Bijlage - 10 GEAMENDEERD Raadsvoorstel -besluit Evaluatie starters- duurzaamheids- en blijversleningen (getekend raad 13-12-2018).pdf

RAADSVOORSTEL Gemeente Halderberge

Raadsvergadering

Portefeuillehouder: Contactpersoon:

13 december 2018

J.C.M. Wierikx / J.H.A. Mollen A. Schut

Commissie

28 november 2018

Registratienummer: 387928 Telefoonnummer

0165-390468

Onderwerp Evaluatie starters- duurzaamheids- en blijversleningen Samenvatting De gemeente Halderberge verstrekt sinds enkele jaren de starters-, duurzaamheids en blijversleningen via de Stichting Stimuleringsfonds Volkshuisvesting Nederlandse gemeenten (Svn). Het college stelt voor om kennis te nemen van de scenario's over het wel of niet voortzetten van deze regelingen en te kiezen voor scenario 2. De keuze voor scenario 2 betekent dat de gemeente Halderberge per 1januari 2019 stopt met het verstrekken van de leningen (met uitzondering van de lopende aanvragen uit 2018), per heden geen nieuwe stortingen in het fonds meer zal doen en de huidige middelen die in het fonds zitten nog zal benutten voor het verstrekken van nieuwe leningen tot het fonds is uitgeput.

Inleiding & beeldvorming Op 9 februari 2017 heeft uw raad besloten tot een flexibele verdeling van het budget voor de starters-, duurzaamheids- en blijversleningen. In het raadsvoorstel hebben wij aangegeven de stand van zaken van deze leningen jaarlijks te evalueren en uw raad hiervan op de hoogte te stellen. Ons college heeft dit voor het laatst gedaan met een brief (raadsvoorstel) in mei 2018. In de Woonvisie Halderberge is opgenomen dat de starterslening en duurzaamheidslening worden voortgezet tot en met 2018. Afgesproken is om na 2018 te evalueren of we de SVn leningen willen voortzetten.

-

De doelstellingen van de duurzaamheidslening en de blijverslening is om het woningaanbod toekomstbestendiger te maken door duurzaamheidsaanpassingen aan de woningen en om langer zelfstandig thuis te kunnen blijven wonen. Daarnaast wordt met de duurzaamheidslening ook een kans geboden aan sportverenigingen om een lening af te sluiten voor duurzaamheidsmaatregelen.

Raadsvoorstel GEAMENDEERD Evaluatie SVn Ieningen.docx

Pagina 1 van 6

De starterslening maakt het voor starters makkelijker om een woning te kopen. Daardoor kan een bijdrage worden geleverd aan een evenwichtigere bevolkingsopbouw. De regelingen hebben een bijdrage geleverd aan deze doelstellingen. Om middelen beschikbaar te kunnen stellen voor de leningen, moet de gemeente zelf leningen aangaan. Dit heeft niet alleen gevolgen voor de exploitatie (rentelasten), maar ook voor de financiële positie van de gemeente. In het bijzonder op de financiële kengetallen netto schuldquote en solvabiliteit. Doelstelling Met dit voorstel wordt uw raad geïnformeerd over de evaluatie van de Svn-leningen U treft drie scenario's aan, met als doel om uw raad een keuze te laten maken over het wel of niet voortzetten van deze regelingen. Ons college stelt uw raad voor te kiezen voor scenario 2, waarmee het verstrekken van de Svn-leningen wordt stopgezet met ingang van 1 januari 2019. Dit houdt in dat vanaf die datum geen nieuwe aanvragen voor de Svn-leningen kunnen worden gedaan. Lopende aanvragen of nieuwe aanvragen in de resterende weken van 2018 worden nog gehonoreerd, voor zover daarvoor middelen in het fonds beschikbaar zijn. Overwegingen Het college legt uw raad de volgende scenario's voor: 1. Doorgaan met het verstrekken van de Svn-leningen op de huidige manier. 2. Per 1 januari 2019 volledig stoppen met het verstrekken van de leningen.

