Raadsvoorstel Gemeentelijk Water Programma (GWP) 2024-2027.pdf

RAADSVOORSTEL

Zaaknummer

618848

Contactpersoon

Jasper Maaskant

Raadsvergadering d.d. 28-09-2023

Commissie

B&O 13-09-2023

Portefeuillehouder

Telefoonnummer

0165-390719

Thomas Melisse, wethouder

Onderwerp Gemeentelijk Water Programma (GWP) 2024-2027 Samenvatting In het Gemeentelijk Water Programma (GWP) wordt het waterketenbeleid voor de periode 20242027 vastgelegd. Voorheen heette dit het Gemeentelijk Riolering Plan (GRP). De belangrijkste functie van riolering is zorgen voor een goede volksgezondheid. Doordat het huishoudelijk afvalwater wordt afgevoerd, krijgen ziektes minder kans om zich te verspreiden. Daarnaast zorgt riolering voor droge voeten en een schoner milieu. Klimaatadaptatie wordt steeds belangrijker om Halderberge toekomstbestendig te maken en te houden. In het vorige GRP (Gemeentelijk Riolering Plan) heeft de raad gekozen voor het meest ambitieuze klimaatscenario. In het nieuwe GWP wordt deze lijn doorgezet. Dit is ook in lijn met de recent vastgestelde Klimaatadaptatiestrategie Halderberge, waarin staat dat we klimaatadaptatie in de sectorale beleidsstukken steeds verder doorvoeren. Dit GWP is samen met de deelnemers van Water en Klimaatkring West tot stand gekomen. Er wordt gestreefd naar zoveel mogelijk gelijke beleidsuitgangspunten binnen het samenwerkingsverband, waarbij nog wel ruimte is voor de zogenaamde couleur lokale. Het college heeft het GWP 2024-2027 goedgekeurd en scenario 2 als voorkeursvariant opgenomen.

Inleiding & beeldvorming De belangrijkste functie van de riolering is zorgen voor een goede volksgezondheid. Doordat al het huishoudelijk afvalwater wordt afgevoerd, krijgen dodelijke ziektes geen kans om zich te verspreiden. Als bijvangst zorgt riolering ook voor droge voeten en een schoner milieu. Vanuit de wet Milieubeheer en de Waterwet heeft de gemeente de wettelijke zorgplichten voor afvalwater, hemelwater en grondwater. In het Gemeentelijk Water Programma (GWP) formuleert de gemeente hoe zij deze zorgplichten invult en bekostigt. Deze wetten worden per 1 januari geïntegreerd binnen de Omgevingswet. Dit plan is zo ingericht dat de verschillende hoofdstukken ingepast kunnen worden in de omgevingsvisie, omgevingsplan en de diverse programma’s binnen

1 van 7

de Omgevingswet. Het voorliggende GWP is een actualisatie van het huidige GRP, waarbij de huidige lijn zoveel mogelijk wordt doorgezet. In het GRP2020-2023 heeft de gemeenteraad gekozen voor het meest ambitieuze klimaatscenario. Deze lijn wordt doorgezet, waarbij we streven naar een klimaatadaptieve invulling van zowel de openbare ruimte als de particuliere buitenruimte. In de loop van de jaren is de focus van puur riolering steeds meer verlegd naar de totale waterketen en het feit dat door klimaatverandering de oplossingen niet meer alleen in het vergroten van de riolering liggen. De hele openbare en particuliere buitenruimte draagt haar steentje bij om een klimaatbestendige gemeente te worden. Dit is ook de reden dat de naam Gemeentelijk Riolering Plan niet meer de lading dekte. Op 15 mei 2023 is een raadsbijeenkomst gehouden waar de basis is gepresenteerd en uitdagingen zijn bediscussieerd op het gebied van klimaat en financiering. Op het vlak van klimaat bleek dat de huidige lijn doorgezet kon worden met de toevoeging van nieuwe landelijke richtlijnen en een extra waterbergingsopgave op nieuwe particuliere percelen. Financieel gezien werken we zoveel mogelijk met een stabiel investeringsvolume voor het vervangen van de riolering en het verbeteren van de waterketen. Klimaatadaptieve maatregelen worden zoveel mogelijk uitgevoerd door werk met werk te maken.

