2. Uitvoeringsprogramma RES WB 1.0 (22-1).pdf

1.420

Verkenning

Breda

Aquathermie vanuit singels of riolering (Cross Mark)

600

Verkenning

Pilot aardgasvrij Prinsenbeek (maatwerkadviezen)

500

Verkenning

Drimmelen

Hoge temperatuur opslag bodem, Amernet

Verkenning

Woningabonnement verduuzaming (one-stop-shop, ESCO)

Verkenning

Avoird Trayplant - Warmte voor Bavel via WKO

60

Verkenning

Aquathermie Terheijden

500

Uitvoering

Geothermie, biomassa / groen gas Plukmade Etten-Leur

-

Geertruidenberg

Aquathermie (uit de Veste)

Halderberge

Duurzaam Breda Airport

Moerdijk

-

Steenbergen

-

Oosterhout

Waterstofuitgiftepunt Duurzame elektriciteit bij Weststad

Roosendaal

Ontwerp 50

Verkenning

Aquathermie vanuit put van Caron of Wilhelminakanaal

100

Intentie

Nispen Aardgasvrij

500

Idee

Lokale of regionale "energie-akademie"

Idee

Binnenstedelijk mini-warmtenetten met zonnethermie

Idee Verkenning

Waterstofproductie voor vervoer

Verkenning

Rucphen

Restwarmte Snowworld voor zwembad

Woensdrecht

Asfaltwarmte vliegbasis Woensdrecht

Zundert

Mini Camping Osseweide energieneutraal

Afgerond

Sportcomplex Wernhout gasloos met warmtebuffer

Uitvoering

Monovergister: 2,4 miloen m3 groen gasproductie Brabantse Delta

Alternatieve vergisting i.c.m. vergisting keukenafval

Rivierenland

-

Provincie

Energie opslag in metaalpoeder, in zoutkristallen

Totaal

Innovatieve techniek Windwokkel, Altena (bron: Altena TV)

Verkenning Initiatief

Coöp. energieproductie (handelsplatform ex. leverancier)

Uitvoeringsprogramma RES 1.0 West-Brabant

Stadium

877

Verkenning Verkenning

120

Ontwerp Verkenning Verkenning

8.227

Figuur 9 Initiatieven voor energie innovaties voor de gebouwde omgeving (warmte, sociaal, financieel)

4. Innovatie 4.1. Opgave In de RES 1.0 zijn drie regionale ambities op het gebied van innovatie opgenomen: • • •

Elektriciteit - We willen in 2030 tenminste 0,2 TWh duurzame energie opwekken met innovatieve technieken Biomassa - We willen in elk jaar minimaal 1 miljoen ton regionale biomassa gebruiken voor grondstoffen, warmte of elektriciteit. Warmte - We willen tot 2030 minimaal 10 experimenten op het gebied van warmte realiseren, inclusief experimenten met opslag en conversie van energie. De experimenten moeten samen een reductie van het gebruik van aardgas van meer dan 10.000 huishoudens opleveren.

De ontwikkeling van innovatieve technieken is belangrijk, onder andere om de ruimtelijke en financiële impact van de energietransitie te beperken. We zoeken dus naar innovaties die het mogelijk maken meer energie op te wekken met minder ruimte. Het toepassen en opschalen van innovaties is ook noodzakelijk om de kosten van innovaties te verlagen. Zodat we ze, na 2030, op grotere schaal kunnen gebruiken. Om deze ambities te realiseren, zijn technische innovaties nodig, maar ook sociale veranderingen en nieuwe financiële en juridische constructies.

4.3. Regionale samenwerking De RES-deal Energieke Innovaties is de belangrijkste samenwerking op het regionale niveau. Er zijn geen andere activiteiten voorzien. Omvang (GWh)

Stadium

Drijvende waterkracht in Merwede (4 turbines)

12

Intentie

Wind, zon, opslag bij 10 agrarische bedrijven

0,6 Verkenning

Schatting totale innovatieve opwek

25

Gemeente

Project / Initiatief

Altena Breda

Lichtgewicht panelen op daken (Steenakker, Hazeldonk)

Verkenning

Teelt wilde knoflook met zonnepanelen

Initiatief

Zonnepanelen op zandwindplassen (b.v. Emerput)

Verkenning

Zon met natuurontwikkeling bij infrastructuur (Prorail)

Verkenning

Drimmelen

Zonnepanelen op spaarbekkens in de Biesbosch

Verkenning

Steenbergen

Schuivende zonnepanelen boven perenboomgaard

0,2 Verkenning

Oosterhout

Schatting totale innovatieve opwek

10

Innovatieve zontechnieken op maatschappelijk vastgoed

Intentie

Solar parking (bij Stadhuis, sportpark, winkelcentra)

Intentie

Waterkracht bij sluizencomplex Wilhelminakanaal

Intentie

Roosendaal

Combinatie teelt met zonnepanelen (frambozen, orchideeën)

Totaal

Schatting totale innovatieve opwek West Brabant

0,2

Idee

48 GWh

Figuur 8 Voorgenomen toepassingen van technische innovaties op het vlak van elektriciteit

4.2. Lokale activiteiten In de RES is afgesproken dat er in iedere gemeente innovatieve projecten worden uitgevoerd en/of gesteund. Dat vergt betrokkenheid en steun van gemeenten, waterschap en provincie voor lokale innovatieve voorstellen die door derden ontwikkeld worden. We zetten in op méér initiatieven en projectverkenningen dan we strikt nodig hebben voor het realiseren van onze ambities. Immers, niet alle initiatieven worden ook echt gerealiseerd. Daarnaast beogen we lokale projectinitiatieven te bundelen, om Europese subsidies te kunnen benutten en de regionale innovatiekracht te vergroten.