Dit houdt in dat er geen nieuwe stortingen in het fonds worden gedaan en dat de beschikbare middelen in het fonds nog aangewend kunnen worden voor de lopende aanvragen en nieuwe aanvragen tot het einde van het jaar 2018. Doorgaan met het verstrekken van de leningen, maar geen nieuwe stortingen te doen en 3. alleen het revolverende karakter van de regeling aan te wenden voor het verstrekken van nieuwe leningen. Revolverend betekent dat aflossingen en rentebetalingen weer in het fonds terecht komen voor het verstrekken van nieuwe leningen. Scenario 1 Dit scenario gaat uit van doorgaan met het verstrekken van de leningen. De belangrijkste argumenten hiervoor worden hieronder toegelicht. Doelen uit de Woonvisie De Svn leningen dragen bij aan de volgende doelen vanuit de Woonvisie: 1. Gezien de komende vergrijzing wordt er nadrukkelijk belang gehecht aan de huisvesting van starters en jonge huishoudens. Met de starterslening wordt bijgedragen aan een evenwichtige bevolkingsopbouw. En kunnen de starters makkelijker instappen op de woningmarkt. 2. Eén van de belangrijke woonwaarden in de Woonvisie is het stimuleren van duurzame ontwikkelingen in bouwen en wonen. Met de duurzaamheidslening en blijverslening dragen we bij aan toekomstbestendige woningvoorraad, duurzaam en langer zelfstandig thuis wonen. 3. Aantrekkelijke woongemeente voor starters om zich hier te vestigen. 4.

De bestaande woningvoorraad courant houden. Energietransitie in verband met de duurzaamheidsieningen In 2021 moet de gemeente een warmteplan hebben, waarin het tijdspad waarin wijken worden verduurzaamd, is vastgelegd. De woningen en gebouwen moeten worden aangepast tot goed geïsoleerde woningen en gebouwen die met duurzame warmte verwarmd worden en waarin schone elektriciteit gebruikt wordt, of zelfs zelf opgewekt wordt. Dit betekent ook een flinke investering in de gebouwde omgeving. Op landelijk niveau worden de mogelijkheden van gebouwgebonden financiering onderzocht. Tot dat moment is de duurzaamheidslening een goed alternatief voor inwoners die (nu) willen verduurzamen en

Pagina 2 van 6

niet alle middelen beschikbaar hebben. Met de duurzaamheidsiening worden particuliere woningeigenaren, verenigingen van eigenaren (VVE's) en sportverenigingen gestimuleerd om bij te dragen aan de energietransitie. Scenario 2 Hieronder de argumenten waarom ons college wil stoppen met het verstrekken van met de leningen. Gewijzigde economische situatie De starterslening is destijds in het leven groepen om de economie, die als gevolg van de kredietcrisis en vervolgens de eurocrisis in het slop was geraakt, te stimuleren. Eén van de instrumenten om de economie, via de woningbouw, te stimuleren was de starterslening. De starterslening is specifiek gericht op de nieuwkomers op de woningmarkt en heeft een stimulans gerealiseerd. Voor de starters was het in die tijd bijzonder lastig om een woning te kopen. Als gevolg van de crisis waren en zijn de banken uiterst voorzichtig om hypothecaire geldleningen te verstrekken aan starters. Het doel van de regelingen heeft effect gehad maar nu is de situatie gewijzigd. Er is op dit moment sprake van een hoogconjunctuur, maar de rente is nog steeds (historisch) laag. De vraag naar woningen is nu groot, wat de prijzen van woningen opdrijft. Het oorspronkelijke doel van de startersleningen is als gevolg van de gewijzigde economische omstandigheden naar het oordeel van het college gewijzigd.

De economie en met name de verkoop van woningen hoeft niet verder gestimuleerd te worden. De vraag naar woningen is bijna hoger dan het aanbod. Alternatieven Op dit moment verstrekken ook commerciële marktpartijen (zoals banken) startershypotheken en duurzaamheidsleningen. De voorwaarden en condities die de banken hieraan stellen zullen naar verwachting wat strenger zijn dan die van het Svn., Het verstrekken van geldleningen aan burgers en/of ondernemingen is in beginsel geen kerntaak van de overheid. Als de markt erin voorziet, zou de overheid (en dus ook de gemeente) zich naar ons oordeel terughoudender moeten opstellen. -

-

-

-

Effectiviteit Starterslening (landelijk onderzoek) Uit een landelijk onderzoek naar de effectiviteit van de starterslening is onder meer naar voren gekomen dat de startersleningen vooral geleid hebben tot een vervroeging van de vraag naar woningen door starters. Zonder startersleningen zouden de starters twee jaar later een woning gekocht hebben. Verder hebben de startersleningen ook in enige mate bijgedragen aan de vraag naar wat duurdere woningen. Zonder starterslening zouden de starters een minder dure woning hebben gekocht. Hoewel dit landelijke cijfers betreffen en dus niet één-op-één vertaald kunnen worden naar onze gemeente, heeft dit bijgedragen aan het voorstel van het ons college om nu te stoppen met de Svn-leningen. Risico Aan het verstrekken van geldleningen kleeft, in het algemeen, het risico dat de geldlening niet volledig kan worden terugbetaald (krediet- of debiteurenrisico). De gemeente moet verstandig omgaan met het verstrekken van geldleningen en dus niet onnodig risico's nemen. Het gaat hier tenslotte om publieke middelen. Vermogenspositie Om middelen beschikbaar te kunnen stellen, moet de gemeente zelf leningen aangaan. Naast de jaarlijkse rentegevolgen hiervan, heeft dit ook invloed op de financiële positie van de gemeente. Dit wordt hieronder kort toegelicht.

