Actieplan Versterking Lokale Democratie - Definitief.pdf

Actieplan Versterking Lokale Democratie De volgende stap in bestuurlijke vernieuwing Juni 2021

1

Inhoudsopgave Voorwoord

…………………………………………………………………………………..

3

Inleiding

…………………………………………………………………………………..

4

…………………………………………………………………………………..

6

…………………………………………………………………………………..

9

Aanleiding Opgave Leeswijzer

Politieke representatie Halderbergse visie Halderbergse strategie Uitvoering in Halderberge

Participatieve democratie Halderbergse visie Halderbergse strategie Uitvoering in Halderberge

Actieplan Versterken Lokale Democratie

……………………………………………………………

12

…………………………………………………………………………………..

22

Uitgewerkte actiepunten Mijlpalenplanning Begroting

Bijlagen

Bijlage 1: Modellen Representatieve Democratie

2

Voorwoord Op 12 november 2020 heeft de Halderbergse gemeenteraad unaniem een motie aangenomen. In deze motie wordt de voorzitter van de gemeenteraad verzocht samen met de Werkgroep Integriteit en Bestuurlijke vernieuwing (WIB) een actieplan 'versterking lokale democratie' op te stellen en dit vóór de zomernota 2021 voor te leggen aan de gemeenteraad inclusief de financiële consequenties. Voorliggend actieplan is tot stand gekomen in een intensief traject met de Werkgroep Integriteit en Bestuurlijke Vernieuwing (WIB). Deze werkgroep bestaat uit een vertegenwoordiging van iedere fractie uit de Halderbergse gemeenteraad. Aan de hand van een viertal werksessies is deze werkgroep gekomen tot voorliggend uitvoeringsplan. Het Actieplan Versterking Lokale Democratie beoogt handvatten te bieden om concreet invulling te (blijven) geven aan het versterken van de lokale democratie, op een manier die past bij de Halderbergse raad. En nog belangrijker; die tegemoet komt aan de behoeften van de Halderbergse samenleving. Het is nadrukkelijk de bedoeling dat dit onderwerp continu onderhoud en aandacht behoeft om met elkaar te blijven werken aan bestuurlijke vernieuwing!

3

Inleiding De gemeente wordt door inwoners vaak gezien als eerste aanspreekpunt als het gaat over taken van de overheid. Dit is ook niet zo raar, want als gemeente staan we immers het dichtst bij onze inwoners, ondernemers en verenigingen. Als gemeente geven we vorm aan de wijk en de straat waar zij wonen/ondernemen en we bieden een vangnet aan iedereen die de aansluiting op de samenleving dreigt te verliezen. Of het nu gaat om het realiseren van voldoende betaalbare woningen, het bestrijden van ondermijnende criminaliteit of om het aanpakken van problematische schulden: inwoners verwachten veel van de lokale overheid en kijken steeds meer naar ons.

Aanleiding Raadsleden vertegenwoordigen de inwoners van een gemeente. Deze vertegenwoordiging wordt steeds belangrijker, omdat de hoeveelheid taken en verantwoordelijkheden van de gemeente toeneemt. In het verlengde daarvan verandert ook de relatie tussen de steeds mondiger en beter opgeleide inwoner en het gemeentebestuur. Verwachtingen van inwoners over de kwaliteit van de gemeentelijke organisatie nemen toe. Zij zijn kritischer op geleverde prestaties. Bovendien zijn inwoners mobieler en neemt hun binding met een specifieke gemeente af. Raadsleden moeten daardoor goed bereikbaar zijn voor inwoners en bereidheid bij raadsleden om het gesprek met inwoners te voeren, is zeer wenselijk. De vraag is hoe wij als gemeente Halderberge onze processen zodanig kunnen inrichten dat we tegemoet komen aan de verwachtingen en behoeften van onze inwoners. In de afgelopen jaren is hier in de Werkgroep Integriteit en Bestuurlijke Vernieuwing meermaals aandacht aan besteed en is in 2017 de Agenda Bestuurlijke Vernieuwing vastgesteld. Ook is in 2019 een raadsconferentie gehouden om de punten uit deze agenda te evalueren en aan te scherpen. Toch bestaat de behoefte bij de gemeenteraad om aanvullend hierop een Actieplan op te stellen waarin de relatie tussen raad en inwoners centraal staat. Deze relatie wordt volgens de gemeenteraad in veel gemeentelijke stukken over participatie onderbelicht.

Daarom is middels een motie op 12 november 2020 de opgave neergelegd om te komen tot een Actieplan Versterking Lokale Democratie met een nadrukkelijke koers richting meervoudige democratie. Doel van dit Actieplan is om elkaar uit te dagen te experimenteren met verschillende vormen van democratie om zo het systeem dienstbaar te laten zijn aan de Halderbergse samenleving en niet andersom. Het belang om aandacht te schenken aan dit onderwerp is onder andere door de commissie Toekomstgericht Lokaal Bestuur van de VNG en BZK in haar rapport ‘Op weg naar meervoudige democratie’ neergeschreven. Hierin worden overheden opgeroepen een ontwikkelagenda voor meervoudige democratie te faciliteren, waarin zij kunnen experimenteren met verschillende werkvormen en gezamenlijk kunnen leren. Ook de Thorbeckebrief (een brief van inmiddels demissionair minister Ollongren aan de Tweede Kamer over de toekomst van het openbaar bestuur van gemeenten) benadrukt de noodzaak om hiermee aan de slag te gaan en maakt de opgave wat minder vrijblijvend. 4

Opgave De opgave ligt in het opstellen van een Actieplan Versterking Lokale Democratie. Om deze opgave goed vorm te geven, is het belangrijk om als gemeente uitnodigend te kijken naar vernieuwing van democratische vormen. Wat voor democratische vormen passen bij onze Halderbergse raad? Wat vinden wij als raad wenselijk? Maar nog belangrijker: hoe sluiten deze vormen aan bij de behoeften van onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners? Investeren in (democratische) kwaliteit van processen, mensen en organisaties binnen onze gemeente en samenleving is hierbij een belangrijk speerpunt. Binnen deze opgave maken we onderscheid tussen representatieve en participatieve democratische vormen. Representatief houdt in dat een raadslid zijn/haar rol zodanig vervult dat een bepaalde groep inwoners of bepaalde politieke belangen vertegenwoordigd zijn in het democratische proces. Participatieve vormen als medezeggenschap en inspraak vragen om deelname van zowel raadsleden als inwoners aan het democratische proces.