Uitvoeringsprogramma RES 1.0 West-Brabant

“We willen samen versnellen, verslimmen en verduurzamen. De maakindustrie in de regio kan een impuls geven aan de duurzaamheidsopgave en andersom. Daarom leggen we vanuit de REWIN diverse dwarsverbanden en werken we samen aan een integrale innovatieve aanpak.” Henk Rosman, directeur REWIN

21

4.4.

Publiek-private RES-deal ‘Energieke innovaties’

Doel / resultaat Met de RES-deal ‘Energieke innovaties’ willen we innovaties aanjagen, gericht op onze regionale innovatie-ambities: 0,2 TWh elektriciteit, 1 miljoen ton biomassa en tenminste 10 experimenten die voorzien in de warmtebehoefte van 10.000 huishoudens. De realisatie van die ambities vergt een goede samenwerking tussen verschillende stakeholders en andere organisaties. Alleen samen kunnen we vraag en aanbod van innovatieve technieken voor levering en verbruik van energie bij elkaar brengen, en oplossingen verzinnen voor dilemma’s in de energietransitie. Het is dan ook van belang om voldoende investeringskracht te organiseren, juridische creativiteit te vinden en jong talent uit het onderwijs te benutten. Daarom werken we samen met overheden, bedrijven, maatschappelijke partners en anderen aan onze innovatiedoelen. De werkgroep voor deze RES Deal komt voort uit de Klankbordgroep RES West-Brabant. De stakeholders die aan deze RES Deal meewerken zijn: REWIN, Kameleon Solar, Rabobank Amerstreek en Breda, RWE, Thuisvester, provincie Noord-Brabant, Waterschap Brabantse Delta, Exentr en ZLTO.

Aanpak De RES-deal richt zich op innovaties die nodig zijn voor de transitie in de gebouwde omgeving: vastgoed van overheden en bedrijven (zowel logistiek, industrie als utiliteit), en woningen van woningcorporaties en particulieren. De aanpak richt zich op: • Vraagbundeling: we brengen vergelijkbare initiatieven samen, en bundelen deze tot een grotere marktvraag die aantrekkelijker is voor investeerders. We willen regionale bedrijven betrekken, ook vanwege de tegenslag door corona. • Ketensamenwerking en Design thinking: twee benaderingen die eindgebruikers een belangrijkere rol geven. Ketensamenwerking is ook gericht op het koppelen van verschillende ketens: energie- en grondstoffenketens. • Verdienmodellen: deze veranderen door een andere structuur van energie- en CO2-prijzen. Onze innovatie-aanpak wil daar op inspelen, o.a. door ook andere maatschappelijke belangen mee te wegen. Denk aan de betaalbaarheid op lange termijn, de weging van ruimtelijke kwaliteit, of het eigenaarschap van inwoners. Uitvoeringsprogramma RES 1.0 West-Brabant

Acties Vanuit deze RES-deal willen we potentiële opdrachtgevers (zoals woningcorporaties en eigenaren van vastgoed voor bedrijven) vragen om budget te reserveren voor innovatieve opdrachten. Vervolgens willen we investeerders, zoals Rabobank, vragen om concrete investeringsproducten aan te bieden. Dit betekent dat we ‘vragende’ bedrijven en producten van ‘aanbieders’ concreet moeten maken, met name door contact te leggen met deze vragers en aanbieders en hen te verbinden. Tegelijk gaan we financiële arrangementen en subsidiekansen inventariseren. De Stichting Brabant Geeft Energie heeft een goed platform met steun van de provincie Noord-Brabant, tot 2023. De stichting onderscheid drie sporen: zichtbaarheid, challenges en steun voor projectinitiatieven. Subsidies van de provincie worden via deze stichting beoordeeld. Het platform is ook ingericht voor matchmaking van zowel technische innovaties, als van knelpunten en oplossingen in de energietransitie. De organisatiecapaciteit van de stichting is echter te beperkt voor het realiseren van (al) de uitdagende ambities in West-Brabant. De RES West-Brabant reserveert budget voor extra ondersteuning om meer verbindingen te kunnen leggen. Er worden ook andere samenwerkingsverbanden benut: • De Waardenmakers is een broedplaats voor maatschappelijke uitdagingen in Brabant. Energie is één van de thema’s.

Ze werken met jonge professionals en experts, die creatief werken aan projecten als energieneutrale glastuinbouw. • Diverse regionale samenwerkingsverbanden, zoals Symbiosis for Growth en Biovoice, waarbij matches tussen vraag en aanbod gemaakt worden, gericht op duurzaam en circulair ondernemerschap. • BOM Renewable Energy, (voorheen Energiefonds Brabant), richt zich op grote investeringsprojecten en bundeling van kleine initiatieven op het gebied van besparing, opslag en duurzame opwek van energie. Bekende innovatieve initiatieven en projecten zijn opgenomen in voorgaande Innovatietabellen. De ambitie voor warmte lijkt daarmee haalbaar, maar de ambitie voor elektriciteit wordt nog niet gehaald. Op dit gebied is er dus nog werk te verzetten. Er komt een inventarisatie naar geschikte innovatieprojecten en daarvoor geschikte locaties, onder andere ter ondersteuning van kleine gemeenten, woningcorporaties en andere potentiële opdrachtgevers.

