Document · PDF

Klimaatadaptatiestrategie Gemeente Halderberge.pdf

Gemeenteraad 13 april 2023, gemeente HalderbergeBij agendapunt: 7: Klimaatadaptatiestrategie Halderberge6.067 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

STRATEGIE KLIMAATADAPTATIE GEMEENTE HALDERBERGE In samenwerking met Aveco de Bondt en TwynstraGudde | januari 2023

STRATEGIE KLI M AATADAPTATI E G EM EE N T E H A L D E R B E R G E

Inhoud 1. Inleiding

1.1. Klimaatverandering

1.2. Deltaprogramma klimaatadaptatie

1.3. Het uitvoeringsprogramma klimaatadaptatie

1.4. Doel rapportage

1.5. Regionale context

2. Visie, strategie en beleid

2.1. Status “nieuw” beleid in deze rapportage

2.2. Analyse bestaand beleid

2.3. Overkoepelende visie

2.4. Strategie en beleid

2.4.1. Thema 1: Wateroverlast

2.4.2. Thema 2: hittestress

2.4.3. Thema 3 3: droogte

2.4.4. Thema 4: Waterveiligheid

2.4.5. Thema 5: Biodiversiteit

2.4.6. Thema 6: gemeente Halderberge; een klimaatadaptieve organisatie

Bijlage 1: beleidstabel

ST R AT E G I E K L I M A ATA D A P TAT I E G E M E E N T E H A L D E R B E R G E

Inleiding 1.1. Klimaatverandering Het klimaat verandert. Dit betekent dat Nederland steeds vaker te maken krijgt met extreme weersomstandigheden: het wordt warmer, natter, droger en de zeespiegel stijgt (zie figuur 1). Ook in de gemeente Halderberge is dit al te merken. Denk aan de extreem hete en droge zomers in 2018, 2019, 2020 en 2022. Tijdens deze warme zomers was in de gemeente Halderberge de verdroging van het groen in de kernen zichtbaar, zochten inwoners naar verkoeling en had het vee op het platteland te lijden onder de extreme warmte. In de toekomst krijgen we steeds vaker te maken met dergelijke extremen en dat heeft effect op het dagelijks leven. Om schade van extreem weer te beperken en een goed woon- en werkklimaat te behouden, is het essentieel om inzichtelijk te maken wat de risico’s van klimaatverandering zijn en om te bepalen welke risico’s we wel en niet acceptabel vinden. Als we nu niets doen, kan de schade over de jaren heen namelijk enorm oplopen. In dit document is te lezen wat onze visie op deze ‘klimaatadaptatie’ is en hoe we de benodigde integrale verandering willen bewerkstelliggen.

Figuur 1 ǀ Trends klimaatverandering

STRATEGIE KLI M AATADAPTATI E G EM EE N T E H A L D E R B E R G E

1.2. Deltaprogramma klimaatadaptatie

Stap 1 - WETEN: Analyseren van de gevolgen van klimaatverandering (tot 2050) voor diverse functies in een gebied.

Het klimaatadaptatieproces is in het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) opgebouwd uit zeven ambities (zie figuur 2) die de aanpak van wateroverlast, hittestress, droogte en de gevolgen van overstromingen versnellen en intensiveren. Het DPRA gaat uit van een iteratief proces waarbij de volgende drie uitgangspunten centraal staan:

Stap 2 - WILLEN: Bepalen van een strategie en concrete doelen (tot 2050) voor het verbeteren van de waterrobuust -en klimaatbestendigheid. Stap 3- WERKEN: Uitwerking geven aan de strategie door dit vast te leggen in beleidsplannen, wetten en regels. Meer informatie is over het DPRA is te vinden op www.ruimtelijkeadaptatie.nl

Figuur 2 ǀ De zeven ambities uit het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie

Het samenvatten van het bestaande beleid en het invullen van de beleidslacunes past in stap 2: willen.

ST R AT E G I E K L I M A ATA D A P TAT I E G E M E E N T E H A L D E R B E R G E

1.3. Het uitvoeringsprogramma klimaatadaptatie

1.4. De klimaatreis van Halderberge

Vrijwel alle gemeenten in Nederland zijn bezig met het klimaatadaptatieproces. Sommige gemeenten zijn stresstesten aan het afronden, vele zijn bezig met het opstellen van een strategie en uitvoeringsprogramma en verschillende gemeenten hebben het uitvoeringsprogramma al vastgesteld. Waar iedere gemeente tegenaan loopt in dit proces is dat er geen directe, eenvoudige, route naar een uitvoeringsprogramma bestaat. Het is altijd een iteratief proces waarbij elke stap weer nieuwe vragen oproept. Dit komt omdat: • Er nog geen vastgesteld landelijk beleid is. Het is een keuze per gemeente wat klimaatadaptief is. Deze keus heeft echter financiële consequenties, die op hun beurt alleen in beeld te brengen zijn als vastgesteld is wat klimaatadaptief is (kip-ei); • De klimaatverandering inherent onzeker is en de benodigde inspanning dus gedurende de tijd verandert; • Vele maatregelen nog nooit, of beperkt, zijn toegepast in de gemeente. Er is beperkt zicht op kosten en effectiviteit. • De resultaten van de stresstestberekeningen nog vele onzekerheden kennen waardoor op locaties, waar mogelijk problemen zijn, vaak nog aanvullend onderzoek nodig is om tot efficiënte maatregelen te komen.

Sinds 2010 werkt de gemeente Halderberge samen met waterschap Brabantse Delta, de waterbedrijven Brabant Water en Evides en de gemeenten Roosendaal, Moerdijk, Bergen op Zoom, Woensdrecht en Steenbergen in de Waterkring West. Sinds 2015 is deze samenwerking uitgebreid met het thema klimaat. Na het behalen van de landelijke doelstellingen op het gebied van de waterketen is klimaatadaptatie sinds 2020 een steeds prominentere rol gaan spelen.

