BH6436TPRP2104141136 Beleidsplan Wegen 2022-2026 DEF v2.pdf

RAPPORT Beleidsplan Wegen 2022 t/m 2026 Klant:

Gemeente Halderberge

Referentie: BH6436TPRP2104141136 Status:

Definitief/02

Datum:

14 april 2021

Open

HASKONINGDHV NEDERLAND B.V.

Laan 1914 no.35 3818 EX AMERSFOORT Transport & Planning Trade register number: 56515154 +31 88 348 20 00 T +31 33 463 36 52 F info@rhdhv.com E royalhaskoningdhv.com W

Titel document: Beleidsplan Wegen Ondertitel: Beleidsplan wegen 2022 t/m 2026 Referentie: BH6436TPRP2104141136 Status: 02/Definitief Datum: 14 april 2021 Projectnaam: Beleidsplan wegen 2022 t/m 2026 Projectnummer: BH6436 Auteur(s): Peter den Otter Opgesteld door: Gecontroleerd door: Raymond Vroon Datum: 14 april 2021 Goedgekeurd door: Marijn Wildeboer Datum: 14 april 2021

Classificatie Open

Behoudens andersluidende afspraken met de Opdrachtgever, mag niets uit dit document worden verveelvoudigd of openbaar gemaakt of worden gebruikt voor een ander doel dan waarvoor het document is vervaardigd. HaskoningDHV Nederland B.V. aanvaardt geen enkele verantwoordelijkheid of aansprakelijkheid voor dit document, anders dan jegens de Opdrachtgever.Let op: dit document bevat persoonsgegevens van medewerkers van HaskoningDHV Nederland B.V. en dient voor publicatie of anderszins openbaar maken te worden geanonimiseerd. 14 april 2021

BELEIDSPLAN WEGEN 2022 T/M 2026

BH6436TPRP2104141136

i

Open

Inhoud 1

Inleiding

1

2

Beheerkaders

2

2.1

Landelijke wetgeving en normeringen

2

2.2

Doelstellingen gemeente

2

2.3

Beeldkwaliteitsniveau

3

2.4

Beheersystematiek

4

3

Beheerstrategie

5

3.1

Evaluatie beleidsplan wegen 2016 – 2020

6

4

Huidige situatie

7

4.1

Areaal

7

4.2

Actuele kwaliteit

8

4.3

Meldingen

10

5

Onderhoudsplanning

11

5.1

Integrale aanpak

11

5.2

Boomwortelopgroei (BWO)

11

5.3

Onverharde wegen en markeringen

12

5.4

Bijkomende kosten

12

6

Financiën

13

6.1

Benodigde budgetten

13

6.2

Beschikbare budgetten

14

6.3

Vergelijk budgetten

14

6.4

Conclusie

14

6.5

Consequenties

15

6.6

Mogelijke scenario’s

16

7

Organisatie

18

8

Risicoparagraaf

19

9

Ontwikkelagenda

21

14 april 2021

BELEIDSPLAN WEGEN 2022 T/M 2026

BH6436TPRP2104141136

ii

Open

Tabellen Tabel 1: Classificatie beeldkwaliteit

3

Tabel 2: Beheerstrategie t.a.v. wet- en regelgeving

5

Tabel 3: Beheerstrategie t.a.v. belanghebbenden

6

Tabel 4: Evaluatie belangrijkste aanbevelingen uit nota 2016

6

Tabel 5: Gegevens areaal per verhardingstype in 2021

7

Tabel 6: Gegevens areaal per wegfunctie in 2021

7

Tabel 7: Kwaliteit totaal

8

Tabel 8: Benodigd budget onderhoud, exclusief indexatie

13

Tabel 9: Beschikbaar budget onderhoud inclusief 1,5% indexatie

14

Tabel 10: Verschil beschikbaar – benodigd budget (inclusief 1,5% indexatie)

14

Tabel 11: Benodigde organisatie in FTE

18

Figuur 1: Programmatisch werken

5

Figuur 2: Kwaliteit per verhardingstyype

8

Figuur 3: Kwaliteit per wegfunctie

9

Figuur 4: Kwaliteitsverloop vanaf 2007

9

Figuur 5: Meldingen over de verhardingen per jaar

10

Figuur 6: Begroting 2022 t/m 2026

13

Figuur 7: Fases bij structureel tekort op onderhoud

15

Figuur 8: Kernactiviteiten conform Assetmanagement

18

Bijlagen 1. Wettelijke kaders 2. Financiële uitgangspunten

14 april 2021

BELEIDSPLAN WEGEN 2022 T/M 2026

BH6436TPRP2104141136

iii

Open

1

Inleiding

Gemeente Halderberge is verantwoordelijk wegbeheerder De gemeente Halderberge is verantwoordelijk voor het beheer en onderhoud van het gemeentelijke wegennet. Het betreft hier de openbare wegen, waar de gemeente ook onderhoudsplichtige is. Het totale wegennet bestaat voornamelijk uit asfalt en elementen en heeft een oppervlakte van ca. 2.145.000 m2. De waarde van al deze wegen samen bedraagt ca. € 150 miljoen. Wegenbeleidsplan toe aan actualisatie In Halderberge worden de wegen, pleinen en paden onderhouden op basis van de landelijke wegbeheermethodiek van het CROW. Hierbij heeft de gemeente de keuze gemaakt om het onderhoudsniveau op minimaal beeldniveau C te hebben. Dit is de landelijk geaccepteerde ondergrens, waarbij nog net wordt voldaan aan wet- en regelgeving. Het vorige plan is in 2016 vastgesteld door de raad. Na een periode van 5 jaar is het nu tijd voor een actualisatie. Dit plan geeft inzicht in: - De kaders voor het beheer (hoofdstuk 2). - De beheerstrategie (hoofdstuk 3). - Het areaal en de huidige onderhoudstoestand van de wegen (hoofdstuk 4). - De onderhoudsplanning, integrale aanpak en overige kosten (hoofdstuk 5). - De benodigde budgetten en financiële risico’s (hoofdstuk 6). - De benodigde organisatie (hoofdstuk 7) - Risicoparagraaf (hoofdstuk 8). - Punten die onderzocht en/of ontwikkeld (kunnen) worden (hoofdstuk 9).

14 april 2021

BELEIDSPLAN WEGEN 2022 T/M 2026

BH6436TPRP2104141136

1

Open

2

Beheerkaders

Dit hoofdstuk gaat over wet- en regelgeving waaraan de gemeente zich moet houden en de doelstellingen die de gemeente heeft. Ook wordt kort de methodiek van Wegbeheer beschreven.

2.1

Landelijke wetgeving en normeringen

De gemeente heeft geen volledige vrijheid in het vaststellen van haar beleid voor wegbeheer. Het beheer van wegen is namelijk (deels) in nationaal geldende wetten en besluiten geregeld. Zij geven de kaders aan voor het beheer. De belangrijkste wet- en regelgeving: -

Grondwet Wegenverkeerswet (WVW) Wegenwet Burgerlijk Wetboek (BW) Wet Milieubeheer

-

Code Milieu Verantwoord Wegbeheer Wet Geluidshinder (WGh) Europese Richtlijn Omgevingslawaai Arbeidsomstandighedenwet (Wet Arbo) Gemeentewet Besluit Begroting en Verantwoording (BBV)

Meer informatie over deze wet- en regelgeving is opgenomen in bijlage 1.

2.2

Doelstellingen gemeente

Coalitieprogramma De gemeente, winkeliers, bedrijven en gebruikers hebben, naast een gezamenlijk belang met de openbare ruimte, een individueel belang. De gebruikers (vertegenwoordigd door de gemeenteraad) zijn het belangrijkst, zij maken dagelijks gebruik van de wegen en paden en vervullen ook een participatierol. De bedrijven zijn belangrijk voor onder andere de werkgelegenheid in de lokale economie. In het huidige ‘Collegewerkprogramma 2018-2022, Samen Vooruit!’ zijn de relevante doelstellingen voor het beheer van de verhardingen bepaald: - Bereikbaarheid: Halderberge moet goed bereikbaar zijn en goede doorstroming is belangrijk. Daarnaast streeft de gemeente, als fietsgemeente, naar vitale kernen en goede toegankelijkheid voor recreatieverkeer. Dit door lopen en fietsen aantrekkelijk te maken via goede fiets- en looproutes. - Leefbaarheid en aanzien: Halderberge is een woon- en recreatiegemeente, met een goed onderhouden, aantrekkelijke en evenwichtige openbare ruimte met goed bereikbare voorzieningen. - Veiligheid: in Halderberge moeten mensen zich vrij en veilig kunnen bewegen. Belangrijke aandachtspunten daarbij zijn veilige schoolroutes en veiligheid van de langzaam verkeersroutes. - Duurzaamheid: Bij beheer en onderhoud moet er aandacht zijn voor de uitvoering van verduurzaming en de jaarlijkse reductie van CO2 uitstoot.

