Bestuurlijke koers Vitaal Buitengebied Halderberge.pdf

Bestuurlijke koers Vitaal Buitengebied Halderberge

7-3-2019

Bestuurlijke koers Vitaal Buitengebied Halderberge 1 Inleiding ‘Halderberge verdient een vitaal platteland’. Dat staat in het raadsprogramma 2018-2022. De gemeente constateert daarbij dat er veel lastige opgaven bij elkaar komen in het buitengebied. Opgaven die vragen om een passend antwoord van de gemeente en vooral ook om (gecoördineerde) actie en inzet. De opgaven die onder andere spelen in het buitengebied zijn: • • • • •

Versterken toerisme en recreatie, onder andere door te zorgen dat er geen strijdig gebruik is op de recreatieve verblijfslocaties/vakantieparken (botsing tussen recreatief en permanent gebruik); De individuele sociale problematiek op de vakantieparken bij een deel van de permanente bewoners; Het optimaal benutten van de agrarische potentie en de leegstand van agrarisch vastgoed oplossen; De huisvesting van arbeidsmigranten inclusief de daarbij horende registratie (nachtregister/GBA); De op de loer liggende (ondermijnde) criminaliteit.

Daarbij is sprake van een hoge politieke druk om als gemeente deze opgaven voortvarend aan te pakken. Dat is de aanleiding geweest voor het opstellen van deze bestuurlijke koers. In deze bestuurlijke koers wordt de inhoudelijke richting bepaald en vertaald naar concrete inzet.

2 Doel bestuurlijke koers De bestuurlijke koers voor het vitaal buitengebied dient meerdere doelen, namelijk: • • • • •

Het bieden van duidelijkheid over voor welk vraagstuk de aanpak een oplossing is. Het besef dat het zowel gaat om kansen benutten en creëren als om het voorkomen en aanpakken van bedreigingen. En dat het bereiken van de beschreven doelen een langjarige inzet vraagt. Het zijn van een inhoudelijke richting op basis waarvan keuzes kunnen worden gemaakt. Het bieden van een stappenplan voor de uitvoering. Daarbij is de bestuurlijke koers ook één van de bouwstenen voor de omgevingsvisie. Het zorgen voor zichtbaarheid. Het mag voor de Halderbergse samenleving duidelijk zijn en worden dat de gemeente Halderberge gaat voor een vitaal buitengebied en hier samen met belanghebbenden op in wil zetten.

3 Het vraagstuk Ontwikkelingen op en rond recreatieparken en vrijkomende agrarisch vastgoed zijn een relatief nieuw beleidsvraagstuk die zorgen voor dynamiek in het buitengebied. Dit vraagstuk vindt zijn grondslag in marktontwikkelingen en het (niet) hierop kunnen reageren door ondernemers en eigenaren. Enerzijds kent markt van agrarisch vastgoed ingrijpende veranderingen: wens tot schaalvergroting, agrariërs zonder opvolging stoppen, meer mensen die in het buitengebied willen wonen, andere (neven)activiteiten die in het buitengebied gaan plaatsvinden. Anderzijds staat verblijfsrecreatie onder druk, mede door snel veranderende behoeften van de gast. Een groot deel van de parken dreigt de aansluiting

1

met de markt te verliezen. Verminderde vitaliteit van recreatieparken en leegstaand agrarisch vastgoed verzwakken het economisch potentieel van de recreatiesector en de economie. Het leegstaande of niet-courante vastgoed of stacaravans blijken vatbaar voor verloedering, gebruik dat afwijkt van het bestemmingsplan of ondermijnende activiteiten. Zo zijn er (kwetsbare) mensen die hun heil op een recreatiepark zoeken, bijvoorbeeld arbeidsmigranten en spoedzoekers, omdat er onvoldoende betaalbare woningen beschikbaar zijn op de reguliere woningmarkt en vinden op sommige terreinen illegale activiteiten plaats. Wanneer hier niet proactief op wordt gehandeld kan een negatieve neerwaartse spiraal ontstaan. Hoewel het om de private sector gaat heeft de overheid een belangrijke rol in het waarborgen van de veiligheid, leefbaarheid, ruimtelijke kwaliteit en economische waarde in het buitengebied. Daarnaast hebben de gemeenten een belang bij de huisvesting van arbeidsmigranten. Arbeidsmigranten zijn van cruciaal belang voor het functioneren van de regionale en lokale economie. Er zijn immers nu al bedrijven die door tekort aan personeel minder kunnen functioneren of doorgroeien dan voor hen gewenst. De gemeente moet daarbij een balans zoeken in haar rol. Niet door op de stoel van de ondernemer en/of eigenaar te gaan zitten, maar ook niet door achterover te leunen.