Leeswijzer Dit Actieplan is uitgewerkt volgens twee fundamentele pijlers die van belang zijn om te komen tot vernieuwende democratische vormen voor bestuurlijke vernieuwing. Het betreft de pijlers ‘Representatieve democratie’ en ‘Participatieve democratie’. Voor beide pijlers hebben we een visie, strategie en uitvoeringswijze geformuleerd waarbinnen de vernieuwende democratische vormen een plek hebben. In het hoofdstuk ‘Actieplan’ wordt verder ingegaan op de praktische invulling en uitvoerbaarheid, de planning en bijbehorende mijlpalen en de benodigde investeringen.

* Toevoeging: in dit stuk wordt veelal gesproken over “onze inwoners”. Hier bedoelen we uiteraard ook onze ondernemers, organisaties en verenigingen mee.

5

Representatieve democratie Zoals in de Grondwet en Gemeentewet staat beschreven vertegenwoordigen raadsleden de inwoners van hun gemeente. In deze wetten wordt echter niet beschreven wat onder “vertegenwoordigen” wordt verstaan. Er zijn verschillende modellen te onderscheiden binnen de vertegenwoordigende of ook wel representatieve rol van de gemeenteraad. Deze modellen bestaan in de praktijk naast elkaar en de vorm die het sterkst tot uiting komt, is vaak afhankelijk van het onderwerp. In bijlage 1 worden deze modellen beschreven. Wanneer het gaat om gemeenten in het algemeen heeft het werken volgens een vertrouwensmodel of responsiviteitsmodel veelal de voorkeur. Dit houdt in dat de raad in eerste instantie de inwoner en de gemeenschap centraal stelt en behartiger is van hun belangen. Hierbij houden raadsleden zoveel mogelijk rekening met het algemeen belang. Dat de samenstelling van de gemeenteraad een afspiegeling van de gemeenschap moet zijn (afspiegelingsmodel) of dat een fractie puur vertegenwoordiger van het partijgeluid is (partijmodel), wordt door inwoners steeds minder belangrijk gevonden. Raadsleden zelf zijn hier wat meer verdeeld over.

De reden dat inwoners dat minder belangrijk vinden, zou kunnen komen doordat besluitvorming bij gemeenten voor en over de lokale gemeenschap voorop staat, en vanwege het feit dat er (nog) geen dossiers spelen op lokaal niveau met dusdanige stevige politieke tegenstellingen, zoals dossiers over betaalbaarheid van woningen (toeslagen en subsidie). Dit wordt wel relevanter, omdat steeds complexere en grotere opgaven bij gemeenten komen te liggen, zoals de energietransitie en veranderingen in het sociaal domein. Het lokale politieke debat kan hierdoor dus veranderen. Representatieve democratie in Halderberge Als uitgangspunt voor representatieve democratie onderschrijven wij de beginselen uit het responsiviteits- en vertrouwensmodel. Deze sluiten ook het beste aan bij de hiervoor geformuleerde opgave. Voor de uitwerking van onze representatieve democratie hebben we een visie, strategie en uitvoeringswijze omschreven.

Halderbergse visie Onze gezamenlijke opgave in de rol van volksvertegenwoordiger is een optimaal besluit nemen voor de Halderbergse gemeenschap. Om deze rol goed te vervullen, is het belangrijk contact te onderhouden met de samenleving en een mening te vormen vanuit verschillende invalshoeken. Zo kunnen wij bij het nemen van besluiten de verschillende belangen goed meenemen en afwegen.

Halderbergse strategie Het is voor onze opgave van groot belang dat we open, eerlijk en transparant zijn, maar ook toegankelijk en ontvankelijk voor onze inwoners. We zijn een betrouwbare partner, richten ons waar mogelijk op het algemeen belang, wegen gemotiveerd belangen af en treden zoveel mogelijk als eenheid naar buiten. We vullen met de nodige professionaliteit, inzet en trots de rol van volksvertegenwoordiger in door aan inwoners te laten zien dat we helder en duidelijk debatteren en elkaar aanspreken op gemaakte afspraken. 6

Uitvoering in Halderberge Om uitvoering te geven aan een kwalitatief goede representatieve democratie gaan we uit van drie thema’s waarbinnen we dat doen. Dit zijn: -

De raad en haar inwoners De raad onderling De raad en de organisatie

Deze indeling komt voort uit de raadsconferentie 2019. Hieronder geven we aan wat we de komende periode concreet gaan doen op deze drie onderdelen, geheel in lijn met onze visie en strategie. De raad en haar inwoners Om een optimale besluitvorming te kunnen laten plaatsvinden, vinden we het belangrijk goed contact te onderhouden met de samenleving om zo een mening te kunnen vormen vanuit verschillende invalshoeken. Hiervoor vinden we het belangrijk om toegankelijk en ontvankelijk te zijn voor onze inwoner. Beter inzetten op de B van Beeldvorming uit het BOB-model Bij Beeldvorming gaat het globaal om het verkrijgen van een goed inzicht in de situatie door vragen te stellen aan elkaar, het college, de ambtenaren én andere (maatschappelijke) betrokkenen. Het is een belangrijk moment in het proces van besluitvorming voor inwoners, instellingen, verenigingen, organisaties en bedrijven. Het is de bedoeling hen zo meer bij de lokale democratie en het lokale bestuur te betrekken. Daarom wordt meer ingezet op het onderdeel ‘beeldvorming’ uit het BOB-model door de periode tot de gemeenteraadsverkiezingen te experimenteren met verschillende vormen van beeldvorming vanuit de raad, zoals een rondetafelgesprek, een werkbezoek/excursie, etc.

De uitkomsten van deze gezamenlijke verkenning zullen ook in de andere fasen van het BOB-model tot uiting komen; door een betere beeldvorming zal ook de o van oordeelsvorming en de b van besluitvorming effectiever kunnen gaan. De raad onderling Onder dit kopje gaat het voornamelijk over hoe de raad vergadert en hoe de raad naar buiten treedt. De Halderbergse raad vindt het belangrijk dat zij zoveel mogelijk als eenheid naar buiten treedt en (met trots) kunnen uitdragen waar zij mee bezig zijn voor en met de Halderbergse samenleving. Inzetten van een communicatieadviseur Vanuit de Halderbergse gemeenteraad is de behoefte om meer naar buiten te treden, o.a. op het gebied van sociale media. Omdat de huidige samenstelling van de griffie qua tijd niet in staat is om hier een goede invulling aan te geven, stellen we voor een communicatieadviseur aan te stellen voor gemiddeld 12 uur per week. Deze persoon adviseert over de inzet van vernieuwende democratische vormen, ondersteunt bij het vullen van de verschillende mediakanalen en levert een bijdrage aan het verder invullen 7

van de beeldvorming binnen het BOB-model. Deze persoon kan bijvoorbeeld ook verslaglegging doen via social media tijdens een raadsvergadering over bijvoorbeeld de sfeer en de onderwerpen en kan voor de Bode een kort verslag van commissie- en raadsvergaderingen maken.