5. Overkoepelende onderwerpen 5.1. Participatie en communicatie De RES West-Brabant werkt nauw samen met bedrijven, maatschappelijke organisaties en inwoners. We willen onze elektriciteits- en warmtevoorziening namelijk zo inrichten dat deze aansluit bij wat mensen in de regio belangrijk vinden. En we hechten aan een haalbare en betaalbare energietransitie van en voor iedereen. Inwoners betrekken we daarom bij de ontwikkeling en of uitvoering van zon- en windparken, en ook bij vragen over de verdeling van het eigendom van projecten voor de lokale omgeving. Ook bij de uitvoering van de RES 1.0 blijft lokale en regionale (financiële) participatie en communicatie een belangrijk aandachtspunt. Inwonersparticipatie en communicatie In de uitvoering van de RES zal – net als bij de ontwikkeling van de RES - inwonersparticipatie de verantwoordelijkheid zijn van gemeenten. De regio concentreert en ondersteunt op specifieke onderwerpen. Lokaal niveau • Gemeenten zorgen voor de procesparticipatie en communicatie voor inwoners bij plannen voor duurzame elektriciteits- en/of warmtevoorziening. Dit doen zij door bijvoorbeeld straatgesprekken, enquêtes en energiecafé ’s. • Daarnaast gaan gemeenten inwoners ondersteunen bij het realiseren van kleinschalige opwek en besparing. Ze gebruiken instrumenten als energieloketten, duurzaamheidsleningen, subsidies en wijkcoaches.

• Het waterschap heeft een klimaatsafari ontwikkeld voor gemeenten, waarin zowel energie als klimaatadaptatie aan de orde komen en lokale stakeholders en inwoners een rol kunnen spelen. Regionaal niveau • In de RES-deal Lokaal eigenaarschap werkt de regio in een publiek-private samenwerking aan een ontwikkelfonds voor collectieve projecten om opwek door lokale energiecoöperaties, burgerinitiatieven of bedrijven te steunen. • De regio zet een breed, regionaal inwonerspanel op om de stem van inwoners een vaste plek te geven en om hen mee te laten praten en denken in de uitvoering van RES 1.0 en uitwerking van RES 2.0.

Uitvoeringsprogramma RES 1.0 West-Brabant

•

•

•

•

De regio wil meer aandacht voor jongerenparticipatie. In de uitvoering van de RES 1.0 kijkt de RES organisatie hoe jongeren, in samenwerking met de gemeenten en de provincie, beter te betrekken bij de RES De regio intensiveert de samenwerking met energiecoöperaties op regionaal niveau door gezamenlijk een regionale toolbox te maken, die inwoners, maatschappelijke organisaties en gemeenten kunnen benutten. De regio communiceert via een e-zine over energie. Dit is een online bulletin dat twee keer per jaar per mail wordt verspreid en mensen meeneemt in de opgave waar we voor staan, de zorgen van inwoners, innovatie en kansen voor de regio. Op de website energieregiowb.nl worden ontwikkelingen rond de RES gedeeld.

Betrokkenheid van stakeholders Bij de uitvoering van de RES 1.0 zal betrokkenheid van stakeholders lokaal en regionaal als volgt vorm krijgen. Lokaal niveau Bij lokale projecten voor een duurzame elektriciteits- of warmtevoorziening werken overheden, bedrijven en maatschappelijke organisaties veelal al intensief samen. Gemeenten zorgen vaak voor (financiële) participatie en communicatie over de RES, het lokale (omgevings)beleid, definitieve locatiekeuzes en de uitvoering van projecten. Regionaal niveau • Op regionaal niveau is publiek-private samenwerking georganiseerd rond specifieke onderwerpen, zoals de RES-deals. We werken o.a. aan een Versnellingsteam voor Zon op dak en een Ontwikkelfonds voor collectieve projecten. • Stakeholders zijn ook via de Klankbordgroep betrokken bij de RES. Deze groep bestaat uit bestuurders van uitvoeringspartners. Ze worden uitgenodigd om een inhoudelijke bijdrage te leveren en te reflecteren op voorgelegde onderwerpen. • De regio organiseert twee keer per jaar een brede stakeholderbijeenkomst. In deze werkateliers praten we stakeholders bij over de regionale ontwikkelingen, vragen reflectie en input voor de actualisatie van de RES (2.0, 3.0 etc. 5.2.