Uit een langjarige doorrekening blijkt dat de grote spaarvoorzieningen hiermee niet langer noodzakelijk zijn. Anderzijds blijkt wel dat als we door blijven sparen plus door fors gestegen kosten van materialen, uitvoeringskosten en personeel, de heffing in het eerste en tweede jaar van de planperiode fors moet stijgen. Doelstelling Het nieuwe geactualiseerde GWP2024-2027 geeft weer hoe de gemeente Halderberge de komende jaren om gaat met de drie zorgplichten over afvalwater, hemelwater en grondwater op een dusdanige manier dat we toewerken naar een klimaatbestendig Halderberge. Dit gebeurt zoveel mogelijk op dezelfde manier als omliggende gemeenten die ook in het samenwerkingsverband Water en Klimaatkring West vertegenwoordigd zijn. Naast de beleidsuitgangspunten geeft het GWP ook aan op hoofdlijnen welke activiteiten de komende jaren uitgevoerd gaan worden tegen welke kosten. De raad is hier zowel kaderstellend als toetsend. Overwegingen Met de actualisatie van het GRP naar het nieuwe GWP zetten we de lijn door die we zijn ingeslagen binnen de samenwerking in de waterketen. (Water en Klimaatkring West) Een gezamenlijke beleidslijn met voldoende mogelijkheden voor een eigen couleur lokale. Er wordt gestreefd naar een klimaatbestendige inrichting van de openbare ruimte.

Hierdoor wordt er steeds meer samengewerkt met diverse beleidsvelden die bijdragen aan de ruimtelijke inrichting: Groen, wegen, nieuwbouwplannen etc. Hiermee zetten we de lijn van het gekozen klimaatscenario uit het GRP2020-2023 voort. Zo krijgt water in het GWP veel aandacht, maar liften de andere klimaatonderwerpen zoals hitte en droogte hierin mee. Door een groenere omgeving te creëren waarbij water de kans krijgt om rustig de grond in te trekken, wordt de kans op wateroverlast verminderd en wordt schade door droogte tegengegaan. Dit heeft ook weer een positief effect op hittestress. Vanuit de landelijke overheid is recent een maatlat klimaatadaptieve maatregelen opgesteld. Een groot deel van deze richtlijnen wordt al toegepast, maar ook de nieuwe maatregelen onderschrijven wij als gemeente. Hiermee volgen we ook de klimaatstrategie die in april 2023 is vastgesteld door de gemeenteraad. Als gemeente zetten we vol in op het creëren van een klimaatadaptieve openbare ruimte. Echter, 60 tot 70% van de totale buitenruimte is in eigendom van particulieren. Daarom hebben zij een 2 van 7

grote invloed op het slagen van en het toewerken naar een klimaatadaptieve gemeente. We doen dit bijvoorbeeld door bij nieuwbouw naast waterberging in het openbare gebied ook berging op eigen terrein voor te schrijven. Dit leggen we ook vast in een apart vast te stellen hemelwaterverordening. Daarnaast blijven we klimaatadaptieve maatregelen bij particulieren, verenigingen en bedrijven stimuleren. We werken zoveel mogelijk met een stabiel investeringsvolume op het gebied van vervangen vrijverval riolering en het verbeteren van de gehele waterketen. Echter, stijgende kosten en verbeterde en actuele data op het vlak van mechanische riolering zorgen wel voor een stijging van de kosten t.o.v. het huidige GRP. Inhoudelijk zetten we de ingezette lijn voort vanuit het meest ambitieuze klimaatscenario waarvoor de gemeenteraad afgelopen periode heeft gekozen en daarmee ook de lijn die is ingezet met de vaststelling van de Klimaatadaptatiestrategie Halderberge, welke in april 2023 is vastgesteld door de gemeenteraad. Financieel zijn er twee scenario’s doorgerekend. In het eerste scenario blijven we zoals nu het geval is sparen voor 20% van de investeringen. Dit kan op de lange termijn voordelig zijn omdat er dan in de toekomst minder rentelasten doorgerekend hoeven te worden in het tarief voor de riool en waterzorgheffing. Zeker bij hoge rentes kan dit een voordeel opleveren.

