biljlage 7 Afsprakenkader Arbeidsmigranten West-Brabant CONCEPT 18 november.pdf

AFSPRAKENKADER ARBEIDSMIGRANTEN REGIO WEST-BRABANT CONCEPT Motor van de West-Brabantse economie In de regio West-Brabant werken ruim 28.000 arbeidsmigranten.1 Vaak in onze topsectoren agrofood/biobased en logistiek, de industrie of bij toeleverende bedrijven. Zij houden onze economie draaiend. Nu, maar ook in de toekomst hebben we hen hard nodig. Niet alleen in de primaire sectoren, ook in de technische beroepen knelt het nu en op termijn op de regionale arbeidsmarkt. We willen arbeidsmigranten en hun inzet en talenten daarom binden aan onze regio. Daarvoor creëren wij als West-Brabantse overheden optimale randvoorwaarden, bijvoorbeeld voor goede en humane huisvesting, scholing, zelfbeschikking, gezondheid en integratie. Afgestemde aanpak overheden We constateren dat de noodzakelijke randvoorwaarden op de leefgebieden wonen, werken en welzijn nog niet allemaal goed zijn ingevuld. Daar willen wij als lokale, regionale en provinciale overheden door middel van een afgestemde aanpak aan werken. We houden daarbij uiteraard rekening met onze mogelijkheden en de ontwikkelingen op nationaal niveau. Afstemming binnen West-Brabant (en verder) is nodig om te voorkomen dat een diversiteit aan voorwaarden leidt tot verschuiving van ongewenste situaties. Dit afsprakenkader vormt een stevige basis voor de afgestemde West-Brabantse aanpak.

Arbeidsmigranten in West-Brabant zijn in verschillende sectoren werkzaam. Dit verschilt per gemeente en dit vereist lokaal maatwerk voor het oplossen van de huisvestingsopgave. Met oog voor de verschillende positie van arbeidsmigranten per gemeente (‘couleur locale’) delen we een gemeenschappelijke verantwoordelijkheid voor het verbeteren van de positie van arbeidsmigranten, kunnen we leren van elkaar en maken we hiervoor afspraken. Diversiteit is de kracht van de regio. Gemeenten gebruiken dit afsprakenkader als uitgangspunt en aanvulling op lokaal beleid. Door het vaststellen van deze afspraken geven wij als regio duidelijkheid aan onze partners onder welke voorwaarden zij een bijdrage kunnen leveren aan de regionale opgave rond arbeidsmigranten. Elke gemeente kan binnen dit kader nadere lokale afwegingen maken.

1

Het PON, ‘Arbeidsmigratiecijfers in Brabant’ (januari 2020)

CONCEPT VERSIE t.b.v commissies van advies

Pagina 1 van 10

Samenwerking met partners Het realiseren van goede omstandigheden voor arbeidsmigranten is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van overheid en partners waaronder uitzendbureaus, werkgevers, huisvesters, woningcorporaties, ontwikkelaars en maatschappelijke organisaties. Zij zijn onderling afhankelijk en complementair in hun rollen. Zo zorgen slechte huisvesting en/of arbeidsomstandigheden voor negatieve beeldvorming en minder draagvlak en daarmee ondermijning van de lokale en regionale economie. Daarom vinden wij het belangrijk om in een vroegtijdig stadium in gesprek te zijn met deze partijen. Want alleen samen en door rechtstreeks in contact te zijn met hen en met de arbeidsmigrant zelf komen we verder.

Ambitie Als burgemeesters en wethouders van de West-Brabantse gemeenten, als strategisch beraad van de Regio West-Brabant en als college van gedeputeerde staten van de provincie NoordBrabant vinden we het belangrijk dat arbeidsmigranten hier onder fatsoenlijke omstandigheden kunnen werken, verblijven en gebruik kunnen maken van voorzieningen.

Doel Met dit afsprakenkader spreken wij gezamenlijk uit welke verantwoordelijkheid wij willen nemen ten aanzien van arbeidsmigratie in de regio West-Brabant, welke randvoorwaarden wij stellen en op welke wijze wij gezamenlijk willen optrekken met onze partners.