Arbeidsmarkt en scholing Het komend jaar werken we met Regio West-Brabant (RWB) uit hoe we – in aansluiting bij het bestaande regionale arbeidsmarktbeleid – extra kunnen inzetten opvoldoende vakkrachten en kenniswerkers voor de energietransitie. 23

Figuur 10 Monitor RES: bestaand 2020 en ambitie 2030 Voor de monitoring maken we gebruik van data van Windstats, het SDE- register (RVO) en gemeenten. Twee keer per jaar komt er een uitvraag aan gemeenten om de voortgang en realisatie van projecten te monitoren. De regionale gegevensverzameling wordt tevens benut voor de provinciale energiemonitor, die ook als regionaal dashboard zal gaan fungeren. Hierin worden ook gegevens vanuit de nationale klimaatmonitor ontsloten. Een eerste oplevering van deze monitor is voorzien in Q1 2021. Uitvoeringsprogramma RES 1.0 West-Brabant

We werken daarbij ook samen op bovenregionaal en provinciaal niveau via onder andere het PACT Brabant8 en het MBO Kennispact Brabant9. De energietransitie biedt de regio kans op circa 4200 extra banen in 2025. Daarvoor is het nodig extra mensen aan te trekken en vaardigheden actueel te houden. Zeker vanwege grote tekorten op de arbeidsmarkt in technische beroepen. In de aanpak richten we ons op het aantrekken van talenten, passend om- en bijscholingsaanbod, vergroten van zij-instroom en het creëren van opleidingsplekken. We betrekken daarbij het bedrijfsleven zoals de ondernemersvereniging Techniek Nederland. Het betrekken van jongeren bij de RES West-Brabant kan ook bijdragen aan een grotere instroom in relevante opleidingen. We gaan een energieontwerp challenge organiseren en zetten studie-opdrachten uit bij het voortgezet onderwijs en bij studenten van MBO en HBO-opleidingen in de regio. 5.3. Afstemming met andere opgaven De uitvoering van de energietransitie vraagt om een goede verbinding met andere opgaven zoals klimaatadaptatie, (circulaire) economie, bedrijventerreinen, vitaal platteland en onderwijs & arbeidsmarkt. Vaak zijn er kansen om ‘werk met werk’ te maken, bijvoorbeeld de aanpak van verduurzaming op bedrijventerreinen in combinatie met duurzame opwek. Op lokaal niveau wordt de verbinding tussen opgaven door gemeenten uitgewerkt in omgevingsvisies.

Waar nodig worden op subregionaal niveau plannen gemaakt. Zo wordt met landschap De Baronie gewerkt aan een integrale streekagenda. Op regionaal niveau gaan we binnen de lopende programma’s van de RWB op zoek naar de kansen om opgaven aan elkaar te koppelen. Deze programma’s zijn vitaal platteland, verduurzaming werklocaties en sterke steden.

1. Liggen we op schema met uitvoering van afspraken en acties? Bij de uitvoering van afspraken en acties gaat het bijvoorbeeld om de vertaling van de RES in omgevingsbeleid, de vergunningverlening voor projecten, het opstellen van gemeentelijke transitievisie warmte en het uitvoeren van innovatieve pilots. In dit uitvoeringsprogramma is in diverse overzichten de actuele stand van zaken opgenomen t.a.v. deze afspraken en acties. We volgen de voortgang. 2. Realiseren we onze opgave voor 2030? We monitoren de voortgang van de realisatie van onze opgaven voor 2030. De belangrijkste concrete doelen staan in figuur 10. We houden in de gaten of onze RESprojecten samen genoeg bijdragen aan het verminderen van de CO2-uitstoot. 3. Geven we in de regio voldoende invulling aan onze vier leidende principes? We werken de komende tijd een werkwijze uit om op basis van kwantitatieve of kwalitatieve informatie met elkaar het goede gesprek te kunnen voeren over de invulling van de leidende principes bij de uitvoering van de RES. Hierbij willen we minimaal in beeld brengen hoe het lokaal eigenaarschap en de betaalbaarheid van energie voor huishoudens zich ontwikkelen. Mogelijk kan ook worden ‘gemonitord’ aan de hand van goede en minder goede voorbeelden, bijvoorbeeld voor de bijdrage van de energietransitie aan het versterken van de regio of zorgvuldig ruimtegebruik.

“Jongeren merken straks het meest van de maatregelen die we nu nemen. Geef ze een stem en laat ze een vonk zijn in de huidige ontwerpen van de energietransitie en klimaatadaptatie van hun dagelijkse omgeving. Jongeren willen graag ‘wijsneus’ zijn! Doe in de komende periode van uitvoering van de RES een sterk appél op hen! Laat burgers inspireren door het empowerment en engagement van jongeren.” Dimph Rubbens, creatieve verbinder jongeren

5.4. Monitoring De energiestrategie gaat over de periode van 2020 tot 2030. We monitoren de voortgang en uitvoering van de Regionale Energiestrategie om tijdig te kunnen bijsturen. Drie vragen staan daarbij centraal: 1. Liggen we op schema met de uitvoering van afspraken en acties? 2. Zijn we op koers voor het realiseren van onze opgave in 2030? 3. Geven we in de regio voldoende invulling aan onze vier leidende principes? 8

In het PACT Brabant zijn Brabantse gemeenten, sociale partners, Brabantse ROC’s, Fontys, het UWV, SER Brabant en provincie samen aan een veerkrachtige en goedwerkende Brabantse arbeidsmarkt.

Uitvoeringsprogramma RES 1.0 West-Brabant

en onderwijs bij ‘Brabant Geeft Energie’.

9

In het Kennispact werken 10 Brabante MBO-instellingen samen, ondersteund door de provincie en de MBO Raad, aan innovatief en ondernemend onderwijs gericht op de beroepen van morgen.