Het nadeel is dat dit flinke tariefstijgingen met zich meebrengt op de korte en middellange termijn. In het tweede scenario laten we het traditionele sparen los en hevelen deze over naar een egalisatievoorziening. Op de lange termijn betekent dit dat de investeringen altijd worden gekapitaliseerd en bij hoge rentes kan dit voor hogere tarieven zorgen. Echter, met de huidige uitgangspunten wordt dit omslagpunt de eerste 70 jaar niet bereikt. Het voordeel is dat de tarieven op de korte en middellange termijn minder hard hoeven te stijgen en dat de tarieflijn lager blijft dan bij scenario 1. Voor 2% per jaar (excl. inflatie) kostenstijging in de komende planperiode kan uitvoering gegeven worden aan een klimaatbestendig plan. Het omslagpunt om te kiezen voor het blijven sparen voor de toekomst ligt ver weg en is niet te overzien, als je kijkt naar de ontwikkelingen die ook in de water en rioleringswereld heel snel gaan. Het college heeft gekozen voor scenario 2 als voorkeursvariant voor te leggen aan de gemeenteraad. Risico's Door klimaatadaptatie te combineren met reguliere werkzaamheden in de openbare ruimte, lukt het om in 2050 klimaatbestendig te zijn. Echter, in de tussentijd blijft het mogelijk dat Halderberge getroffen wordt door extreme regenval. Op dat moment kan er wateroverlast ontstaan.

Financiële gevolgen Om de kosten uit het gemeentelijk water programma te kunnen bekostigen, is er een riool- en waterzorgheffing. De riool- en waterzorgheffing is een doelheffing. Dit betekent dat we inkomsten uit deze heffing alleen maar mogen uitgeven aan water- en riool gerelateerde zaken. Voor het GWP is een kostendekkingsplan opgesteld waarin onder andere een exploitatiebegroting zit en een investeringsprogramma. Deze worden opgenomen in de Programmabegroting 2024. Voor meer inzicht in de kosten en werkzaamheden wordt verwezen naar hoofdstuk 5 van het GWP 2024-2027. Capaciteit Om het huidige niveau van beheer te handhaven is door een ouder wordend systeem steeds meer beheer nodig. Ook komen door woningbouwontwikkelingen en het klimaatbestendig maken van de openbare ruimte steeds meer gemalen, retenties en waterbergingen bij. Dit maakt het steeds 3 van 7

lastiger om met de huidige bezetting de taken uit te blijven voeren. Eind 2024 gaat er binnen riolering een halve fte met pensioen. Deze halve fte willen we vervangen voor 1 fte die per 1 januari 2024 al beschikbaar wordt gesteld. Zo willen we onder andere een stuk kennisoverdracht borgen. Varianten In het kostendekkingsplan is gekeken naar de meest doelmatige manier van financieren. Financieel zijn er twee varianten: 1. Variant 1 gaat uit van het blijven sparen van ongeveer 20% van de investeringen. Dit gaat om een jaarlijks bedrag van € 320.000. Met een spaarvoorziening worden op de lange termijn investeringen ineens afgeboekt zodat er geen kapitaallasten meer ten laste van de exploitatie komen. Het spaarbedrag moet dan ook blijven stijgen in de komende jaren om de spaarvoorziening op het gewenste niveau te krijgen en te houden. Op de lange termijn kan dit voordelig zijn, om er dan in de toekomst minder rentelasten doorgerekend hoeven te worden in het tarief. Op de korte en middellange termijn verhoogt dit echter de lasten doordat het spaardeel via de heffing extra geïnd moet worden. Dit betekent een stijging van de heffing met 12,6% in 2024 en 7,7% in 2025.Dit is exclusief inflatie. Met de huidige uitgangspunten wordt het omslagpunt dat de kapitaallasten verder niet stijgen de eerste 70 jaar niet bereikt. Deze variant heeft niet onze voorkeur. 2.