De taak van de gemeente is om kaders te scheppen die goede ontwikkelingen stimuleren en ongewenste situaties tegengaan. Daarbij is het belangrijk te erkennen dat de opgaven op en rond recreatieparken, leegstaand agrarische vastgoed en de huisvesting van arbeidsmigranten vaak meervoudig zijn en niet met simpele ingrepen zijn op te lossen. Op basis van een uitgebreide verkenning naar de specifieke situatie in Halderberge worden de volgende conclusies getrokken. •

• •

• • • • • •

Er is beperkt zicht op de omvang en aard van (ondermijnende) criminaliteit in het buitengebied. Hetzelfde geldt voor de bewoning op de recreatieparken door huishoudens met complexe sociale problematiek. Valt het mee?; Er is een noodzaak om de informatiepositie te verbeteren; Er zijn heel veel verschillende opgaven die spelen in het buitengebied van Halderberge, waaronder vitaliteit verblijfsrecreatie, leegstaand of leegkomend agrarisch vastgoed en de huisvesting van arbeidsmigranten. Er zijn kansen voor het versterken van de recreatieve en economische functies van Halderberge; Er is sprake van zowel een lokale als regionale verantwoordelijkheid voor de (huisvesting) van arbeidsmigranten; Er is om een verandering te realiseren een aanpak nodig die aansluit bij de energie van de initiatiefnemer; Er lijkt nog onvoldoende bewustwording bij ondernemers aanwezig, zowel over de kansen en randvoorwaarden maar vooral ook over de bedreigingen; Er is vanuit de gemeente een actieve rol en meerjarige extra inzet nodig; Er is vanwege de integraliteit van het vraagstuk een gebiedsgerichte inzet nodig om de aanpak effectief te laten zijn en niet te verzanden in de complexiteit.

4 Basisprincipes bestuurlijke koers Op basis van de verkenning is geconstateerd dat het belangrijk is om focus aan te brengen en een keuze te maken voor een duidelijke inhoudelijke invalshoek en/of vertrekpunt. Het vertrekpunt is daarbij het versterken van de economische en recreatieve potentie van het buitengebied, met oog voor een prettige woonomgeving, de leefbaarheid en de veiligheid . Dat is vertaald in een aanpak met drie pijlers: • • •

Vitale recreatieparken Toekomstbestendig gebruik agrarisch vastgoed Humaan verblijf voor arbeidsmigranten

2

Daarbij hanteren we de volgende basisprincipes: • • •

•

We kiezen voor een gebiedsgerichte aanpak die gebaseerd is op perspectief, kansen, vertrouwen en het maken van contact/verbinding. We richten ons op het versterken van de informatiepositie. Dat doen we zowel door het ontsluiten van data maar vooral ook door de dialoog met de ondernemers, inwoners en andere belanghebbenden (combinatie van harde en zachte informatie) We kiezen ervoor dat de inzet van Veiligheid, Toezicht en Handhaving (VTH) geen doel op zich is, maar een middel om onze doelen te realiseren en ongewenste situaties aan te pakken en te voorkomen. Daarbij zullen we waar we tegenstrijdigheden met het bestemmingsplan constateren altijd eerst proberen deze situatie te legaliseren indien dit maatschappelijk en ruimtelijk wenselijk is. We kiezen voor afstemming met provincie over hun rol en verantwoordelijkheid. Daarbij is de inzet het ontvangen van financiële, procesmatige of inhoudelijke steun vanuit de provincie, bijvoorbeeld door in Halderberge een pilotproject te starten. Dit gezien het samenkomen van drie voor de provincie belangrijke opgaven in Halderberge.

