Raadsvoorstel Regionale Energiestrategie 1.0 (RES) 27-1.pdf

RAADSVOORSTEL

Zaaknummer

166098

Contactpersoon

R. van Wijk

Raadsvergadering d.d. 18 maart 2021

Commissie

B&O (beheer en ontwikkeling)

Portefeuillehouder

Telefoonnummer

14 0165

Hans Wierikx, wethouder

Onderwerp Regionale Energiestrategie 1.0 (RES)

Samenvatting In juni 2019 is het Nederlands Klimaatakkoord gesloten: de Nederlandse uitwerking van de internationale klimaatafspraken van Parijs uit 2015. Eén van de afspraken is dat 30 energieregio's in Nederland onderzoeken waar en hoe het beste duurzame elektriciteit op land (wind en zon) opgewekt kan worden. Zestien gemeenten, waterschappen Brabantse Delta en Rivierenland en Enexis hebben samen in de Regio West-Brabant aan zo'n Regionale Energiestrategie (RES) gewerkt. In juni 2020 is de concept RES 0.5 van de regio West-Brabant gereed gekomen; nu is dat verder uitgewerkt naar de definitieve RES 1.0. Hierin is uitgewerkt hoe we tot 2030 totaal 2,0 Tera Watt uur (TWh) aan duurzame energie met zonprojecten en windenergie willen opwekken. Ook is een uitvoeringsprogramma opgesteld, waarin uitgewerkt is welke projecten en activiteiten de gemeenten gaan starten om dit doel te halen.

Inleiding & beeldvorming De Regionale Energiestrategie (RES) geeft mede invulling aan afspraken die gemaakt zijn in het kader van het landelijke Klimaatakkoord. Het Klimaatakkoord is opgesteld door een groot aantal partijen en heeft als doel dat we in Nederland in 2030 49% minder CO2 uitstoten ten opzichte van 1990 en in 2050 95% minder. Voor de RES focussen we op onderdelen ‘duurzame elektriciteitsopwek’ en ‘verduurzaming gebouwde omgeving’. Op 28 mei 2020 heeft uw raad vervolgens de concept RES West-Brabant 0.5 vastgesteld en deze is aangeboden aan het Rijk. In de concept RES is voor enkele onderwerpen een nadere uitwerking aangekondigd, op weg naar de definitieve RES (RES 1.0). Daarvoor zijn het afgelopen jaar diverse onderzoeken en acties uitgevoerd. Dat betreft onder andere een landschappelijke verdieping en een maatschappelijke kosten- en batenanalyse voor warmteoplossingen. Tevens is op basis van de concept RES een 1/7

internetconsultatie uitgevoerd, met een goede respons. De resultaten van al deze deelonderzoeken zijn eerder kenbaar gemaakt en gepubliceerd op www.energieregiowb.nl. Daarnaast is door het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) een analyse gemaakt van alle concept RESsen van alle 30 regio’s in Nederland. De resultaten van het PBL worden in februari 2021 openbaar. De concept-resultaten zijn informeel al besproken door het RES-team met PBL en geven geen aanleiding om onze plannen aan te passen. Onze regio krijgt complimenten voor de voortvarende aanpak. Het PBL ziet dat we een realistisch en haalbaar voorstel doen. Al deze informatie is, samen met actuele ontwikkelingen bij de gemeenten, verwerkt in de RES 1.0. De strategie is op hoofdlijnen niet veranderd, maar wel op diverse punten verduidelijkt en aangescherpt. Wat betekent de RES 1.0 voor Halderberge? In de RES is er voor Halderberge een opgave voor zon op daken. In principe ligt er géén opgave voor zon op land (zonneweides). Het college heeft wel medewerking verleend aan een initiatief van energie coöperatie Energiek Halderberge. Ook zijn al langere tijd voorbereidingen bezig voor een zonneweide in de omgeving van de Galgestraat in Oudenbosch. Deze ontwikkelingen zijn daarom nog wel meegenomen in deze RES 1.0.