CONCEPT VERSIE t.b.v commissies van advies

Pagina 2 van 10

Afspraken Wonen 1. Opgave

a. De gemeenten in West-Brabant voelen zich tenminste verantwoordelijk voor voldoende en kwalitatief goede huisvesting voor het aantal arbeidsmigranten dat in hun eigen dan wel in andere gemeenten binnen de regio werkzaam is. b. Gemeenten zijn bij de huisvesting van arbeidsmigranten faciliterend en voorwaarden stellend; zij zorgen voor actuele beleidskaders en –regels. Voor 2022 heeft iedere gemeente beleidskaders en -regels die niet ouder zijn dan 1 januari 2018. c. Gemeenten zijn medeverantwoordelijk voor toezicht en handhaving en een goede communicatie over de geldende regelgeving naar alle partijen. d. Marktpartijen zijn verantwoordelijk voor de realisatie van kwalitatief goede huisvesting voor short- en mid stay arbeidsmigranten, de arbeidsmigranten die niet permanent verblijven. e. Voor arbeidsmigranten die zich permanent willen vestigen in West-Brabant geldt dat zij eenzelfde positie hebben op de woningmarkt (zowel huur als koop) als andere inwoners.

2. Kwaliteit a. Alle nieuwe huisvesting voor arbeidsmigranten dient minimaal te voldoen aan de kwaliteitsnorm Stichting Normering Flexwonen (SNF) of Agrarisch Keurmerk Flexwonen (AKF) of een nieuw landelijk vastgesteld keurmerk. Geclusterde huisvesting dient tevens hiervoor te zijn gecertificeerd. b. Als gemeente stimuleren we dat alle bestaande huisvesting voor arbeidsmigranten aan 1 van bovengenoemde keurmerken voldoet. c. Slaapplaatsen mogen niet per etmaal aan twee verschillende huurders (dag- en nachtploeg) verhuurd worden. d. Aan eigenaren/verhuurders van geclusterde huisvesting in complexen/pensions leggen gemeenten eisen op ten aanzien van het beheer, communicatie, kwaliteitsnormen, registratie en onderhoud. Hiervoor worden beschikbare instrumenten benut als (anterieure)overeenkomst en/of exploitatievergunning dan wel nieuw juridisch instrumentarium (verhuurdersvergunning) wanneer deze beschikbaar is.

3. Locatie

a. Samenwerkende gemeenten en provincie spannen zich gezamenlijk in om - samen met marktpartijen - geschikte locaties voor huisvesting van arbeidsmigranten te vinden en te legitimeren. b. Bij het zoeken van passende huisvestingslocaties voor arbeidsmigranten wordt uitdrukkelijk gekeken naar de mogelijkheden voor het benutten van leegstand of leegkomend vastgoed, zoals kantoren, hotels en maatschappelijk vastgoed. CONCEPT VERSIE t.b.v commissies van advies

Pagina 3 van 10

c. In bestaand stedelijk gebied vindt geclusterde huisvesting bij voorkeur niet plaats in de bestaande woningvoorraad in woonwijken. Wanneer kamerverhuur wordt toegestaan wordt in het kader van de leefbaarheid clustervorming in woonwijken voorkomen door spreiding. d. Situering van (grotere) geclusterde huisvestingsvoorzieningen voor kort verblijf (short en mid stay) in gemengde (overgangs)zones, waar wonen niet de dominante functie is, is mogelijk. e. Situering van grotere huisvesting op (randen van) bedrijventerreinen is een optie op basis van maatwerk waarbij geldt: 1. Dat er voor arbeidsmigranten een aantoonbaar gezond leefklimaat kan worden gegarandeerd; 2. Dat de huisvesting geen belemmering mag zijn voor het functioneren van het bedrijventerrein; 3. Dat de locatie goed ontsloten is. f. Huisvesting van short en mid stay arbeidsmigranten in het buitengebied is mogelijk op het terrein van agrariërs waarbij de betreffende arbeidsmigranten werkzaam zijn. g. Huisvesting van short stay arbeidsmigranten in het buitengebied kan mogelijk plaatsvinden op basis van maatwerk en afhankelijk van de ligging en ontsluiting.