Gezamenlijk is een visie opgesteld en is er nagedacht over beleid én concrete acties. Waterkring West heeft actief betrokken stakeholders opgezocht in klimaatdialogen. Door middel van een “klimaatreis” is een regionale en lokale onderlegger opgesteld (2020). Vervolgens is de “Regionale strategie en uitvoeringsagenda klimaatadaptatie – Waterkring West” opgesteld (2021). Binnen de waterkring werken we aan de 5 klimaatthema’s: • Droogte • Hitte • Waterveiligheid • Wateroverlast • Biodiversiteit In de uitvoeringsagenda zijn deze thema’s uitgewerkt in de volgende ambities: • Productieve bedrijventerreinen en werklocaties • Aangename kernen en koele dorpen en steden • Robuuste bossen • Hoge zandgronden: waterrijke beken en bronnen • Kleigronden: wateropvang, verdeling en zuivering in en langs rivieren en kreken

STRATEGIE KLI M AATADAPTATI E G EM EE N T E H A L D E R B E R G E

Figuur 3 | impressie lokale klimaatonderlegger

In Waterkring West wordt specifiek op het vlak van deze ambities projecten uitgevoerd. Ook lokaal, in de eigen gemeente wordt hard gewerkt aan klimaatadaptatie. Gemeente Halderberge werkt conform DPRA met de stappen Weten, Willen, Werken:

Weten In 2018 zijn er stresstesten klimaatadaptatie gemaakt specifiek voor de gemeente Halderberge. Op basis van deze stresstesten zijn klimaatdialogen gevoerd. Hierbij zijn diverse stakeholders betrokken. Één van de resultaten hiervan is de (lokale) klimaatonderlegger (2020, zie figuur 3).

Willen In het college werkprogramma en de omgevingsvisie is de ambitie van gemeente Halderberge op het vlak van klimaatadaptatie geborgd. Er is veel aandacht voor klimaatadaptatie bij het uitvoeren van werken. Dit voorliggende strategie/beleidsdocument is ook onderdeel van “Willen”. De uitvoering om te komen tot een klimaatbestendig Halderberge 2050 is geborgd in de diverse beleidsprogramma’s.

Werken Gemeente Halderberge neemt de mogelijkheden voor klimaatadaptatie mee bij elk werk wat wordt uitgevoerd. Mooie voorbeelden zijn de waterberging in het hertenpark Hoeven, Waterplein Velletri en het vergroenen van het plein voor het gemeentehuis in Oudenbosch.

ST R AT E G I E K L I M A ATA D A P TAT I E G E M E E N T E H A L D E R B E R GE

1.5. Doel rapportage Gemeente Halderberge verzet veel werk om de gemeente klimaatadaptief te maken. Zo worden bijvoorbeeld maatregelen uitgevoerd om de kernen beter bestand te maken tegen extreme neerslag en waar mogelijk wordt er vergroend. Ook in de toekomst zijn er nog veel maatregelen nodig. Om deze maatregelen te kunnen realiseren is er in verschillende planvormen visie en beleid/doelen opgenomen. Dit is echter gefragmenteerd en het ontwikkelde beleid is niet dekkend om de beoogde lange termijn Doelen te behalen. Om het beleid te stroomlijnen heeft de gemeente Halderberge behoefte aan één overkoepelend document waarin de bestaande ambitie, doelen en beleid op het vlak van klimaatadaptatie zijn samengevat en waar nodig aangevuld. Dit overkoepelende document bevat beleidsuitgangspunten voor klimaatadaptatie. Een volgende stap is het opstellen van een uitvoeringsprogramma klimaatadaptatie. Hierin kunnen concrete inspanningen worden opgesteld, met richtlijn voor benodigde tijd en middelen. Het uitvoeringsprogramma zal op basis van dit beleidsdocument worden opgesteld en zal geen losstaand document betreffen, maar zal landen in de diverse beleidsdocumenten zoals het Gemeentelijk Water Programma (voorheen GRP) en het Groenbeleid.

STRATEGIE KLI M AATADAPTATI E G EM EE N T E H A L D E R B E R G E

Visie, strategie en beleid

2.1. Status “nieuw” beleid in deze rapportage In deze rapportage is al het bestaande klimaatadaptatiebeleid samengevat, o.a. uit het Gemeentelijk Water Programma en Groenbeleidsplan. Daarnaast is in overleg met een brede ambtelijke groep gekeken naar ontbrekend beleid en zijn er voorstellen gedaan om dit ontbrekende beleid in te vullen. We willen voorkomen dat er een nieuw beleidsdocument ontstaat met vastgesteld beleid wat overlap heeft, of wellicht soms verder gaat dan bestaand door de raad vastgesteld beleid. Daarom is besloten om nieuw beleid als verwoord in dit document pas in te laten gaan na vaststelling in een relevant (sectoraal) beleidsdocument (Groenbeleidsplan, Gemeentelijk Water Programma). Het nieuwe beleid in dit document kan dus worden gezien als richtinggevend voor deze documenten maar heeft geen eigen status.