Dit betekent dat aan nieuwe initiatieven voor een zonneweide binnen deze RES en deze RESperiode geen medewerking kan worden gegeven, ondanks onze visie op zonneweides. Dit houdt verband met het feit dat Enexis en Tennet op basis van de RES1.0 de capaciteit van hun netwerken gaan aanpassen. Er kunnen dus niet “zomaar” projecten toegevoegd of gewijzigd worden. Er komt een zogenaamde “Regionaal programmeringsoverleg”. Hierin wordt de voortgang bewaakt en worden afwijkingen van de projecten besproken. Tenslotte verandert er niets aan de huidige windmolens (geen opwaardering) en er zijn geen nieuwe windmolens op Halderbergs grondgebied voorzien.

Doelstelling Met de RES 1.0 geven we aan het Rijk aan, hoeveel duurzame energie wij in onze regio kunnen opwekken tot 2030, met een doorkijk naar 2050. Dit draagt bij aan de doelstelling uit het Klimaatakkoord. Dit bod wordt onderbouwd door landschappelijk, technisch en financieel onderzoek naar de beste plaatsen voor installaties. Daarnaast geeft de RES 1.0 een eerste inzicht in de regionale strategie voor de warmtetransitie van de gebouwde omgeving.

Overwegingen 1. Onveranderd bod Landelijk moet er tot 2030 35 TWh aan duurzame energie op land worden opgewekt. Het bod van onze regio voor deze landelijke opgave was en blijft 2,0 TWh. Er is berekend dat het totaal aan opwekprojecten voor wind en zon nu op 2,4 TWh komt (dit was 2,3 TWh in de concept RES 0.5). Dit betekent dat er nu 0,4 TWh aan overprogrammering is. Dat is prettig, want de kans bestaat dat niet alle projecten doorgang kunnen krijgen, door bijvoorbeeld procedures of niet verkrijgen van subsidie. 2. Vaststellen van RES 1.0 is de logische vervolgstap op het vaststellen van de concept-RES In mei 2020 heeft uw raad al ingestemd met de concept RES 0.5. Nu wordt – als logische vervolgstap – voorgesteld de RES 1.0 vast te stellen. 3. Wijzigingen ten opzichte van de concept-RES In bijlage 4 van dit voorstel is een overzicht opgenomen van de wijzigingen ten opzichte van de concept RES. In het RES rapport zelf zijn de wijzigingen gemarkeerd (rood afgedrukt). 2/7

Benadrukt wordt dat de hoofdlijnen van de strategie zoals vastgesteld met de RES 0.5 niet gewijzigd zijn. 4. Positief advies van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) De resultaten van het PBL worden in februari 2021 openbaar. De concept-resultaten zijn informeel al besproken met onze regio en geven geen aanleiding om de plannen aan te passen. Onze regio krijgt complimenten voor de voortvarende aanpak. Het PBL ziet dat we een realistisch en haalbaar voorstel doen. 5. Participatief proces De inbreng van inwoners en stakeholders is belangrijk voor het draagvlak voor de plannen en besluiten. Veel van hun inbreng is daarom verwerkt in de RES. In hoofdstuk 1 van de RES (genaamd ”samen aan de slag”) beschrijft hoe het participatief proces ingericht is. Dit is onder andere met werkateliers en een internetconsultatie. Zie ook onder het kopje “ participatie” in dit voorstel. 6. Uitvoeringsprogramma RES 1.0 Het onderzoeken en uitspreken van de potentiele inbreng duurzame energie (de RES) is één. Maar we moeten er samen ook voor zorgen dat projecten gestimuleerd en gerealiseerd gaan worden. Dit wordt omschreven in het uitvoeringsprogramma. Het uitvoeringsprogramma is noodzakelijk om de RES 1.0 te realiseren. Ook in de uitvoering is samenwerking noodzakelijk, om effectief gebruik te maken van kennis en kunde.

