief. Iemand die duidelijk zichtbaar is, zodat de inwoner weet waar hij zijn vraag kan stellen. Een ambassadeur of bijvoorbeeld een communitybuilder kan hier een rol in spelen.

Er is vervolgens tijd en aandacht nodig om naar inwoners te luisteren en om aan te sluiten bij de behoefte van onze inwoners. Om vervolgens samen te bepalen wat er nodig is. Hier is ruimte voor nodig. Het initiatief blijft van de inwoner / de verenigde inwoners. Dit neemt de gemeente niet over. De gemeente kan meedenken en ondersteunen. Wederzijds vertrouwen en gelijkwaardigheid zijn hierbij belangrijk. De houding ‘Ja, mits ….’ is hierbij gewenst. De gemeente kan ook ondersteunen bij het verbreden van het initiatief, door verbindingen te leggen met verschillende groepen uit de kern om deze te laten samenwerken.

Het nemen van initiatief kan de gemeente verder stimuleren. Inspireren van inwoners door te laten zien wat er allemaal kan. Door bijvoorbeeld initiatievencafés of marktplaatsen te organiseren of het aanbieden van initiatiefgerelateerde workshops. De gemeente bekijkt ook of de aan te passen participatie verordening, waarin right to challenge/ overheidsparticipatie een nadrukkelijke rol krijgt5, ons handvatten kan geven om hier verder mee aan de slag te gaan. En vanuit de visie sociale basis haken we ook aan bij de pilot met het communicatie/participatieplatform6 die momenteel bij de gemeente wordt opgestart.

Ontmoetingshuis ’t Stoofje

Vanuit de Wet versterking lokale democratie moeten gemeenten hun inspraakverordening of participatieverordening aanpassen. Ze hebben hiervoor de tijd tot 1 januari 2027. 6 Het communicatie/participatieplatform heeft als doel om mensen te informeren en waar mogelijk ook mee te laten praten en/of doen met projecten waar de gemeente voor in de lead is. 5

27 | Visie en inzet op de sociale basis

Jongeren initiatieven Speciale aandacht mag uitgaan naar het uitdagen van jongeren om met initiatieven te komen. Jongeren hebben ideeën en initiatieven voor hun omgeving. Ze zijn vaak niet verenigd in hun wijk/buurt. School is wel een plek die hen bindt. En hoewel we weten dat jongeren ook druk zijn met school, persoonlijke ontwikkeling en eventuele bijbanen, wil de gemeente ze toch uitdagen om hun ideeën verder vorm te geven. Hierbij gebruik makend van wat er al is, zoals scholen, digitale omgevingen, verenigingen, clubs en instellingen waar jongeren participeren. En daarnaast kan het jongerenwerk een belangrijke rol spelen in het behouden en verstevigen van de sociale basis door jongeren te betrekken bij de ontwikkeling van hun eigen gemeenschap. En hen uit te dagen om hun ideeën vorm te geven. Door hen ruimte te geven voor initiatieven, het faciliteren van participatie en het bieden van ondersteuning, kunnen jongeren zelf bijdragen aan een sterkere en meer verbonden samenleving. Het is essentieel om jongeren niet alleen te zien als ontvangers van hulp, maar als actieve deelnemers die samen met anderen kunnen bouwen aan een sociale basis die hen ondersteunt en uitdaagt. Financiële ondersteuning van initiatieven De gemeente informeert inwoners over financieringsmogelijkheden voor initiatieven. De landelijke (subsidie)regelingen, projecten en ook bijvoorbeeld crowdfunding.