Integraliteit met andere beleidsterreinen Waar mogelijk worden werkzaamheden integraal opgepakt. Daarom zijn ook de overig vastgestelde beleidsdocumenten van belang bij het bepalen van het juiste onderhoud en onderhoudsmoment. De meest belangrijke voor beheer van verhardingen zijn hierbij: - Groenstructuurplan: Met name voor onkruid op verharding en boomwortelopdruk. - GRP: met name voor het integraal vervangen van riolering en bovengelegen verharding. - Mobiliteitsvisie: met name voor de prioritering van het onderhoud.

14 april 2021

BELEIDSPLAN WEGEN 2022 T/M 2026

BH6436TPRP2104141136

2

Open

2.3

Beeldkwaliteitsniveau

Voor de kwaliteitsbeoordeling gebruikt de gemeente de beeldkwaliteitssystematiek zoals vastgelegd in de Kwaliteitscatalogus Openbare Ruimte van het CROW (publicatie 380). Bij de verhardingen is de ambitie van de gemeente vastgelegd op minimaal beeldniveau C. Dit is het laagste niveau dat gehanteerd kan worden, alles onder beeldniveau C wordt gezien als achterstallig onderhoud en wordt niet meer voldaan aan wet- en regelgeving. Dit is ook landelijk gezien de huidige trend. Voor het bepalen van de kwaliteit van het verhardingen en het op basis daarvan opstellen van het onderhoudsprogramma gebruikt wegbeheer de landelijk gehanteerde CROW-systematiek, vastgelegd in CROW-publicaties 146 en 147 (zie 2.4). De onderstaande tabel 1 laat zien wat de relatie is tussen deze systematieken en de gebruikte termen in het vorige beleidsplan. Beeldkwaliteit CROW

Handboek Beeldkwaliteit

Technische kwaliteit (147)

A+

Hoog

Nagenoeg ongeschonden, goed verzorgd en schoon beeld en in een verkeersveilige situatie

A

Hoog

Aantrekkelijk, goed verzorgd en schoon beeld en in een verkeersveilige situatie

Er is (zeer) lichte schade, maar niet hinderlijk

B

Voldoende

Verzorgd en schoon beeld en in een verkeersveilige situatie

Er is schade aanwezig. De waarschuwingsgrens wordt bereikt en soms overschreden

C

Matig

Onrustig beeld, discomfort of enige vorm van hinder

De richtlijn is overschreden (onderhoud binnen 2 jaar noodzakelijk)

Laag

Kapitaalvernietiging, uitlokking van vernieling, functieverlies, juridische aansprakelijkstelling of sociale onveiligheid

De richtlijn is meer dan een klasse overschreden (onderhoudsachterstand)

D

Er is geen schade, de verharding is (zo goed als) nieuw

Voorbeeld

Tabel 1: Classificatie beeldkwaliteit

14 april 2021

BELEIDSPLAN WEGEN 2022 T/M 2026

BH6436TPRP2104141136

3

Open

2.4

Beheersystematiek Voor het onderhouden van de verhardingen zijn richtlijnen ontwikkeld, die een hulpmiddel zijn om tot de meest optimale meerjarenplanning te komen. Deze wegbeheersystematiek is vastgelegd in publicaties 146 en 147 van het CROW. (https://www.crow.nl/publicaties/wegbeheer-2011).

Deze landelijk gebruikte systematiek bestaat al sinds 1986 en is in die tijd in samenwerking met diverse gemeenten ontwikkeld. Het is gebaseerd op een praktische benadering die ‘voorspelt’ hoe een weg in de toekomst slijt. Op basis van de technische urgentie wordt een planning opgesteld voor het uitvoeren van onderhoud. Hierbij houdt men zo goed mogelijk rekening met de behoefte van de belanghebbenden (ambities), de wet- en regelgeving en overige zaken die specifiek zijn voor de gemeente. De technische urgentie is gebaseerd op het effect van schade op de aspecten veiligheid, bereikbaarheid, duurzaamheid en beeldkwaliteit. Daarnaast wordt door het CROW het onderhoud aan verhardingen vanuit technisch en financieel oogpunt onderscheiden naar de volgende typen:

Groot onderhoud: Gepland, ingrijpend onderhoud aan een groot deel van het object na langere periode van gebruik om het object op het gewenste kwaliteitsniveau te brengen. Klein onderhoud: Maatregelen en dagelijkse reparaties om het object in goede werkende en veilige staat te houden op het gewenste kwaliteitsniveau. Achterstallig onderhoud: Onderhoud dat niet op tijd is uitgevoerd, waardoor niet (meer) wordt voldaan aan het vastgestelde kwaliteitsniveau. Achterstallig onderhoud kan leiden tot schade en/of onveilige situaties. Achterstallig onderhoud kan ook bewuste keuze zijn, omdat op korte termijn grote reconstructies/herinrichtingen plaatst gaan vinden. Vervangingsonderhoud / Reconstructies / Herinrichtingen: Onder vervangingsonderhoud wordt verstaan het vervangen van het complete object aan het einde van de levensduur. Dit gaat vaak gepaard met herinrichtingen.

14 april 2021

BELEIDSPLAN WEGEN 2022 T/M 2026

BH6436TPRP2104141136

4

Open

3

Beheerstrategie

De beheerstrategie is afgestemd op het voldoen aan wet en regelgeving en de doelstellingen van de gemeente. Om het onderhoud te kunnen sturen wordt gewerkt met het opstellen van uitvoeringsprogramma’s. Hiermee worden jaarlijkse onderhoudsprogramma’s opgesteld die ervoor zorgen dat de doelen en de wensen worden geborgd. Dit proces is in figuur 1 weergegeven. De gemeente voert elke 2 jaar weginspecties uit, op basis waarvan het uit te voeren onderhoud wordt vastgesteld. Hierbij wordt rekening gehouden met de doelstellingen, gevolgen voor de bereikbaarheid en verkeersveiligheid. Het onderhoud wordt zo integraal als mogelijk gepland, om het aantal onderhoudsmomenten (en dus belemmering van de doorstroming en overlast voor de gebruikers) te beperken. Het groot onderhoud wordt op de markt gezet op regiebasis bij een regionale aannemer, volgens inkoop- en aanbestedingsbeleid van de gemeente. Het klein onderhoud wordt uitgevoerd door serviceteams. De kracht van de serviceteams is dat zij ook inspecties uitvoeren, zaken in de openbare ruimte constateren en beoordelen en gelijk zelf oplossen of op regiebasis volgens het inkoop- en aanbestedingsbeleid van de gemeente. Figuur 1: Programmatisch werken

In tabellen 2 en 3 staat meer in detail beschreven hoe men invulling geeft aan de beheertaken. Algemene doelstellingen

Beheermaatregel/actie

Wet- en regelgeving Grondwet: Zorgen voor een goede weginfrastructuur

Een goede weginfrastructuur is in de gemeente ingedeeld met de indeling in beheerniveaus voor de verhardingen, met extra oog voor de aandachtsgebieden.

Burgerlijk wetboek: Aansprakelijkheid

De gemeente voert weginspecties uit op basis waarvan ze planmatig onderhoud uitvoeren. Door deze CROW-methodiek te volgen wordt het risico op aansprakelijkheidsstellingen geminimaliseerd.

Wegenwet en Wegenverkeerswet

De zorgplicht (Wegenwet artikel 15 en Wegenverkeerswet artikel 2) is geborgd door het ingestelde proces voor het beheren en onderhouden van wegen.

Wet milieubeheer: Regels rondom vrijkomende materialen

Onderhoudswerkzaamheden wordt via bestekken op de markt uitgezet, waarin is opgenomen dat vrijkomende materialen conform de wet Milieubeheer worden behandeld, zoals asbesthoudende funderingen en vervuilde grond.

Code Milieu verantwoord Wegbeheer: Verwijderen teerhoudend asfalt

De gemeente werkt conform de richtlijnen voor het onderzoeken en verwijderen van teer en andere verontreinigingen uit de asfaltketen.

Wet geluidhinder (WGh): bestrijden en voorkomen van geluidshinder ten gevolge van wegverkeer, railverkeer en industrie

Voor wegen is dit onder andere bij de aanleg en wijzigingen van een weg, en de bouw van nieuwe woningen nabij de wegen. Dan kunnen er geluid reducerende deklagen toegepast worden. De beheerafdeling van de gemeente is terughoudend bij het toepassen ervan, omdat onderhoud aan geluid reducerende deklagen veel kostbaarder is dan reguliere deklagen.

Tabel 2: Beheerstrategie t.a.v. wet- en regelgeving

14 april 2021

BELEIDSPLAN WEGEN 2022 T/M 2026

BH6436TPRP2104141136

5

Open

Doelstelling belanghebbenden

Beheermaatregel/actie

Politiek Bereikbaarheid

Er wordt zo goed mogelijk rekening gehouden met de bereikbaarheid bij het prioriteren van het onderhoud en stellen projectmatig omleidingsroutes in. Onderhoud doet de gemeente zo integraal als mogelijk om het aantal onderhoudsmomenten (en dus belemmering van de doorstroming) te beperken.