Niet te technisch en gedetailleerd vergaderen Door de gemeenteraad van Halderberge is aangegeven dat raadsvergaderingen soms onnodig lang duren door erg gedetailleerde en technische discussies en veel herhalingen. Om het debat levendig & begrijpelijk te houden, is het zaak hier aandacht voor te hebben. Dit gebeurt door een sessie te organiseren waarin de gemeenteraad dit onderwerp bij de horens vat en met elkaar over in gesprek gaat. De opgedane kennis kan dan worden toegepast in de praktijk en met deze kennis kan men elkaar ook gerichter aanspreken. Ook kan overwogen worden om na een debat een korte samenvatting te geven van punten van overeenstemming en de verschillen nog eens kort weer te geven. De raad en de organisatie Om ervoor te zorgen dat raadsleden een levendig debat op hoofdlijnen kunnen voeren en een gemotiveerde afweging van belangen kunnen maken, is de relatie tussen de raad en de Halderbergse organisatie van groot belang. Goede en tijdige informatie-uitwisseling Het contact tussen organisatie en raad is van groot belang voor het goed uitvoeren van ieders taken. Voor de raad is het van belang om tijdig over alle informatie te beschikken van het college, voor inwoners is het fijn als de stukken in begrijpelijke taal geformuleerd zijn en voor de organisatie is het fijn om behoeften vanuit de raad vroegtijdig te horen.

Om hier nog beter invulling aan te geven, gaan we meer in overleg met elkaar in plaats van het enkel stellen van technische vragen. Dit doen we door te experimenten met een aantal verschillende acties, zoals een scrum/brainstorm met leden van de gemeenteraad en medewerkers/MT over bepaalde onderwerpen om stukken nog beter vanuit het gezichtspunt van de gemeenteraad te kunnen begrijpen. Een ander voorstel is om met het seniorenconvent/agendacommissie, een communicatieadviseur, een beleidsmedewerker, een projectleider en een manager om met elkaar een onderwerp dat naar de raad moet bij de kop te pakken, te kijken hoe dit aan te vliegen en te komen tot een raadsvoorstel dat past bij de informatiebehoefte van de raad. Voorbeeld van de uitkomst van zo’n sessie is het aangeven in ieder voorstel op welke trede van de participatietrap de participatie plaats gaat vinden/heeft gevonden.

8

Participatieve democratie Participatieve democratie is een vorm van democratie waarin inwoners invloed hebben op keuzes die het bestuur maakt. Beslissingen worden dus niet alleen overgelaten aan de gekozen gemeenteraadsleden. Het gaat veel meer over hoe wij als gemeente en gemeenschap samenwerken aan opgaven. Belangrijke vragen die hierbij kunnen worden gesteld, zijn: hoe sluit een vraagstuk (of oplossing) aan op de behoeften aan betrokkenheid vanuit de samenleving, wat is de urgentie en voor wie is dit belangrijk? Om te komen tot een meervoudige democratie en om aan te sluiten bij de wensen en behoeften van inwoners waarbij zij vaker en directer hun stem laten horen is het van belang om de representatieve democratie aan te vullen en te versterken met verschillende participatieve vormen. Op deze manier kan – direct of indirect – door inwoners invloed worden uitgeoefend op de keuzes van het bestuur. Voorbeelden van (vernieuwende) democratische vormen zijn legio. Momenteel zijn er steeds meer vormen van directe democratie (referenda en polls) en digitale democratie (ook genoodzaakt door Corona). Voor Halderberge zal gekeken moeten worden welke middelen succesvol en minder succesvol zijn om passende keuzes hierin te maken. Participatieve democratie in Halderberge Wij zijn op weg naar een meervoudige democratie, waarbij participatievormen een steeds belangrijkere rol innemen.

We willen op zoek naar echte vernieuwende vormen die aansluiten bij de manier van werken in Halderberge én bij de behoeften van onze inwoners. Voor de uitwerking van onze participatieve democratie hebben we een visie, strategie en uitvoeringswijze omschreven.

Halderbergse visie De gemeente is steeds meer verantwoordelijk voor grote opgaven en heeft daarmee ook verantwoordelijkheden die zeer kunnen ingrijpen in de levenssfeer van inwoners. Daarom werken we als raadslid graag samen met de Halderbergse gemeenschap aan dit soort maatschappelijke opgaven, die we vervolgens in een politiek debat bespreken en over besluiten.

Halderbergse strategie Om te komen tot deze samenwerking bekijken we vooraf welke vorm van participatie het beste aansluit bij de behoeften van onze inwoners en het onderwerp. Op deze manier proberen we zoveel mogelijk doelgroepen te bereiken. Inwoners voelen zich hierdoor geïnspireerd, uitgedaagd en serieus genomen en praten, werken en denken graag mee over thema’s die zij interessant vinden. Inwoners worden goed geïnformeerd zodat helder is welke invloed door wie kan worden uitgeoefend en wat met hun inspanning wordt gedaan. Waar mogelijk proberen we in te zetten om te komen tot cocreatie, maar dit is geen doel op zich. Daarnaast staan wij open voor initiatieven uit de samenleving en willen we gezamenlijk optrekken om te komen tot een gedragen besluit, waar we samen trots op kunnen zijn.

9

Uitvoering in Halderberge Om uitvoering te geven aan een kwalitatief goede participatieve democratie gaan we uit van drie thema’s waarbinnen we dat doen. Dit zijn: -

De raad en haar inwoners De raad onderling De raad en de organisatie

Deze indeling komt voort uit de raadsconferentie 2019. Hieronder geven we aan wat we de komende periode concreet gaan doen op deze drie onderdelen, geheel in lijn met onze visie en strategie. De raad en haar inwoners Halderbergse raadsleden willen graag samenwerken met de gemeenschap aan maatschappelijke opgaven en proberen hierbij zoveel mogelijk doelgroepen te bereiken. De relatie is echter wel wederkerig; het is niet alleen belangrijk dat raadsleden inwoners beter kunnen vinden, maar ook andersom. Betrekken van speciale doelgroepen (jong/oud, laaggeletterden, gehandicapten) Participatie dient zo toegankelijk mogelijk te zijn voor iedereen die dat wil. Niemand mag worden uitgesloten, maar in de praktijk blijkt dat de gemeente voornamelijk dezelfde personen ziet en spreekt. Om als raadslid een goed beeld te kunnen vormen wat er speelt, is het interessant om juist ook de unusual suspects te zoeken en te ondervragen om een compleet beeld te krijgen van de situatie. In Halderberge zetten we in eerste instantie in op het beter betrekken van jongeren (vanaf de basisschool), om dat vervolgens uit te kunnen breiden naar andere doelgroepen. Zo schenkt de raad aandacht aan een inclusieve benadering.