2.2. Analyse bestaand beleid De eerste stap om te komen tot een overkoepeld beleidsdocument is het inventariseren van het bestaande beleid. Waar al beleid is, is dit integraal overgenomen in dit samenvattende document. De volgende beleidsstukken zijn geanalyseerd: Beleidsstukken gemeente Halderberge • Omgevingsvisie

• Transitievisie warmte

• Gemeentelijk

• Landschapsplan

Rioleringsplan (GRP)

• Actiekaarten stadscentra

• Groenbeleidsplan

en bedrijventerreinen

• Vitaal buitengebied

• Speelbeleid ‘Samen

• Economische visie

naar Buiten’

• Regionale Energie

• Klimaatonderlegger

Beleidsstukken andere partijen • Regionale strategie

• Waterbeheerprogramma

en uitvoeringsagenda kli-

– Waterschap Brabantse

maatadaptatie - Water-

Delta

kring West

• Visie Klimaatadaptatie – Provincie Noord-Brabant

De analyse laat zien dat gemeente Halderberge op operationeel vlak al werkt aan klimaatadaptatie maar dat er inderdaad geen overkoepelend beleid is. Het bestaande beleid is gefragmenteerd over verschillende onderwerpen (riolering, groen) en er zijn ook nog gaten in beleid om de ambities op de vijf thema’s (waterveiligheid, wateroverlast, hitte, droogte en biodiversiteit) op gebied van klimaatadaptatie te realiseren. Wat er al wel is voor klimaatadaptatie ambities, beleid en maatregelen/operationeel beleid: • Ambities, beleid en maatregelen/operationeel beleid op gebied van wateroverlast zijn opgenomen in Gemeentelijk Rioleringsplan en op gebied van hitte en biodiversiteit in de stedelijke omgeving in het Groenbeleid. • Het komt voor dat er al wél maatregelen zijn/ operationeel beleid is voor een aspect van klimaatadaptatie, maar dat hier nog geen expliciet tactisch of strategisch klmaatadaptatiebeleid voor is. Bijvoorbeeld het actief vergroenen van de buitenruimte door deelname aan het NK tegelwippen. • In overige geanalyseerde beleidsstukken van gemeente Halderberge heeft klimaatadaptatie nog een beperkte plek (Vitaal Platteland, Landschapsplan, Economische Visie, Regionale Energie Strategie, Warmtevisie), of wordt alleen een generieke ambitie neergezet (Omgevingsvisie).

Strategie

STRATEGIE KLI M AATADAPTATI E G EM EE N T E H A L D E R B E R G E

Wat er nog ontbreekt zijn ambities, beleid en maatregelen/operationeel beleid op gebied van: • Hitte(stress) buiten de bebouwde kom (bijv. bedrijventerreinen, recreatieparken, agrarisch vastgoed) • Droogte: voorkomen van schade aan bebouwing, funderingen, wegen, natuur, landbouw, water en vitale en kwetsbare functies • Overstromingen (waterveiligheid): beperken van gevolgen van dijkdoorbraken • Biodiversiteit: bij klimaatadaptieve maatregelen (met name buiten de bebouwde kom) rekening houden met biodiversiteit Het is niet zo dat beleidsstukken omtrent klimaatadaptatie elkaar bijten of teveel overlap vertonen. Wel hebben verschillende maatregelen raakvlakken, zoals bijvoorbeeld het aanleggen van wadi’s (Gemeentelijk Rioleringsplan) en hier beplanting aanleggen die biodiversiteit bevordert (Groenbeleid).

2.3. Overkoepelende visie In dit document wordt uitgegaan van de volgende overkoepelende visie:

“In 2050 is de gemeente Halderberge klimaatbestendig en waterrobuust ingericht zodat we goed kunnen omgaan met extremen” Deze visie sluit aan bij de landelijke uitgangspunten qua klimaatadaptatie en is 1 op 1 afgeleid uit de regionale visie.

ST R AT E G I E K L I M A ATA D A P TAT I E G E M E E N T E H A L D E R B E R G E

2.4. Strategie en beleid De gemeente Halderberge conformeert zich met de visie aan de ambitie van het DPRA om in 2050 klimaatbestendig te zijn. Dit betekent dat de gevolgen van extreem weer dan dusdanig geminimaliseerd zijn dat de maatschappelijke schade en ongemak acceptabel is conform het opgestelde beleid. Om dit te bereiken zijn er zes sets aan doelen opgesteld op basis van de vier klimaatthema’s (wateroverlast, hittestress, droogte, waterveiligheid), het aanverwante thema biodiversiteit en de benodigde verandering in de eigen organisatie. Het betreft doelen die in ieder geval in de komende jaren prioriteit hebben. Hierbij is gekeken naar documenten over klimaatadaptatie-beleid van verschillende gemeenten waaronder Breda, Drimmelen en Moerdijk. In bijlage 1 zijn onderstaande alinea’s met het overkoepelende beleid samengevat in een beleidstabel waarbij ook mogelijke maatregelen zijn opgenomen als opmaat voor een uitvoeringsprogramma. NB maart 2023 wordt er een “landelijke maatlat voor klimaatadaptief bouwen” aan de tweede kamer voorgelegd. De 90% versie hiervan is gebruikt bij het ontwikkelen van onderstaand beleid.

2.4.1. Thema 1: Wateroverlast Ambitie: Halderberge heeft droge voeten Strategisch beleid Hevige neerslag leidt niet tot schade aan gebouwen, infrastructuur & voorzieningen. Vitale functies en voorzieningen blijven beschikbaar. Bij een bui die gemiddeld eens per 100 jaar voorkomt in het klimaat van 2050 (de referentiebui, conform concept landelijke maatlat) worden schade en gezondheidsrisico’s zoveel mogelijk beperkt. Dit doen we door het water zoveel mogelijk vast te houden binnen het gebied door te infiltreren of in groenzones te bergen.