Kwaliteit op peil houden

De kwaliteit van de verhardingen op minimaal beeldniveau C houden. Dit betekent dat het percentage wegen met slechte (onvoldoende) kwaliteit alleen incidenteel mag voorkomen. Daarnaast heeft de gemeente extra aandacht voor de (recreatieve) fiets- en voetpaden.

Veiligheid

De gemeente borgt de veiligheid door het onderhoud te prioriteren, waarbij zeker aandacht is voor de verkeersveiligheid op (recreatieve) fiets- en voetpaden.

Duurzaamheid

De gemeente past indien mogelijk duurzame materialen toe, gerelateerd aan de levensduur van de wegen. Daarnaast stuurt zij op zo min mogelijk onderhoudsmomenten gedurende de levensduur van de wegen. Bij onderhoud is de insteek om niet herbruikbaar (rest)materiaal zoveel als mogelijk te voorkomen.

Bedrijven Bereikbaarheid

Bij het uitvoeren van onderhoud raakt de bereikbaarheid in meer of mindere mate belemmerd. Het uitvoeren van onderhoud gebeurt in goed overleg en met goede communicatie met de betreffende betrokkenen (actiekaart bedrijventerreinen).

Inwoners Vlot en veilig bewegen

Voor het herstel van gaten in asfalt, verzakking van straatwerk en door boomwortels omhoog gedrukte trottoirtegels voert een serviceteam of de aannemer op regiebasis kleinschalig onderhoud uit. De gemeente verzorgt snelle afhandeling van meldingen en levert duidelijke communicatie op basis van de binnenkomende meldingen van het meldingssysteem. De gemeente levert informatie aan de inwoners over tijdelijke stremming van weggedeelten als gevolg van groot onderhoud.

Tabel 3: Beheerstrategie t.a.v. belanghebbenden

3.1

Evaluatie beleidsplan wegen 2016 – 2020

In 2016 is de Beleidsnota Wegbeheer Gemeente Halderberge 2016-2020 vastgesteld. In die Beleidsnota is gekozen voor model 3 “Investeren met bestaande middelen” om zoveel mogelijk beeldniveau C te behalen. Toen is al opgemerkt dat voor het behalen van beeldniveau C, dit model twijfelachtig was. Zie ook paragraaf 4.2. Daarnaast zijn enkele aanbevelingen opgenomen. In deze paragraaf is aangegeven wat deze aanbevelingen zijn en hoe ze zijn opgenomen in de strategie. Aanbeveling

Hoe verwerkt in de strategie

Uitvoeren van de maatregeltoets

Na de inspectie wordt de daaruit komende basisplanning beoordeeld en aangepast, waarbij rekening wordt gehouden met de doelstellingen van de gemeente.

Monitoren gebruik omleidingsroutes

Gebleken is dat omleidingsroutes niet altijd worden gevolgd, waardoor andere kleinere wegen (over)belast worden, daardoor sneller schade vertonen en dus hogere onderhoudskosten vergen. Samen met vakgroep verkeer kijkt wegbeheer hoe dit structureel opgelost kan worden.

Integraal werken

De onderhoudswerkzaamheden en projecten worden daar waar mogelijk integraal afgestemd. Bij deze integrale afstemming zijn diverse interne partijen betrokken, zoals team Ontwikkeling en team Realisatie. Maar ook externe partijen, zoals RWS, Provincie en nutsbedrijven, worden betrokken. Hierbij wordt nagestreefd om gehele straten in een keer aan te pakken, zodat overlast voor bewoners wordt beperkt en er werk met werk wordt gemaakt.

Tabel 4: Evaluatie belangrijkste aanbevelingen uit nota 2016

14 april 2021

BELEIDSPLAN WEGEN 2022 T/M 2026

BH6436TPRP2104141136

6

Open

4

Huidige situatie

4.1

Areaal

De gemeente Halderberge beheert circa 2.145.0000 m2 aan wegen. Het grootste deel van de verhardingen bestaan uit elementen en asfalt. In tabel 5 staat per verhardingstype de totale oppervlakte vermeld. Verhardingstype

Areaal in m2

Percentage

893.261

42%

1.216.749

57%

Beton

4.456

0%

Half- en Onverhard

30.497

1%

2.144.963

100%

Asfalt Elementen

Totaal Tabel 5: Gegevens areaal per verhardingstype in 2021

Om keuzes te kunnen maken en prioriteiten te kunnen stellen zijn binnen de gemeente Halderberge de wegen, qua wegfunctie, opgesplitst in een aantal functies. In tabel 6 is de verdeling weergegeven. Wegfunctie

Percentage

Hoofdweg/doorgaande route

18%

Winkelstraat

7%

Centrum

4%

Fietspad

9%

Wijkontsluitingsweg

7%

Ontsluitingsweg buiten de kom

6%

Weg op industrieterrein

3%

Overige wegen in woongebied

25%

Weg met Recreatie

13%

Licht belast/doodlopend

10% 100%

Tabel 6: Gegevens areaal per wegfunctie in 2021

De inrichting van de wegen en straten, zowel binnen als buiten de kom, vindt plaats via het categoriseringsplan van de gemeente. Deze is gebaseerd op de richtlijnen van het CROW. De Hoofdwegen en ontsluitingswegen buiten de kom zijn van groot belang voor de bereikbaarheid. Zij bestaan voornamelijk uit asfalt met een hoge verkeersintensiteit. Ook gaan de routes voor openbaar vervoer over deze wegen. De wijkontsluitingswegen zijn van vitaal belang voor de afwikkeling van het lokale verkeer. De uitvoering van onderhoud aan al deze wegen heeft een grote invloed op de verkeersafwikkeling. De verhardingen in de winkelstraten, recreatiegebieden en op de voet- en fietspaden zijn belangrijk, omdat de gemeente zich wil profileren als een recreatiegemeente en belang hecht aan veilige routes voor langzaam verkeer. 14 april 2021

BELEIDSPLAN WEGEN 2022 T/M 2026

BH6436TPRP2104141136

7

Open

4.2

Actuele kwaliteit

De laatste visuele weginspectie is begin 2021 afgerond. In tabel 7 is de geconstateerde beeldkwaliteit van de wegen afgezet tegen de landelijk gehanteerde bandbreedtes, waarbinnen het areaal de beoogde beeldkwaliteit moet hebben om te voldoen aan beeldniveau C. Deze bandbreedtes zijn op basis van ervaringen binnen CROW en vele gemeenten tot stand gekomen.

Beeldkwaliteit

CROW-norm voor beeldkwaliteit minimaal C

Situatie Gemeente 2021

Hoog (A+ - A)

65%

77%-87%

Voldoende (B)

19%

9%-14%

Matig (C )

2%

0%-5%

Laag (D)

13%

0%-5%

Tabel 7: Kwaliteit totaal

Over het algemeen geldt dat de kwaliteit niet geheel conform de CROW-normeringen is, waardoor de kwaliteit onder beeldniveau C is. Dit komt voornamelijk door het percentage Laag (beeldniveau D), wat te hoog is.

De kwaliteitsverhouding per verhardingstype laat zien dat de kwaliteit Laag (D) in zowel asfalt als elementen voorkomt. De betonverhardingen zijn overigens goed, het betreft echter wel een zeer klein areaal.

Kwaliteit per verhardingstype Elementen

65%

18%

2%

14%

Asfalt

64%

21%

1%

12%

0%

10%

20%

30%

Hoog (A+ - A)

40%

50%

Voldoende (B)

60% Matig (C )

70%

80%

90%

100%

Laag (D)

Figuur 2: Kwaliteit per verhardingstyype

14 april 2021

BELEIDSPLAN WEGEN 2022 T/M 2026

BH6436TPRP2104141136

8

Open

De kwaliteitsverhouding per wegfunctie laat zien dat de kwaliteit Laag (D) grotendeels eenduidig voorkomt op alle wegfuncties. Wat opvalt zijn de hogere percentages Matig (C) bij de wegen in woongebieden, centrum en winkelstraten. Matig (C) betekent dat onderhoud op de middellange termijn (3-5 jaar) wordt verwacht. Het betreft voornamelijk elementenverhardingen, die vaak met onderhoud in beperkte omvang (gedeeltelijk herstraten) weer op peil gebracht kunnen worden.

Kwaliteit per wegfunctie Weg met Recreatie Overige wegen in woongebied Weg op industrieterrein Ontsluitingsweg buiten de kom Wijkontsluitingsweg Fietspad Centrum Winkelstraat Hoofdweg/doorgaande route 0%

10%

Hoog (A+ - A)

20%

30%

40%

Voldoende (B)

50% Matig (C)

60%

70%

80%

90%

100%

Laag (D)

Figuur 3: Kwaliteit per wegfunctie

Algemeen geldt dat de percentages Matig (D) en Laag (C) nooit 0% zullen worden. Dit als gevolg van bewuste keuzes om geen grootschalig onderhoud uit te voeren, doordat bijvoorbeeld op korte termijn grootschalige herinrichtingen plaats gaan vinden. Wegbeheer kiest er dan voor om met plaatselijk onderhoud de verhardingen veilig en bereikbaar te houden tot het moment van herinrichting.