De vermogenspositie wordt uitgedrukt via de financiële kengetallen, waarbij er gevolgen zijn voor met name de netto schuldquote en in mindere mate de solvabiliteit. In het

Pagina 3 van 6

collegewerkprogramma 2018 2022 is aangegeven dat er voor de netto schuldquote wordt aangestuurd op verbetering naar een percentage onder 90%. Volgens de programmabegroting 2019 bedraagt het percentage eind 2019 naar verwachting zo'n 111%. Voor de solvabiliteit wordt aangestuurd op een percentage van minimaal 20%. Volgens de programmabegroting 2019 bedraagt het percentage eind 2019 14,8%. Iedere nieuwe storting voor de Svn-leningen draagt er aan bij dat realisatie van de doelstellingen uit het collegewerkprogramma verder weg komt te staan. -

Scenario 3 Het belangrijkste argument om te kiezen voor dit scenario, waarbij er geen nieuwe stortingen meer plaats gaan vinden in het fonds voor het verstrekken van de leningen, is de vermogenspositie. Bij scenario 2 is dit al toegelicht. Wel kan gebruik worden gemaakt van het revolverende karakter van het fonds, wat inhoud dat nieuwe leningen verstrekt kunnen worden uit de middelen die beschikbaar komen door aflossingen en rentebetalingen van reeds eerder afgesloten leningen (onder aftrek van de kosten die Svn in rekening brengt voor het beheer). Uit gegevens van SVn blijkt dat er in de komende jaren maximaal tussen de € 100.000 en € 150.000 in het fonds terug komt, waarmee bijvoorbeeld maximaal 5 startersleningen verstrekt kunnen worden met een maximum van € 30.000. Zoals verder onder 'financiële gevolgen" is vermeld, zou er jaarlijks € 970.000 nodig zijn om de gevraagde leningen te kunnen verstrekken. De vraag zou hiermee groter zijn dan de beschikbare middelen en om die reden is het college geen voorstander van dit scenario. Daarnaast zou het verstrekken van maximaal 5 leningen niet opwegen tegen het aantal uren dat besteed moet worden aan de administratie en aanvragen met daarnaast nog de kosten bij het SVn.

Risico's Mocht uw raad besluiten om af te wijken van het voorstel, dan heeft dit gevolgen voor zowel de vermogenspositie als voor de jaarlijkse exploitatie (rentelasten). Leninçien zijn niet risicovrii Het verstrekken van de startersleningen is niet risicovrij. Er bestaat altijd het risico dat een deel van de verstrekte geldlening uiteindelijk niet meer kan worden terugbetaald (afgelost). Ofschoon het verstrekte geldbedrag per lening beperkt is qua omvang, kan onder invloed van bijvoorbeeld een economische neergang het totale bedrag dat niet meer terugbetaald wordt oplopen. Dit risico wordt groter naarmate er meer leningen verstrekt worden. Financiële gevolgen Het beschikbaar stellen van middelen om leningen te verstrekken heeft vanuit financieel oogpunt gevolgen voor zowel de vermogenspositie van de gemeente als voor de jaarlijkse exploitatie. Scenario 1 Om de regelingen voort te zetten is er jaarlijks € 970.000 nodig om de gevraagde leningen te kunnen verstrekken. Dit bedrag is gebaseerd om de jaarlijks verstrekte leningen volgens opgave van het Svn. Door ontvangst van rente en aflossing uit de bestaande leningen komt € 100.000 terug in het fonds. Bij voortzetting is dus een storting van € 870.000 nodig. Door de benodigde nieuwe stortingen en het aangaan van nieuwe leningen daarvoor komt de realisatie van de doelstellingen uit het collegeprogramma steeds verder weg te staan.

Ter indicatie: door een extra storting van € 870.000 neemt de netto schuldquote toe met zo'n 1,4% en neemt de solvabiliteit af met zo'n 0,2%. Het totale beschikbaar gestelde bedrag heeft inmiddels tot op heden gezorgd voor een toename van de netto schuldquote van zo'n 4% en een afname van de solvabiliteit met zo'n 0,4%.

