bijlage 3 voorstel hart van oudenbosch.pdf

Bijlage 3 bij raadsvoorstel d.d. 17 december 2021

Voorstel Randvoorwaarden herbestemming voormalig kloostercomplex Sint Anna Oudenbosch Inleiding In de raadsvergadering van 15 oktober 2020 is door de gemeenteraad van de gemeente Halderberge besloten in te stemmen met een raadsvoorstel en daaraan gekoppeld amendement dat gaat over de voortgang van het project religieus erfgoed. Vanuit de initiatiefgroep Hart van Oudenbosch wordt in dit document gereageerd op het raadsvoorstel en met name de randvoorwaarden voor Sint Anna. Verder wordt een visie aangeboden vanuit Hart van Oudenbosch op de daadwerkelijke herbestemming van het complex. In de komende weken vinden inventarisatie gesprekken plaats met potentieel betrokken sociale en culturele partijen. Op basis van de uitkomst van deze gesprekken, volgt een verdieping op deze visie. Vanuit het besluit in de raadsvergadering tot Burger Participatie is dit document een basis element om samen met de gemeente Halderberge, in co-creatie tot nieuwe aangepast randvoorwaarden te komen. De initiatiefgroep Hart van Oudenbosch vertrouwt en rekent erop dat deze randvoorwaarden, na verdere aanvullingen en juridische toetsing, in gezamenlijkheid worden vastgesteld. Daarnaast zouden we in de toekomst graag betrokken worden bij de beoordeling van de voorstellen tot herontwikkeling door potentiële project ontwikkelaars.

Door Hart van Oudenbosch is een petitie opgesteld waarbij als uitgangspunt is gesteld dat de historische onderdelen van Sint Anna behoud en respectvolle herbestemming behoeven vanwege de cultuurhistorische waarde en daarmee bijdragen aan de leefbaarheid in het hart van Oudenbosch. Deze cultuurhistorische waarde hangt samen met de architectuur, de historische betekenis en de stedenbouwkundige waarde op deze locatie in het historische centrum van Oudenbosch. Sint Anna, moederhuis van een in het verleden wereldwijd actieve congregatie, maakt daarnaast prominent deel uit van het ensemble van religieuze complexen dat gelegen is aan de Markt in Oudenbosch. De historische bouwdelen van Sint Anna zijn met uitzondering van de historische noordvleugel beschermd als gemeentelijk monument en daarmee beschermd qua exterieur en interieur met uitzondering van de kapel1. Het is de bedoeling dat een plan wordt ontwikkeld dat zoveel mogelijk recht doet aan de monumentale kwaliteiten omdat daarmee het best de kwaliteit in het gebied geborgd kan worden. Globaal gezegd komen later toegevoegde of ingrijpend gewijzigde delen uit de periode dat het complex fungeerde als gemeentehuis in aanmerking voor ingrijpende herbestemming of zelfs de mogelijkheid tot sloop en herbouw. Hieronder worden de bouwdelen aangestipt waarbij kort de kwaliteiten worden aangestipt.

Een onafhankelijk op te stellen bouwhistorisch rapport met waarderingsplattegronden is benodigd om nader inzicht te geven in de specifieke bouwhistorische waarden van de afzonderlijke bouwdelen.

1

van de kapel is alleen het exterieur als monument beschermd gelet op de ingrijpende wijzigingen in het interieur.

Figuur 1 Voorgevel 2018

De voorbouw (A) is gebouwd in 1936 naar ontwerp van de Roosendaalse architect Jac Hurks. De voorbouw heeft een L-vorm en staat langs de noordzijde van de Markt en de westzijde van de Sint Annastraat. Het exterieur van de voorbouw is redelijk gaaf en heeft hoge kwaliteit door het architectonische ontwerp, de toegepaste materialen en het niveau van uitvoering. De kap is aangetast door grote dakkapellen die verwijderd kunnen worden zodat het oorspronkelijke beeld weer ontstaat. De galerij aan de achterzijde is op redelijk pragmatische wijze dichtgemaakt en zou weer een open galerij kunnen worden of op een hoogwaardiger wijze voorzien van puien. Het interieur van de voorbouw heeft met name op de begane grond een hoge monumentale waarde die behouden dient te worden. Dit was het meest representatieve deel van het moederhuis Sint Anna en hier vindt men ruimten met een afwerking uit de bouwtijd. Te denken valt aan tegelvloeren, plafonds, deuren en betimmeringen. Bijzondere ruimten zijn onder andere de entreehal aan de Markt en de kamer-en-suite en het trappenhuis in het rectoraat (hoek Sint Annastraat).

Figuur 2 Interieur van de kapel, latere raadzaal, 2020

De kapel (B) is gebouwd in 1889 naar ontwerp van de Oudenbossche architect Johannes Speet. De kapel heeft een traditionele neogotische architectuur en toont daarmee de onafhankelijke houding van Sint Anna ten opzichte van de meer van barok gecharmeerde pastoor Hellemons. Het exterieur van de kapel is meerdere malen gewijzigd waarbij zijgalerijen zijn toegevoegd en een verbindingsgalerij naar de vleugel aan de Sint Annastraat. Behoud van de hoofdmassa uit 1889 en de vooroorlogse galerijen is gewenst. Bij een ingrijpende verbouwing medio jaren zestig zijn de sacristieën vervangen door een rondgaande aanbouw die van een vervreemdende kwaliteit is. Bij de verbouwing tot gemeentehuis in 1995 zijn hier gele stalen luchtbogen op geplaatst om connectie te maken met het nieuwe entreegebouw van architect Elemans. Deze aanbouw hoeft niet behouden te blijven maar kan aangepast worden. Het interieur van de kapel is diverse malen aangepast aan de wensen van de tijd en gebruik en heeft daardoor ingeboet aan monumentale waarde. Het interieur is niet beschermd als monument maar de hoofdstructuur en het gewelf met ribben zijn authentiek en dienen behouden te blijven.