In bijlage 5 bij dit voorstel staat een samenvatting van de belangrijkste afspraken uit het uitvoeringsprogramma. Op deze manier is uw raad op de hoogte van de afspraken tussen de colleges om de RES 1.0 te realiseren. 7. Samenhang met klimaatadaptatie Het uiteindelijke doel van het verminderen van de CO2 uitstoot, is het voorkomen van verdere opwarming van de aarde. Het opwekken van duurzame energie voorkomt CO2 uitstoot en draagt dus bij aan dat doel. Alleen, het klimaat is al aan het veranderen en daarom zullen we onze leefomgeving moeten aanpassen aan de gevolgen daarvan. Dit is klimaatadaptatie. Het gaat hier onder andere om het aanpassen op het gebied van hitte, droogte en wateroverlast. In Halderberge wordt in 2021 gewerkt aan een klimaatadaptatiestrategie. Er bestaat dus een duidelijke link in de aanpak van CO2 beperking (de RES, maar ook het Plan aardgasvrije bebouwde omgeving) en klimaatadaptatie. 8. Uw motie “contourennotitie RES West-Brabant” Uw Raad heeft op 6 februari 2020 de motie “contourennotitie RES West-Brabant” aangenomen. Hierin geeft u aan de uitgangspunten (“leidende principes” genoemd) voor de RES te onderschrijven, zoals de inzet voor op zon op dak. Dit heeft ertoe geleid dat er voor Halderberge tot 2030 in principe alleen een opgave is voor zonenergie op dak en niet voor windenergie.

U geeft bijzondere aandacht aan het bestuurlijk en maatschappelijk draagvlak. Voor deze RES 1.0 is daar op verschillende manier invulling aan gegeven. Zie ook onder het kopje “burger- en overheidsparticipatie” van dit voorstel en hoofdstuk 1 van de RES 1.0. Hoewel niet expliciet in uw motie benoemd, is in het debat de betaalbaarheid van de energietransitie ook een aantal keer benoemd. Ook dat is als leidend principe in de RES 1.0 opgenomen. We constateren dat de motie tot uitvoering is gebracht met deze RES 1.0.

3/7

Risico's 1. Capaciteit In het uitvoeringsprogramma staan concrete verwachtingen van gemeenten beschreven om invulling te geven aan het bod. Hierbij kan gedacht worden aan lokale projecten (stimuleren), opstellen/herzien beleid, interne afstemming bijv. op gebied van Omgevingswet en gebouwbeheer, etc. Daarnaast wordt voor de samenwerking in het RES team een minimale bijdrage van Halderberge verwacht van 0,1 fte. De interne capaciteit is beperkt waardoor het wellicht gaat knellen met andere belangrijke duurzaamheidsopgaven, zoals de transitievisie warmte (plan aardgasvrije bebouwde omgeving). Noot: extra capaciteit is tot en met 2022 geborgd door het college. Voor de jaren erna ligt nog een verplichting. 2. Geen zonneweides meer in Halderberge In de RES is er voor Halderberge alleen een opgave voor zon op daken. In principe ligt er geen opgave voor zon op land (zonneweides). Het college heeft medewerking toegezegd aan een initiatief van Energiek Halderberge. Daarnaast loopt al enige tijd de voorbereiding van ene tweede zonneweide aan de Galgestraat in Oudenbosch. Deze ontwikkelingen zijn daarom nog wel meegenomen in deze RES. Dit betekent ook dat aan nieuwe initiatieven voor een zonneweide binnen deze RES en deze RESperiode geen medewerking kan worden gegeven, ondanks onze visie op zonneweides.

Dit houdt verband met het feit dat Enexis en Tennet op basis van de RES1.0 de capaciteit van hun netwerken gaan aanpassen. We kunnen dus niet “zomaar” projecten toevoegen of wijzigen. Er komt een zogenaamde “Regionaal programmeringsoverleg”. Hierin bewaken we met elkaar de voortgang en afwijkingen van de projecten. Financiële gevolgen Voor 2021 is geen aparte financiële inbreng van gemeenten nodig; deze komt uit het bestaande regionale budget. Begin 2021 is er meer zicht op de Rijksbijdrage die we voor 2022 en 2023 kunnen verwachten. In de regio maken we dan afspraken over de gemeentelijke bijdrage voor 2022 en 2023. Deze bijdragen zijn bij het opstellen van dit voorstel nog niet bekend. Duurzaamheid De RES heeft betrekking op de hoeveelheid op te wekken duurzame energie in de regio. Burger-& overheidsparticipatie Participatie is een belangrijke voorwaarde voor het RES proces en heeft zodoende een grote rol gespeeld. Inwoners en bedrijven uit West Brabant zijn de afgelopen periode regelmatig betrokken bij en bevraagd over afwegingen in de RES. Er is een brede mix van participatie activiteiten uitgevoerd die aansluiten bij het karakter van de RES. Het achtergrondrapport bevat overzichten met diverse activiteiten. Belangrijk is onder andere de internetconsultatie waar een breed publiek mee is bereikt, ook al rust er op de RES geen m.e.r- of inspraakplicht.