Voor de uitvoering van de aanpak is het nodig om extra personele capaciteit en middelen in te zetten of de reeds beschikbare inzet en middelen te (her)prioriteren. Daarbij beseffen we ons dat dit ten koste kan gaan van andere werkzaamheden.

3

5 Uitwerking van de drie pijlers De hiervoor beschreven basisprincipes zijn op alle drie de pijlers van toepassing. Hieronder een nadere uitwerking per pijler.

Pijler 1: Vitale recreatieparken Ambitie

Toerisme en recreatie is en blijft, onder andere volgens de economische visie 2020, een speerpuntsector van de gemeente. De toeristischrecreatieve trekkers dienen in samenhang te zorgen voor groei, werkgelegenheid en economische spin-off voor lokale horeca, winkels, bedrijven en het buitengebied. De verblijfsrecreatie heeft daarbinnen een economisch stuwende werking. Jaarlijks vinden er ruim 500.000 overnachtingen plaats. Tevens zorgt de verblijfsrecreatie ervoor dat gasten langer in de gemeente blijven en dus meer besteden. Ondanks het feit dat de vitaliteit van de verblijfsrecreatie in Noord-Brabant én Halderberge onder druk staat, geloven wij in de potentie van de sector in met name het cluster tussen Bosschenhoofd en Hoeven. Met Bosbad Hoeven kent het cluster trekkracht op verblijfstoeristen met (jonge) kinderen en binnen de gemeente en regio zijn aantrekkelijke en bijzondere uitstapjes mogelijk, zoals het religieus erfgoed, Airparc Seppe, Skydive en Skidome. Daarom is het de ambitie om de recreatieve functie van de recreatieparken in het bovengenoemde gebied te herstellen. Strijdig gebruik op basis van het bestemmingsplan, in dit geval tijdelijke of permanente vestiging op de recreatieparken of verhuur voor de zakelijke markt, is ongewenst. De verblijfstoerist nu en in de toekomst komt echter niet vanzelf (terug) naar dit cluster.

Dit vraagt om vernieuwing en investeringen, om in te spelen op een toenemende behoefte van de gast aan een onderscheidende beleving, comfort en ontzorging. Daarnaast staat het toekomstperspectief van de jaarplaats onder druk door een afnemende behoefte aan bezit. Door de grote ruimtelijke samenhang van de parken is een gebiedsgerichte visie en aanpak gewenst om de volledige potentie van het cluster te verzilveren. Het recreatiecluster Onder de Dijk, waar op dit moment ook arbeidsmigranten verblijven, wordt in een latere fase opgepakt, nadat er meer duidelijkheid is over bovenstaand recreatiecluster en pijler 3 “arbeidsmigranten”.

Resultaten

-

-

Aanpak

Een betere informatiepositie door het in beeld krijgen van de ambitie van de ondernemers én eigenaren, de huidige situatie en gebruik/bewoning van de recreatieparken. Een gedragen gebiedsvisie voor de ontwikkeling van het cluster tussen Bosschenhoofd en Hoeven. Een uitwerking van het instrumentarium dat, passend bij de Halderbergse situatie, vanuit de overheid kan worden ingezet op de parken. Eén park, één plan om de gezamenlijke gebiedsvisie te realiseren.

Om de verblijfsrecreatieve potentie van cluster Bosbad Hoeven-Villapark Panjevaart-De Haspel te verzilveren dient toegewerkt te worden naar een gezamenlijke gebiedsvisie. Daarin dient een concept incl. de doelgroepfocus uitgewerkt te worden. Op dit moment denken we daarbij aan fullservice vermaak. Echter, dit concept dient nadrukkelijk samen met de markt tot stand te komen. Vanuit die visie kan per park een plan op

4

maat gemaakt worden. Wat is er op dat park nodig om dit visie te realiseren? Om daar te komen starten we met het in beeld brengen van de huidige situatie en toekomstwensen van de parken. -

