L134_Brug Halderberge visie.pdf
Tekst van het document
De Bosbrug van Halderberge Houten brug verbindt Halderbergse kernen
25 maart 2024
2
INHOUDSOPGAVE 01 Inleiding 04 Aanleiding en opgave Plancontext en proces Doel en inhoud
02 Visie en schetsontwerp 10 Visie en uitgangspunten Concept en inpassing in de context Het ontwerp: een houten brug verbindt Halderbergse kernen
3
01 INLEIDING
4
AANLEIDING EN OPGAVE In 2016 ging de Oudenbossche Koepelbaan open,
Tijdens Covid werd de behoefte groter aan
de rondweg om Oudenbosch, die het landschap
gevarieerde wandelroutes en sportieve activiteiten
doorsnijdt. In de oorspronkelijke plannen stond
in de buitenlucht. De Strava Heatmap van de
een brug over de rondweg. Die brug kwam er
sportapp Strava laat gegevens zien van hardloop-
uiteindelijk niet.
en wandelactiviteiten in het gebied. Er ontbreekt echter een belangrijke aantrekkelijke schakel in het
Richard Driessen, een betrokken inwoner van
wandelnetwerk. Hier ligt de kans voor de gewenste
Oudenbosch, neemt nu het initiatief voor een brug
verbinding, voor de brug.
over de rondweg. Een directe verbinding tussen de wijk Albano en het landelijke gebied met het
Het initiatief voor de brug is ondersteund
Pagnevaartbos. De brug is een belangrijke missing
door Waterpoort (Editie 11 van de Waterpoort
link in het netwerk van wandelroutes tussen de vijf
Academy) en enthousiast ontvangen door inwoners
dorpen van Halderberge (Stampersgat, Oud-Gastel,
van Halderberge. Met een petitie zijn 816
Oudenbosch, Hoeven en Bosschenhoofd).
handtekeningen verzameld. Ook de gemeente ziet kansen en potentie. Zij gaf opdracht aan Strootman Landschapsarchitecten om het idee voor een brug te onderzoeken en uit te werken, met een visie voor inpassing en een aansprekend ontwerpvoorstel. Voor dit schetsontwerp is een globale kostenraming gemaakt om de haalbaarheid inzichtelijk te maken. Op basis van deze documenten is het mogelijk om een vervolgtraject te bepalen.
Een schermafbeelding van de promotievideo voor wandelroutes door Halderberge (Bron: www.youtube.com).
Stampersgat
Bossc hendi jk
Oud Gastel
Oudenbosch Gastels Laag Sportpark Albano
Hoeven
Oudenbossche Koep elbaan eg rtw Vaa
Pagnevaartsebos N
Bosschenhoofd
0
750
1.500 m
Luchtfoto van de huidige situatie (Bewerkt van: Beeldmateriaal Nederland, 2024).
5
g we ie r t s du In
Oudenbosch
'missing link'
Nattestraat
eg tw ar Va Oudenbossche Koepelbaan
Alban oweg
Kapelstraat
Sportpark Albano
Slikstraat t aa tr es ijz Ge
t raa sst lge Ga
Pagnevaartsebos
De Strava Heatmap toont de grote intensiteit van hardlopers en wandelaars, die gebruik maken van de Albanoweg, Vaartweg, Geijzestraat en Nattestraat. Dit toont de potentie aan van een nieuwe aantrekkelijke verbinding, centraal door het gebied tussen deze wegen (Bewerkt van: https://www.strava.com/).
Locatie van de brug Het netwerk van wandelroutes tussen de vijf dorpen van Halderberge: Stampersgat, Oud-Gastel, Oudenbosch, Hoeven en Bosschenhoofd (Bron: www.visithalderberge.com).
6
PLANCONTEXT EN PROCES Het ontwerpen van de brug gebeurt in samenhang
1.
Werken aan een duurzame en klimaatbestendige
met het planproces van de visie voor Sportpark
omgeving. De brug en verblijfplekken
Albano. Deze visie is in de maak.
creëren groene routes en zijn duurzaam en
De gemeente ziet hier meerdere kansen. Met de brug is het sportpark een aantrekkelijk startpunt
klimaatbestendig. 2.
voor wandel- en recreatieve activiteiten in landelijk gebied. Goed bereikbaar en goed te
Werken aan een gezonde en veilige leefomgeving.