Beter vindbaar en bereikbaar zijn voor inwoners Op de gemeentelijke website staat de gemeenteraad onderaan, op social media is de Halderbergse raad (nog) niet actief en de mogelijkheden die raad aan inwoners biedt zijn onvoldoende bekend bij het bredere publiek. Op deze manier kunnen raadsleden hun rol als volksvertegenwoordiger minder goed uitvoeren omdat zij minder ‘gevoed’ worden door de Halderbergse gemeenschap. Daarom wordt op korte termijn ingezet op een betere vindbaarheid van de raad op de gemeentelijke website, het aanmaken van social mediakanalen voor de raad en het opzetten van een campagne richting de verkiezingen. Aanstellen van experts binnen de gemeente die meedenken met beleid Ambtenaren zijn vakinhoudelijk vaak goed op de hoogte wat er speelt en wat mogelijke oplossingen zijn voor een bepaald probleem. Toch wonen ook veel (ervarings)experts in de kernen van Halderberge en zien we het als gemiste kans om deze niet beter en/of vaker te benutten. Om deze reden stellen we aan inwoners de vraag of zij ad hoc en voor bepaalde thema’s mee willen denken met beleid. 10

De raad onderling Alle gemeenteraden in Nederland staan voor ingrijpende veranderingen: inwoners, maatschappelijke organisaties en bedrijven trekken steeds meer hun eigen plan, er komen uit de decentralisaties steeds meer taken op de gemeente af en door de komst van de Omgevingswet zal ook een en ander veranderen. Om het werk als raadslid goed te kunnen combineren met andere werkzaamheden, is het van belang om als raadslid in samenspraak met het college en de organisatie goed te kijken wie welke ruimte op welke thema’s kan en mag pakken. Meer durven loslaten bij experimenten “We zijn betrekkelijk consequent. We vinden dat we gezond moeten eten en meer bewegen. We beloven het onszelf dat we dat gaan doen. Maar het valt nog niet mee om ons gedrag aan te passen. Al het lekkers lonkt en er zijn genoeg smoesjes, ‘het regent, dus vandaag geen ommetje’. Herkenbaar? Raadsleden vinden participatie echt belangrijk en vinden ook dat ze “ja, mits” tegen initiatiefnemers moeten zeggen. Ze beloven te gaan loslaten, maar in de praktijk valt het niet mee. Wat als het misgaat, als er ongewenste plannen komen die ze niet kunnen tegenhouden, als inwoners tegen zijn? Dus is de neiging sterk om vast te houden” (Pascale Georgopoulou in de VNG Raadsledennieuwsbrief van januari 2021).

Toch vraagt de Omgevingswet hier wel om en het is voor iedereen een experiment hoe zaken gaan uitvallen wanneer wordt losgelaten. Het experimenten (met vallen en opstaan) zetten we als raad vaker in om met elkaar te leren wat wel en niet werkt op het gebied van loslaten. De raad en de organisatie Participatie vindt uiteraard niet alleen plaats door/met raadsleden. Ook de ambtelijke organisatie maakt veel gebruik van participatieve vormen om beleid en/of uitvoering verder vorm te geven met de samenleving. Om meer beeld te krijgen hoe deze lokale democratie in Halderberge wordt beoordeeld, kan gekozen worden een Quick Scan Lokale Democratie uit te laten voeren. Deze Quick Scan wordt breder ingezet dan alleen voor organisatie en raad, ook het college en de inwoners worden hierbij betrokken. Over de resultaten uit de Quick Scan wordt het gesprek aangegaan en bepalen we richting binnen de mogelijkheden. Niet alleen de raad moet klaar zijn voor deze ontwikkelingen, ook het college en de organisatie moeten klaar zijn voor deze ontwikkelingen. Dat vraagt om gezamenlijke keuzes over kwaliteit en kwantiteit. Uitvoeren Quick Scan Lokale Democratie (vanuit programma Democratie in Actie) Het programma Democratie in Actie biedt (gratis) de Quick Scan Lokale Democratie aan, waardoor we inzicht krijgen in de werking van de lokale democratie.

Het resultaat is een integrale ‘foto’ van de stand van de eigen lokale democratie in Halderberge. Dit beeld komt tot stand door de input van inwoners, raadsleden, collegeleden en ambtenaren. De uitkomst is een startpunt om in gesprek te gaan met elkaar (raadsleden, college, ambtelijke organisatie en inwoners) over de lokale democratie. Op basis van deze gesprekken zetten we samen stappen om het democratische samenspel te versterken. 11

Actieplan Versterken Lokale Democratie In dit Actieplan worden de concrete acties uit het vorige hoofdstuk nogmaals benoemd en zijn deze verder uitgewerkt naar de invulling, de benodigdheden (voor de korte termijn) en een doorkijk naar de langere termijn.

Representatieve democratie Beter inzetten op de B van Beeldvorming uit het BOB-model

Inzet op korte termijn

Doorkijk lange termijn

Wat is nodig?

Door de WIB worden een aantal vormen van beeldvorming gekozen en in overleg met het college en de organisatie ingepland voor bepaalde beleidsthema’s. Vroegtijdig afstemmen van wederzijdse verwachtingen van college, organisatie en raad is hierbij van belang. Criteria waarop deze vormen van beeldvorming worden beoordeeld, worden voorafgaand aan het oefenen door de WIB bepaald. Vóór de gemeenteraadsverkiezingen vindt een evaluatie plaats waarbij van tevoren vastgestelde indicatoren worden getoetst door de WIB (denk aan: waarderingscijfer door inwoners en raad, het aantal bereikte inwoners, etc). Hieruit volgt een advies vanuit deze werkgroep richting de nieuwe gemeenteraad. Verdere uitwerking en toepassing van deze nieuwe vormen smeren we uit over een langere termijn en is afhankelijk van de opgedane ervaringen en onderwerpen. Op basis hiervan onderzoeken we of de vorming van een agendacommissie vanuit de raad hiervoor wenselijk is.