Kwaliteitsverloop sinds 2016 In onderstaande grafiek is het kwaliteitsverloop sinds 2016 weergegeven voor Hoog (A+ - A) en Laag (D).

80%

50% 6%

Kwaliteitsverloop 74%

65%

40%

13%

13%

20%

2018

2021

0%

Laag ( D)

Hoog (A+ - A)

100%

0% 2016

Figuur 4: Kwaliteitsverloop vanaf 2007

Uit figuur 4 valt op te maken dat tussen 2016 en 2021 het areaal verhardingen met kwaliteitsbeoordeling Hoog (A+-A) is afgenomen en Laag (D) is toegenomen. Hiervoor zijn een aantal oorzaken te benoemen: - Met het vaststellen van het beleidsplan 2016-2020 is gekozen voor riskant tussenmodel 3 (investeren met de bestaande middelen), in plaats van model 1 (Investeren naar kwaliteitsmodel beeldniveau C). In model 1 zou de onderhoudsachterstand weggewerkt worden in de periode 2016 - 2020. 14 april 2021

BELEIDSPLAN WEGEN 2022 T/M 2026

BH6436TPRP2104141136

9

Open

-

-

Bij het verhogen van de middelen in het collegewerkprogramma 2018-2022, is het percentage Laag (D) vanaf 2018 niet verder toegenomen. Door de aanleg van de rondweg zijn er minder investeringen gedaan in het buitengebied om geen bereikbaarheidsbeperkingen te creëren door de omleidingsroutes. Bij werkzaamheden aan de doorgaande route in Oudenbosch zijn middelen gebruikt uit het onderhoudsbudget. In de afgelopen jaren zijn er een paar ‘dure’ reconstructies uitgevoerd t.l.v. het onderhoudsbudget wegen, zoals de Oude Antwerpse Postbaan, de Pagnevaartweg en de Vaartweg (meerdere fases), waardoor er minder (groot) onderhoud is uitgevoerd. Daarbij wordt opgemerkt dat de uiteindelijke uitvoering van het geplande onderhoud in 2019, door de lange voorbereidingstijd en de PFAS-problematiek, pas in 2020 is opgestart. Hierdoor zijn de uitvoeringskosten toegenomen.

De hoofdreden is toch echter, dat er te weinig budget beschikbaar is gesteld om de wegen structureel op kwaliteitsniveau C te houden. De achteruitgang in de kwaliteit is al enige tijd gaande. Doordat het onderhoud voornamelijk gericht is op de wegen met lage kwaliteit is het percentage D niet verder opgelopen. De overige wegen krijgen daardoor onvoldoende aandacht met als gevolg dat de algehele kwaliteit afneemt.

4.3

Meldingen

Om meer inzicht te krijgen in de beleving die de weggebruikers hebben van de verhardingen, zijn de binnengekomen meldingen geanalyseerd. In figuur 5 zijn de meldingen, uit de jaren 2016 tot en met 2020, onder elkaar gezet. Het aantal meldingen is, met gemiddeld 367, landelijk gezien laag. Bij vergelijkbare gemeentes ligt het gemiddelde op 450. Dit komt voornamelijk door de inzet van serviceteams en een (vanaf 2018) hoger beschikbaar budget voor klein Onderhoud.

Aantal meldingen per jaar

Aantal

500 400

383

405

350

351

346

2019

2020

300 2016

2017

2018

Figuur 5: Meldingen over de verhardingen per jaar

14 april 2021

BELEIDSPLAN WEGEN 2022 T/M 2026

BH6436TPRP2104141136

10

Open

5

Onderhoudsplanning

De inspectieresultaten zijn vertaald naar een meerjarenplanning voor de periode 2022 t/m 2026. Hierbij is een toets op de maatregel en een analyse op risico’s uitgevoerd. De planning is een lijst, waarop per wegvak is aangegeven welk onderhoud uitgevoerd moet worden en in welk jaar. Het betreft zowel het groot- als het klein onderhoud. Bij de toets op de maatregel wordt beoordeeld of deze aansluit op de werkelijke situatie buiten. Hierbij is een risicoanalyse op veiligheid van de weggebruiker en technische levensduur uitgevoerd. Zo zijn de prioriteiten bepaald en wordt het onderhoud als eerste uitgevoerd op de wegen met het grootste risico. Ook wordt gekeken naar het effect van de onderhoudsmaatregel op de restlevensduur van de verharding, zodat het onderhoud zo economisch mogelijk wordt uitgevoerd. Tevens zijn hierbij de maatregelen zo in tijd verschoven, dat de jaarlijkse kosten gelijk zijn, zodat er een evenwichtige belasting op de organisatie en de bereikbaarheid van de gemeente is, zonder kapitaalvernietiging.

5.1

Integrale aanpak

Integrale projecten komen voort uit ruimtelijke ontwikkelingsprojecten zoals herinrichting, functiewijziging (e.g. van gewone straat naar schoolzone) en groot onderhoud. Vaak zijn rioolvervangingsprojecten of actuele thema’s (klimaat, energie, circulair) aanleiding tot herinrichting van gevel tot gevel. Door gebiedsgericht de verouderde openbare ruimte compleet te vernieuwen en her in te richten, waarbij maximaal wordt ingestoken op een integrale aanpak, tezamen met maatregelen voor verkeer (duurzaam veilig) en actuele thema’s worden grote effecten bereikt. Op deze manier wordt de gehele openbare ruimte opgeknapt gelijktijdig met diverse andere thema’s waardoor forse positieve effecten op de leefbaarheid en beleving van het gebied verkregen wordt. Op projectniveau wordt vastgesteld welke middelen er nodig zijn en wordt de financiering georganiseerd door bijdragen vanuit de verschillende exploitaties van de beheerdisciplines. De bijdrage vanuit wegen is gebaseerd op het voorziene onderhoud of de vervangingskosten indien er geen integraal project zou zijn. Rioolvervangingsprojecten hebben tot gevolg dat wegen worden opengebroken. De kosten die binnen het GRP worden geraamd bevatten onder andere het herstel van de verhardingen boven de sleuf. Op de bijdrage vanuit het wegenbudget aan de investering wordt het bedrag voorzien vanuit het GRP in mindering gebracht.

5.2

Boomwortelopgroei (BWO)

Boomwortels onder de verharding leiden in de gemeente regelmatig tot gevaarlijke situaties. Mensen kunnen hierover struikelen met alle gevolgen van dien. Daarnaast geldt dat de aanblik niet mooier wordt wanneer de verharding niet egaal oogt. Momenteel worden de gevaarlijke situaties met klein onderhoud opgelost, wat jaarlijks tussen de € 30.000, - en € 50.000, - kost. Wegbeheer wil naar een meer structurelere oplossing. Samen met groenbeheer gaan zij hier een speerpunt van maken in de komende jaren.

14 april 2021

BELEIDSPLAN WEGEN 2022 T/M 2026

BH6436TPRP2104141136

11

Open

5.3

Onverharde wegen en markeringen

Smalle asfaltwegen in het buitengebied, met een breedte smaller dan 4,0m, worden vaak bereden door groot en zwaar landbouwverkeer. Hierdoor ontstaat schade aan de bermen en in de rand van de verharding. Daarom wil de gemeente aan weerszijden een verbreding van grasbetonstenen aan brengen, waardoor gevaarlijke bermschade aanzienlijk beperkt wordt. Onderhoud aan wegmarkeringen komt niet vanuit de weginspectie, maar wordt vanuit veiligheid en aansprakelijkheid wel uitgevoerd. Hieraan wordt jaarlijks € 12.000, - uitgegeven. Voor beide posten is een exploitatiebudget beschikbaar. Vooralsnog zijn de budgetten voor beide posten toereikend.

5.4

Bijkomende kosten

Naast het onderhoud aan de verhardingen zijn er ook financiële middelen nodig voor aanvullende activiteiten. Dit zijn kosten zoals tijdelijke verkeersmaatregelen tijdens eigen werken, weginspecties (1 x 2 jaar), adviesdiensten door derden en onvoorziene kosten (calamiteiten). - VAT-kosten zijn kosten voor het opstellen van bestekken, begrotingen en tekeningen, V&G-plannen, aanbestedingsdocumenten, bodem- en asfaltonderzoeken en toezicht en directie bij uitvoering. Gemiddeld wordt voor deze kosten 15% van de benodigd onderhouds- en investeringsbudgetten aangehouden. - Kosten voor tijdelijke verkeersmaatregelen. Door aanscherping van de richtlijnen rondom veilig werken heeft de gemeente extra kosten aan tijdelijke verkeersmaatregelen bij eigen werken, die niet door de contractaannemers worden uitgevoerd. Hieraan wordt jaarlijks € 11.000, - uitgegeven. - Kosten voor de Weginspectie, adviesdiensten door derden ter ondersteuning, piketdiensten en onvoorziene kosten. Hieraan wordt jaarlijks € 12.500, - uitgegeven. - Kosten voor bijdrage aan rioleringsprojecten waar de noodzaak voor groot onderhoud aan de verhardingen nog niet nodig is. Vanuit de integraliteit draagt wegbeheer vanaf 2022 jaarlijks € 50.0000, - bij. Sinds 2019 wordt in de gemeente glasvezel aangelegd en de werkzaamheden zijn, op twee woonkernen na, afgerond.