Ook de eventuele gemeentelijke financiële ondersteuning voor initiatieven is hier een onderdeel van. Gemeentelijke regelingen en budgetten die bedoeld zijn om inwoners en verenigde inwoners (financieel) te ondersteunen bij initiatieven voor de sociale basis horen duidelijk en eenvoudig te zijn. Simpel en laagdrempelig. En ze bieden continuïteit als dat nodig is. Door de bureaucratische drempels te verlagen, wordt het voor deze initiatieven veel toegankelijker om gebruik te maken van subsidies en kunnen ze hun ideeën realiseren. Dat komt de lokale gemeenschap ten goede. 28 | Visie en inzet op de sociale basis Jongerenwerk Halderberge

3.3.2 Samenwerking binnen de gemeente De gemeente heeft veel verschillende taken zoals (verkeers)veiligheid, gezondheid en openbare ruimte. En daarbinnen weer verschillende rollen zoals uitvoerder van wet- en regelgeving, handhaver of subsidieverstrekker. Het maakt het soms complex om een eenduidig advies te verstrekken. In het geval van inwonersinitiatieven zou de inwoner hier geen ‘last’ van horen te hebben. De gemeente heeft zelf een taak om binnen de eigen organisatie kokers (verder) te doorbreken en zichzelf zo in te richten dat initiatieven snel en op een volwaardige manier behandeld kunnen worden. Initiatieven waarbij steun of inzet vanuit de gemeente gewenst is, kunnen via het Ruimtelijk en Maatschappelijk Initiatief (RM&I) loket ingestuurd worden. Inwonersinitiatieven om de sociale basis te versterken, kunnen uiteenlopend zijn. De één heeft een ruimtelijke component, zoals een initiatief voor een ontmoetingsplek of een buurttuin. De andere heeft geen ruimtelijke component, zoals een groep verenigde inwoners die zich inzet voor het terugdringen van eenzaamheid in de wijk en hierbij hulp vraagt om dit stevig in de wijk geworteld te krijgen. Het vraagt nog verdere uitwerking hoe de gemeente de processen voor de verschillende soorten initiatieven gaan inrichten. Wel is het hierbij belangrijk dat er een

aanspreekpunt voor het initiatief wordt aangewezen, en dat er een gesprekstafel is waar de initiatieven snel gezamenlijk getoetst kunnen worden op wenselijkheid en om te kijken wat er van wie nodig is om het tot uitvoering te laten komen. Hiervoor moet een duidelijk afwegingskader worden opgesteld. Wie er aan de tafel hoort te zitten, kan verschillen per initiatief. Dit afwegingskader, met eventueel een puntensysteem, kan leidend zijn voor de toezegging van een wijkbudget. De gebiedsgerichte aanpak, die momenteel vormgegeven wordt in Halderberge, kan ook mogelijkheden bieden om focus en interne samenwerking te bevorderen op het onderdeel sociale basis. Vanuit verschillende domeinen én met verschillende partijen brengt de gemeente met haar partners de kennis over een gebied en de ontwikkelingen die daar spelen bij elkaar. En door hierover met de inwoners in gesprek te gaan, leren we wat ervoor nodig is om samen met de inwoners vanuit een gedeeld eigenaarschap te werken aan een leefbare wijk met een sterke sociale basis.

29 | Visie en inzet op de sociale basis Surplus Sociaal Werk: Dag van de vrijwilliger

4

Doorkijk richting uitvoering

Dit hoofdstuk is een eerste doorkijk richting de praktische uitvoering van de visie op de sociale basis die in de vorige hoofdstukken geschetst is. Die visie is de inhoudelijke basis die ons richting geeft in de uitvoering van activiteiten. De gemeente stelt hierbij samenwerking met lokale stakeholders centraal. Verwevenheid met ander beleid en plannen is al eerder benoemd. De gemeente werkt vanuit meerdere domeinen en beleidsthema’s aan de sociale basis. Deze visie heeft deze sporen samengebracht. We sluiten voor de uitvoering van deze visie dan ook vooral aan bij wat er al is en loopt om de sociale basis te versterken en sturen daar waar nodig bij. Daarnaast gaan we extra inzetten op: Resultaten

Activiteitengebieden

Erbij horen & Samenkracht

- Huiskamerfunctie dorpshuizen - Aanbod ontmoetingsplekken in wijk/kern - Verhaal waarom ‘naar elkaar omzien’ belangrijk is, actief vertellen - Stimuleren ‘naar elkaar omzien’ voor doelgroep jongeren - Vrijwilligerswaardering