- Oefenen met verschillende vormen van beeldvorming die passend zijn bij bepaalde thema’s/onderwerpen (vragenrondje, op locatie vergaderen, technische uitlegsessie, informatiebijeenkomst, werkbezoek, rondetafelgesprek, etc) - Open houding en een actieve deelname van raadsleden aan deze experimenten met nieuwe vormen van beeldvorming - Inwoners meer op de hoogte brengen van hun rol die ze kunnen pakken tijdens een beeldvormende bijeenkomst (zowel uitdragen vanuit de raad als vanuit de ambtelijke organisatie)

Inzetten van een communicatieadviseur

Inzet op korte termijn

Inkleding van deze functie vindt idealiter op korte termijn plaats, zodat de communicatieadviseur al ingezet kan worden in aanloop naar de verkiezingen om de opkomst bij de gemeenteraadsverkiezingen in maart 2022 te vergroten. Deze persoon moet enerzijds ervoor zorgen dat de raad in de spotlights komt te staan, maar is anderzijds ook in staat om informatie en behoeften van inwoners via (sociale) media door te geleiden richting raad en/of organisatie. Daarnaast speelt deze persoon een rol in het inzetten van vernieuwende democratische 12

Doorkijk lange termijn

Wat is nodig?

vormen, het vullen van verschillende mediakanalen vanuit de raad en bij het verder invullen van de beeldvorming binnen het BOB-model. Ook na de gemeenteraadsverkiezingen ondersteunt een communicatieadviseur de gemeenteraad bij het blijvend onder de aandacht zijn bij inwoners en bij het uitdragen waar de raad zich zoal mee bezig houdt. De ontwikkelingen op gebied van (social) media gaan snel (mede door COVID-19) en om aangehaakt te blijven bij wat inwoners vinden, kan een communicatieadviseur hierin faciliteren door bijvoorbeeld een communicatieplan op te stellen. Zo wordt ook de primaire positie van de raad meer ingekleed. - Budget om een communicatieadviseur aan te stellen - Input vanuit raadsleden om communicatiekanalen te vullen en om beeldvorming (BOB-model) naar wens in te kunnen zetten

Niet te technisch en gedetailleerd vergaderen

Inzet op korte termijn

Doorkijk lange termijn

Wat is nodig?

In de huidige raadsperiode spreken raadsleden elkaar steeds vaker aan op gemaakte afspraken en onnodige herhalingen, maar dit mag nog vaker. Voor de korte termijn kiezen we ervoor om gemaakte afspraken door de WIB kort te herzien en waar nodig nieuwe (aanvullende) afspraken te maken. Dit gebeurt door een sessie te organiseren waarin de gemeenteraad dit onderwerp bij de horens vat en met elkaar over in gesprek gaat. De opgedane kennis kan dan worden toegepast in de praktijk en met deze kennis kan men elkaar ook gerichter aanspreken. Verder kan na een debat door een van de raadsleden een korte samenvatting gegeven worden van punten van overeenstemming en de verschillen. Door te investeren in het ontwikkelen van deze vaardigheden wordt het voor inwoners steeds interessanter om raadsvergaderingen te volgen en zelf ook een actieve bijdrage te leveren. Voor een nieuwe raad raden we het volgen van workshops over vergaderstructuren/ cultuur of aanspreken aan. Dit soort cursussen dragen bij aan de professionalisering van de gemeenteraad en de aangeleerde praktijk wordt naderhand samengevat in een aantal afspraken die passend zijn bij de Halderbergse bestuurscultuur.

- Afspraken vergaderstructuur/cultuur kort herzien en vastleggen - Elkaar aanspreken op gemaakte afspraken rondom structuren - Voorzitter een rol geven in het bewaken van de vergaderingen - Proactieve rol van de griffier in het ‘spiegelen’ van raadsleden

Goede en tijdige informatie-uitwisseling Inzet op korte termijn

Op de korte termijn gaan we experimenteren met een paar voorstellen om te komen tot een betere en tijdige informatie-uitwisseling. 13

Doorkijk lange termijn

Wat is nodig?

Voorstel is een scrum/brainstorm met leden van de gemeenteraad en medewerkers/MT over bepaalde onderwerpen om stukken nog beter vanuit het gezichtspunt van de gemeenteraad te kunnen begrijpen. Een ander voorstel is om met het seniorenconvent/agendacommissie, een communicatie-adviseur, een beleidsmedewerker, een projectleider en een manager om met elkaar een onderwerp dat naar de raad moet bij de kop te pakken, te kijken hoe dit aan te vliegen en te komen tot een raadsvoorstel dat past bij de informatiebehoefte van de raad. De ervaringen met de experimenten zouden kunnen leiden tot herziening van het Handvest actie informatievoorziening en het vergroten van zicht op Verbonden Partijen. Onder de Omgevingswet wordt geacht om binnen 8 weken een besluit te nemen. In de huidige vergadercyclus is het voor de ambtelijke organisatie erg lastig om tijdig alle informatie compleet aan te leveren, omdat de periode tussen aanleveren en behandeling vaak ca. 6 weken betreft. Om elkaar tegemoet te komen (en in principe in eerste instantie om de inwoner snel uitsluitsel te kunnen geven) moet de raad nadenken over een aanpassing van de vergadercyclus, het leggen van bevoegdheden bij het college (loslaten) en/of de wijze van informatie verkrijgen en besluitvorming.

- Wederzijdse behoeftepeiling raad-college-organisatie als structureel agendapunt maken in het driehoeksoverleg tussen de burgemeester, griffier en gemeentesecretaris - Gezamenlijke keuzes van raad en organisatie over de mogelijkheden op gebied van kwantiteit en kwaliteit - Blijvende aandacht voor het project Klare Taal bij de organisatie - Nadenken over situatie onder de Omgevingswet

Participatieve democratie Betrekken van speciale doelgroepen (jong/oud, laaggeletterden, gehandicapten)

Inzet op korte termijn

Doorkijk lange termijn

Juli 2019 is een motie ingediend om een jongerenraad aan te stellen. Een stagiaire onderzoekt momenteel de behoefte en mogelijke invulling van een dergelijke jongerenraad onder jongeren. Deze resultaten zullen na de zomer beschikbaar komen en van daaruit kijken we in welke vorm we invulling gaan geven aan deze motie. Niet alleen jongeren zijn een moeilijk te bereiken doelgroep, maar ook oudere mensen (die bijvoorbeeld niet meer zo digitaal vaardig zijn) en/of laaggeletterden hebben we niet vaak als gemeente aan tafel. Na het instellen van een jongerenraad (of andere invulling hiervan) kijken we of eenzelfde soort invulling voor andere doelgroepen ook kan werken of dat een specifiek andere benadering nodig is. Een communicatieadviseur denkt hierin mee en adviseert. 14

-

-

Wat is nodig?

-

-

Inzicht in behoefte van jongeren op gebied van betrokkenheid bij de gemeente(raad) en concreet Actieplan voor een mogelijke invulling van de motie om meer jongeren te betrekken Commitment vanuit de raad om verschillende vormen (zoals een jongerenraad) als adviesorgaan te zien en met deelnemers te spreken over wederzijdse rolneming en verwachtingen Aanstellen medewerker (of toevoegen aan takenpakket van een bestaande medewerker) om de jongerenraad (of andere invulling hiervan) te (bege)leiden en ondersteunen in de opstartfase en eerste evaluatie Gezamenlijke keuzes van raad en organisatie over de mogelijkheden op gebied van kwantiteit en kwaliteit Eventuele jaarlijkse ‘beloning’ voor de geleverde inspanningen (denk aan: bon bij lokale ondernemers)

Beter vindbaar en bereikbaar zijn voor inwoners

Inzet op korte termijn

Doorkijk lange termijn

Wat is nodig?