Bij de aanleg wordt direct naast, of onder, de bestaande verhardingen graafwerkzaamheden uitgevoerd, waardoor mogelijk schade aan de verhardingen ontstaat. Bij het plannen van onderhoudsmaatregelen aan de verhardingen wordt hier rekening mee gehouden. Bij het uitvoeren van werkzaamheden aan kabels en leidingen wordt er standaard een bedrag voor degeneratie gerekend aan de netbeheerder en blijft het tracé één jaar in onderhoud bij de desbetreffende netbeheerder. Daarom worden er geen extra kosten voorzien.

14 april 2021

BELEIDSPLAN WEGEN 2022 T/M 2026

BH6436TPRP2104141136

12

Open

6

Financiën

Dit hoofdstuk maakt de benodigde onderhoudsbudgetten inzichtelijk, conform de kaders van de Notitie Materiele Vaste Activa van de commissie BBV. De budgetten zijn nodig om aan beeldniveau C en ambities van de gemeente te voldoen. De benodigde middelen zijn bepaald voor de exploitatie (uitvoeren van onderhoud en de overige kosten) en voor de investeringen op basis van technische noodzaak (rehabilitatie) voor de verhardingen. Hierbij zijn de VAT-kosten (Voorbereiding, Administratie en Toezicht) voor groot onderhoud en de investeringen meegenomen. Er is rekening gehouden met jaarlijkse indexatie van 1,5%. Bij de exploitatie en vaste kosten is geen rekening gehouden met de kosten van de interne ambtelijke uren. De financiële uitgangspunten bij het vaststellen van de budgetten zijn opgenomen in bijlage 2.

6.1

Benodigde budgetten

De gemeente wil het achterstallig onderhoud in 4 jaar wegwerken. Daartoe wil zij een voorziening inrichten voor het uitvoeren van groot onderhoud en het wegwerken van het achterstallig onderhoud. Onderstaande tabel bevat de benodigde budgetten, voor de storting in de voorziening en de benodigde exploitatiebudgetten voor klein onderhoud en overige kosten. Ze zijn nodig om de wegen in de periode 2022-2025 op beeldniveau C te krijgen en daarna te houden. Kosten in €, incl. VAT en excl indexatie Exploitatie Storting in voorziening Groot Onderhoud Verhardingen

2022-2025 € 2.022.344

2026 en verder € 1.565.347

€ 1.420.936

€ 1.070.939

Klein onderhoud (incl. BWO) Onverharde en smalle wegen, Bermen Markeringen

€ 215.000 € 86.908 € 12.000

€ 161.000 € 86.908 € 12.000

Overige kosten (t.l.v. budget Groot Onderhoud)

€ 287.500

€ 234.500

VAT-Kosten 15% Glasvezelproject Extra verkeers-/omleidingsmaatregelen inspectie, advies, Piketdienst Bijdrage rioleringsprojecten Investeringen

€ 214.000 €0 € 11.000 € 12.500 € 50.000 € 1.693.756

€ 161.000 n.v.t. € 11.000 € 12.500 € 50.000 € 1.693.756

Investeringen reconstructies en integrale projecten

€ 1.693.756

€ 1.693.756

Tabel 8: Benodigd budget onderhoud, exclusief indexatie

Figuur 6: Begroting 2022 t/m 2026

14 april 2021

BELEIDSPLAN WEGEN 2022 T/M 2026

BH6436TPRP2104141136

13

Open

6.2

Beschikbare budgetten

De huidig beschikbare budgetten voor onderhoud en investeringen inclusief 1,5% indexatie zijn in tabel 9 weergegeven. Beschikbaar budget in €, incl. 1,5% indexatie

2022

2023

2024

2025

2026e.v.

Exploitatie

€1.065.949

€1.080.468

€1.095.206

€1.110.164

€1.125.346

Groot onderhoud verhardingen

€ 729.347

€ 740.287

€ 751.392

€ 762.663

€ 774.103

Klein onderhoud (incl. BWO)

€ 233.726

€ 235.762

€ 237.828

€ 239.926

€ 242.055

Onverharde en smalle wegen, Bermen

€ 90.876

€ 92.239

€ 93.623

€ 95.027

€ 96.452

Markeringen

€ 12.000

€ 12.180

€ 12.363

€ 12.548

€ 12.736

€0

€0

€0

€0

€0

Investeringen

€1.300.000

n.t.b.

n.t.b.

n.t.b.

n.t.b.

Vervangingen

€ 1.300.000

Overige kosten

Tabel 9: Beschikbaar budget onderhoud inclusief 1,5% indexatie

6.3

Vergelijk budgetten

De vergelijking tussen benodigd en beschikbaar budgetten zijn in tabel 10 weergegeven. Kosten in €, incl. VAT en 1,5% indexatie

2022

2023

2024

2025

2026

Benodigd

€ 2.022.344

€ 2.052.679

€ 2.083.470

€ 2.114.722

€ 1.661.403

Beschikbaar

€ 1.065.949

€ 1.080.468

€ 1.095.206

€ 1.110.164

€ 1.125.346

€ 956.395

€ 972.211

€ 988.264

€ 1.004.558

€ 536.057

Benodigd

€ 1.693.756

€ 1.719.163

€ 1.744.950

€ 1.771.124

€ 1.797.691

Beschikbaar

€ 1.300.000

n.t.b.

n.t.b.

n.t.b.

n.t.b.

Exploitatie

Tekort Investeringen

Tekort

€ 390.000

Tabel 10: Verschil beschikbaar – benodigd budget (inclusief 1,5% indexatie)

6.4

Conclusie

De kwaliteit van de wegen is momenteel niet op beeldniveau C. Dit is voornamelijk het gevolg van een te hoog percentage D-kwaliteit. Daarnaast is de trend zichtbaar, dat de kwaliteit langzaam achteruit gaat. Dit is, naast de oorzaken benoemd in hoofdstuk 4.3, ook het gevolg van structureel te weinig budget.

De berekening gaat ervan uit, om in een periode van 4 jaar (2022-2025) de wegen op beeldniveau C te brengen en daarna (vanaf 2026) op dat niveau te houden. Het jaarlijks tekort in 2026 is berekend op € 536.057, - en is nodig als structurele verhoging van het budget om het areaal op beeldniveau C te houden. Ook in de periode 2022-2025 is deze structurele verhoging noodzakelijk. Daarnaast is een extra bedrag nodig om de kwaliteit naar beeldniveau C te krijgen. Het totale tekort in de periode 2022-2025 is afgerond € 4.000k. Het extra bedrag dat nodig is, over de gehele periode 2022-2025, bedraagt afgerond (4.00k – 4*536k=) € 1.900.000, -.

14 april 2021

BELEIDSPLAN WEGEN 2022 T/M 2026

BH6436TPRP2104141136

14

Open

6.5

Consequenties

Het blijkt dat de benodigde budgetten voor groot onderhoud hoger liggen dan de beschikbare budgetten. In het algemeen kunnen de gevolgen van een structureel tekort op onderhoud in een aantal fasen worden onderscheiden. Afhankelijk van het type verharding, de ligging, de gebruiksintensiteit en de weersomstandigheden zijn deze fases deels parallel en deels overlappend. In onderstaande figuur zijn de verschillende fasen weergegeven, die in de praktijk zijn getoetst. Indicatie oplopende schaal gevolgen en effecten door achterblijvend beheer en onderhoud 1

De ambitie is gerealiseerd.

2

Inspectie resultaten worden slechter: lichte achteruitgang kwaliteit, de beheerder merkt het begin van achteruitgang.

3

Onderhoudsachterstanden lopen op en er ontstaat langzamerhand een financieel stuwmeer. Het onderhoud dat vandaag niet wordt uitgevoerd blijft in de planning naar achteren schuiven

4

De zichtbare beeldkwaliteit neemt af, slordig, onverzorgd, sleets, verloedering, etc.

5

De verharding geeft een verslechterd beeld, de tevredenheid van de burgers neemt af, er is een toename aan klachten en meldingen.

6

De gevolgen worden ook merkbaar voor gebruikers, (rij)comfort neemt af, plasvorming, steenslag en gaten nemen toe en daardoor kans op schades aan wagenpark.

7

Er ontstaat gevolgschade door bestaande schade. Er is sprake van kapitaalvernietiging, het stuwmeer neemt exponentieel toe. Bereikbaarheid en veiligheid komen in het geding

8

Bereikbaarheid komt onder druk te staan, toename risico's, schade en claims, meer rechtszaken. De aantrekkelijkheid om zich te vestigen neemt af.