25

Figuur 11 Organisatiestructuur RES West-Brabant Uitvoeringsprogramma RES 1.0 West-Brabant

Wethouder Breda Greetje Bos start aanleg zonnepark Bavelse Berg (fotograaf Ron Magielse)

6. Uitvoeringsorganisatie 6.1. Regionale taken en organisatie De afgelopen jaren is in de regio samengewerkt aan de energiestrategie vanuit het principe van een ‘netwerksamenwerking’. Overheden en hun partners werken aan de energie-opgave, elk vanuit de eigen rol en taak. Deze vorm van samenwerking sluit ook de komende jaren het beste aan bij de rollen en verantwoordelijkheden op lokaal en regionaal niveau. De ervaringen met deze vorm van sturing, organisatie en besluitvorming zijn bovendien positief. Deze governance voor de uitvoering, actualisatie en uitwerking van de RES wordt daarom in de komende periode voortgezet. De organisatiestructuur voor de uitvoering van RES 1.0 en voor de actualisatie en uitwerking naar RES 2.0 is verbeeld in figuur 11. We lichten de bestuurlijke besluitvorming (witte blokken) en de ambtelijke werkorganisatie (blauwe blokken) in het vervolg verder toe. De organisatie van de publiek-private projecten (groene blokken) kwam in vorige hoofdstukken al aan de orde.

De regionale samenwerking richt zich na RES 1.0 vooral op de volgende taken: • Monitoren, afstemmen en programmeren van wind-, zon- en net-projecten • Sturen van de uitbreiding regionale warmte-infrastructuur en - bronnen • Aansturen en coördineren van de 3 publiek-private RES-deals • Ontwikkelen en delen van kennis en ervaring • Actualiseren naar RES 2.0, inclusief onderzoeken en uitwerkingen • Monitoren van de implementatie en uitvoering van de afspraken uit de RES 1.0. • Samenwerken met naastgelegen regio’s: afstemmen van projecten en capaciteit op het net • Behartigen van belangen naar NP RES / Rijk / EU. 6.2.

Bestuurlijke samenwerking en besluitvorming

Gemeenteraden, Waterschapbesturen, Provincie De Regionale Energiestrategie wordt vastgesteld door gemeenteraden, het bestuur van de waterschappen en Gedeputeerde Staten van de provincie. RES 1.0 geeft de

Uitvoeringsprogramma RES 1.0 West-Brabant

keuzes en kaders voor de uitvoering van de energiestrategie. Gemeenteraden hebben een rol in de lokale besluitvorming over de vertaling van de RES in het omgevingsbeleid en de uitwerking van lokale projecten en activiteiten. Over twee jaar (in 2023) vindt een actualisatie en uitwerking plaats van de regionale energiestrategie in RES 2.0. Deze wordt weer voorgelegd aan de raden, om vast te stellen. De diverse besturen worden, net als bij de RES 1.0, weer betrokken. Stuurgroep De Stuurgroep stuurt de uitvoering van RES 1.0 en de ontwikkeling van RES 2.0. Ze neemt besluiten over ontwikkeling, afstemming en uitvoering van de RESsen binnen afgesproken kaders (uit de Samenwerkingsafspraken RES2030, 2018). Zonodig betrekt en informeert de Stuurgroep raden en andere bestuurders in het besluitvormingsproces. De Stuurgroep bestaat uit 16 wethouders, de gedeputeerde, bestuurlijk vertegenwoordigers van de beide waterschappen en de netbeheerder. De Stuurgroep kent een flexibele zetel om andere stakeholders de kans te bieden (adviserend) deel te nemen aan de bijeenkomsten. De Stuurgroep komt zes keer per jaar bij elkaar. Klankbordgroep De Klankbordgroep bestaat uit bestuurders van belangrijke uitvoeringspartners. Ze worden uitgenodigd om een inhoudelijke bijdrage te leveren en te reflecteren op specifieke onderwerpen.

We beogen de deelnemers aan de Klankbordgroep en hun achterban actief te betrekken en het eigenaarschap van de regionale energieopgave met hen te delen. Ze vormen coalities met andere stakeholders en hun achterban om verbindingen te maken in de regio, gericht op gezamenlijke uitvoering van de RES. De Klankbordgroep komt 4 tot 6 keer per jaar bij elkaar.

“ Energie is de motor voor de verduurzaming van de samenleving. Door samenwerking met alle partijen via de RES gaan we nu echt gebiedsgericht aan de slag om de energietransitie van ons allemaal te maken. Het in oprichting zijnde regionale ontwikkelfonds gaat hierbij enorm helpen. Ik heb er zin in!”, Onno Eigeman, Stichting Duurzaam STOER 27

Kopgroep De Kopgroep is leidend in het initiëren, coördineren en organiseren van de governance, de inhoudelijke programmering, de regionale samenwerking met stakeholders, de uitwerking of bijstelling van de planning, en het voorbereiden van voorstellen en besluiten voor de Stuurgroep. De Kopgroep bestaat uit 4 tot 6 wethouders. De Kopgroep komt elke maand bij elkaar. De leden van de Kopgroep zijn ieder bestuurlijk aanspreekpunt voor een thema en/of een publiek-privaat project. Programmering Elektriciteit RES Deal Lokaal eigenaarschap RES-deal Warmte RES-deal Innovatie