Figuur 3 De zogenaamde CDA-vleugel

De CDA-vleugel (C) is een vooroorlogse internaatvleugel die door diverse (te) pragmatische verbouwingen verminderde cultuurhistorische kwaliteit heeft. Deze vleugel is bij de grootschalige sloop van Sint Anna in 1995 behouden op initiatief van het CDA vanwege de ruimtelijke capaciteit. De verminderde cultuurhistorische waarde van deze vleugel geeft een grotere ruimte als het gaat om ingrijpende herbestemming of sloop. Indien men kiest voor sloop dan is positie en afwerking van de nieuwe kopgevel van het te behouden van belang en dient de uitvoering van hoge kwaliteit te zijn. Het entreegebouw (D) van het gemeentehuis is in 1995 aan de westzijde gebouwd naar ontwerp van de Osse architect Elemans. Dit gebouw was indertijd de eigentijdse eyecatcher en is ontworpen in samenhang met de optopping van de noordvleugel van het eerdere gemeentehuis aan het Jan Gielenplein. Deze vleugel heeft geen bijzondere cultuurhistorische kwaliteit en kan ingrijpend aangepast of gesloopt worden. Indien men kiest voor sloop dan is herbouw van een volume op deze plek noodzakelijk om de beslotenheid van de binnentuin intact te laten.

Figuur 4 Binnentuin met galerijen c. 1960

De binnentuin (E) is grotendeels intact met paden en vijver. In 1995 is de tuin iets vergroot door het weghalen van een aangrenzend bouwdeel. Het verdient aanbeveling om in deze tuin het achterstallig onderhoud op te heffen en in te zetten op beheer en behoud van de historische onderdelen.

Figuur 5 De muziekschool (noordvleugel) c. 1935

De muziekschool (F) is in 1932 gebouwd als noordvleugel van het complex Sint Anna naar ontwerp van de Bredase architect Van Groenendael. Het exterieur van het gebouw is nog gaaf en dient intact te blijven. In het interieur zijn met name de betegelde gangen en het trappenhuis van cultuurhistorische waarde en dienen in tact te blijven. De dichtgezette (oorspronkelijk open!) loggia's aan de zuidzijde bieden kansen bij herontwikkeling van het gebouw.

Figuur 6 Overzicht locaties

Figuur 7 Sint Anna bij het 100-jarig bestaan 1938

Visie Hart van Oudenbosch op herbestemming Sint Anna In de door ruim 1300 personen getekende petitie is gesteld dat Hart van Oudenbosch behoud van de gebouwen voorop stelt. Echter behoud zonder herbestemming heeft weinig zin. Dit sluit ook naadloos aan bij de oproep in de petitie om het benoemde erfgoed op een creatieve, duurzame manier authentiek te herontwikkelen met een balans tussen publieke functies en gevarieerde woonvormen, waardoor het een levendige en aantrekkelijke omgeving wordt voor bewoners en toeristen. Daarom komt Hart van Oudenbosch met een voorstel zoals dat ook is benoemd tijdens de inspreekreactie bij de raadscommissie. De voorbouw (A): beneden publiek gebruik (deels parochie2 en/of horeca), overige delen appartementen De kapel (B): herontwikkeling door gemeente met sociaal-maatschappelijk gebruik De CDA-vleugel (C): nader te bezien Het entreegebouw (D): appartementen (waarvan mogelijk 1 voor de parochie3) De binnentuin (E): herstellen als groen hart van het complex (indien mogelijk publiek toegankelijk) De muziekschool (F): appartementen in bestaand gebouw. Beschermen als gemeentelijk monument. parktuin Wij denken dat het belangrijk is om het gebied rondom Sint Anna en de Basiliek een meerwaarde te geven als publieke verblijfsruimte waar het aangenaam verpozen is voor inwoners en toeristen.

In het raadsvoorstel wordt ook gesproken over een groene inrichting van deze plek. Het gebied kan worden ingericht als een openbaar wandelpark dat qua sfeer hint naar de lommerrijke Vaticaanse tuinen. Te denken valt aan gazons, heesterpartijen, borders, waterpartijen etc. Vanaf de bouw tot medio jaren vijftig was de basiliek in een dergelijke parkachtige structuur gelegen met onder andere de tuinen van de vroegere pastorie (nu Jan Gielenplein) en rondom het kerkgebouw zelf. Belangrijk is dat door de tuin brede paden komen om een logische verbinding tussen de gebouwen te bieden.

2 3

In 2017 zijn reeds afspraken hierover gemaakt met de parochie In 2017 zijn reeds afspraken hierover gemaakt met de parochie

Figuur 8 Basiliekplein c. 1915 met aanplant

Figuur 9 Vaticaanse tuinen