Doel 1.1: Provinciale en hoofdontsluitingswegen blijven toegankelijk Tijdens extreme neerslag is het van groot belang dat hulpdiensten tijdig overal kunnen komen. Daarnaast is het zeer gewenst dat het maatschappelijke leven niet te zeer ontwricht raakt. Hiervoor is goed afstemming tussen gemeente en de hulpdiensten tijdens calamiteiten nodig (o.a. noodmaatregelen (waar wel/niet pompen, waar naartoe), welke alternatieve wegen zijn er en eventueel benodigde preventieve maatregelen. Door ervoor te zorgen dat de belangrijkste verkeersroutes toegankelijk blijven, wordt de kans dat bijvoorbeeld een ambulance niet op tijd bij een hartstilstand kan komen verkleind. Doel 1.2: Schade en uitval voorkomen van vitale objecten Vitale objecten zijn bijvoorbeeld hoofd- en middenstations van elektriciteit, hoofdstations telecom, brandweerkazerne en de gemeentelijke archieven. Maar ook zorgcentra, VVT-instellingen (verpleging, verzorging, thuiszorg) kunnen als vitaal object worden gekenmerkt. Het is zeer ongewenst dat vitale objecten bij de referentiebui schade oplopen of dat ze uitvallen (denk aan elektriciteit). Op basis van het Systeemoverzicht Stedelijk Water (SSW) en stresstesten moet daarom worden vastgesteld welke kritieke infrastructuur (met name elektriciteit) risico loopt bij extreme neerslag en er moet worden besproken of hier maatregelen voor nodig zijn.

Doel 1.3: Beperken van schade aan gebouwen infrastructuur en voorzieningen In bestaand gebied is de hemelwaterafvoer niet overal zo ingericht dat er bij de referentiebui geen water woningen en bedrijven in zal lopen. Het elimineren van dat risico kan op locaties te kostbaar worden. Waar dit doelmatig kan, verkleinen we het risico op schade in samenwerking met burgers en bedrijven. Dit is lokaal maatwerk. Voor nieuwbouw stellen we de eis dat bij de referentiebui geen water panden mag inlopen. Ook houden we bij (nieuwe) speellocaties en bij renovaties rekening met een water robuuste inrichting.

Bij zeer extreme neerslag is een zekere mate van water op straat onvermijdbaar en vaak ook acceptabel. We spreken over wateroverlast als er sprake is van schade en/of vergrote maatschappelijke risico’s.

STRATEGIE KLI M AATADAPTATI E G EM EE N T E H A L D E R B E R G E

Doel 1.4: Bewustzijn bij inwoners over de gezondheidsrisico’s van water op straat uit gemengde riolering Het is ondertussen een bekend beeld in den lande; kinderen die in zwempak door diepe plassen op straat waden of die op een luchtbed ronddobberen. Dit is echter niet zonder risico’s voor de (volks)gezondheid. Aangezien extreme neerslag, en dus water op straat, in de toekomst vaker zal voorkomen is het gewenst meer bewustzijn te creëren over de risico’s van water op straat. Door inwoners bewust te maken van deze risico’s kunnen infectie ziektes voorkomen worden. Daarnaast wordt er ingezet op meer onderzoek naar de risico’s in samenwerking met de GGD. Doel 1.5: Duurzame en klimaatbestendige bedrijventerreinen Bedrijventerreinen zijn door de vaak hoge verhardingsgraad gevoelig voor hittestress en wateroverlast. Gemeente Halderberge zet al sinds enige tijd in op het verduurzamen van de bedrijventerreinen en blijft dit doen. Ook worden ondernemers zelf gestimuleerd hier actief mee aan de slag te gaan. Doel 1.6: Mogelijkheden bodem leidend laten zijn Door water en bodem sturend te laten zijn in de ruimtelijke ordening, kunnen we in Nederland ook in de toekomst met een ander en grillig klimaat blijven leven, wonen en werken. In een veilige omgeving, met een gezonde bodem, voldoende en schoon water (kamerbrief “water en bodem sturend”25 november 2022).

Waar mogelijk wordt water daarom lokaal vastgehouden. Waar de bodem hier geschikt voor is gebeurt dit in de bodem.

ST R AT E G I E K L I M A ATA D A P TAT I E G E M E E N T E H A L D E R B E R G E

2.4.2. Thema 2: hittestress Ambitie: Halderberge houdt het hoofd koel Strategisch beleid Tijdens perioden van hitte biedt de gebouwde omgeving een gezonde en aantrekkelijke leefomgeving. Halderberge is een plek waar het ook in de zomer goed leven is. Een groene kern is een koele kern. Binnen de bebouwde kom liggen koele, groene, oasen. Belangrijke looproutes naar voorzieningen zijn goed beschaduwd, waar mogelijk door groen/bomen. Doel 2.1 We beperken de nadelige gevolgen van extreme hitte Bij extreme hitte heeft de gemeente Halderberge een lokaal hitteplan wat zich richt op het beter functioneren van individuele verzorgers en professionals, zorginstellingen en maatschappelijke organisaties tijdens de periode van hitte. Doel 2.2: In de gemeente zijn voldoende koelteplekken (conform concept landelijke maatlat) Het vergroenen van de buitenruimte helpt tegen hittestress, met name door bomen. Daarnaast kan groen helpen de leefbaarheid te vergroten en heeft groen een positief effect op de gezondheid van mensen. Vergroenen wordt in Halderberge altijd meegenomen bij projecten in de openbare ruimte. Bij projecten op hitte hotspots wordt prioriteit gegeven aan mogelijkheden tot vergroening. Conform landelijke maatlat heeft gemeente Halderberge de ambitie om voor iedere inwoner binnen de bebouwde kernen een koelteplek te hebben binnen 300 meter.

Een koelteplek is een plaats van minimaal 200m2 met groen en schaduw. Doel 2.3 Gaan voor een duurzame en klimaatbestendige leefomgeving Naast het creëren van koelteplekken zet de gemeente Halderberge bij ieder werk in op een duurzame en klimaatbestendige leefomgeving bijvoorbeeld door waar het kan te vergroenen.