3.
combineren met sportactiviteiten.
Versterken van de biodiversiteit. De brug is onderdeel van een groene corridor vanuit de kernen naar het wandelgebied.
Samenvattend krijgt de brug betekenis op
4.
verschillende schaalniveaus van klein (S) naar groot (XL): •
•
cultureel erfgoed. 5.
buitengebied. Vanuit de kern Oudenbosch
opvallend en aantrekkelijk voor wandelaars en
liepen ooit broeders van het instituut
passanten.
van Saint-Louis naar hun boerderij in het
M: Een directe verbinding tussen woonwijk
buitenverblijf Albano. Hun route is deels de
Albano en Sportpark Albano met de
nieuwe wandelroute. 6.
L: Onderdeel van de verbinding tussen (het centrum van) Oudenbosch en het Pagnevaartbos, XL: Meerwaarde voor heel Halderberge door
7.
verbinden.
Zorgen dat het in Halderberge goed wonen is voor iedereen.
8.
vijf dorpen met elk een eigen karakter en belangrijke natuur- en recreatiegebieden te
Versterken aantrekkelijkheid voor recreanten en toeristen.
inclusief het recreatieve cluster. •
Behoud en versterking van een aantrekkelijk
S: Een bijzonder en mooi nieuw landmark,
Albanovijvers. •
Behoud en (her)ontwikkeling van bijzonder
Behoud van vitale dorpen en een actieve samenleving.
9.
Bieden van een aantrekkelijk economisch klimaat. Inwoners en toeristen leggen aan in de kernen tijdens hun wandeling.
Zo levert de brug een belangrijke bijdrage aan de opgaven van Halderberge (9 speerpunten omgevingsvisie):
De voorzijde van het document Visie Sportpark Albano (Bron: Gemeente Halderberge, 2023).
Een schermafbeelding van de website voor de omgevingsvisie van Halderberge (Bron: www.omgevingsvisiehalderberge.nl).
7
Naast de visie voor Sportpark Albano en de
Daarna volgt de uitvoering. De gebruikelijke
omgevingsvisie zijn andere ontwikkelingen, visies,
vervolgstappen van het planproces komen in een
initiatieven en beleid goed te koppelen aan dit
plan van aanpak. Samen met een projectteam en
project. Bijvoorbeeld:
betrokkenen is dan verdere uitwerking nodig:
• • •
de inmiddels wat verouderde structuurvisie Halderberge 2025 (uit 2013)
•
Programma van eisen en wensen.
Ontdek de 9 wonderen van Oudenbosch (in
•
Optimaliseren schetsontwerp op basis
ontwikkeling)
van het Programma van Eisen (PvE) en een
het idee van gemeente, Visit Halderberge
variantenstudie. Bijvoorbeeld de beste
en Museummakers om religieus erfgoed in
situering van de brug en specifieke technische
Oudenbosch beter op de kaart te zetten en in samenhang te presenteren. In dit document vindt u een beeldende presentatie
en financiële uitgangspunten. •
Voorlopig ontwerp (VO)
•
Definitief ontwerp (DO)
•
Uitvoeringsvoorbereiding en uitvoering
van het ontwerpvoorstel voor de brug. Dit is
(bestek, aanbesteding, uitvoering en
een eerste stap. Een volgende stap is een meer
uitvoeringsbegeleiding).
uitgebreid en gedetailleerd ontwerpproces.
DOEL EN INHOUD Dit document is een voorstel voor de kansen en
Het is een onderzoek naar haalbaarheid. Het zet
ambities voor een mooie brug, die perfect past
de haalbaarheid extra kracht bij als vliegwiel voor
•
bij de identiteit van het landschap
financiële en vrijwillige bijdragen van betrokken
•
bij de verschillende dorpen
partijen. Bijvoorbeeld sponsoring en betrekken van
•
bij de inwoners van Halderberge
scholen, sportverenigingen en maatschappelijke
•
bij de ambities van het bestuur van
organisaties, zoals vrienden van het Pagnevaartbos.