-

-

Hoe zit het bijvoorbeeld met permanente bewoning door huishoudens met een zorgvraag? Dit onderzoek laten we uitvoeren door het RIEC. Parallel zullen individuele gesprekken met ondernemers en (verenigingen van) eigenaren worden gevoerd1. Doel van deze gesprekken is het verkennen van de ambities van ondernemers en eigenaren en het verdiepen van de informatie over de parken. In beeld wordt onder andere gebracht welke doelgroepen er (permanent) woonachtig zijn op de parken, hoeveel arbeidsmigranten, spoedzoekers en “vaste bewoners” zijn er aanwezig. Voor de doelgroep arbeidsmigranten is het ook van belang te weten welke uitzendorganisaties betrokken zijn en waar de arbeidsmigranten werken. Vervolgens wordt na deze fase een gezamenlijke dialoog gevoerd met de eigenaren en ondernemers in dit cluster. Inzet is om te komen tot een door eigenaren, ondernemers en gemeente gedragen gebiedsvisie. Parallel daaraan zal in deze fase een start worden gemaakt met het uitwerken van een toolbox met instrumentarium dat ingezet kan worden vanuit de overheid. Dit instrumentarium is zowel gericht op het ondersteunen van ondernemers om te innoveren en verbeteren maar ook op instrumenten gericht op toezicht en handhaving bij ongewenste situaties.

De visie vormt vervolgens de basis om per park een uitvoeringsplan op te stellen.. In de fase van het opstellen van de gebiedsvisie zal, vanuit het uitgangspunt dat we werken vanuit vertrouwen, vooralsnog geen extra inzet op toezicht en handhaving worden geleverd. Op basis daarvan en de toolbox kan worden bepaald hoe toezicht en handhaving door de gemeente wordt ingezet

-

1

Met de 3 vve’s van Villapark Pagnevaart heeft afgelopen jaar al overleg plaatsgevonden. Zij hebben aangegeven zich op de zakelijke markt (=arbeidsmigranten en bewoning) te willen blijven richten. Dit is niet overeenkomstig de huidige bestemming en niet in lijn met deze bestuurlijke koers.

5

Pijler 2: toekomstbestendig gebruik agrarisch vastgoed Ambitie

Zoals onder andere in de Economische visie 2020 en Structuurvisie 2025 beschreven, is en blijft de agrarische sector een beeldbepalende sector voor de gemeente Halderberge. De sector draagt in sterke mate bij aan het groene karakter van de gemeente en de leefbaarheid van het buitengebied. Het is een sector die vernieuwt, en verbreedt. Dit gaat veelal gepaard met schaalvergroting. Echter, de verwachting is ook dat tot 2030 bijna 40% van het agrarisch vastgoed vrijkomt. De gemeente en de ondernemers/ eigenaren zullen zich hierop moeten voorbereiden. De ambitie is deze leegstand te voorkomen door innovatie en herstructurering mogelijk te maken. Innovatie is daarbij gericht op de vernieuwing en versterking van de agrarische of bedrijfsmatige functie. Herstructurering is gericht op het transformeren naar andere gewenste functies, bijvoorbeeld in relatie tot duurzaamheid. Dit alles met oog voor de leefbaarheid en veiligheid in het buitengebied en met oog voor de gezondheid van de bewoners. Door innovatie en herstructurering mogelijk te maken en te stimuleren zijn ondernemers en bewoners minder kwetsbaar voor (ondermijnende) criminaliteit, wordt verkrotting en verrommeling tegen gegaan en blijft het buitengebied vitaal en mooi.