4. Beheer a. Voorafgaand aan de realisatie van een (grootschalige) geclusterde huisvestings is een omgevingsdialoog noodzakelijk met afspraken over o.a. beheer. b. Voor geclusterde huisvestingslocaties dient een beheerder te worden aangewezen. Deze zorgt voor beheer en onderhoud van de huisvesting en is de contactpersoon voor bewoners, omgeving en instanties (waaronder gemeente). c. Binnen het beheer valt onder andere het toezien op de veiligheid van de bewoners, het bijhouden van een adequate financiële en huuradministratie en het zijn van een aanspreekpunt voor de omwonenden, politie of gemeente.

5. Omgeving a. De eerste verantwoordelijkheid voor draagvlak en communicatie over de ontwikkeling van een locatie ligt bij de initiatiefnemer. b. De gemeente heeft een verbindende rol en ondersteunt de initiatiefnemer bij de omgevingsdialoog voorafgaand aan de vergunningverlening en de ontwikkelfase van de locatie.

CONCEPT VERSIE t.b.v commissies van advies

Pagina 4 van 10

Economie/arbeidsmarkt 1. Vestiging bedrijven a. In de regionale afspraken bedrijventerreinen West-Brabant 2019-2023 zijn afspraken vastgelegd over huisvestingsvraagstukken op bedrijventerreinen in West-Brabant. b. Als regio spreken we uit dat we niet alleen de economische bedrijvigheid omarmen, maar ook de werknemers (arbeidsmigranten) die daarbij horen. c. Met bedrijven die zich nieuw willen vestigen in onze gemeente en met bestaande bedrijven die willen uitbreiden, maken gemeenten afspraken over de realisatie van huisvesting van arbeidsmigranten die daar komen werken. d. We zetten ons in voor robotisering en automatisering om innovaties te stimuleren en bij te dragen aan het oplossen van het arbeidsmarkt vraagstuk. De Regionale Economische Ambitie (Economic Board West-Brabant, gedragen door 16 gemeenteraden, onderwijsveld en bedrijfsleven, waaronder VNO-NCW) benoemt de urgentie om tot vernieuwing en innovatie te komen met een focus op digitalisering, automatisering en robotisering. Dit zal leiden tot een ander type werkgelegenheid. Gemeenten en REWIN betrekken deze gewenste ontwikkeling consequent bij de gesprekken die zij voeren met bestaande en nieuwe bedrijvigheid in relatie tot de inzet en huisvesting van arbeidsmigranten. e.

In de gesprekken die de samenwerkende gemeenten in het kader van het regionaal beleid bedrijventerreinen voeren met particuliere eigenaren van werklocaties, wordt ingezet op aansluiting van deze eigenaren op de regionaal gewenste ontwikkelingen, onder andere wat betreft de omgang met arbeidsmigranten.

2. Werkplek De werkplek en andere plaatsen binnen het bedrijf moeten veilig en gezond zijn. Wanneer dit niet het geval is, moet de productie-inrichting worden aangepast. De coronamaatregelen worden gekoppeld aan de ARBO-catalogus, zodat ze worden getoetst door de Inspectie SZW. Het uitvoeren van risico-inspecties wordt gedaan door de Inspectie SZW en GGD.

3. Scholing We informeren onze lokale bedrijven (uitzenders en andere ondernemers) over scholingsmogelijkheden voor arbeidsmigranten. Hieronder verstaan we in ieder geval taalcursussen Nederlands. Het aanbod is daarnaast gericht op de toekomstige vraag van de topsectoren agrofood/biobased, logistiek, maintenance en creatieve dienstverlening.

4. Publiekscampagne Wij starten een publiekscampagne om het belang van arbeidsmigranten voor onze regionale economie uit te venten.

CONCEPT VERSIE t.b.v commissies van advies

Pagina 5 van 10

Welzijn 1. Positie arbeidsmigrant

a. b.

Binnen onze mogelijkheden verbeteren we de positie van arbeidsmigranten door het loskoppelen van werk, huisvesting en zorgverzekering. Het is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van werkgevers, uitzendbureaus en huisvesters dat wordt toegezien op het welzijn van arbeidsmigranten en dat zij voldoende bescherming krijgen. De diverse ketenpartners kunnen hierop individueel worden aangesproken.

