291012 Raadsvoorstel Overheids- en Burgerparticipatie (nota+verordening).pdf

RAADSVOORSTEL Zaaknummer

291012

Contactpersoon

Maartje Verhulst

Raadsvergadering d.d. 10 februari 2022

Commissie

SM&V (samenleving, middelen en veiligheid) 27 januari 2022

Portefeuillehouder

Telefoonnummer

0165 - 390513

Burgemeester

Onderwerp Overheids- en burgerparticipatie

Samenvatting In 2017 is het beleidsstuk “De balans tussen meedenken, meedoen en zelf doen: Burger- en overheidsparticipatie in Halderberge” vastgesteld door de gemeenteraad. Veranderingen in de samenwerking tussen onze gemeente en samenleving gaan snel en daarom kon de nota uit 2017 een actualisatie gebruiken. Daarnaast is de komst van de Omgevingswet aanleiding geweest om het beleid uit 2017 te actualiseren. In aanloop naar het wetsvoorstel in voorbereiding voor de Wet versterking participatie op decentraal niveau is deze geactualiseerde nota vertaald naar een Participatieverordening (een verbrede Inspraakverordening).

Inleiding & beeldvorming Op 23 maart 2017 heeft de gemeenteraad het beleidsstuk “De balans tussen meedenken, meedoen en zelf doen: Burger- en overheidsparticipatie in Halderberge” vastgesteld. De nota had als doel om concrete handvatten te bieden aan de gemeentelijke organisatie om de samenwerking tussen inwoners en gemeente vorm te geven. Veranderingen op het gebied van deze samenwerking gaan snel en daarom kan de nota uit 2017 een actualisatie gebruiken. Daarnaast is de komst van de Omgevingswet in 2022 een aanleiding om het beleid uit 2017 te actualiseren. Vanuit de Omgevingswet wordt namelijk gevraagd om belanghebbenden vroegtijdig te betrekken bij de besluitvorming. Maar ook van initiatiefnemers verwachten we steeds meer dat hij/zij iets aan participatie doet. De manier waarop je dat doet, is vormvrij. Om die reden is het raadzaam (al dan niet verplicht) om participatiebeleid op te stellen dat voldoet aan de uitgangspunten van deze nieuwe wet. Verder is de raad verplicht een inspraakverordening vast te stellen (artikel 150 van de Gemeentewet). Er is een wetsvoorstel in voorbereiding om deze inspraak uit te breiden naar ‘participatie’ en eventueel ‘uitdaagrecht’. Het gaat hier om het ontwerpwetsvoorstel Wet versterking participatie op decentraal niveau.

Om vooruit te lopen op dit wetsvoorstel, is een Participatieverordening (verbrede Inspraakverordening) opgesteld, in lijn met de geactualiseerde Nota Overheids- en Burgerparticipatie.

1 van 9

Door de Werkgroep Integriteit en Bestuurlijke Vernieuwing is het Actieplan Versterken Lokale Democratie opgesteld. Het traject om te komen tot dit document en het document zelf zijn als basis genomen voor het hoofdstuk voor bestuurders. Ter inspiratie is in diezelfde raadswerkgroep een presentatie gegeven door collega’s uit Zundert over Right to Challenge. De WIB gaf aan dat zij als werkgroep/raad positief tegenover het uitdaagrecht staan. Precieze invulling van het uitdaagrecht wordt bij de volgende raad(swerkgroep) neergelegd.

Doelstelling Het doel van de actualisatie is om aan inwoners en de gemeentelijke organisatie te presenteren wat participatie inhoudt en wat de gemeentelijke visie op participatie is. Het document is bedoeld om handreikingen te bieden hoe we als gemeente, inwoners, ondernemers, organisaties en onderwijs die actief zijn in Halderberge samen gaan werken aan participatie de komende jaren. Het is geen statisch document, maar gaandeweg kijken we waar aanpassingen en/of aanvullingen nodig zijn. Dit baseren we op ervaringen met deze geactualiseerde nota en vanuit andere projecten en trajecten waarin participatie een (belangrijke) rol speelt. De Participatieverordening is een juridische doorvertaling van deze geactualiseerde nota. De raad stelt deze nota en verordening vast als kaders voor de verdere uitwerking en toepassing van participatie.