Resultaten

Aanpak

Weten wat speelt in het buitengebied door het gestructureerd op gaan bouwen van de informatiepositie. Bewustwording bij ondernemers en bewoners in het buitengebied over kansen en bedreigingen. Actief optreden tegen strijdigheden (legalisatie of handhaving) op basis van een nader te bepalen prioritering. Een gebiedsvisie voor een pilotgebied die eventueel kan resulteren in een pilot omgevingsplan. Een uitwerking van het instrumentarium dat, passend bij de Halderbergse situatie, vanuit de overheid kan worden ingezet bij voorkomen van de leegstand van agrarische bebouwing. Er zal langs twee sporen gewerkt gaan worden aan de verbetering van de informatiepositie: -

-

-

Spoor 1 richt zich op het voeren van een gebiedsgerichte dialoog, zowel individueel als groepsgewijs, in een pilotgebied. Dit pilotgebied is het gebied ten oosten van Oud Gastel. De dialoog is, in de geest van de omgevingswet, gericht op het formuleren van een gezamenlijk toekomstperspectief. De gemeente gaat dus op zoek naar meer samenwerking met bewoners, ondernemers en (maatschappelijke) organisaties en ketenpartners. Samen zoeken we antwoord op de vragen: Wat vinden we belangrijk in het gebied? Welke ideeën en initiatieven zijn er op individueel bedrijfsniveau als voor het hele gebied? Maar ook: welke regels staan deze nu nog in de weg? En hoe zou het gebied er over 20 jaar uit moeten zien. Daarbij wordt toegewerkt naar een visie voor het gebied waarbij op basis van de uitkomsten gekeken gaat worden of het kansrijk is om hier een experiment van te maken in het kader van de Omgevingswet. Spoor 2 richt zich op het inzetten van toezicht en handhaving , op een manier vergelijkbaar als de gemeente Rucphen doet, om de informatiepositie te verbeteren door: o Het systematisch bezoeken van een nadere aantal te bepalen adressen per week in het buitengebied. Daarbij wordt onder andere gecontroleerd op BRP, vergunningen, brandveiligheid, gebruik van panden en asbest. Daarbij is het vertrekpunt te starten

6

o

vanuit de huidige bekende (meerjarige) leegstand en meerdere adressen in de nabijheid mee te nemen. De informatie systematisch bij te houden en ontsluiten bij voorkeur via een gemeentelijk GIS systeem.

Naast de verbetering van de informatiepositie werken we aan de bewustwording en het doorpakken bij geconstateerde tegenstrijdigheden en kansen. Dit gebeurt door de inzet van de volgende instrumenten: Een publieksflyer en informatiebrieven gericht op bewustwording kansen (bijv. duurzaamheid en subsidies) en bedreigingen, zoals criminaliteit), eventueel aangevuld met één of meer informatiebijeenkomsten. Het legaliseren of handhaven bij geconstateerde strijdigheden. Daarbij is het uitgangspunt om te legaliseren indien wenselijk/mogelijk en te handhaven indien ongewenst of gevaarlijk. De prioriteit met betrekking tot de handhaving moet daarbij nog worden vastgesteld. Een toolbox met instrumentarium. Dit instrumentarium is zowel gericht op het ondersteunen van ondernemers om te innoveren en te verbeteren, maar ook op instrumenten gericht op toezicht en handhaving bij ongewenste situaties.

7

Pijler 3: Humaan verblijf voor arbeidsmigranten Ambitie

De verwachting is dat er ook in de toekomst een blijvend tekort blijft aan geschikt arbeidspersoneel. Arbeidsmigranten vervullen voor de lokale en regionale economie een belangrijke rol. Voor de arbeidsmigranten, die bij de bedrijven werkzaam (zullen) zijn, is het goed en humaan verblijf in Nederland essentieel. Dit vraagt om integraal beleid en afstemming. Waarbij verschillende zaken van belang zijn: -

Resultaten

Aanpak

beschikbaarheid van voldoende en kwalitatief passende huisvesting essentieel. registraties in BRP toeristenbelasting leefbaarheid, veiligheid en beheersbaarheid evenwichtige spreiding over de kernen participatie in de kernen