2. Registratie a. Partijen vinden een betere registratie van arbeidsmigranten erg belangrijk. Afhankelijk van de termijn waarop via nieuwe wetgeving de registratie beter geborgd wordt, onderzoeken de gemeenten de mogelijkheid om te komen tot een éénduidig regionaal registratiesysteem. Dit in samenwerking met marktpartijen. Samenwerking kan bovendien efficiency voordelen opleveren. b. De werkgever of huisvester dient arbeidsmigranten bij hun in dienst aan te sporen zich in te schrijven in het BRP of bij het RNI-loket. Daar moet niet alleen het woonadres in het thuisland worden opgenomen, zoals nu het geval is, maar ook het actuele verblijfsadres in Nederland en de contactgegevens van de arbeidsmigrant.

3. Verantwoordelijkheid bedrijven, huisvesters en uitzendbureaus Lokaal of (sub)regionaal sluiten we convenanten met (grote) bedrijven, huisvesters en uitzendbureaus waarin we afspraken vastleggen over m.n. het werken met gecertificeerde huisvesters en uitzendbureaus, de in- en uitschrijving, de rol van werkgevers op het gebied van taal, participatie en informatievoorziening aan arbeidsmigranten.

4. Keurmerk a. We werken alleen samen met uitzendbureaus die aangesloten zijn bij de branchevereniging ABU of NBBU én beschikken over het keurmerk SNA. Dit keurmerk vertegenwoordigt kwaliteitseisen, onder andere op het gebied van arbeidsvoorwaarden, afdracht van sociale premies, veiligheid op de werkvloer en gedragsregels. Ook wordt hiermee geborgd dat bij de beëindiging van het arbeidscontract (zowel opzegging door werkgever als werknemer) een bewoner nog minimaal 1 maand gebruik kan maken van de huisvesting om in die periode andere huisvesting te zoeken. b. We spreken ons uit tegen malafide bedrijven.

CONCEPT VERSIE t.b.v commissies van advies

Pagina 6 van 10

5. Verzekering Wanneer een arbeidsmigrant in Nederland aan het werk gaat, is hij/zij verplicht om direct een goede zorgverzekering te hebben. Afhankelijk van de termijn waarop via nieuwe wetgeving geborgd wordt dat arbeidsmigranten na afloop van hun arbeidscontract nog 30 dagen verzekerd blijven, stimuleren wij werkgevers hierover afspraken te maken met de zorgverzekeraars. Indien nodig ondersteunen we werkgevers hierbij.

6. Integratie en informatie a. We vinden het belangrijk dat arbeidsmigranten zich welkom voelen in onze regio en dat zij hun weg weten te vinden in onze samenleving en zelfredzaam zijn. Dat geldt zowel voor de arbeidsmigranten die hier korte of langere tijd verblijven als voor degenen die zich permanent vestigen. b. We zetten in op een goede informatievoorziening voor arbeidsmigranten. Wij participeren en investeren gezamenlijk in een informatiepunt voor arbeidsmigranten. c. Gemeenten zorgen voor aansluiting van arbeidsmigranten op gemeentelijke basisvoorzieningen op het gebied van taal, onderwijs, gezondheid, vrije tijd en werk & inkomen, passend bij de status en wensen van de arbeidsmigrant.

7. Uitbuiting a. We spannen ons in om misstanden rondom arbeidsmigranten aan te pakken. Dat doen we in afstemming met het Regionaal Informatie- en Expertise Centrum b. In 2021 werpen we ons op als pilotgebied voor het Flexibel Regionaal Interventie Team (FRIT), gefaciliteerd door de VNG. Hiermee krijgen we inzicht in de “infrastructuur” van arbeidsmigratie in onze regio en maken we afspraken met inspectie SZW, belastingdienst, UWV over de aanpak van misstanden. c. We willen alleen zakendoen met bonafide huisvesters en onderzoeken hoe we malafide bedrijven kunnen weren, bijvoorbeeld door het aanleggen van een regionaal register. Mocht hier op korte termijn wetgeving over komen, dan sluiten wij onze werkwijze hierop aan. d. Gemeenten stellen voor 2022 een plan van aanpak op, gericht op het voorkomen van mensenhandel en arbeidsuitbuiting. Dit is in het interbestuurlijk programma (IBP) afgesproken. De rol van de gemeente richt zich op preventie, signaleren/melden, handhaven en hulpverlenen. De werkgevers en uitzendorganisaties hebben in dit kader van preventie en het signaleren/melden een belangrijke rol. We maken hiervoor gebruik van de handvatten die het RIEC aanbiedt. e. Als decentrale overheid hebben we de taak actief uitbuiting van arbeidsmigranten tegen te gaan.