Halderberge.
8
De structuurvisie voor gemeente Halderberge in 2025, waarin het plangebied is opgenomen in een beoogd groter bosgebied tussen Rucphen, Hoeven, Bosschenhoofd en Oudenbosch (Bron: Gemeente Halderberge, 2013).
9
02 VISIE EN SCHETSONTWERP
10
VISIE EN UITGANGSPUNTEN Het ontwerp is gebaseerd op een aantal
Hoeven, Bosschenhoofd en Oudenbosch.
uitgangspunten.
De brug hoort niet alleen specifiek bij Oudenbosch,
De positie in het wandelnetwerk van Halderberge en de landschappelijke situatie zijn een belangrijke inspiratiebron voor het ontwerp.
maar ook bij de dorpen met elke hun eigen identiteit en karakter. De brug krijgt een herkenbare vorm als nieuw en
De gradiënt van hoog (Pagnevaartbos) tot laag (de Albanovijvers en het Gastels Laag). De verbinding tussen Oudenbosch met Sportpark Albano en aan de zuidkant van de Koepelbaan het landschap met
eigentijds landmark. Vergelijkbaar met de manier waarop de Basiliek van de Heilige Agatha en Barbara een landmark is. Vanuit de hele omgeving zie je: daar is Oudenbosch!
Albanovijvers en Pagnevaartbos. Een geleidelijke overgang van stedelijke en dorpse naar meer landschappelijke recreatie. De brug is een aankondiging van het Pagnevaartbos en verwijst naar de historische aanwezigheid van veel meer bos. Dit komt tot uiting in plaatsnamen als Oudenbosch en Bosschenhoofd. In het toekomstbeeld van de Structuurvisie Halderberge 2025 is het plangebied opgenomen in een beoogd groter bosgebied tussen Rucphen,
Omstreeks 1840 was er meer bos rondom Halderberge (Bron: Structuurvisie Gemeente Halderberge, 2013)
Bossc hendi jk
Oudenbosch Gastels Laag Albano eg rtw Vaa
Oudenbossche Koepelbaan
Sportpark Albano
Alban oweg
Albanovijvers Geij zest raat
Pagnevaartsebos N 0
100
200
400 m
Op deze hoogtekaart is goed te zien de brug is gesitueerd in het lage deel van een landschappelijke zone met een gradiënt van hoog naar laag (Bewerkt van: www.ahn.nl).
11
De voor Halderberge typerende actieve samenleving is betrokken bij het proces van ontwerp en realisatie. De brug wordt hiervan een sprekend voorbeeld. Het ontwerp van de brug is integraal onderdeel van de transformatie van sportpark Albano en de Albanovijvers naar het nieuwe Albanopark. Een aantrekkelijk recreatief verblijfs- en wandelgebied, met veel natuurwaarde en ruimte voor extra waterberging. De parkstructuur draagt bij aan verbinding met de groenstructuur op verschillende schaalniveaus. Ook de ecologische potenties zijn
De koepel van de Basiliek van de Heilige Agatha en Barbara is het bekende landmark van Oudenbosch (Bron: www.facebook.com).
hier goed te benutten.
Een voorbeeld van actieve samenleving in Halderberge: In 1989 hielpen examenleerlingen van de plaatselijke LTS om nieuwe zitbanken te maken voor het Arboretum in Oudenbosch (Bron: www.arboretumoudenbosch.nl).
12
CONCEPT EN INPASSING IN DE CONTEXT
Pagnevaartsebos
Vogelkijkhut
Bosbrug
Vijvers
Toegangspoort Sportpark Albano Speeltuin N
Een rechte lijn is de ruggegraat van het nieuwe Albanopark met herkenbare elementen. TopoTijdreis Historische_tijdreis_1950
De brug is ook integraal onderdeel van een directe en in samenhang ontworpen route van hout. Deze loopt vanaf de Albanoweg tot aan de zuidkant de Albanovijvers. Een rechte lijn van bijna 700 meter lang, gebaseerd op de historische verkavelingsstructuur. De centrale ligging van de brug in sportpark Albano en Albanovijvers is daarmee de ruggengraat van het nieuwe Albanopark. Extra houten elementen versterken de samenhang en herkenbaarheid van deze bosroute. Bijvoorbeeld een houten poort als entree aan de Albanoweg,
Tot omstreeks 1950 werd het gebied rondom de brug getypeerd door een rechte verkavelingsstructuur (Bron: www.topotijdreis.nl).