9

Calamiteiten, ongelukken door schade aan wegen, gewonden en kans op doden, wegen onbereikbaar/afsluiten

Figuur 7: Fases bij structureel tekort op onderhoud

Op dit moment bevindt de totale gemeente zich ongeveer tussen fase 3 en 4. Verwacht mag worden dat bij ongewijzigd budget de komende jaren de gevolgen voor gebruikers meer en meer merkbaar zullen worden (fase 5 - 7). De kapitaalvernietiging (kosten van vervolgschade) zal eveneens toenemen (fase 7 en 8) evenals het risico op ongevallen. Daarom houdt team wegbeheer actief aandacht voor het waarborgen van veiligheid. Een structureel tekort op het beheer en onderhoud van de verhardingen zal over meerdere jaren heen de lange termijn ambities van de gemeente in gevaar brengen. Het probleem daarbij is dat een achterstand niet op korte termijn is in te halen, gelet op de enorme bedragen waar het bij het onderhoud van de wegverhardingen vaak om gaat, de impact op de organisatie en de impact op de stad (bereikbaarheid).

14 april 2021

BELEIDSPLAN WEGEN 2022 T/M 2026

BH6436TPRP2104141136

15

Open

6.6

Mogelijke scenario’s

In deze paragraaf worden 3 scenario’s beschreven, waarvan scenario 2 en 3 een structurele verlaging van het benodigd budget bevatten. Scenario 1: Inzet van benodigde middelen Huidig plan met de financiële consequenties, zoals beschreven in hoofdstuk 6 Effect budget -€0 Hoe doen we Dit scenario is de basis voor het beheer en onderhoud, conform de beheersystematiek van het dat? CROW voor beeldniveau C. Het is beschreven in de voorgaande hoofdstukken. Met uitvoering volgens dit plan is het achterstallig onderhoud in 5 jaar weggewerkt en is de kwaliteit Gevolg/Risico op beeldniveau C, de ambitie van de gemeente (fase 1 -2). Gevolgen op termijn Doelstelling Toelichting Kort Lang Bereikbaarheid = = Geen gevolgen. Veiligheid = = Geen gevolgen. Leefbaarheid / De kwaliteit gaat toenemen en dat heeft een positief effect op de belevenis = = Imago van de inwoners en gebruikers. Kwaliteit = + De kwaliteit neemt toe Duurzaamheid = = Geen gevolgen

Scenario 2: Groot onderhoud (GO) aan elementen terugbrengen tot kleinschaliger onderhoud (KO). Deel groot onderhoud elementenverhardingen terugbrengen tot kleinschaliger onderhoud Effect budget - € 380.000 in de voorziening door minder GO / + € 180.000 in de exploitatie a.g.v. extra KO Het onderhoud aan de elementenverhardingen wordt minder grootschalig uitgevoerd. Dit betekent dat het onderhoud, waar mogelijk, niet meer op een groot oppervlak van de strook wordt gedaan (bijv. Hoe doen we 100% herstraten van een voetpad), maar zich concentreert op de meest ernstige schadelocaties dat? (alleen de ernstige schade bij huisnummers x en y worden herstraten, via kleinschalig onderhoud). Het past nog net binnen beeldniveau C. Met de huidige werkwijze worden ook de matige schades gelijk hersteld en is de strook voor langere termijn onderhoudsvrij (>5 jaar). Bij kleinschalig onderhoud blijven deze matige schades bestaan, met Gevolg/Risico als risico dat er op korte termijn (<5 jaar) wederom kleinschalig onderhoud nodig is. Er is daarom blijvend aandacht nodig voor borging van veiligheid (fase 2-3). Gevolgen op termijn Doelstelling Toelichting Kort Lang Bereikbaarheid = = Geen gevolgen, bereikbaarheid blijft gewaarborgd.

Verkeersgebruikers merken op termijn meer oneffenheden door het Veiligheid = kleinschaliger onderhoud en er is een kleine kans op struikelen door kwetsbare groepen (fietsers en ouderen). Leefbaarheid / Betreft voornamelijk elementen in de kernen, gebruikers gaan dit merken = Imago doordat de elementen niet meer netjes en strak worden gebracht. De kwaliteit van de elementen blijft wel op het kantelpunt, zodat er risico is op Kwaliteit = = nieuwe achterstand als te laat wordt ingegrepen. Doordat het alleen elementen betreft zijn er geen gevolgen, er is geen risico op Duurzaamheid = = kapitaalvernietiging

14 april 2021

BELEIDSPLAN WEGEN 2022 T/M 2026

BH6436TPRP2104141136

16

Open

Scenario 3: Scenario 2 met aanvullend geen bijdrage aan rioleringsprojecten Deel groot onderhoud elementenverhardingen terugbrengen tot kleinschaliger onderhoud en geen bijdrage aan rioleringsprojecten - € 380.000 in de voorziening door minder GO / + € 130.000 in de exploitatie a.g.v. extra KO en Effect budget geen bijdrage aan riolering Bovenop scenario 2 is het mogelijk om de jaarlijks voorziene bijdrage van € 50.000, - aan Hoe doen we rioleringsprojecten, waar de noodzaak voor groot onderhoud aan de verhardingen nog niet nodig is, dat? niet te doen. Momenteel wordt jaarlijks gemiddeld dit bedrag vanuit het beschikbare onderhoudsgeld bijgedragen. Tot op heden was dit bedrag niet expliciet voorzien, waardoor de bijdrage ten koste ging van wegonderhoud elders in de gemeente. Vandaar dat in dit beheerplan voor deze bijdrage een bedrag structureel is opgenomen. Gevolg/Risico Het gevolg als het bedrag hiervoor niet beschikbaar komt is, dat wegbeheer vanaf 2022 geen enkele financiële bijdrage meer kan leveren aan rioleringsprojecten, als onderhoud aan de verhardingen niet nodig zou zijn. Daardoor is er een verhoging van de kosten bij rioleringsbeheer. Gemeente blijft in fase 2 – 3. Gevolgen op termijn Doelstelling Toelichting Kort Lang Bereikbaarheid

=

=

Veiligheid

=

-

Leefbaarheid / Imago

=

-

Kwaliteit

=

=

Duurzaamheid

=

=

14 april 2021

Geen gevolgen, bereikbaarheid blijft gewaarborgd. Verkeersgebruikers merken op termijn meer oneffenheden door het kleinschaliger onderhoud en er is een kleine kans op struikelen door kwetsbare groepen (fietsers en ouderen). Betreft voornamelijk elementen in de kernen, gebruikers gaan dit merken doordat de elementen niet meer netjes en strak worden gebracht. De kwaliteit van de elementen blijft wel op het kantelpunt, zodat er risico is op nieuwe achterstand als te laat wordt ingegrepen. Doordat het alleen elementen betreft zijn er geen gevolgen, er is geen risico op kapitaalvernietiging

BELEIDSPLAN WEGEN 2022 T/M 2026

BH6436TPRP2104141136

17

Open

7

Organisatie

De organisatie rondom wegbeheer verandert landelijk continu. Er wordt nagedacht over nieuwe organisatievormen, vormen van uitbesteding en samenwerkingsverbanden met andere gemeenten en marktpartijen. Iedere gemeente is uniek en heeft het op een eigen manier georganiseerd. Wel blijven onafhankelijk van organisatievormen en samenwerking met andere partijen een aantal kernfuncties overeind. De organisatie functioneert zolang de bestaande, goed op elkaar afgestemde kerntaken steeds opnieuw (kunnen) worden herhaald. Deze kerntaken zijn gebaseerd op Assetmanagement conform de ISO 55001 en weergegeven in onderstaande figuur: Assetmanagement werkt alleen als iedereen er op de afgesproken wijze mee aan de slag gaat. ‘Mens en organisatie’ staat dan ook in het hart, omdat alles om de mensen die de beheertaken uitvoeren draait. Om de beheertaken goed uit te voeren en de regie te houden zijn er voldoende medewerkers nodig. Voor de gemeente Halderberge besteedt het team, dat betrokken is bij de instandhouding van de wegen, de voorbereiding en toezicht uit aan diverse externe partijen en houdt daar de regie op. Figuur 8: Kernactiviteiten conform Assetmanagement

Benodigde FTE Wegbeheer, gemeente Halderberge Om een indruk te geven van de benodigde capaciteit om de opgave van de gemeente goed in te kunnen vullen, is op basis van de huidige werkwijze, landelijke benchmark met vergelijkbare gemeenten en diverse modellen de benodigde Fte’s in tabel 11 bepaald. Activiteit

Huiidg fte

Benodigde fte

Beleid en strategie

0,1

0,2

Beheren en programmeren

0,4

0,5

Plannen en voorbereiden

0.9

1,3

Bouwen en onderhouden

1,3

1,7

Monitoren en analyseren

0,2

0,2

Evalueren en bijsturen

0,1

0,1

Management / Financieel / Secretariaat

0,5

0,5

Totaal fte

3,5

4,5

Tabel 11: Benodigde organisatie in FTE

De huidig beschikbare capaciteit bedraagt 3,5 fte, een tekort van 1,0.