In variant 2 wordt er niet meer gespaard en valt het huidige saldo van € 1.556.000 vrij ten gunste van de voorziening overschotten egalisatievoorziening). Op de langere termijn betekent dit dat alle investeringen worden gekapitaliseerd en deze zullen op termijn een steeds groter aandeel krijgen in het tarief. Op de korte termijn zorgt dit wel voor een minder harde stijging van het tarief. Als de rente blijft stijgen zal het omslagpunt wel steeds wat eerder bereikt worden. Zoals bij variant 1 al aangegeven zit dit omslagpunt nu pas over 70 jaar. De heffing moet in deze variant stijgen met 2% per jaar exclusief inflatie. Vrijval voorziening kapitaallasten Er kan in een jaar een voordeel ontstaan door lagere kapitaallasten als gevolg van het later uitvoeren van geplande investeringen. Om te voorkomen dat deze lasten in de komende jaren opnieuw worden doorberekend in de tarieven werd het voordeel gestort in de voorziening kapitaallasten riolering. Op het moment dat de lasten zich alsnog voordoen, vindt een onttrekking aan de voorziening plaats. Vanaf 2014 hebben we deze kapitaallasten berekend en het voordeel ondergebracht in een aparte voorziening om een deel hiervan jaarlijks weer te onttrekken. Het is gebleken dat dit niet meer in een aparte voorziening gestort hoeft te worden.

Vandaar dat wordt voorgesteld de voorziening kapitaallasten vrij te laten vallen in de voorziening overschotten. Het saldo van deze voorziening is € 338.000. Hiermee worden voor- en nadelen in de exploitatie van de riolering verrekend, dus ook voordelen in de kapitaallasten. Rioolheffing 2024 In 2023 was de rioolheffing voor meerpersoonshuishoudens € 246,61 in Halderberge. Dat is relatief laag in vergelijking met de meeste omliggende gemeenten. (Moerdijk € 281,88; Roosendaal € 350,77; Bergen op Zoom € 351,43; Rucphen € 216,34). In het GWP is op pagina 43 de volgende tabel over de ontwikkeling van de tarieven opgenomen:

Jaar 2023 2024 2025 2026

Tarief obv Variant 1 Tarief Tarief

Tarief obv Variant 2 Tarief Tarief

(beleidsmatig)

(nominaal)

(beleidsmatig)

(nominaal)

€ 246,61 € 282,02 (+16,0%) € 317,28 (+10,9%) € 326,80 (+3,0%)

€ 246,61 € 251,54 (+2,0%) € 256,58 (+2,0%) € 261,71 (+2,0%)

€ 246,61 € 259,09 (+5,1%) € 272,20 (+5,1%) € 285,97 (+5,1%)

€ 246,61 € 277,69 (+12,6%) € 299,07 (+7,7%) € 299,07 (+0,0%)

4 van 7

2027

€ 299,07 (+0,0%)

€ 336,60 (+3,0%)

€ 266,94 (+2,0%)

€ 300,44 (+5,1%)