Overwegingen Opbouw van het document Dit document is bedoeld om handvatten te geven bij participatieprocessen. Van het gemeentebestuur, tot medewerkers van de gemeente, tot inwoners en initiatiefnemers. Het document bestaat uit één strategisch hoofdstuk waarin de belangrijkste uitgangspunten voor participatie in Halderberge zijn toegelicht. Daarna volgen drie hoofdstukken waarin per doelgroep (samenleving, ambtelijke organisatie en bestuur) praktische toepassingen en uitwerkingen van de uitgangspunten zijn benoemd. Het document eindigt met een uitvoeringshoofdstuk, waarin we acties benoemen, met daarbij behorende uren en financiën. Eindproduct van de actualisatie Het participatiebeleid is een dynamisch beleidsstuk dat niet in één statische vorm te gieten is. Daarom is gekozen voor het inrichten van een PDF met doorklikmogelijkheden. Deze keuze is met name gekoppeld aan de informatiebehoefte van de verschillende doelgroepen. Door te kiezen voor één document met doorklikmogelijkheden, staat alle informatie in één document en bepaalt de lezer zelf wat voor hem/haar interessant is. Insteek Participatieverordening Gemeenten die al op het ontwerpwetsvoorstel vooruit willen lopen, kunnen gebruik maken van een voorbeeldverordening voor de Participatieverordening.

Aangezien het wetsvoorstel nog in de ontwerpfase verkeert, presenteert de VNG geen model maar een voorbeeld voor een verordening. Met dit voorbeeld beoogt de VNG gemeenten te inspireren tot andere participatiemogelijkheden dan inspraak en deze participatie van een wettelijke basis te voorzien. Omdat het om een ontwerpwetsvoorstel gaat, is naast artikel 150 van de Gemeentewet ook artikel 149 van de Gemeentewet (met de autonome verordenings-bevoegdheid van de raad) als grondslag voor de verordening toegevoegd. Op basis van deze voorbeeldverordening en de input die in het traject van de actualisatie van de Nota Overheids- en Burgerparticipatie is opgehaald, is een voorstel gedaan voor de vast te stellen Participatieverordening. Op deze manier sluit het geactualiseerde beleid goed aan op de verordening en ligt er een goede basis om onder de Omgevingswet mee aan de slag te gaan. De Inspraakverordening (formeel: Verordening inzake de wijze waarop ingezetenen en belanghebbenden bij de voorbereiding van gemeentelijk beleid worden betrokken), zoals vastgesteld door de raad op 22 september 2005, wordt ingetrokken.

2 van 9

Uitdaagrecht / Right to Challenge Het ontwerpwetsvoorstel bevat een (facultatieve) bevoegdheid om het uitdaagrecht te regelen. Bij de uitvoering van beleid is het uitdaagrecht – ook wel Right to Challenge – een bijzondere vorm van betrokkenheid van inwoners en lokale maatschappelijke partijen. Deze vorm houdt in dat inwoners van de gemeente of lokale maatschappelijke partijen de gemeente kunnen verzoeken om de feitelijke uitvoering van een taak van de gemeente over te nemen als zij denken deze taak beter en goedkoper te kunnen uitvoeren. In de Werkgroep Integriteit en Bestuurlijke Vernieuwing is een presentatie gegeven door collega’s uit Zundert over Right to Challenge en is aangegeven hier als werkgroep/raad positief tegenover te staan. Precieze invulling van het uitdaagrecht wordt bij de volgende raad(swerkgroep) neergelegd. Daarom is in de Participatieverordening bij artikel 5 en 6 ‘gereserveerd’ opgenomen. Risico's Voor het instemmen met dit voorstel zijn een paar risico’s te benoemen. Ambities in het stuk kunnen iets afwijken van de ambities voor het nieuwe bestuur in 2022 Participatie is een onderwerp dat continu in ontwikkeling is. Een nieuw gemeentebestuur – dat in maart 2022 wordt gekozen – kan iets andere ambities hebben dan in dit document geformuleerd.