Desiree Brummans Klaar Koenraad Greetje Bos Marcel Willemsen

6.3. Ambtelijke werkorganisatie De werkorganisatie bestaat uit een RES-team, Programmateam en Werkgroepen. RES-team Het RES-team bestaat uit ambtenaren van de 16 gemeenten, de beide waterschappen, provincie, de netbeheerder. Het RES-team ondersteunt zowel de Kop- als Stuurgroep. Andersom kan het RES-team opdrachten krijgen om uit te werken. Het RES-team komt in ieder geval elke twee maanden samen. De taken van het RES-team betreffen het afstemmen van de uitvoering van RES 1.0, bijdragen aan thematische werkgroepen, bijdragen aan de regionale communicatie, begeleiden van het bestuurlijke proces, bewaken van de samenhang tussen werkgroepen en het uitwerken en actualiseren van RES 2.0. We streven naar een gemengd RES-team. Het werk aan de RES beslaat de komende jaren namelijk diverse werkterreinen: van uitvoering tot beleidsvorming, van omgevingsbeleid tot gebiedsontwikkeling. Het RES-team kent bij voorkeur 1 à 2 ambtenaren per gemeente, waaronder coördinatoren Duurzaamheid, adviseurs Economische ontwikkeling, Wabo-coördinatoren, adviseurs Omgevingsbeleid, Communicatie-medewerkers en strategisch beleidsadviseurs. Op weg naar RES 2.0 worden diverse onderzoeken uitgevoerd, zoals naar de impact van elektrificatie in andere sectoren (industrie, mobiliteit) op het elektriciteitsnet en

Uitvoeringsprogramma RES 1.0 West-Brabant

naar de beschikbaarheid van groen gas, waterstof en synthetisch gas voor de gebouwde omgeving. Deze onderzoeken, nieuwe inzichten en de voortgang van de uitvoering vormen de basis voor het uitwerken en actualiseren van RES 2.0. In 2021 maken we verdere afspraken over de scope, aanpak en uitwerking van onze RES 2.0. De gemeenten wordt verder gevraagd om: - Aanvragen voor projecten en beslag op netcapaciteit (‘DOL-lijst’) te monitoren - Communicatie en participatie met inwoners over RES-projecten te verzorgen - De ontwikkeling van RES 2.0 te ondersteunen met een ambtelijke inzet Programmateam Het Programmateam zorgt voor de dagelijkse voortgang van het werk. Het team ondersteunt het RES-team en de werkgroepen en heeft een adviserende rol in de Stuur- en Kopgroep. Concrete taken van het Programmateam richten zich met name op de regie op RES-deals, de actualisatie van RES 2.0, de coördinatie van het werkproces en het bestuurlijke proces, de betrokkenheid van ambtenaren, bestuurders en stakeholders en de voortgang van de uitvoering en de kennisdeling. Het Programmateam komt elke twee weken bij elkaar. Het team bestaat uit een projectleider, een procesregisseur uit de regio, een coördinator programmering en monitoring, een coördinator warmte en een secretaris.

Enexis zal aanschuiven bij het programmateam als de netcapaciteit en afstemming ten aanzien van de elektriciteitsprojecten wordt besproken. Werkgroepen De organisatie kent twee actieve werkgroepen, elk met afvaardiging in het RES-team. Programmeringsoverleg In het programmeringsoverleg wordt de programmering (planning, locatie en omvang) van wind- en zonprojecten besproken, in relatie tot de ontwikkeling van de netcapaciteit. De voortgang van de realisatie van projecten uit de RES wordt er tenminste twee keer per jaar gedeeld. Dit kan leiden tot voorstellen om het regionale programma aan te passen of aan te vullen. Dit ambtelijk programmeringsoverleg doet dan een voorstel, inclusief eventuele alternatieven, (via het RES-team) aan de Stuurgroep. Het overleg organiseren we gebiedsgericht.

Werkgroep Warmte De werkgroep Warmte zorgt voor het (laten) uitvoeren van verdiepende onderzoeken voor de uitwerking van de regionaal structuur warmte (in RES 2.0). Denk aan de verdieping op de potentie van groen gas en de voorwaarden voor lokale warmtenetten. Daarnaast zorgt de werkgroep voor aansturing en afstemming met de publiek-private RES-deal Regionale warmte-infrastructuur. De werkgroep Warmte bestaat uit een coördinator, warmte-experts van relevante gemeenten, een expert kleinschalige initiatieven, de regionale adviseur Aardgasvrije wijken en een provinciale vertegenwoordiger. 6.4. Begroting en capaciteit De gezamenlijke begroting voor de samenwerking aan de RES is voor de periode van dit uitvoeringsprogramma, 2021 – 2023, gelijk gehouden aan die van 2019 en 2020. Vanaf 2021 zal de projectleider voor de RES echter ook uit de begroting moeten worden betaald, omdat de financiering door de provincie eindigt in 2020. Dat betekent dat het totale budget (van de gezamenlijke overheden) per saldo vermindert. De bijdrage van gemeenten komt voor 2021 uit het bestaande regionale budget. De bijdrage van de provincie in 2021 met specifieke provincie brede onderzoeken is overigens nog niet specifiek benoemd en nader te bepalen. 2019