Het advies is dan ook om 1 fte extra toe te voegen om de taak Wegbeheer goed te borgen. Voornamelijk op juridische ondersteuning ten behoeve van onder andere uitwegvergunningen, aansprakelijkheidsstellingen, klachten en meldingen en uitbreiding capaciteit bij het plannen en uitvoeren van het onderhoud. Dit komt gemiddeld neer op € 80.000, Dit komt gemiddeld neer op een jaarlijks bedrag van € 85.000, -.

14 april 2021

BELEIDSPLAN WEGEN 2022 T/M 2026

BH6436TPRP2104141136

18

Open

8

Risicoparagraaf

In deze paragraaf wordt ingegaan op enkele risico’s, welke samenhangen met beheer en onderhoud aan wegen. Uitbreiding areaal Bij areaaluitbreiding met nieuwe verharding zal ook de beheeropgave op termijn groter worden. Daarom zal bij elke in/uitbreiding van het areaal een beheerparagraaf worden toegevoegd, waarin de financiële consequenties voor het beheerbudget worden aangegeven. Reconstructies Bij reconstructies van wegen wordt goede afstemming met netbeheerders gedaan. In verband met steeds meer beperkte ruimte in de tracés geeft onderhoud aan kabels en leidingen steeds meer problemen en kan leiden tot oponthoud tijdens een werk. Oponthoud bij de hoofdaannemer kost de gemeente extra geld. Er zijn voorbeelden dat het werk daardoor 5% duurder is uitgevallen. Teerhoudend asfalt Voor wegen is er tot 1991 teer gebruikt als bindmiddel bij de aanleg en onderhoud van asfaltwegen. Zolang de wegverharding onaangetast blijft is er geen risico, echter wanneer een weg wordt opgebroken verandert dit. Omdat bekend moet zijn hoeveel teerhoudend asfalt vrijkomt, moet er worden onderzocht of de wegen een of meerdere lagen met teer bevatten. Hiervoor worden op projectbasis asfaltboringen en laboratoriumonderzoeken uitgevoerd. Bij overschrijding van de normen moet het asfalt afgevoerd worden naar een erkend verwerker, dit leidt tot kostenverhoging van het project.

De hoogte van de kosten zijn op voorhand niet in te schatten. Geluid reducerend asfalt Regulier maakt de gemeente de geluidbelasting als gevolg van het omgevingslawaai inzichtelijk. Hiervoor worden geluidbelastingkaarten en tabellen en een actieplan opgesteld. Een van de mogelijke acties is het aanbrengen van geluid reducerende deklagen. De gemeente is terughoudend bij het toepassen van geluid reducerende deklagen, omdat het bij lage rijsnelheden geen tot een beperkt effect heet. Ook is het onderhoud hieraan veel kostbaarder dan bij reguliere deklagen. Deze deklagen moeten vaker gereinigd en hersteld worden, doordat ze kwalitatief minder zijn als normale asfaltverhardingen. Toekomstige nieuwe geluid reducerende deklagen leiden tot verhoging van het onderhoudsbudget. De extra kosten worden geraamd op € 0,80 per m2 per jaar. Winter/vorstschade Een niet te verwaarlozen invloed is het weer en dan in het bijzonder die van dooi en vorst op het asfalt. Gaten in het asfalt na een dooi/vorst periode heeft niet alleen te maken met (achterstallig) onderhoud maar ook met het toegepaste type asfalt. Vooral een kwakkelwinter met veel wisselende dooi- en vorstperiodes zorgt voor veel schade. Door vorst zet water in het wegdek uit, met als gevolg dat er scheuren en gaten kunnen ontstaan. Ondanks onderhoud kan dus een (strenge) vorstperiode toch onverwacht veel schade veroorzaken.

Momenteel is er geen reservering opgenomen om winterschade op te vangen. Bij een langdurige periode van wisselende dooi- en vorstperiodes kan de schade aanzienlijk zijn. Indien dit optreedt zal wegbeheer onderbouwd extra budget vragen om de veiligheid en bereikbaarheid niet in gevaar te laten komen.

14 april 2021

BELEIDSPLAN WEGEN 2022 T/M 2026

BH6436TPRP2104141136

19

Open

Openbaarheid beheerareaal Wanneer de gemeente een weg tot openbare weg heeft bestemd, is zij automatisch ook de onderhoudsplichtige van die weg (art.15 Wegenwet). Voor wegen buiten de bebouwde kom staat de onderhoudsplicht opgenomen in de Wegenlegger. Wanneer de Wegenlegger geen duidelijkheid verschaft, dan is in principe de rechthebbende van een weg ook de onderhoudsplichtige van die weg, tenzij uit stukken blijkt dat de onderhoudsplicht is overgedragen aan een ander. Momenteel is de wegenlegger van de gemeente enigszins verouderd. Het advies is om de wegenlegger te actualiseren en opnieuw door de gemeente vast te laten stellen. De kosten van actualisatie wordt geraamd op € 15.000, - tot € 20.000, -. Draagkracht ondergrond De te behalen levensduur van een weg wordt mede bepaald door de draagkracht van de ondergrond. Hoe draagkrachtiger de ondergrond, hoe langer een weg mee gaat. Binnen de gemeente Halderberge is voor een groot deel een draagkrachtige ondergrond aanwezig, op een enkele uitzondering na, zoals het gebied ten noorden van Hoeven (de Hoevense Beemden). Dit zou een reden kunnen zijn van de versnelde teruglopende staat van onderhoud van met name asfaltwegen in dit gebied. Asfaltwegen zijn ook de meest voorkomende wegverhardingen in het buitengebied.

In dit gebied zorgt de samenstelling van klei/leem en/of veen en de fluctuerende grondwaterstand momenteel voor problemen met enkele wegen. Bij het uitvoeren van onderhoud zal dit zeer zeker een kosten verhogende factor kunnen zijn. Verdroging In 2018 is er een zeer lange periode (enkele maanden) geweest met (vrijwel) geen neerslag. Deze droge periode kan ook gevolgen hebben voor de verhardingen, met name bij veenondergronden zoals aanwezig in het buitengebied van Hoeven. Deze veenlagen kunnen door verdroging krimpen, waardoor bij de bovenliggende verhardingen zetting optreedt en schade ontstaat die zichtbaar is door scheuren en het wegzakken van de weg. Dit effect kan worden versterkt door bomen en struiken langs de weg. Bomen en struiken onttrekken tijdens het groeiseizoen water uit de ondergrond, waardoor de ondergrond en daarmee de weg nog meer in beweging komt. In de meeste gevallen wordt dit door de toezichthouders, de beheerder buitengebied of andere medewerkers van het team Realisatie opgemerkt en wordt er ook actie ondernomen. Momenteel speelt dit in de 1e Molenweg en de AB-weg in Hoeven. In Oudenbosch zijn er een paar wegen bekend waarbij de gebakken klinkers door de keiharde ondergrond en het gemis aan samenhang worden losgereden. Op voorhand zijn de aanvullende kosten niet aan te geven.

Wel geldt dat de mogelijk bijkomende kosten voor het onderhoud aan de elementenverhardingen relatief laag zijn. Een ander effect van de verdroging is het lager worden van de waterstanden in de rivieren. Hierdoor wordt het transport over de rivieren moeilijker en kunnen de transportkosten van grondstoffen en bouwmaterialen stijgen. Leveranciers rekenen deze kosten vervolgens weer door, waardoor de onderhoudskosten voor het wegonderhoud stijgen. Ook hierbij is de hoogte van de bijkomende kosten niet op voorhand aan te geven. PFAS Uit nader onderzoek (bodemkaarten en omgevingsdienst West Brabant (OMWB) is gebleken dat de PFAS waarden in de gemeente Halderberge, en ook in de regio, onder grenswaarden blijven. Daardoor zijn er geen extra verwerkingskosten te verwachten. Er zijn wel onderzoekskosten nodig om dit aantoonbaar te maken bij de grondverwerker.

14 april 2021

BELEIDSPLAN WEGEN 2022 T/M 2026

BH6436TPRP2104141136

20

Open

9

Ontwikkelagenda

Grote 'nieuwe' overstijgende opgaven, zoals de energietransitie, ondergrondse ordening, circulariteit en klimaatadaptatie zijn uitdagingen waar de gemeente voor staat en waar ook wegbeheer een inbreng heeft. De volgende punten wil de gemeente nog (verder) ontwikkelen en de consequenties op het beheer en onderhoud van de wegen in beeld brengen. Energie en Circulariteit: De energietransitie is de overgang van het gebruik van stroom uit fossiele brandstoffen naar duurzame energiebronnen. Ook bij de aanleg en het beheer van wegen wordt veel energie gebruikt. Onder de wegen liggen vele kilometers aan energienetten. Dat betekent dat Wegbeheer moet nadenken welke kansen voor verbetering er zijn bij aanleg en beheer van de wegen, maar ook de werkzaamheden heel goed moet afstemmen op de ontwikkelingen onder de wegen. Nieuwe technologieën, die nu nog onbekend of in ontwikkeling zijn, gaan daarin op termijn een belangrijke rol spelen. De hoofdthema's voor Wegbeheer zijn: - Reductie van energieverbruik en CO2 in de hele levenscyclus. - Wegen die energie opwekken. - Effecten van de aanleg en vernieuwing van energienetten op het wegennet. - Actief overleg met de netbeheerders en aannemers. Daarnaast zijn er natuurlijk een heleboel ontwikkelingen die buiten Wegbeheer omgaat, maar wel ergens een raakvlak hebben. Een voorbeeld is de aanleg van elektrische laadpalen.