Doel van deze nota is vooral om ondersteuning te bieden bij processen, spelregels en werkvormen en hoeft daarom geen belemmering te zijn voor een nieuw bestuur. Evaluatie is iets wat we op verschillende momenten tijdens en na participatie doen, zo ook met deze nota. Eventuele aanpassingen en verbeteringen nemen we dan mee. Beperkte participatie op het participatiebeleid We doen veel op het gebied van participatie en we stelden het afgelopen jaar via verschillende kanalen vragen aan onze inwoners. De ervaring leert (vooral bij andere gemeenten) dat participatie over dit onderwerp voor veel mensen een ‘ver-van-hun-bed-show” is; zij praten liever mee over concrete onderwerpen die in hun directe leefomgeving plaatsvinden. Vandaar dat we aansluiten bij ervaringen uit eerdere participatietrajecten en vragenlijsten die de afgelopen periode zijn uitgezet, zoals de Burgerpeiling. Op deze manier overvragen we onze inwoners niet en komen we (indirect) al veel te weten. De Samenstichtingen en de Adviesraad Sociaal Domein zijn in een eerste stadium betrokken bij het opstellen van het hoofdstuk voor inwoners en hebben input gegeven hiervoor. Zij hebben ook op het resultaat mogen reageren. Daarnaast is ook een aantal initiatiefnemers benaderd om het hoofdstuk voor inwoners te toetsen en te vergelijken met hun eigen ervaringen.

Bij een evaluatie van het beleid betrekken we inwoners intensiever, omdat er dan een goede uitgangssituatie ligt waarop zij kunnen reageren en evalueren. Door veel aandacht te geven aan het stuk gaat het ook meer leven en raakt de inhoud meer bekend bij inwoners. Deze evaluatie bouwen we ook in bij verschillende (grotere) projecten. Op deze manier zetten we participatie in om het beleidsstuk periodiek te verbeteren. Nog geen modelverordening ter beschikking Er ligt een ontwerpwetsvoorstel voor de Wet versterking participatie op decentraal niveau en hieraan is een voorbeeld gekoppeld voor de verbrede inspraakverordening (ookwel: Participatieverordening). Dit is nog geen vastgestelde wet en het voorbeeld is puur bedoeld ter inspiratie. Omdat er nog geen modelverordening beschikbaar is, kan het zijn dat sommige onderdelen beter/anders zijn uitgewerkt dan nu het geval. Het is mogelijk om de verordening na vaststelling aan te passen, zodat deze aansluit bij eventuele verbeteringen uit de modelverordening. Ook werken we samen met de nieuwe gemeenteraad uit hoe we het uitdaagrecht / Right to Challenge willen inzetten. Bij deze uitwerking controleren we direct de modelverordening, zodat wijzigingen in één keer kunnen meenemen.

3 van 9

Financiële gevolgen Voor deze actualisatie en opstellen van de verordening waren geen financiële middelen beschikbaar. Aan de uitvoering van deze geactualiseerde nota zijn wel kosten verbonden. Deze kosten zijn te verdelen in incidentele en structurele kosten. In het volgende overzicht staan de benodigde budgetten voor de uitvoering van deze nota: Onderwerp

Eenmalig

Vormgeven en uitwerken van beeldmateriaal

€ 7.500

Uitwerken en toepassen betrokkenheidsprofielen Citisens

€ 2.500

Structureel

€ 4.000

Wijkbudgetten / Right to Challenge (5 kernen)

€ 10.000

Uitvoeringsbudget jaarlijkse prijsvraag

€ 2.500

Samenkomst Samenstichtingen (met gastspreker)

€ 2.500

Totaal

€ 10.000

€ 19.000

Er bestaat een budget voor overheids- en burgerparticipatie, maar dit is nodig voor de pluimen, voor de jaarlijkse bijdrages aan de samenstichtingen en een opleidingsbudget. Voor de uitvoering van deze nota is het nodig om dit budget te verhogen. IN 2022 is hiervoor € 29.000 nodig en voor de jaren daarna € 19.000. Als uw raad hiermee heeft ingestemd worden de budgetten verwerkt in de Zomernota 2022. Duurzaamheid n.v.t. Burger-& overheidsparticipatie We doen veel op het gebied van participatie en er zijn het afgelopen jaar via verschillende kanalen vragen aan onze inwoners gesteld (denk aan: Burgerpeiling, Quick Scan Lokale Democratie, digipanel, etc). We haken zoveel als mogelijk aan bij de resultaten uit deze bestaande vragenlijsten, om inwoners niet te overvragen. De Samenstichtingen en de Adviesraad Sociaal Domein zijn in een eerste stadium betrokken bij het opstellen van het hoofdstuk voor inwoners en hebben input gegeven hiervoor. Zij hebben ook op het resultaat mogen reageren. Daarnaast is ook een aantal initiatiefnemers benaderd om het hoofdstuk voor inwoners te toetsen en te vergelijken met hun eigen ervaringen. De betrokkenheid van deze participanten is te linken aan de trede ‘raadplegen’. Voor deze actualisatie is geen gebruik gemaakt van jongerenparticipatie. In een later stadium zullen ook jongeren betrokken worden bij de evaluatie van deze nota.