een houten vlonderpad door de Albanovijvers en aan het eind een houten vogelkijkhut. Aan het
De vijver bij de parkeerplaats van het sportpark is
vlonderpad is in elke vijver een verblijfsplek, om
gekoppeld aan de rechte lijn van de bosroute. Deze
te genieten van de stilte en van de natuur, voor
vijver is aantrekkelijk voor recreatief gebruik en
educatie, om te vissen of om je schaatsen onder te
sluit aan op sfeer, uitstraling en natuurwaarden
binden.
van de Albanovijvers.
13
HET ONTWERP: EEN BRUG VOOR
Een impressie van de brug.
De brug krijgt een robuust karakter en is gemaakt
Door de typerende vormgeving en uitvoering in
van grove houten stammen en planken. Dit verwijst
hout is de brug een nieuw eigentijds landmark
naar het Pagnevaartbos en de historische en
voor Halderberge. Herkenbaar, opvallend en
beoogde toekomstige aanwezigheid van bos in
aantrekkelijk voor passanten.
Halderberge. De spannende gebogen vorm zorgt voor een actieve en attractieve wandelverbinding over de rondweg Oudenbossche Koepelbaan.
14
EN DOOR HALDERBERGE
Rond 1977 stond er in het Pagnevaartsebos nog een kenmerkende brug van grove houten stammen, een inspiratiebron voor de nieuwe bosbrug (Bron: www.facebook.com).
15
De draagconstructie bestaat uit aan elkaar gekoppelde stammen met daarop een dek van dikke planken. De zijkanten aan de buitenzijde van de brug zijn van gezaagde stammen en zitten haaks aan het gebogen brugdek. Naast esthetische kwaliteit zorgt dit voor het effect dat de lage delen van de brug gesloten zijkanten hebben. Deze openen zich geleidelijk als een waaier naar het hoge deel. Zo ontstaat onderweg naar boven steeds meer zicht op de Oudenbossche Koepelbaan en de wijde omgeving.
De zijkanten van de brug zijn aan de buitenzijde licht gebrand. Dit maakt de brug bijzonder en accentueert de houstructuur (Bron: www.zwarthout.com).
Door de hoge gebogen vorm is de overkant van de weg niet zichtbaar vanaf de bosroute. Lopend over de brug met de blik vooruit zorgen stammen voor een besloten bossfeer, met zicht op de lucht. Aangekomen op het hoogste punt, en meteen ook het hoogtepunt, heb je vanuit Oudenbosch een spectaculair uitzicht. De wandelaar kijkt op de Albanovijvers en het houten vlonderpad, dat de vijvers doorkruist en eindigt bij de vogelkijkhut. Loop je richting Oudenbosch, dan heb je vanaf het hoogste punt een prachtig uitzicht op de koepel van de basiliek en de koepel van de kapel Saint Louis, de houten poort van de bosroute bij de Albanoweg en het centraal gelegen hoofdveld van V.V.
Een referentie hoe een houten draagconstructie eruit kan zien (Bron: www.thebookblog.co.uk).
Victoria ‘03. Dit veld ligt haaks op de historische verkavelingsrichting en onderbreekt de rechte bosroute. Het wordt door het sportpark gekoppeld aan de rest van het wandelnetwerk. Afhankelijk van het definitieve ontwerp krijgt de brug enkel traptreden of traptreden met daarnaast een geleiderail, om de fiets aan de hand mee te nemen. Het natuurlijke karakter en het hoogteverschil maken de route extra aantrekkelijk voor de sportief en avontuurlijk ingestelde wandelaar. Gebruik en beleving sluiten daarmee goed aan bij bospaden met hoogteverschillen. De draagconstructie bestaat uit aan elkaar gekoppelde stammen.
16
Een serie opeenvolgende visualisaties, nummer 1: het begin van de brug bij het Albanopark.