2020

2021

2022/23

Programmateam

€ 310.000

€ 410.000

€ 290.000

€ 320.000

Ruimte en techniek

€ 200.000

€ 140.000

€ 60.000

€ 50.000

Communicatie

€ 150.000

€ 250.000

€ 50.000

€ 80.000

Governance en RES deals

€ 50.000

€ 100.000

€ 200.000

€ 150.000

Onvoorzien en facilitair

€ 30.000

€ 30.000

€ 30.000

€ 30.000

Totaal

€ 740.000

€ 930.000

€ 630.000

€ 630.000

Aandeel provincie

€ 300.000

€ 300.000

n.t.b

€ 150.000*

Uit gezamenlijk project RES

€ 440.000

€ 630.000

€ 630.000

€ 330.000*

Aandeel gemeenten, waterschap

€ 200.000

€

€

€ 150.000*

-

-

Figuur 12 Begroting van 2019 en 2020 en voorstel voor de begroting 2021-2023 * Dit zijn indicatieve bedragen, partijen hebben deze nog niet toegezegd

Begin 2021 wordt het werkelijk saldo van uitgaven over de voorgaande periode opgemaakt. Verwacht wordt dat deze periode met een positief saldo wordt afgesloten. Uitvoeringsprogramma RES 1.0 West-Brabant

Daarmee resteert er meer budget voor de volgende periode. De stuurgroep kan op basis hiervan de begroting voor de periode 2021 en verder actualiseren. Eind 2020 / Begin 2021 is er meer zicht op de Rijksbijdrage die we voor 2022 en 2023 kunnen verwachten. We maken dan afspraken over de gemeentelijke bijdrage voor 2022 en 2023. Vooralsnog houden we rekening met een bijdrage die tweederde is van de jaarlijkse bijdrage voor RES 1.0 (zie het kader over het onderzoek naar de uitvoeringslasten). We zullen het Rijk desalniettemin om een hogere bijdrage vragen.

Inschatting van de gemeentelijke inzet voor monitoring en herijking RES (bron Uitvoeringslasten Klimaatakkoord decentrale overheden, AEF, 2020) Gemeenten werken op twee niveaus om deze taak uit te voeren. Enerzijds leveren gemeenten capaciteit aan de RES-regio, waar naar verwachting regionale teams van 5 tot 10 mensen bezig zullen blijven met de regionale actualisatie en uitwerking. Deze kosten worden verdeeld over de deelnemende gemeenten en de provincie. Anderzijds is er de lokale inzet, bijvoorbeeld de lokale monitoring van de voortgang van de uitvoering van de RES binnen de gemeente. Gemeenten hebben een schatting gemaakt van verwachte inzet op basis van hun huidige inspanningen voor de RES’en. De verwachting is dat het monitoren en herijken circa tweederde van capaciteit vraagt die voor het opstellen nodig is, zeker in de eerste jaren. De taak wordt uitgevoerd door beleidsmedewerkers in gemiddeld schaal 11. • • • •

G4-gemeenten: 2 fte per gemeente per jaar G40-gemeenten: 1 – 1,5 fte per gemeente per jaar Middelgrote gemeenten: 0,4 – 0,5 fte per gemeente per jaar Kleine gemeenten: 0,1 – 0,2 fte per gemeente per jaar

De Raad van openbaar bestuur heeft de uitvoeringslasten van het Klimaatakkoord door de regionale overheden onderzocht. Eén van deze taken betreft de ‘monitoring en herijking van de RES’. De begroting van de regionale samenwerking in West-Brabant betreft echter meer dan een herijking. De afstemming op uitvoering en implementatie in gemeentelijke plannen zal ook een belangrijk punt zijn. Zowel op elektriciteit, met het programmeringsoverleg, als op warmte, waar de samenwerking

29

op nieuwe warmtebronnen en infrastructuur relevante punten zijn. Ook de RES 2.0 zal voor warmte een stap concreter worden dan de RES 1.0. De specificatie van de posten in de begroting voor 2021 is verder als volgt:

realiseren. Dat is inclusief ook de afstemming in het (gebiedsgerichte) programmeringsoverleg en de pilots voor het versnellingsteam Zon op bedrijfsdaken. Overige begrotingsposten De specificatie van de overige begrotingsposten staan in onderstaande tabel. Er is, net als in 2019 en 2020, rekening gehouden met de inzet van een energietrainee, deels voor de RES, deels bij één van de West Brabantse overheden.

Programmateam Taak

Inzet

Scope

Projectleider (extern)

2 d/w à € 1200,-/d

Project- en procesfocus op resultaten

Procesregisseur (intern)

2 d/w à € 800,-/d

Verbinding met regionale ontwikkelingen

Begrotingspost

Kwartiermaker Infra (intern) 1 d/w à € 800,-/d

Kosteneffectiviteit, netschaarste

Ruimte en Techniek

Informatie-adviseur (intern)