Goede huisvesting is daarbij van toenemend belang in de concurrentie om de werknemer. De gemeente zet daarom met prioriteit in op de realisatie van voldoende en kwalitatief passende huisvesting van arbeidsmigranten. Dit vraagstuk beperkt zich niet tot het buitengebied maar is een opgave voor het hele grondgebied van de gemeente. Er is daarbij wel een directe relatie met de huisvesting van arbeidsmigranten in het buitengebied. Op de recreatieparken is permanente bewoning door of zakelijke verhuur aan arbeidsmigranten ongewenst (pijler 1). Ambitie is om deze vormen van bewoning in de toekomst af te bouwen. We geven daarom bij de realisatie van nieuwe huisvestingslocaties prioriteit aan het verplaatsen van arbeidsmigranten op niet legale situaties en aan nieuwe werkgevers die zelf huisvesting realiseren voor arbeidsmigranten die binnen Halderberge of omliggende gemeenten werkzaam zijn. Daarna kunnen er nieuwe extra locaties gerealiseerd worden. (Sub)regionale aanpak over de huisvesting van arbeidsmigranten o Monitoren van de huidige locaties en toekomstige initiatieven voor huisvesting. o Daar waar mogelijk en gewenst, afstemmen van gemeentelijk beleid en regelgeving. o Uitwisselen van relevante kennis en informatie.

o Organiseren van een platform en hebben van structureel overleg met relevante partijen, waaronder werkgevers, huisvesters uitzendorganisaties, op sub regionale schaal Kansenkaart huisvestingslocaties Beoordeling van de locaties aan de hand van de toetsingscriteria Verdieping huidig beleid arbeidsmigranten De huisvesting van arbeidsmigranten is bij uitstek een (sub)regionaal vraagstuk. In (sub)regionaal verband worden de kwantitatieve en kwalitatieve vraag in beeld gebracht. Hierover worden afspraken gemaakt en gemeenten stemmen hun beleid op elkaar af. Dit vormt ook de basis voor de regionale afstemming met werkgevers en de huisvesters van uitzendorganisaties over hun verantwoordelijkheid. De gemeente blijft daarop inzetten. Daarnaast zien we lokaal een toename in de vraag naar arbeidsmigranten en is er sprake van beperkt huisvestingsaanbod. De kans op ongewenste huisvesting neemt hierdoor toe. Met mogelijke effecten op de leefbaarheid (in de kernen). Daarnaast blijft de registratie, bijvoorbeeld in het BRP of in een nachtregister, een aandachtspunt. Daarbij loopt de gemeente ook aan tegen landelijke wet- en regelgeving die ongewenste effecten kent.

8

Naast de regionale afstemming is de focus in de lokale aanpak gericht op kansen creëren voor een goed verblijf van arbeidsmigranten door. Dit start met het in beeld krijgen van de omvang, diversiteit, knelpunten en kansen van de doelgroep. Op basis hiervan kan een verdieping gemaakt worden van het huidige beleidskader arbeidsmigranten dat in 2016 is vastgesteld. Hierbij wordt in ieder geval nader ingezoomd op: Humane huisvesting waaronder evenwichtige spreiding over de kernen Registraties in BRP en toeristenbelasting Leefbaarheid, veiligheid en beheersbaarheid Participatie in de kernen Vanuit de aanpak buitengebied is, vanwege de afhankelijkheid, de focus om in 2019 geschikte en gewenste locaties voor de huisvesting van arbeidsmigranten aan te wijzen en hierover een besluit te nemen.. We doen dit door het opstellen van een kansenkaart. Die komt als volgt tot stand: -

In beeld brengen toetsingscriteria voor afweging locaties. In beeld brengen van de potentiële locaties. Beoordeling van de locaties aan de hand van de toetsingscriteria.

Het hele proces gebeurt in dialoog met marktpartijen, zoals bedrijven, uitzendorganisaties en huisvesters, maar ook met een vertegenwoordiging vanuit de inwoners. De gemeente kan op basis daarvan op termijn huisvesters faciliteren om humane huisvesting voor arbeidsmigranten te realiseren. Per locatie zal daarbij maatwerk daarbij geleverd moeten worden en zal ook vooraf overleg met omwonenden moeten plaatsvinden. Daarbij ligt dan niet meer de vraag voor of huisvesting van arbeidsmigranten op die locatie aan de orde is maar hoe dit ruimtelijk wordt ingepast.

9