In deze participatieactiviteiten is bijvoorbeeld gevraagd naar voorkeuren voor clustering of spreiding van energieprojecten over de regio en zijn voor- en nadelen voor het natuur en milieu met elkaar besproken. De opbrengsten van de participatie zijn verwoord in de RES. De komende periode, tijdens een webinar en de besluitvorming in de raden, is er wederom de gelegenheid om kennis te nemen van de keuzen en afwegingen in de RES en daarover van gedachten te wisselen. De opgave uit de RES zal, eenmaal vastgesteld, worden vertaald in omgevingsbeleid. Dan zal een integrale afweging worden gemaakt op basis waarvan vergunningen kunnen worden verleend. Op 4/7

die verschillende stappen is weer inspraak voor eenieder mogelijk. Voor enkele plannen, zoals voor de windmolens langs de A16, zijn die stappen al doorlopen. De voorstellen in de RES WestBrabant passen binnen de vigerende provinciale omgevingsvisie. Hoofdstuk 1 van de RES heet ”samen aan de slag” en beschrijft hoe het participatief proces ingericht is. Kortheidshalve wordt daarnaar verwezen. Communicatie Vanuit de RES zal een vorm van basiscommunicatie ingericht worden. Denk daarbij aan het inrichten van een breed regionaal inwonerspanel, een toolbox voor energie coöperaties, een online bulletin en de website www.energieregiowb.nl wordt bijgehouden. In hoofdstuk 5 van het uitvoeringsprogramma is aangegeven dat voor de concrete lokale projecten van gemeenten inzet wordt verwacht. Ook wordt van gemeenten verwacht dat zij instrumenten zoals een energieloket faciliteren. In Halderberge is een energieloket ingericht via www.regionaalenergieloket.nl/halderberge. De inzet van extra instrumenten of communicatie is wellicht lastig, vanwege beperkte capaciteit (zie onder risico’s) en het ontbreken van financiële middelen daarvoor. Vervolg Voor de uitvoering van het RES1.0 is het uitvoeringsprogramma 2021-2023 opgesteld.

De uitvoering van de RES vindt primair plaats op lokaal niveau onder regie en verantwoordelijkheid van individuele gemeenten, in afstemming met waterschap, netbeheerder en provincie. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor onder meer het uitwerken van de RES in het omgevingsbeleid, de vergunningverlening van wind- en zonprojecten (uiterlijk 1 januari 2025), de uitwerking van het streven naar 50% lokaal eigenaarschap (sociale en financiële participatie) en het opstellen van een gemeentelijke Transitievisie Warmte in 2021 (TVW). In bijlage 5 bij dit voorstel is een korte samenvatting gegeven van het uitvoeringsprogramma.

Voorstel Wij stellen u voor: 1. de Regionale energiestrategie (RES) 1.0 vast te stellen; 2. kennis te nemen van het RES-uitvoeringsprogramma. Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Halderberge.

Bijlagen: 1. RES West-Brabant 1.0 2. Uitvoeringsprogramma RES West-Brabant 3. Bijlage: Achtergrond info RES algemeen 4. Bijlage: Overzicht wijzigingen tov concept RES 5. Bijlage: Beknopte samenvatting uitvoeringsprogramma 6. Bijlage: Achtergrondrapport RES 1.0 West-Brabant 7. Bijlage: definitief rapport MKBA warmtetransitie West-Brabant en Hart van Brabant 8. Bijlage: landschappelijke verdieping RES West-Brabant 9. Bijlage: Rapportage internetconsultatie RES West-Brabant 10. Bijlage: Rapportage verdieping internetconsultatie RES West-Brabant

5/7

RAADSBESLUIT De raad van de gemeente Halderberge; gezien het voorstel van het college van burgemeester en wethouders van 2 februari 2021;

BESLUIT: 1. de Regionale energiestrategie (RES) 1.0 vast te stellen; 2. kennis te nemen van het RES-uitvoeringsprogramma. Aldus vastgesteld in de vergadering van de raad van de gemeente Halderberge op 18 maart 2021,

de griffier,

de voorzitter,

drs. A. Koenen

drs. B.J.A. Roks

7/7