In het TOP-programma van de Halderbergse School wordt ook aandacht besteed aan jongerenparticipatie. Uitkomsten uit dit traject zullen als input dienen voor de evaluatie. Communicatie In de nota overheids- en burgerparticipatie staan in het uitvoeringshoofdstuk een aantal acties opgenomen om ondersteunend materiaal te ontwikkelen voor onder andere de communicatie richting de samenleving. Het gaat hier om bijvoorbeeld infographics, format om processen eenvoudiger te maken en filmpjes. De eenmalige kosten hiervoor zijn opgenomen onder het kopje ‘financiën’.

4 van 9

Vervolg In het uitvoeringsprogramma is een aantal voorstellen opgenomen om mee aan de slag te gaan. Het eenmalige budget gebruiken we om ondersteunend materiaal te ontwikkelen voor dit beleid (denk aan infographic, formats en betrokkenheidsprofielen per kern/wijk). Na invoering van de Omgevingswet kijken we ook hoe een en ander gaat uitwerken en zetten we de structurele gelden in om meer in de geest van de wet te werken en participatie nog beter te positioneren in onze werkwijze en bekend te maken bij onze inwoners. Een evaluatie dient plaats te vinden bij alle doelgroepen waarvoor het beleid geldt, dus bij medewerkers, bestuur en de Halderbergse samenleving. Bij een evaluatie van het beleid betrekken we inwoners intensiever dan bij opstelling is gebeurd, omdat er dan een goede uitgangssituatie ligt waarop zij kunnen reageren en evalueren. Door veel aandacht te geven aan het stuk gaat het ook meer leven en raakt de inhoud meer bekend bij inwoners. Deze evaluatie bouwen we ook in bij verschillende (grotere) projecten. Op deze manier zetten we participatie in om het beleidsstuk periodiek te verbeteren. De juridische doorvertaling kan weer landen in de Participatieverordening. Hier nemen we ook direct verbeteringen mee uit de modelverordening, die dan gepubliceerd is. In de verordening is het artikel 7 (inzake evaluatie) niet gebruikt.

De nota is een dynamisch document en wordt regelmatig op verschillende manieren geëvalueerd. Wanneer uit deze evaluatie zaken komen die invloed hebben op de Participatieverordening, zullen deze worden doorgevoerd en voorgelegd aan het gemeentebestuur. Voorstel We stellen u voor 1. de geactualiseerde Nota Overheids- en Burgerparticipatie vast te stellen; 2. de Verordening inzake de wijze waarop ingezetenen en belanghebbenden bij de voorbereiding van gemeentelijk beleid worden betrokken (inspraakverordening), zoals vastgesteld door de raad in zijn vergadering van 22 september 2005, in te trekken; 3. de Participatieverordening (verbrede inspraakverordening) vast te stellen; 4. het budget voor overheids- en burgerparticipatie in 2022 met € 29.000 te verhogen en voor de jaren daarna een verhoging van € 19.000. Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Halderberge.

Bijlage: 1. Nota Overheids- en Burgerparticipatie 2022 (geactualiseerd); 2. Inspraakverordening; 3. Artikelsgewijze toelichting op de Participatieverordening Gemeente Halderberge 2022.