De tarieven zijn indicatief, omdat er nog enkele kosten moeten worden doorberekend bij het opstellen van de Programmabegroting 2024. Het gaat hier om interne verrekeningen en de kapitaallasten. Naar verwachting stijgt hierdoor het tarief nog. Als het in het kader van de totale lastendruk wenselijk is om de tarieven naar beneden bij te stellen kan hiervoor de voorziening overschotten gebruikt worden. Het saldo van deze voorziening is na de vrijval van de spaarvoorziening en de voorziening kapitaallasten € 1.940.000. Hiervoor wil het college dan een totale integrale afweging maken samen met de tarieven voor de afvalstoffenheffing en OZB en die bij de behandeling van de Programmabegroting 2024 aan uw raad voorleggen. Duurzaamheid In het GWP is geregeld dat we het huishoudelijk afvalwater verzamelen en dat het daarna naar de rioolwaterzuiveringsinstallatie getransporteerd wordt. Dit voorkomt dat er teveel slechte stoffen in het milieu terechtkomen. Op het gebied van hemelwater zetten we steeds meer in op het hergebruik, vasthouden en bergen van regenwater daar waar het valt.

Dit zorgt voor een duurzame omgang met hemelwater, waar gestreefd wordt naar vermindering van gebruik van drinkwater, voorkomen van wateroverlast, het tegengaan van droogte doordat het water kan wegzakken in de bodem en het verminderen van hittestress doordat er genoeg groene oppervlakte is waar het water kan infiltreren. Dit doen we in de openbare ruimte en we stimuleren dit ook op particuliere gronden. We hebben een flexibel maar structureel investeringsvolume, zodat we optimaal kunnen inzetten op het combineren van werkzaamheden op het gebied van riolering, wegen en groen. Ook kunnen we zo goed inspelen op de ontwikkelingen die de energietransitie met zich mee brengt. Burger-& overheidsparticipatie Voor het opstellen van het GWP is geen burgerparticipatie toegepast. Voor de projecten en activiteiten uit het GWP worden onze inwoners, verenigingen en bedrijven zoveel mogelijk betrokken. Communicatie Volgens de wet Milieubeheer moet Burgemeester en Wethouders de vaststelling van het Gemeentelijk Water Programma bekend maken in ten minste een dag- of nieuwsblad dat in de gemeente wordt verspreid. Het besluit wordt samen met de tekst onder de samenvatting op de openbare besluitenlijst geplaatst. De gemeenteraad is gedurende het proces betrokken door middel van een beeldvormende bijeenkomst op 15 mei 2023.

Vervolg Halverwege de planperiode zal een tussentijdse evaluatie plaatsvinden waar eventuele bijstelling van het GWP mogelijk is. Aan het einde van de planperiode zal het gehele GWP geëvalueerd worden. Voorstel Wij stellen voor: 1. het Gemeentelijk Water Programma (GWP) 2024-2027 vast te stellen; 2. te kiezen voor variant 2 als voorkeursvariant. 5 van 7

3. Als gevolg van de keuze voor variant 2 de spaarvoorziening vrij te laten vallen in de voorziening overschotten. 4. de voorziening kapitaallasten te laten vrijvallen in de voorziening overschotten. 5. De financiële gevolgen mee te nemen bij het opstellen van de programmabegroting 2024 en het berekenen van de tarieven voor de rioolheffing in 2024. Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Halderberge.

Bijlage: GWP 2024-2027

6 van 7

RAADSBESLUIT De raad van de gemeente Halderberge; gezien het voorstel van het college van burgemeester en wethouders van 18 juli 2023;

BESLUIT: 1. het Gemeentelijk Water Programma (GWP) 2024-2027 vast te stellen; 2. te kiezen voor variant 2 als voorkeursvariant. 3. als gevolg van de keuze voor variant 2 de spaarvoorziening vrij te laten vallen in de voorziening overschotten. 4. de voorziening kapitaallasten te laten vrijvallen in de voorziening overschotten. 5. de financiële gevolgen mee te nemen bij het opstellen van de programmabegroting 2024 en het berekenen van de tarieven voor de rioolheffing in 2024.. Aldus vastgesteld in de vergadering van de raad van de gemeente Halderberge op 28-09-2023,

de griffier,

de voorzitter,

drs. A. Koenen

drs. B.J.A. Roks

7 van 7