Doel 2.4: Bewuste inwoners die weten hoe ze zichzelf en hun (huis)dieren moeten beschermen tegen hitte Veel risico’s van hittestress kunnen worden verminderd door bewustwording. Met name voor kwetsbare groepen zoals 75+’ers is het belangrijk dat zij weten hoe zij moeten handelen bij hittestress. Ook huisdieren en vee kunnen veel last hebben van de hitte en zullen beschermd moeten worden. Gezien het belang wordt er ingezet op herhaald informeren. Dit moet leiden tot een verbeterd bewustzijn van inwoners over het eigen welzijn en het welzijn van (huis)dieren. Doel 2.5 Leefbaar houden centra en gemeentelijke gebouwen tijdens extreme hitte Er wordt ingezet op het beperken van de hittestress in gemeentelijke gebouwen zoals scholen. Waar mogelijk faciliteren we lokale ondernemers die hittestress in de centra willen tegengaan. Doel 2.6 Blauwalg zo veel mogelijk voorkomen Blauwalg is een probleem wat zich extra voordoet tijdens extreme hitte. Er wordt actief samengewerkt met waterschap Brabantse Delta om de waterkwaliteit te verbeteren en blauwalg-problemen zoveel mogelijk te voorkomen. Doel 2.7 Rekening houden met hittestress bij isolatie Isolatie is een middel om hittestress in woningen te verminderen, waarbij ventilatie een belangrijk ander punt vormt. Gemeente Halderberge neemt dit expliciet mee in overleggen met de woningbouw en informeert waar nodig burgers en bedrijven.

Doel 2.8 Slimme combinaties maken met bijvoorbeeld de energietransitie Bij klimaatadaptieve maatregelen wordt er altijd gekeken of er gekoppeld kan worden met andere thema’s zoals de opwek van duurzame energie. Klimaatadaptieve maatregelen zo min mogelijk beperkend laten zijn voor het opwekken van energie.

STRATEGIE KLI M AATADAPTATI E G EM EE N T E H A L D E R B E R G E

Figuur 4 | deel van de “bomenposter” te vinden op https://klimaatadaptatienederland.nl/actueel/actueel/nieuws/2018/positieve-effecten/

2.4.3. Thema 3 3: droogte Ambitie: Halderberge is voorbereid op extreme droogte Strategisch beleid Halderberge is voorbereid op droogte. Het gemeentelijk groen kan tegen een stootje en er is een goede communicatie met inwoners en overige stakeholders over de risico’s. Langdurige droogte leidt niet tot structurele schade aan bebouwing, funderingen, wegen, natuur, landbouw, water en vitale en kwetsbare functies. Doel 3.1 Gaan voor een duurzame en klimaatbestendige leefomgeving Sommige bomen en planten kunnen beter tegen droogte of hitte dan andere. Bij vervanging van groen, of aanleg van nieuw groen, houden we rekening met de klimaatverandering (zie figuur 4). Doel 3.2 Beperken risico bos- en bermbranden Er komt verder inzicht in het extra risico van bos- en bermbranden door de klimaatverandering.

Doel 3.3 Bewustzijn over het risico van verzakkingen vergroten Ook in de gemeente Halderberge is er schade door verzakkingen door droogte. Waar hierdoor (grote) problemen ontstaan informeert de gemeente en geeft (praktische) hulp aan getroffenen. Doel 3.4: Makkelijk toegankelijke verharde oppervlakken koppelen we af en hemelwater infiltreren we waar mogelijk in de bodem We streven naar een zo natuurlijk mogelijk watersysteem. Dit betekent dat we hemelwater graag op de plek waar het land willen infiltreren. Dit helpt zowel bij het beperken van hemelwateroverlast als bij het tegengaan van verdroging. We zetten actief in op het afkoppelen van makkelijk toegankelijke verharde oppervlakten en doen dit op zo’n manier dat het hemelwater in de bodem kan infiltreren. Waar mogelijk combineren wij dit met het vergroenen van de buitenruimte. Afkoppelen is echter geen doel op zich. Voordat de keuze voor afkoppelen wordt genomen worden alle belangen afgewogen. Mogelijke

ST R AT E G I E K L I M A ATA D A P TAT I E G E M E E N T E H A L D E R B E R G E

nadelen (afkoppelen kan bijvoorbeeld verhoging van de grondwaterstand veroorzaken met natte kelders als gevolg) worden altijd in de besluitvorming meegenomen. Ook wordt er rekening gehouden met de cultuurwaarde van het gebied. Doel 3.5: gebruik de lagenbenadering om het bodemgebruik te reguleren Waterberging boven de grond wordt bekeken in het kader van het gehele ruimtegebruik (naast de bodem).

2.4.4. Thema 4: Waterveiligheid Ambitie: de gemeente Halderberge zet in op maximale waterveiligheid voor de inwoners nu en in de toekomst Strategisch beleid Nooit meer een overstroming kan de gemeente Halderberge niet garanderen. De verantwoordelijkheid voor preventie ligt bij andere overheden. De gemeente kan echter wel meewerken, meedenken en bewustwording creëren. De veiligheid en gezondheid van inwoners is immers erg belangrijk. De gebouwde omgeving en landelijk gebied is via gevolgbeperking voorbereid op overstromingen door dijkdoorbraken. Doel 4.1 De inwoners van de gemeente Halderberge zijn zich bewust van wat ze moeten doen in geval van een overstroming De kans op een overstroming van (een deel van) de gemeente Halderberge is niet groot, maar ook zeker niet uitgesloten. Dit hangt met name samen met de waterveiligheid in de zuidelijke randstad en de waterberging in het Volkerak Zoommeer. Om het aantal slachtoffers te beperken is het belangrijk dat mensen voorbereid zijn op een overstroming en weten wat ze moeten doen als het toch gebeurt (bijvoorbeeld horizontaal of verticaal evacueren). Doel 4.2: Meerlaagse veiligheid geborgd in beleid Het principe van meerlaagse veiligheid wordt geborgd in het gemeentelijke beleid en in de omgevingsplannen.