Bij de regionaal af te stemmen actualisatie van het inkoop- en aanbestedingsbeleid zullen we onderzoeken of goed werkgeverschap als voorwaarde gesteld kan worden.

CONCEPT VERSIE t.b.v commissies van advies

Pagina 7 van 10

Samenwerkingsafspraken 2020-2024 Veel partijen kunnen bijdragen aan de verbetering van de positie en werk-/leefomstandigheden van arbeidsmigranten. Kijken we naar de rol en verantwoordelijkheden van de betrokken overheden, dan staan de gemeenten duidelijk voor de grootste opgave. Zowel op het vlak van regulering, huisvesting en welzijn staan zij aan de lat. Dit onderdeel “samenwerkingsafspraken” openen we met een rolbeschrijving van de partners van dit Afsprakenkader Arbeidsmigranten West-Brabant: gemeenten, regio en provincie. Per werkterrein brengen we vervolgens in tabelvorm de te nemen acties in beeld.

Gemeenten Gemeenten maken in samenspraak met inwoners en betrokken partijen het (integrale) lokale beleid en zorgen voor een doorvertaling ervan naar hun publiekrechtelijk en privaatrechtelijk instrumentarium. Gemeenten hebben invloed op de soort bedrijvigheid op hun grondgebied. Gemeenten reguleren de locaties voor grootschaliger huisvestingslocaties en de spreiding van kamerbewoning in woonwijken, ze faciliteren en zijn voorwaardenscheppend richting initiatiefnemers. Gemeenten hebben een verantwoordelijkheid ten aanzien van werk en inkomen en het sociaal domein. Vanuit diverse portefeuilles is zowel bestuurlijk als ambtelijk inzet nodig. Subregio’s wonen Gemeenten werken op verschillende domeinen op verschillende schalen samen. Qua huisvesting van o.a. arbeidsmigranten gebeurt dit in de 2 subregio’s wonen. Daar vindt afstemming plaats over nieuwe initiatieven voor grootschalige geclusterde huisvesting. Ook wordt daar gesproken over de voortgang van de huisvestingsopgave. Regio West-Brabant Dit samenwerkingsverband van 16 West-Brabantse gemeenten richt zich op het creëren van een aantrekkelijk economisch vestigingsklimaat. Het heeft geen publiekrechtelijke taken of bevoegdheden. Het thema “arbeidsmigranten” komt aan bod in de regionale opgaven op het gebied van economie (topsectoren, bedrijventerreinen, arbeidsmarkt) en ruimte (vitaal platteland).

Provincie Noord-Brabant Het provinciaal bestuur stuurt met haar publiekrechtelijk instrumentarium op het gebruik van de ruimte, o.a. op de benutting ervan voor huisvesting van arbeidsmigranten. Ten behoeve van verbetering van de omstandigheden van arbeidsmigranten heeft de provincie Noord-Brabant een kernteam ingericht met specialisten op het gebied van wonen, werken en welzijn. Dit team is de huidige bestuursperiode beschikbaar voor ondersteuning van de gemeenten en regio bij hun opgaven.