Er zijn legio mogelijkheden om de raad beter vindbaar en bereikbaar te maken voor inwoners. Voor de korte termijn besteden we meer aandacht aan de vindbaarheid op de gemeentelijke website, aan het aanmaken van social mediakanalen voor de raad en het opzetten van een campagne richting de verkiezingen over de rol van een gemeenteraad en de invloed die inwoners kunnen hebben. De communicatieadviseur heeft hier een belangrijke rol in. Na de gemeenteraadsverkiezingen kunnen er raadsambassadeurs worden aangesteld die scholen en wijken bezoeken om mensen meer te vertellen over hun rol als raadslid en de invloed die inwoners (via de raad) kunnen uitoefenen. - Communicatieplan en begeleiding voor het succesvol inzetten van sociale mediakanalen - Campagne voor meer zichtbaarheid en uitleg over functie van de gemeenteraad (in aanloop naar de verkiezingen) - Input vanuit raadsleden om communicatiekanalen te vullen - Enthousiaste raadsleden die zich willen inzetten als ambassadeurs en in die rol scholen en wijken willen bezoeken

Aanstellen van experts binnen de gemeente die meedenken met beleid

Inzet op korte termijn

In opvolging van de Quick Scan Lokale Democratie en de Burgerpeiling stellen we een open vraag richting de samenleving gesteld wie het leuk zou vinden om mee te denken met beleid. De precieze uitvraag en de criteria voor de samenstelling wordt door de WIB uitgedacht. In deze raadsperiode zal de tijd vooral gestoken worden in het opzetten van de 15

Doorkijk lange termijn

Wat is nodig?

uitvraag voor deze groep experts. De wens is om deze experts ad hoc en op bepaalde thema’s in te zetten en de samenstelling van de groep aan te passen aan de vraag om de groep dynamisch te houden en gericht te kunnen inzetten op het goed vormgeven van de beeldvorming. Wanneer de nieuwe gemeenteraad in werking is getreden, wordt gekeken naar de inzet en aanstelling van deze experts. Op welke thema’s denken zij mee? Mogen zij samen met de werkgroep de agenda bepalen? Hoe kan slim worden geschakeld binnen bepaalde samenstellingen? Binnen deze raadsperiode vindt ook een evaluatie plaats over het functioneren van de groep experts. - Commitment vanuit de raad om verschillende vormen (zoals een expertgroep) als adviesorgaan te zien en met deelnemers te spreken over wederzijdse rolneming en verwachtingen - Gezamenlijke keuzes van raad en organisatie over de mogelijkheden op gebied van kwantiteit en kwaliteit - Eventuele jaarlijkse ‘beloning’ voor de geleverde inspanningen (denk aan: bon bij lokale ondernemers)

Meer durven loslaten bij experimenten

Inzet op korte termijn

Doorkijk lange termijn

Wat is nodig?

De Omgevingswet treedt naar verwachting begin 2022 in werking. In aanloop naar deze wetswijziging wordt de raad middels voorstellen al overvallen met keuzes die vóór de inwerkingtreding van de wet moeten worden gemaakt. Door de veelheid aan keuzes en de korte periode tot aan de raadsverkiezingen, zetten we hier na de verkiezingen op in. Wanneer de nieuwe gemeenteraad is geïnstalleerd, worden concrete experimenten opgepakt om te oefenen. Gemaakte keuzes door de vorige raad kunnen worden getoetst, geëvalueerd en waar nodig aangepast om zo te komen tot een passend systeem dat aansluit bij de Halderbergse samenleving en (bestuurs)cultuur - Inhoudelijke informatie over welke keuzes er te maken zijn omtrent loslaten onder de Omgevingswet (middels werkgroep Omgevingswet al een voorzet voor gedaan) - Raadsleden die elkaar aanspreken op gemaakte afspraken en elkaar herinneren aan de wens om meer los te gaan laten

Uitvoeren Quick Scan Lokale Democratie (vanuit programma Democratie in Actie) Inzet op korte termijn

Dit traject bestaat uit een aantal stappen, zoals het instellen van een begeleidingscommissie, een enquête uitzetten en het opstellen van een verbeteragenda. Na de zomervakantie starten we met dit traject. De resultaten uit de uitgezette vragenlijst worden door de ingestelde 16

Doorkijk lange termijn

Wat is nodig?

begeleidingscommissie verwerkt in een verbeteragenda, die terzijnertijd wordt aangeboden aan de nieuwe gemeenteraad. De Quick Scan Lokale Democratie is een momentopname van de lokale democratie op dat moment. De verbeteragenda vloeit voort uit deze resultaten en een nieuwe gemeenteraad gaat met deze verbeterpunten direct aan de slag om de lokale democratie te versterken. - Samenkomst van de begeleidingscommissie, bestaande uit collegeleden, raadsleden, ambtelijke organisatie en inwoners die verantwoordelijk is voor het opstellen/uitzetten van de vragenlijst en het schrijven van de verbeteragenda - Commitment van raad, college en organisatie om de resultaten uit deze Quick Scan serieus te nemen en op basis daarvan keuzes te maken en actie te ondernemen

17

Mijlpalenplanning In dit Actieplan worden diverse taken aangereikt om op te pakken. Deze taken zijn uiteen gezet in de tijd, zodat een beeld gekregen kan worden bij de impact die het Actieplan heeft op de uitvoering ervan. Deze mijlpalenplanning kan gelijk aangehouden worden als agenda voor de Werkgroep Integriteit en Bestuurlijke Vernieuwing (WIB) om te monitoren of bepaalde doelen worden bereikt en/of volgens het schema verlopen. September 2021

Kortstondig

Doorlopend

Bepalen beoordelingscriteria voor beeldvorming

WIB

Werven communicatieadviseur

Griffier

Afspraken vergaderstructuur/cultuur kort herzien

WIB

Eerste bijeenkomst Quick Scan Lokale Democratie

Begeleidingsgroep

Verdere invulling n.a.v. onderzoek jongerenraad

WIB

Inzicht in te maken keuzes ‘loslaten’ Omgevingswet

Raad + organisatie

Mijlpalen

Oktober 2021

Kortstondig

Meer uitleg aan inwoners over beeldvorming

Communicatie

Bepalen methoden en planning voor beeldvorming

WIB (i.o.m. organisatie)

Nadenken invulling van jongerenraad/expertgroep

WIB (i.o.m. organisatie)

Opzetten campagne zichtbaarheid/functie raad

Communicatie + WIB

Opzetten mediakanalen en communicatieplan

Communicatie

Voorbereiden enquête Quick Scan

Begeleidingsgroep

Elkaar aanspreken op afspraken over vergaderen

Raad

Spiegelen raadsleden op gedrag/vergadercultuur

Griffie

Doorlopend Behoeftepeiling raad/organisatie/college

Mijlpalen

Driehoeksoverleg

Ondersteuning bij plaatsen berichten van raad

Communicatie

Inzicht in te maken keuzes ‘loslaten’ Omgevingswet

Raad + organisatie

Communicatieadviseur aangesteld

18

November 2021

Kortstondig

Oefenen met beeldvorming, bijv. excursie

Raad (i.s.m. organisatie?)