Pagina 4 van 6

Scenario 2 Als het verstrekken van leningen per 1 januari 2019 wordt gestopt, dan komen de aflossingen en rentebetalingen aan het einde van elk jaar terug naar de gemeente. Sinds de start van de regelingen is er in totaal € 2.922.500 door de gemeente gestort in de 3 fondsen (starter-, duurzaamheids- en blijverslening) bij SVn. Dit is inclusief de storting van € 600.000 die is meegenomen in de Zomernota 2018. Dit bedrag zal gedurende een periode van 30 jaar en vermeerderd met de renteontvangsten terugkomen naar de gemeente. Scenario 3 Als het storten van nieuwe bedragen voor het verstrekken van leningen per 1januari 2019 wordt gestopt, dan komen alleen de aflossingen en rentebetalingen terug in het fonds. Deze kunnen vervolgens weer worden ingezet om nieuwe leningen te verstrekken. Ter indicatie, in 2019 komt hiervan € 100.000 terug en dit loopt op naar 150.000 in 2023. De behoefte aan leningen is, zoals onder scenario 1 aangegeven, in totaal € 970.000 per jaar. Burger-& overheidsparticipatie Niet van toepassing. Communicatie Aandacht voor goede communicatie is voor elk scenario belangrijk, maar vooral voor de scenario's 2 en 3. Bij deze scenario's moeten de huidige gebruikers van de Svn-lening goed geïnformeerd worden over het besluit en het effect ervan op de lopende leningen.

Daarnaast moeten mogelijke nieuwe gebruikers geïnformeerd worden over de mogelijkheden die er bestaan buiten de gemeente. Informatie hierover zal via de gebruikelijke communicatiemiddelen van de gemeente (on- en offline) verspreid worden. Vervolg Als uw raad instemt met het voorstel komen de Svn leningen per 1 januari 2019 te vervallen. Voorstel Wij stellen uw raad voor: 1. Kennis te nemen van de scenario's voor het wel of niet voortzetten van de SVn leningen. 2. te kiezen voor scenario 2, waarbij de leningen per 1januari 2019 worden stopgezet (met uitzondering van de lopende aanvragen uit 2018), geen nieuwe stortingen meer worden gedaan en de huidige middelen in het fonds nog worden benut voor het verstrekken van leningen totdat deze zijn uitgeput. Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Halderberge

Bijlage:

nvt

Pagina 5 van 6

/ RAADSBESLUIT III ( n le. Halderberge

De raad van de gemeente Halderberge; gezien het voorstel van het college van burgemeester en wethouders van 13 novem 2018; gezien het amendement van de heer Suijkerbuijk;

BESLUIT: 1. kennis te nemen van de scenario's voor het wel of niet voortzetten van de SVn leningen; 2. het verstrekken van startersleningen voort te zetten met inachtneming van de onder 3 gestelde vereisten; 3. de Verordening van Startersleningen te wijzigen als volgt: a. artikel 2, onder b, vervalt en wordt vervangen door: 2. Voor het verwerven van een koopwoning in de gemeente Halderberge waarvan de koopsom voor het verkrijgen in eigendom van de woning niet hoger is dan € 200.000; b. artikel 4, tweede lid, vervalt en wordt vervangen door: 2. Het college stelt de hoogte van de Starterslening vast, met dien verstande dat de hoogte van de Starterslening ten hoogste 20% bedraagt van de verwervingskosten met een maximum van € 20.000. 4. Voor het jaar 2019 het budget dat beschikbaar is voor het uitvoeren en toewijzen van starterleningen als bedoeld in artikel 3 van de Verordening startersleningen vast te stellen op € 500.000. 5. het verstrekken van startersleningen in het vierde kwartaal 2019 te evalueren. 6. de Verordening blijverslening gemeente Halderberge, zoals vastgesteld in de raadsvergadering van 9 februari 2017, met ingang van 1 januari 2019 in te trekken, met dien verstande dat aanvragen die in 2018 zijn ingediend worden behandeld volgens de bepalingen van de verordening. 7.

de Verordening Duurzaamheidslening gemeente Halderberge, zoals vastgesteld in de raadsvergadering van 15 december 2016, met ingang van 1januari 2019 in te trekken, met dien verstande dat aanvragen die in 2018 zijn ingediend worden behandeld volgens de bepalingen van de verordening.

Aldus vastgesteld in de vergadering van de raad van de gemeente Halderberge op 13 december 2018, de ciriffier,

Raadsvoorstel GEAMENDEERD Evaluatie SVn leningen.docx

Pagina 6 van 6