2.4.5. Thema 5: Biodiversiteit Ambitie: de gemeente Halderberge werkt actief aan een diverse en robuuste biodiversiteit Strategisch beleid Gemeente Halderberge wil bijdragen aan het herstellen en vergroten van biodiversiteit in de gemeente. Bij het toepassen van Klimaatadaptatieve maatregelen prefereren groenblauwe structuren en gebiedseigen biodiversiteit boven ‘grijze’ oplossingen. Doel 5.1 Het leveren van een bijdrage aan het herstel van de biodiversiteit Er is actieve aandacht voor diversiteit in groen bij o.a. reconstructies en nieuwbouw van woningen, bedrijventerreinen, en openbare voorzieningen (bijv. speellocaties). Doel 5.2 Versterken groenblauwe structuren stedelijk gebied Een robuuste groenblauwe structuur helpt bij het behouden van biodiversiteit en vergroot de leefbaarheid. De groenblauwe structuur wordt meegenomen bij renovaties en uitbreidingen. Doel 5.3 Ontstenen openbaar gebied Bij renovaties wordt actief gekeken naar de mogelijkheden om openbaar gebied te vergoenen ten behoeve van leefbaarheid, biodiversiteit, duurzame energieopwekking en hittestress.

2.4.6. Thema 6: gemeente Halderberge; een klimaatadaptieve organisatie Om de bovenstaande doelen te bereiken is het noodzakelijk van de gemeente een klimaatadaptieve organisatie te maken. Klimaatadaptatie wordt zodanig ingebed in beleid, plannen en processen dat vanaf heden de gemeente Halderberge klimaatadaptatie bij elk project en proces automatisch meeneemt. In de beleidstabel (bijlage 1) zijn hiervoor enkele algemene beleidsuitgangspunten opgenomen.

STRATEGIE KLI M AATADAPTATI E G EM EE N T E H A L D E R B E R G E

ST R AT E G I E K L I M A ATA D A P TAT I E G E M E E N T E H A L D E R B E R G E

Bijlage 1: beleidstabel Waar beleid in onderstaande tabel opgenomen is uit bestaand beleid is dit beleidsstuk vermeld.

AMBITIES

DOEL/STRATEGIE

OMSCHRIJVING BELEID

(VOORBEELD) MAATREGEL

Doel 1.1 Provinciale en hoofdontsluitingswegen blijven toegankelijk

Afstemming gemeente en de hulpdiensten tijdens calamiteiten verbeteren (o.a. noodmaatregelen (waar wel/niet pompen, waar naartoe), welke alternatieve wegen zijn er en eventueel benodigde preventieve maatregelen

Risicodialoog met hulpdiensten

Doel 1.2 Voorkomen van schade en uitval van vitale objecten

Op basis van het Systeemoverzicht Stedelijk Water (SSW) en stresstesten vaststellen welke kritieke infrastructuur (met name elektriciteit) risico loopt bij extreme neerslag en bespreken of hier maatregelen voor nodig zijn

Risicodialoog met NUTS-bedrijven

Inzicht hebben in het functioneren van het gehele watersysteem onder reguliere omstandigheden, maar ook onder stress. Onderdeel hiervan is het opnieuw uitvoeren van stresstesten naar de nieuwe klimaatinzichten en het beoordelen van risico’s voor panden, infrastructuur en voorzieningen.

Systeemoverzicht Stedelijk Water (SSW)

Met bewoners en eventuele andere stakeholders bepalen of er maatregelen gewenst zijn en zo ja; bepalen welke maatregelen

Metingen in de riolering

Waterberging eisen bij ontwikkelingen Conform landelijk ‘startpunt’ wordt uitgegaan van een eis dat een bui van 70mm/1 uur (een bui met een herhalingstijd van eens per 100 jaar in het klimaat van 2050) geen schade veroorzaakt.

Risicodialogen bij bekende water-opstraat locaties of naar aanleiding van resultaten SSW.

Wateroverlast

Hevige neerslag leidt niet tot schade aan gebouwen, infrastructuur & voorzieningen. Vitale functies en voorzieningen blijven beschikbaar. (Regionale strategie en uitvoerings-agenda Klimaatadaptatie Waterkring West)

De regio klimaatbestendig en waterrobuust in 2050 zodat we goed kunnen omgaan met extremen (Regionale strategie en uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie Waterkring West)

Doel 1.3 Beperken van schade aan gebouwen infrastructuur en voorzieningen

Bij nieuwe speellocaties en bij renovaties rekening houden met een water robuuste inrichting (Speelbeleid) De eis ‘klimaatbestendig’ opnemen in ons programma van eisen voor ruimtelijke ontwikkelingen en hier sterk(er) op sturen binnen het proces van de Watertoets. (Gemeentelijk Rioleringsplan)

Risicodialoog wateroverlast speellocaties en klimaatadaptieve maatregelen uitvoeren

Inzetten op vasthouden van water op particulier terrein

Subsidie voor groene daken, het vergroenen van tuinen, waterpasserende verharding en het afkoppelen

Hemelwaterafvoer en openbare ruimte waterrobuust maken waar dit doelmatig kan

Aangepast beleid hemelwateroverlast bestaand gebied (Gemeentelijk Rioleringsplan) in overleg binnen Waterkring West.

Bij veranderingen in de openbare ruimte een voorbeeldfunctie vervullen (vergroenen, waterrobuust)

Aangepast beleid hemelwateroverlast (GRP) in overleg binnen Waterkring West.