Nadenken invulling van jongerenraad/expertgroep

WIB (i.o.m. organisatie)

Opzetten campagne zichtbaarheid/functie raad

Communicatie + WIB

Scrum ‘stukken bekijken door de bril van een ander’ Raad + organisatie Elkaar aanspreken op afspraken over vergaderen

Raad

Spiegelen raadsleden op gedrag/vergadercultuur

Griffie

Doorlopend Behoeftepeiling raad/organisatie/college

Mijlpalen

Driehoeksoverleg

Ondersteuning bij plaatsen berichten van raad

Communicatie

Inzicht in te maken keuzes ‘loslaten’ Omgevingswet

Raad + organisatie

Quick Scan staat uit onder raad, college, organisatie en inwoners

December 2021 Oefenen met beeldvorming, bijv. rondetafelgesprek Raad (i.s.m. organisatie?)

Kortstondig

Opzetten wervingstekst jongerenraad/expertgroep

WIB

Opzetten campagne zichtbaarheid/functie raad

Communicatie + WIB

Verbeteragenda Quick Scan in de maak

Begeleidingsgroep

Organiseren bijeenkomst over effectief vergaderen

Raad

Doorlopend Elkaar aanspreken op afspraken over vergaderen

Raad

Spiegelen raadsleden op gedrag/vergadercultuur

Griffie

Behoeftepeiling raad/organisatie/college

Driehoeksoverleg

Ondersteuning bij plaatsen berichten van raad

Communicatie

Mijlpalen

Keuzes zijn gemaakt omtrent ‘loslaten’ onder de Omgevingswet

19

Januari 2022 Kortstondig

Doorlopend

Oefenen met beeldvorming, bijv. op locatie

Raad (i.s.m. organisatie?)

Oefenen met samen opstellen raadsvoorstel

Raad + organisatie

Elkaar aanspreken op afspraken over vergaderen

Raad

Spiegelen raadsleden op gedrag/vergadercultuur

Griffie

Behoeftepeiling raad/organisatie/college

Driehoeksoverleg

Ondersteuning bij plaatsen berichten van raad

Communicatie

Oproep deelname aan jongerenraad/expertgroep staat uit Mijlpalen

Campagne over zichtbaarheid en functie van de raad is gaande Verbeteragenda Quick Scan Lokale Democratie is gereed

Februari 2022

Kortstondig

Doorlopend

Mijlpalen

Verwerken ervaringen beeldvorming in advies

WIB

Werving en selectie jongerenraad/expertgroep

WIB

Beoordelen nut/noodzaak werkgroepen/commissie

Raad

Elkaar aanspreken op afspraken over vergaderen

Raad

Spiegelen raadsleden op gedrag/vergadercultuur

Griffie

Behoeftepeiling raad/organisatie/college

Driehoeksoverleg

Ondersteuning bij plaatsen berichten van raad

Communicatie

Voorbereidingen zijn getroffen voor aanstelling jongerenraad/expertgroep

Raadsperiode 2022 - 2026 Aandacht voor primaire profilering raad

Communicatie + WIB

Actief zenden en reageren richting inwoners

Communicatie + raad

Workshops over vergaderstructuur/cultuur + aanspreken

Raad

Reglement van Orde herijken

WIB

Nadenken betrekken andere doelgroepen/unusual suspects

Raad (i.o.m. organisatie)

Verder invulling geven aan Verbeteragenda Quick Scan

Raad/college/organisatie

20

Begroting In de volgende paragraaf wordt kort aandacht besteed aan de financiële middelen die nodig zijn om a) het eerste jaar invulling te kunnen geven en b) om de werkgroep ook na de verkiezingen mogelijkheden te bieden om het Actieplan Versterken Lokale Democratie verder tot uitvoer te brengen. --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------Opstart 2021 Raad en inwoners -

Personeel: inzet ondersteuning jongerenraad/groep experts (2 uur p/w) Facilitair: locatie/catering/faciliteiten per bijeenkomst o.b.v. 3x Beloning voor deelnemers jongerenraad/groep experts Campagne zichtbaarheid en functie raadsleden

€ 1.760 € 1.500 € 500 € 2.500

Opstart 2021 Raad onderling -

Personeel: communicatieadviseur vanaf september (12 uur p/w) Personeel: actieve rol griffie in coaching van raadsleden (2 uur p/w) Ondersteuning: 2x inzet Neeltje van der Heijden

€ 16.320 € 3.520 € 2.000

Opstart 2021 Raad en organisatie -

Personeel: actief inzetten griffie op ophalen wederzijdse behoeften

€ 1.760 ------------- +

TOTAAL 2021

€ 29.860

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------Doorgang 2022 e.v. Raad en inwoners -

Personeel: inzet ondersteuning jongerenraad/groep experts (2 uur p/w) Facilitair: locatie/catering/faciliteiten per bijeenkomst o.b.v. 8x Beloning voor deelnemers jongerenraad/groep experts Campagne vanuit communicatie over n.t.b. onderwerp

€ 14.080 € 4.000 € 500 € 2.500

Doorgang 2022 e.v. Raad onderling -

Personeel: communicatieadviseur voor 1 jaar Workshop over vergaderstructuren / culturen Ondersteuning: 4x inzet Neeltje van der Heijden

€ 42.240 € 5.000 € 4.000

Doorgang 2022 e.v. Raad en organisatie ------------- + TOTAAL 2022 e.v.