Dat is een ontwikkeling die buiten Wegbeheer omgaat, maar waar wel extra afstemming over nodig is. De gemeente onderzoekt de mogelijkheden om de circulariteit op termijn te vergroten. Hierbij zullen de gevolgen voor het beheer van de verhardingen in beeld gebracht worden.

Klimaatadaptatie Binnen de gemeente is de klimaatverandering merkbaar. Bijvoorbeeld door hevige regenbuien en langere periodes van droogte en hitte. De gemeente zoekt naar mogelijkheden om infrastructurele voorzieningen klimaat robuust te maken. Voor wegen zijn er vier mogelijkheden waarmee de verhardingen een positieve bijdrage aan de klimaatverandering kan bieden. 1. Hemelwater van de reguliere riolering afkoppelen en bovengronds af te voeren naar het oppervlaktewater, wadi’s en infiltratielocaties. 2. Verharding omvormen naar halfverharding. 3. Te ruim gedimensioneerde wegen versmallen of omvormen van verharding en verkregen ruimte anders benutten (bijv. groen) om zo meer natuurlijke waterberging te krijgen. 4. Het toepassen van water passerende (half)verhardingen, waardoor regenwater via de verharding goed kan infiltreren in de ondergrond. Bij het onderzoek zullen de gevolgen voor het beheer van de verhardingen in beeld gebracht worden.

14 april 2021

BELEIDSPLAN WEGEN 2022 T/M 2026

BH6436TPRP2104141136

21

Open

Alternatieve integrale beleidskeuzes Er zal een extra financiële impuls nodig zijn om de kwaliteit op beeldniveau C te krijgen en te houden, het niveau waar net aan wet- en regelgeving wordt voldaan. Verminderen van de beheerkosten voor wegen kan daarom niet door verdere versobering van de kwaliteit (lager als beeldniveau C). De meeste kansen liggen in het verminderen van de totale beheerkosten voor de openbare ruimte. De meest concrete en op kortere termijn uitvoerbare maatregel is het beperken van infrastructuur. Dit betekent het omvormen naar een goedkopere inrichting of door het beheer ervan bij een andere partij te leggen. Voorbeeld van dit laatste is het inzetten van ondernemers, zodat de gemeente het beheer niet zelf hoeft te doen in ruil voor mogelijkheden om te ondernemen. Mogelijkheden hiervan zijn: - Een stadscamperplaats die door een private partij beheerd wordt. - Zoals in Delfzijl waar grote grazers grotere oppervlakken ‘maaien’. Het onderhoud van groen is goedkoper dan het onderhoud aan verhardingen. Het omvormen naar goedkoop groen (bijvoorbeeld ruw gras) zal de beheerkosten van de wegen meer verminderen dan dat de beheerkosten bij groen toenemen. Dit heeft wellicht ook een positief effect op klimaat, waterhuishouding en hittestress. Het kan daarentegen ook een negatieve impact hebben op de aantrekkelijkheid.

De gemeente doet momenteel ervaring op met de aanleg van alternatieven, zoals grasbetonkeien op parkeerplaatsen en halfverharding op wandelpaden in bosrijke gebieden. Naast verminderen van de beheerkosten heeft dit ook een positief effect op klimaatadaptatie. Een nadeel is dat het over kleine oppervlakten gaat, waar deze omvorming mogelijk is. Hierdoor zijn er geen grote ‘winsten’ te verwachten. De kansen voor directe besparingen in kosten van de openbare ruimte liggen in het verwijderen of omvormen van areaal dat niet voor de veiligheid noodzakelijk is; o Afvalbakken; o Straatmeubilair en speelvoorzieningen; o Duur hoogwaardig groen naar goedkoop groen (gras). Daarnaast zijn mogelijk besparingen te realiseren op dagelijks onderhoud, bijvoorbeeld door minder te vegen en/of te maaien. Dit heeft wel een negatieve impact op de beleving van bewoners. Er zal meer tijd voor moeten worden uitgetrokken om aanvullend onderzoek te doen naar mogelijkheden en specifieke locaties. Investering In de openbare ruimte kan relatief eenvoudig worden bespaard op dagelijks onderhoud (vegen, maaien) maar dit heeft wel een forse impact op de beleving van de stad. Omvormen heeft een terugverdientijd van 5-10 jaar. Bestaande situaties kunnen worden aangepakt, wanneer deze richting het einde van de levensduur komen. Hierdoor worden kapitaalvernietiging en extra investeringen voorkomen.

Opbrengst Voor de meeste maatregelen, die de beheerkosten verminderen zal eerst een concreet plan gemaakt moeten worden voor er een realistische inschatting van de opbrengst gemaakt kan worden. Daarom zijn nu ook geen totaalbedragen te noemen. De totale opbrengsten die gerealiseerd kunnen worden zijn afhankelijk van de gekozen maatregelcombinatie en van hoe consequent deze wordt doorgevoerd. Het onderzoek naar de mogelijkheden kan goed gecombineerd worden met de grote 'nieuwe' overstijgende opgaven, zoals de energietransitie, ondergrondse ordening, circulariteit en klimaatadaptatie.

14 april 2021

BELEIDSPLAN WEGEN 2022 T/M 2026

BH6436TPRP2104141136

22

Open

Bijlage 1 1. Wettelijke kaders

Wettelijke kaders De huidige kaders voor het beheer van wegen staan beschreven in: het Burgerlijk Wetboek, de Wegenwet, de landelijke CROW-methodiek voor wegbeheer, het Handboek Inrichten Openbare Ruimte en het rapport Van kostenpost naar beleggingsfonds. De gemeente hanteert de landelijke wetten en eisen bij het beheer en onderhoud van wegen. Wetgeving Grondwet Volgens Artikel 21 van de Grondwet is de zorg van de overheid gericht op de bewoonbaarheid van het land en de bescherming en verbetering van het leefmilieu. Het beheer van wegen past in dit grondwetsartikel en van oudsher wordt de zorg voor een goede infrastructuur dan ook als een taak van de overheid gezien. Wegenwet Volgens de Wegenwet moet de wegbeheerder zorgen dat “de binnen haar gebied liggende wegen in goede staat verkeren”. Zonder aansprakelijkheid te scheppen, doet deze wet een beroep op de maatschappelijke plicht van de beheerder om op te treden als een goede rentmeester. Daarbij wordt de beheerder verplicht om voorzieningen regelmatig en duurzaam te onderhouden. Tevens verplicht de Wegenwet wegbeheerders tot het bezit van een Wegenlegger. Deze Wegenlegger is een registratieinstrument waarin voor wegen in eigendom buiten de bebouwde kom wordt aangegeven wie de beheerder is en wat zijn rechten en plichten zijn.

De wegbeheerder dient in het kader van zijn verantwoordelijkheid te beschikken over een aantal basisgegevens teneinde zich te kunnen oriënteren op de zaak waarover het gaat. Burgerlijk Wetboek In het Burgerlijk Wetboek (BW) dat van kracht is geworden op 1 januari 1992, is de aansprakelijkheid geregeld voor schade als gevolg van een onrechtmatige daad. Ten opzichte van het oude BW is de bewijslast omgedraaid. Indien de beheerder aansprakelijk wordt gesteld voor schade die iemand lijdt als gevolg van gebreken aan de weg, dient deze beheerder aan te tonen dat hij de inspectie en het onderhoud van de wegen (inclusief voet- en fietspaden) met optimale zorg uitvoert. Met andere woorden: de beheerder moet kunnen aantonen wat hij heeft gedaan om risico’s voor de weggebruiker te beperken en dat hij structureel aan monitoring en onderhoud doet. Alleen op die manier is het risico van aansprakelijkheidstelling door weggebruikers terug te dringen. Onontbeerlijk voor een overtuigende bewijsvoering zijn daarbij preventief onderhoudsbeleid, een goede klachtenregistratie en een goed werkend systeem van rationeel wegbeheer. De mate waarin aan de onderhoudsplicht moet worden voldaan, hangt af van de functie van de weg en de verwachting die de weggebruiker heeft op grond van het feitelijke beeld van de weg.

Jurisprudentie heeft inmiddels uitgewezen dat het kwaliteitsniveau D volgens de CROW systematiek vermeden moet worden.

14 april 2021