Nieuwbouw waterrobuust aanleggen

Standaard hemelwaterstresstest bij nieuwbouw

STRATEGIE KLI M AATADAPTATI E G EM EE N T E H A L D E R B E R G E

AMBITIES Wateroverlast

Hittestress

Tijdens perioden van hitte biedt de gebouwde omgeving een gezonde en aantrekkelijke leefomgeving. (Regionale strategie en uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie Waterkring West)

DOEL/STRATEGIE

OMSCHRIJVING BELEID

(VOORBEELD) MAATREGEL

Doel 1.4 Bewustzijn inwoners over de gezondheidsrisico’s van water op straat uit gemengde riolering

Actief naar buiten treden en gesprekken aangaan met de bewoners om zo het bewustzijn ten aanzien van de klimaatverandering te vergroten

Jaarlijkse communicatie over risico’s water-op-straat tijdens de Week van ons Water

Doel 1.5 Duurzame en klimaatbestendige bedrijventerreinen

In 2025 is ingezet op verduurzamen en klimaatbestendig maken van bedrijventerreinen. Verduurzamen en klimaatadaptatie zijn opgaven die we […] centraal stellen bij de herinrichting van de centrumgebieden en de transformatie van de panden. Ook worden ondernemers zelf gestimuleerd hier actief mee aan de slag te gaan (Gemeente, Economische Visie)

In kaart brengen welke risico’s er spelen op bedrijventerreinen door klimaatverandering

Doel 1.6 Mogelijkheden bodem leidend laten zijn

Waar mogelijk wordt bij extreme neerslag hemelwater lokaal vastgehouden. Waar dit kan gebeurt dit ook in de bodem.

Mogelijkheden vasthouden water en risico’s bij extreme neerslag nader bekijken in het SSW

Doel 2.1 We beperken de nadelige gevolgen van extreme hitte (Gemeente – Omgevingsvisie)

Vastgesteld lokaal Hitteplan volgens de landelijke handreiking Lokaal Hitteplan (een lokaal Hitteplan richt zich op het beter functioneren van individuele verzorgers en professionals, zorginstellingen en maatschappelijke organisaties tijdens een periode van hitte)

Een lokaal Hitteplan (incl. communicatiestrategie bewoners)

Doel 2.2 In de gemeente zijn voldoende koelteplekken (aantrekkelijke leefomgeving)

Beter zicht op risico’s van hittestress in het openbaar gebied en de mogelijkheden om koelteplekken te creëren. Nadere verkenning van mogelijk benodigde schaduwplekken. Conform landelijke richtlijnen heeft gemeente Halderberge de ambitie om voor iedere inwoner binnen de bebouwde kernen een koelteplek te hebben binnen 300 meter. Een koelteplek is een plaats van minimaal 200m2 met groen en schaduw.

Verbeterde koeltekaart van klimaateffectatlas.nl gebruiken bij ontwikkelingen. Gesprek met bedrijventerreinen over leefbaarheid van de terreinen.

Doel 2.3 Gaan voor een duurzame en klimaatbestendige leefomgeving (Gemeente – Groenbeleidsplan)

Koelte vast onderdeel van het gemeentelijke beleid, onder andere bij speellocaties

Extra bomen planten, die zorg kunnen dragen voor schaduwwerking (Groenbeleidsplan) 30 extra bomen planten bij speellocaties (Speelbeleid)

Doel 2.4 Bewuste inwoners die weten hoe ze zichzelf en hun (huis)dieren moeten beschermen tegen hitte

Verbeterd bewustzijn van inwoners over het eigen welzijn en het welzijn van (huis)dieren

Informeren van kwetsbare groepen voorafgaand aan een verwachte hittegolf

Doel 2.5 Leefbaar houden centra en gemeentelijke gebouwen tijdens extreme hitte

Tijdens extreme hitte faciliteren we mogelijkheden om gebruik te blijven maken van horeca en winkels

Centra vergroenen waar mogelijk Rekening houden met hittestress bij herinrichting winkelstraten

Verminderen hittestress in scholen en andere panden onder (gedeeltelijke) gemeentelijke verantwoordelijkheid.

Overleg met schoolbesturen over hittestress Schoolpleinen actief vergroenen

Doel 2.6 Blauwalg zo veel mogelijk voorkomen

We werken actief samen met waterschap Brabantse Delta om de waterkwaliteit te verbeteren

Doel 2.7 Rekening houden met hittestress bij isolatie

Door goed uitgevoerde isolatie is hittestress in woningen te verminderen. Gemeente Halderberge neemt dit expliciet mee in overleggen met woningbouw en informeert waar nodig inwoners en bedrijven/ ondernemers.

Doel 2.8 Slimme combinaties maken met bijvoorbeeld de energietransitie

Bij klimaatadaptieve maatregelen kijken of het gekoppeld kan worden aan opwek van duurzame energie Klimaatadaptieve maatregelen zo min mogelijk beperkend laten zijn voor het opwekken van energie

Groene daken combineren met zonnepanelen Het vergroenen/planten van bomen moet zo min mogelijk ten koste gaan van energieopwekking uit zon

ST R AT E G I E K L I M A ATA D A P TAT I E G E M E E N T E H A L D E R B E R G E

AMBITIES

Droogte

Langdurige droogte leidt niet tot structurele schade aan bebouwing, funderingen, wegen, natuur, landbouw, water en vitale en kwetsbare functies. (Regionale strategie en uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie Waterkring West)

Waterveiligheid

De gebouwde omgeving en landelijk gebied is via gevolgbeperking voorbereid op overstromingen door dijkdoorbraken. (Regionale strategie en uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie Waterkring West)

DOEL/STRATEGIE

OMSCHRIJVING BELEID

(VOORBEELD) MAATREGEL

Doel 3.1 Gaan voor een duurzame en klimaatbestendige leefomgeving (Gemeente – Groenbeleidsplan)

Geleidelijk steeds klimaatrobuuster groen in de gemeente

Verder toepassen van klimaatbestendige beplanting)

Doel 3.2 Beperken risico bos- en bermbranden

Inzicht in het extra risico van bos- en bermbranden door de klimaatverandering

Kaart met risicovolle locaties en lijst met mogelijke maatregelen om invulling te geven aan Brabantse Bossenstrategie (Waterkring West)

Doel 3.3 Bewustzijn over het risico van verzakkingen vergroten

Ook in de gemeente Halderberge is er schade door verzakkingen door droogte. Waar hierdoor (grote) problemen ontstaan informeert de gemeente en geeft (praktische) hulp aan getroffenen.