5 van 9

RAADSBESLUIT De raad van de gemeente Halderberge; gezien het voorstel van het college van burgemeester en wethouders van 11 januari 2022;

gelet op de artikelen 149 en 150 Gemeentewet; BESLUIT:

1. de geactualiseerde Nota Overheids- en Burgerparticipatie vast te stellen; 2. het budget voor overheids- en burgerparticipatie in 2022 met € 29.000 te verhogen en voor de jaren daarna een verhoging van € 19.000; 3. de Verordening inzake de wijze waarop ingezetenen en belanghebbenden bij de voorbereiding van gemeentelijk beleid worden betrokken (inspraakverordening) in te trekken; 4. de Participatieverordening (verbrede inspraakverordening) vast te stellen

Verordening participatie en uitdaagrecht gemeente Halderberge 2022 Paragraaf 1. Algemene bepalingen Artikel 1. Definities In deze verordening wordt verstaan onder: - beleidsvoornemen: voornemen van een bestuursorgaan tot het vaststellen of wijzigen van beleid; - participatie: betrekken van ingezetenen en belanghebbenden bij de voorbereiding, uitvoering of evaluatie van gemeentelijk beleid; - uitdaagrecht: recht van ingezetenen en lokale maatschappelijke partijen om een verzoek bij het bevoegde bestuursorgaan in te dienen om de feitelijke uitvoering van een gemeentelijke taak over te nemen, als zij denken deze taak beter en goedkoper uit te kunnen voeren. Paragraaf 2. Participatie Artikel 2. Onderwerp van participatie 1. Elk bestuursorgaan besluit ten aanzien van zijn eigen bevoegdheden of participatie wordt toegepast 2. Participatie wordt altijd toegepast als de wet daartoe verplicht. 3. Er is geen participatie mogelijk: a. ten aanzien van ondergeschikte herzieningen van een eerder vastgesteld beleidsvoornemen; b. als participatie bij of krachtens wettelijk voorschrift is uitgesloten;

7 van 9

c. als sprake is van uitvoering van hogere regelgeving waarbij het bestuursorgaan geen of nauwelijks beleidsvrijheid heeft; d. inzake de vaststelling van de begroting, de tarieven voor gemeentelijke dienstverlening en belastingen bedoeld in hoofdstuk XV van de Gemeentewet; e. als de uitvoering van een beleidsvoornemen dermate spoedeisend is dat participatie niet kan worden afgewacht; f. als het belang van participatie niet opweegt tegen het belang van de verantwoordelijkheid van de gemeente voor kwetsbare groepen in de samenleving. Artikel 3. Procedure participatie 1. Het bestuursorgaan stelt bij de start van elke procedure vast of en op welke manier participatie wordt toegepast en maakt dit besluit bekend op de voor die participatieprocedure geschikte wijze. 2. Als participatie wordt toegepast, legt het bestuursorgaan in ieder geval de volgende onderwerpen vast in een participatienota: a. doel van participatie; b. beïnvloedingsruimte van participatie; c. kaders voor participatie; d. wijze waarop het bestuursorgaan over deze kaders vooraf communiceert; e. wijze waarop en tijdvak waarin ingezetenen en belanghebbenden hun inbreng kunnen leveren; f. wijze waarop democratische waarden in de participatieprocedure worden gewaarborgd; g. begroting van de kosten. Artikel 4. Eindverslag participatie 1. Ter afronding van de participatie maakt het bestuursorgaan een eindverslag op. 2.

Het eindverslag bevat in ieder geval: a. een overzicht van de gevolgde participatieprocedure; b. een weergave van de zienswijzen die tijdens de participatieprocedure mondeling of schriftelijk naar voren zijn gebracht; c. een reactie op deze zienswijzen, waarbij wordt aangegeven welke punten al dan niet worden overgenomen. 3. Het bestuursorgaan maakt het eindverslag op de gebruikelijke wijze openbaar.

Paragraaf 3. Uitdaagrecht Artikel 5. (gereserveerd) Artikel 6. (gereserveerd)

Paragraaf 4. Slotbepalingen Artikel 7. (niet gebruikt) Artikel 8. Intrekking oude regeling De Verordening inzake de wijze waarop ingezetenen en belanghebbenden bij de voorbereiding van gemeentelijk beleid worden betrokken (inspraakverordening), zoals vastgesteld door de raad in zijn verordening van 22 september 2005. wordt ingetrokken.

Artikel 9. Inwerkingtreding en citeertitel 1. Deze verordening treedt in werking op de dag na bekendmaking. 2. Deze verordening wordt aangehaald als: Verordening participatie gemeente Halderberge.

Aldus vastgesteld in de vergadering van de raad van de gemeente Halderberge op 10 februari 2022,

de griffier,

de voorzitter,

de heer drs. A. Koenen

de heer drs. B.J.A. Roks