De brug is geïnspireerd op de beleving van wandelen door het bos, omgeven door boomstammen (Bewerkt van: Schmidt, 2016, www.pixabay.com).
De gesloten zijkanten zorgen voor een verrassingseffect op het hoogste punt (Bron: Timothy Hursley, 2018).
17
Een serie opeenvolgende visualisaties, nummer 2: aan het begin van de brug aan de kant van het Albano sportpark.
Een serie opeenvolgende visualisaties, nummer 3: Halverwege de trap.
Een serie opeenvolgende visualisaties, nummer 4: Bovenop de brug.
18
Een serie opeenvolgende visualisaties, nummer 5: Zicht op de Albanovijvers met de vlonders in de vijvers en aan het eind de vogelkijkhut.
Een serie opeenvolgende visualisaties, nummer 6: Aan het begin van het vlonderpad over de Albanovijvers.
Een serie opeenvolgende visualisaties, nummer 7: Door verschoven panelen is de brug toegankelijk vanaf zijpaden, zonder dat deze het silhouet van de brug onderbreken.
19
Om de relatie met de dorpen en wandelroutes te beleven, zijn in de zijkanten van de brug de dorpsnamen ingebrand, in de richting van het betreffende dorp. Voor meer identiteit en beleving is het voorstel om gezegden in Oudenbossche taal in te branden in de stammen aan de zijkanten van de brug. Het selecteren en branden van de gezegden kan bijvoorbeeld gebeuren in samenwerking met scholen en/of andere betrokken organisatie en partijen.
Gegraveerde teksten in hout passen bij de boomstoelen in het Pagnevaartsebos, die hier door vrijwilligers zijn geplaatst (Bron: Jan Michielse, 2023).
Een beeld van de uitstraling van in hout gegraveerde tekst (bron: www.tree-id.nl).
20
Aan de zijkanten van de brug zijn afwisselend enkele dorpsnamen en gezegden in Oudenbossche taal ingebrand. De kieren tussen de balken geven interessante doorkijkjes naar de omgeving.
Hieronder een selectie van de 1.015 gezegden
daar kijk je van op - onzenlieveneer ee
in de Oudenbossche taal, zoals ze op internet
eigenaorigge kostgangers
staan (https://www.mijnwoordenboek.nl/dialect/ Oudenbosch). als dat anders was geweest - as m n taante n
daar kom je zo niet van af - daor kunde gij oew eige nouw nie so mee van afmaoke die vlieger gaat niet op - diejen e-ring braoit nie
manneke waar gewiest dan waarut m n oom begin van een nieuw verhaal - en toen kwaame we Jaontjus tege blijf een eindje bij mij uit de buurt - lop nie so vor me voete blijven doorgaan nadat je begonnen bent - agge innut schu (i) tje zit dan motte vaore boeren uit de polder mengen niet met zandboeren
hij heeft zijn buikje lekker vol gegeten - Ij gao gin zaand mir af zottenhanden beschrijven alle wanden - gekke en dwaoze schrijve d r naome op deure en glaoze weet u de weg in Oudenbosch? - witte gij dun breeje gaang en ok waor de smalle is? hij is altijd buiten - ijis un echt straotvaarke
- die van de klei vrije nie mee die van ut zaant (en
kunde ‘t zien? - anders motte scheel kijke dan
aandersom ok nie)
ziede’ t dubbel
21
Colofon Dit document is gemaakt in opdracht van Gemeente Halderberge, door Strootman Landschapsarchitecten.
Beeldmateriaal: © Strootman Landschapsarchitecten, tenzij anders aangegeven. Sommige beelden zijn afkomstig van internet, daarvan is het beeldrecht soms onduidelijk. Rechthebbenden kunnen contact opnemen met Gemeente Halderberge.
maart 2024
gemaakt door:
in opdracht van:
in samenwerking met:
Gemeente Halderberge Gemeente Halderberge
Strootman
Parklaan 15
Landschapsarchitecten
4731 GJ Oudenbosch
Funenpark 1D
www.halderberge.nl
1018 AK Amsterdam
T. 14 0165
bureau@strootman.net T. (310) 204 19 41 69
22