Doel 3.4 Makkelijk toegankelijke verharde oppervlakken koppelen we af en infiltreren waar mogelijk in de bodem

Stimuleren afkoppelen

Afkoppelen opnemen in programma water / GRP+

Goed inzicht naar de mogelijkheden om lokaal water te infiltreren. Inventarisatie ‘overbodige’ verhardingen en inventarisatie van de doorlatendheid van de bodem.

Kansenkaart verhardingen en infiltratie

Samen met Stichting Steenbreek kan verder worden nagedacht over de mogelijkheden om te vergroenen

Door aan te sluiten bij operatie Steenbreek stimuleren we ook ontharding bij bestaande woningen (Gemeentelijk Rioleringsplan)

Subsidieregeling voor afkoppelen en voor water infiltreren

Subsidie voor groene daken, het vergroenen van tuinen, waterpasserende verharding en het afkoppelen (2021-2023) (website gemeente Halderberge)

Doel 3.5: Beperken oogstschade buitengebied

Inicht in risico’s droogte (en hitte) in het buitengebied

Risicodialoog oogstschade

Doel 3.6: gebruik de lagenbenadering om het bodemgebruik te reguleren

Waterberging boven en ín de grond wordt bekeken in de context van het gehele bodemgebruik

Gebruik klimaatonderlegger bij ontwikkelingen

Doel 4.1 De inwoners van de gemeente Halderberge zijn zich bewust van wat ze moeten doen in geval van een overstroming (icm waterberging VZM/ waterveiligheid zuidelijke randstad)

Inwoners weten in welke richting ze moeten evacueren (horizontaal of verticaal) en zijn zich bewust van het risico bij een dijkdoorbraak.

Een communicatieplan en/of draaiboek m.b.t. overstromingen (opgesteld in samenwerking met het waterschap)

Doel 4.2 Meerlaagse veiligheid geborgd in beleid

Meerlaagse Veiligheid wordt meegenomen bij projecten in de openbare ruimte

Meerlaagse veiligheid onderdeel van beleid

STRATEGIE KLI M AATADAPTATI E G EM EE N T E H A L D E R B E R G E

AMBITIES

Biodiversiteit

In het toepassen van Klimaatadaptatieve maatregelen prefereren groenblauwe structuren en gebiedseigen biodiversiteit boven ‘grijze’ oplossingen. (Regionale strategie en uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie Waterkring West)

DOEL/STRATEGIE

OMSCHRIJVING BELEID

(VOORBEELD) MAATREGEL

Doel 5.1 Het leveren van een bijdrage aan het herstel van de biodiversiteit (Gemeente – Groenbeleidsplan, Speelbeleid)

Actieve aandacht voor diversiteit in groen bij o.a. reconstructies en nieuwbouw van woningen, bedrijventerreinen, en openbare voorzieningen (bijv. speellocaties)

Biodiversiteit in Groenbeleidsplan: o.a. een grotere verscheidenheid van plantsoorten toepassen, realiseren van een bloemrijke graszone tussen het kort gemaaid gras en de hoog opgroeiende beplanting (bosplantsoen), en het tijdelijk inzaaien met een bloemenmengsel van braakliggende gronden Biodiversiteit in Speelbeleid: wilde bloemen zaaien en vogelhuisjes en insectenhotels ophangen bij speellocaties

Doel 5.2 Versterken groenblauwe structuren stedelijk gebied

Vastleggen doel, belang en methode meenemen groenblauwe structuren stedelijk gebied

Strategie voor groenblauwe structuuraanpak voor stedelijk gebied (Regionale strategie en uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie Waterkring West)

Doel 5.3 Ontstenen openbaar gebied

Bij renovaties wordt actief gekeken naar de mogelijkheden om openbaar gebied te vergoenen ten behoeve van leefbaarheid, biodiversiteit, duurzame energieopwekking en hittestress

Algemene inspanningen voor alle doelen

Klimaatbeleid is (deels) plaatsgebonden. Op locaties waar specifieke eisen worden gesteld aan klimaatadaptatie wordt dit in beleid vastgesteld.

Gebruik van klimaatonderlegger bij opstellen beleid Deelname klimaatregio Waterkring West

Algemeen Nieuwbouw en renovatie klimaatadaptief algemeen

Inwoners zijn bewust rondom klimaatadaptatie

Deelname Klimaatweek Informeren via lokale krant Brede en heldere informatieverstrekking

Nagaan of klimaatadaptieve maatregelen in voldoende mate meegekoppeld worden bij het beheer, onderhoud en herinrichting van de openbare ruimte. Tevens bepalen of de maatregelen voldoende effect sorteren.

Monitoringsprogramma DPRA-Doelen opzetten

Door het gebruik van innovatieve oplossingen worden de kosten en de ruimtelijke impact van klimaatadaptieve maatregelen zo beperkt mogelijk gehouden.

Dubbel ruimtegebruik (bijvoorbeeld groen en waterberging)

Heldere, eenduidige doelen/uitgangspunten/normen voor nieuwbouw

Opnemen eisen uit GRP en groenbeleidsplan in Leidraad Inrichting Openbare Ruimte

De bodem en wat er in en er op mogelijk is, is leidend bij nieuwbouw en renovaties.

Bij uitvoering expliciet rekening houden met energie- en warmtetransitie

ST R AT E G I E K L I M A ATA D A P TAT I E G E M E E N T E H A L D E R B E R G E

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij iBabs is leidend. Bron: https://gemeenteraad.halderberge.nl/api/v1/meetings/550/documents/16073