€ 72.320

21

Bijlage 1: Modellen Representatieve Democratie Raadsleden vertegenwoordigen krachtens Grondwet en Gemeentewet de inwoners van hun gemeente, maar wat onder “vertegenwoordigen” wordt verstaan, is nergens duidelijk. Er zijn dan ook verschillende modellen te onderscheiden binnen de “vertegenwoordigende rol” van de gemeenteraad. Deze modellen bestaan in de praktijk vaak naast elkaar en de vorm die het sterkst tot uiting komt is mede afhankelijk van het onderwerp in kwestie. Hieronder zijn de vier meest voorkomende modellen van politieke representatie in Nederland onderscheiden. 1. Het afspiegelingsmodel In dit model wordt veel waarde gehecht aan de samenstelling van de samenleving als middel om representativiteit te meten. De gemeenteraad die de inwoners vertegenwoordigt moet vergelijkbaar zijn met de samenleving uit die gemeente, wat betreft geslacht, leeftijd, etnische of culturele herkomst en opleiding. De veronderstelling is dat de samenstelling van de vertegenwoordiging van invloed is op de mate waarin deze de politieke opvattingen van de samenleving weerspiegelt. Het is lastig om een geheel representatieve afspiegeling te hebben, maar in dit model wordt hier wel zo veel mogelijk naar gestreefd. • • • •

Wij vormen een goede afspiegeling van de bevolking naar geslacht Wij vormen een goede afspiegeling van de bevolking naar leeftijd Wij vormen een goede afspiegeling van de bevolking naar beroep en inkomen Wij vormen een goede afspiegeling van de bevolking naar etnische/sociale afkomst

2. Het vertrouwensmodel In het vertrouwensmodel komt de volksvertegenwoordiger niet direct als eerste op voor de belangen van degenen die hij vertegenwoordigt In plaats daarvan dient hij zich op te stellen als een vertrouwenspersoon van zijn kiezers. Daarmee staat hij in nauw contact met zijn achterban en weet wat er bij hen leeft. Typerend voor dit model is dat de vertrouwenspersoon geen behartiger van particuliere of deelbelangen, maar zich juist richt op het algemeen belang van de gehele gemeenschap. Dit vergt grote deskundigheid, maar betekent niet een vertegenwoordiger geen rekening hoeft te houden met de achterban. De vertegenwoordiger dient om zijn rol adequaat te kunnen vervullen goed op de hoogte zijn van wat er in eigen kring leeft en daarmee waar mogelijk rekening houden. Bovendien moet hij over zijn keuzes, zeker als deze afwijken van de wensen uit eigen kring, met zijn achterban communiceren. • • • •

Wij hebben oog voor de lange(re) termijn en het belang van de gemeente als geheel Wij luisteren naar argumenten van anderen en besluiten op grond van ons eigen oordeel Wij weten wat er speelt bij lokale inwoners, organisatie en ondernemers Wij zijn deskundig

22

3. Het responsiviteitsmodel Onder het responsiviteitsmodel onderhoudt de vertegenwoordiger nauw contact met inwoners en lokale organisaties, en probeert ervoor te zorgen dat met hun opvattingen zoveel mogelijk rekening wordt gehouden. Hij verantwoordt zich als wordt afgeweken van deze wensen. Verder zet hij zich in voor voldoende mogelijkheden voor burgerparticipatie en voor de democratische kwaliteit van beslissingen. • • • •

Wij bewaken dat het gemeentebestuur in beslissingen echt rekening houdt met inbreng van inwoners in de besluitvorming Wij houden bij onze beslissingen rekening met wat er leeft onder inwoners en organisatie uit de samenleving Wij zorgen dat het gemeentebestuur inwoners voldoende mogelijkheden biedt om mee te beslissen over het gemeentelijk beleid Wij bewaken dat in de gemeente besluiten democratisch worden genomen

4. Het partijenmodel In tegenstelling tot de hiervoor genoemde modellen kijkt het partijenmodel naar de politieke partijen in plaats van naar de volksvertegenwoordigers. De vertegenwoordigers in dit model vertolken voornamelijk het partijgeluid en proberen het partijprogramma te realiseren. Kiezers kunnen bij periodieke verkiezingen stemmen op de partij waarvan het programma het beste aansluit bij de eigen voorkeuren. De uitslag van die verkiezingen bepaalt welke van de partijen het meest nadrukkelijk zijn stempel kan drukken op de collectieve besluitvorming. Zo werken de voorkeuren van inwoners door in de gemeentelijke beleidsvorming. De politieke partijen en het verkiezingsprogramma staan in dit model centraal. • • •

In het politieke debat laten we een duidelijk herkenbaar partijgeluid horen We zetten ons in voor het realiseren van ons partijprogramma Wij treden eensgezind op vanuit één partij en spreken met één stem

Beeld vanuit Nederlandse samenleving In het onderzoek “A dirty job that needs to be done! De rol van het raadslid in de ogen van Nederlandse burgers” uit 2012 zijn deze modellen voorgelegd aan inwoners met de vraag hoe zij hier tegenaan kijken en welk belang zij hechten aan de rollen van volksvertegenwoordigers. Aan welke eisen moeten volksvertegenwoordigers volgens kiezers vooral voldoen? En, welke eisen achten zij van minder belang. De resultaten waren als volgt: Er blijkt relatief veel steun voor het vertrouwensmodel. De gemiddelde score op de vijfpuntschaal is 4,44. Dat is duidelijk hoger dan het belang dat inwoners hechten aan de andere drie modellen. Ook het responsiviteitsmodel wordt in vergelijking met de twee andere modellen belangrijk gevonden. De gemiddelde score hier is 4,24. 23

Opvallend veel lager is het belang dat wordt gehecht aan het partijenmodel. Dit model scoort onder burgers gemiddeld 3,58; een score tussen “tamelijk belangrijk” en “belangrijk”. Aan het afspiegelingsmodel hechten inwoners nog minder belang. De gemiddelde score is 3,26. Dat betekent dat inwoners dit aspect van de representatie tamelijk (maar nauwelijks meer dan dat) belangrijk vinden. Daarmee scoort dit model beduidend minder dan de andere stijlen van vertegenwoordiging. Wanneer het gaat om de lokale overheid in algemene zin, heeft het werken in de lokale politiek volgens het vertrouwensmodel en het responsiviteitsmodel veelal de voorkeur. Hierbij kan het een rol spelen dat op lokaal niveau de besluitvorming voor en over de lokale gemeenschap voorop staat, en ook vanwege het feit dat er geen dusdanige dossiers spelen met stevige politieke tegenstellingen, zoals inkomenspolitiek (belasting en heffing) of betaalbaarheid van woningen (toeslagen en subsidie). Echter wordt dit wel steeds relevanter gezien complexe en grotere opgaven die bij lokale overheden komen te liggen, zoals energietransitie en klimaat, waar de politisering van meningen en daarmee de andere modellen interessant kunnen worden naar de toekomst (bijvoorbeeld door een lokale politieke klimaatpartij o.i.d.). Het lokale politieke debat kan hierdoor dus wel veranderen.

24