CONCEPT VERSIE t.b.v commissies van advies

Pagina 8 van 10

Wonen 1

Wat Afstemmen nieuwe initiatieven grootschalige geclusterde huisvesting

Niveau Subregio’s

Wie Gemeenten

Wanneer 2021-2024

2

Actualisatie beleidskaders en beleidsregels

Lokaal

2021

3

Nieuwe huisvesting voldoet aantoonbaar aan aangescherpte kwaliteitseisen

Lokaal

Gemeenten van wie beleidsregels ouder zijn dan 2018 Gemeenten

4

Convenanten sluiten met (grote) bedrijven waarin we afspraken vastleggen over: · het werken met gecertificeerde huisvesters en uitzendbureaus; · de in- en uitschrijving; · de rol van werkgevers op het gebied van taal, participatie en informatievoorziening aan arbeidsmigranten. Nog te bepalen instrumentarium inzetten (convenanten, verhuurdersvergunning, overeenkomst, exploitatievergunning) richting initiatiefnemers huisvesting arbeidsmigranten (o.a. over betrekken omgeving, registratie, gebruik, beheer) Maatwerk afspraken locaties voor grootschalige huisvesting Opstellen register van huisvesters met bibob-toets, waarmee gemeenten in zee gaan. Tenzij hier landelijke regelgeving op komt.

Lokaal

Gemeenten

2021-2024

Lokaal

Gemeenten

2021-2024

Lokaal

2021-2024

Lokaal

Gemeenten en provincie Gemeenten

Wat 1 Onderzoek juridisch instrumentarium vestiging/uitbreiding bedrijvigheid met arbeidsmigranten.

Niveau Regionaal

Wie RWB

Wanneer 2021

2 Afspraken met eigenaren werklocaties over volgen regionaal beleid t.a.v. gewenste bedrijvigheid en o.a. afspraken arbeidsmigranten 3 Stimuleren opzetten opleidingsmogelijkheden en taalles en bemiddeling voor arbeidsmigranten via Regionaal Uitvoeringsprogramma West-Brabant werkt met Talent

Lokaal

Gemeenten

2022

Regionaal

RWB

2021-2024

5

6 7

2021-2024

2022

Werken

CONCEPT VERSIE t.b.v commissies van advies

Pagina 9 van 10

Welzijn 1

2 3

Wat Alleen samen werken met uitzendbureaus die aangesloten zijn bij de branchevereniging ABU of NBBU én beschikken over het keurmerk SNA Inrichten Migranten Informatie Punt West-Brabant (fysiek en digitaal) Werkgevers stimuleren met zorgverzekeraars afspraken te maken over verlengen zorgverzekering na ontslag arbeidsmigrant (tenzij landelijke regelgeving komt)

Niveau Regionaal

Wie Gemeenten

Wanneer 2021-2024

Regionaal

Gemeenten en provincie Gemeenten

2021 2022

Regionaal Lokaal

4

Integratie en informatie

Lokaal

Gemeenten

2021-2024

5

Publiekscampagne belang arbeidsmigranten voor WestBrabant. Aansluiten bij landelijke campagne van o.a. Expertisecentrum Flexwonen

Regionaal

RWB, provincie, gemeenten

2021-2024

6

Deelname aan pilot Flexibel Interventie Team van VNG

Regionaal

Gemeenten

2021

7

Plan opstellen om uitbuiting tegen te gaan

Regionaal Lokaal

Gemeenten

2021

8

In inkoop- en aanbestedingsbeleid goed werkgeverschap als voorwaarde stellen

Lokaal

Gemeenten

2022

Wat Afstemming tussen diverse acties

Niveau Regionaal

Bijeenbrengen/uitbreiden beschikbare informatie over werken en wonen arbeidsmigranten in West-Brabant (kwantitatief/ kwalitatief) Opzetten van regionaal registratiesysteem (tenzij er landelijke wetgeving komt) Organiseren regiotafels c.q. netwerkbijeenkomsten met betrokken en relevante partijen

Regionaal

Wie Gemeenten, RWB, provincie Gemeenten, RWB, provincie

Wanneer 2021 t/m 2024 2021-2024

Regionaal

Gemeenten

2021

Regionaal Subregio’s

Gemeenten en provincie

2021-2024

Bijeenbrengen en uitwisselen voorbeelddocumenten

Regionaal

Gemeenten, subregio’s, RWB, provincie

2021-2024

Algemeen

1 2

3 4

5

CONCEPT VERSIE t.b.v commissies van advies

Pagina 10 van 10