Gegevens verzameling voor monitor

Verdiepend onderzoek

€ 25.000

Coördinator Warmte (intern) 1 d/w à € 800,-/d

Lokale, regionale, provinciale afstemming

Energietrainee 2d/w

€ 35.000

Secretariaat

Verslaglegging en financiële administratie

Communicatie en Participatie

0,5 d/w à € 700,-/d 0,5 d/w à € 700,-/d

Intern = inbesteding, extern = uitbesteding

RES-team en werkgroepen Daarnaast dragen gemeenten om niet en naar rato van inwonersaantal bij aan de ambtelijke capaciteit voor de regionale samenwerking in het Uitvoeringsprogramma RES en de uitwerking en actualisatie naar RES2.0. In de praktijk zal de ene gemeente op het ene regionale dossier en een andere gemeente op een ander dossier meer leveren, afhankelijk van specifieke kennis en ervaring van de betrokken medewerkers. Op basis van de ervaringen met RES 1.0 en het AEF-onderzoek naar uitvoeringslasten, betekent dit voor de gemeenten in West-Brabant het volgende: Overheid

Minimale inzet per overheid (fte)

Breda

0,4

Roosendaal, Bergen op Zoom, Oosterhout

0,25

Overige gemeenten en waterschap Rivierenland

0,1

Waterschap Brabantse Delta en provincie

0,25

Enexis

0,25

Er is verder ook inzet van gemeenten nodig voor het aanpassen of opstellen van gemeentelijk beleid, vergunningverlening en procesbegeleiding om lokale projecten te

Uitvoeringsprogramma RES 1.0 West-Brabant

Budget

Nieuwsbrieven en website

€ 10.000

Acties voor specifieke doelgroepen

€ 15.000

Stakeholder Webinars / Ateliers (2)

€ 25.000

Governance Opzet fonds lokale initiatieven

€ 50.000

Verbreden innovatienetwerk

€ 50.000

Uitwerken regionaal warmtenet

€ 50.000

Lokale warmteoplossingen

€ 50.000

BIJLAGEN

Uitvoeringsprogramma RES 1.0 West-Brabant

31

Figuur 3 Stand van zaken uitvoering windprojecten, exclusief projecten die t/m 1 oktober 2020 zijn opgeleverd en exclusief sloop (stand van zaken 1 oktober 2020) Planning en voortgang

Productie (GWh)

Aantal turbines

Auvergnepolder

24,0

4

Ja

2030

Auvergnepolder

48,0

4

Nee

2030

Breda

A16 Breda deel

93,7

7

Nee

2023

Drimmelen

A16 Drimmelen deel

118,3

8

Nee

Etten-Leur

Groene Dijk

18,0

1

Nee

Sabinapolder, Heiningen

60,0

6

Ja

Industrieterrein Moerdijk, Nuon

81,9

7

Nee

A16 Moerdijk deel

103,5

7

Nee

Weststad

24,0

4

Ja

Uitbreiding Weststad (Oranjepolder)

30,0

2

Nee

Steenbergen

Karolinadijk, Dinteloord

42,3

4

*

Woensdrecht

Zoekgebied i.c.m. Zeeland

36,0

3

Nee

Zundert

A16 Zundert deel

88,7

6

Nee

Gemeente

Windproject

Repowering?

Initiatief

Project-uitwerking

Vergunning- Vergunningaanvraag verlening

Realisatie

Voor 2030 Bergen op Zoom

Moerdijk

Oosterhout

2020-2021

2022-2023

Q1 2021

2022

Q4 2020

Q1 2021

2022

2023

2024-2025

2028 2020

2020 Na 2023

2021 Na 2023

Q4 2020

Q1 2021

Q4 2022

2030 Q1 2021

2022

Doorkijk na 2030 Alphen-Chaam

Zoekgebied Alphen-Chaam

48,0

4

Nee

Na 2030

Baarle-Nassau

Zoekgebied Baarle-Nassau

48,0

4

Nee

Na 2030

Roosendaal

Roosendaalsche Vliet

36,0

3

Ja

Na 2030

Rucphen

Zoekgebied Rucphen

36,0

3

Nee

Na 2030

Zundert

Zoekgebied Zundert

36,0

3

Nee

Na 2030

*

Deze tabel zal worden aangepast aan de feitelijke situatie die ontstaat na uitspraak van de RvS in de nu lopende beroepsprocedure m.b.t windpark Karolinapolder.

2020

Uitvoeringsprogramma RES 1.0 West-Brabant

Afgerond Planning

Figuur 4 Stand van zaken zonprojecten, exclusief projecten die t/m 1 oktober 2020 zijn opgeleverd (stand van zaken 1 oktober 2020) Gemeente

Zonproject

Productie (GWh)

Aantal parken

Planning en voortgang Initiatief

Project-uitwerking

Vergunning- Vergunningaanvraag verlening

Realisatie

Voor 2030 Hank (Waterschap Rivierenland)

0,9

1

Q2 2021

Drongelen (Waterschap Rivierenland)

2,3

1

Q2 2021

Sleeuwijk (Waterschap Rivierenland)

2,8

1

Q4 2020

Zoekgebieden

18,0

2025

Zoekgebieden

18,0

2030

Zuidgeest

2,9

1

Q3 2020

2022

Dassenberg

8,6

1

Q3 2020

2022

Bavelse Berg

32,3

1

Q2 2021

Nieuw Veer (rioolzuivering)

0,8

1

Q2 2021

Drimmelen

TEC Terheijden

10,7

1

Etten-Leur

Bollendonkseweg

10,7

1

Amerweg

2,0

2

Zoekgebieden

12,0

1à5

Zoekgebieden

12,0

Zuidelijke Randweg HiM (Havenbedrijf)

Altena

Bergen op Zoom

Breda

Geertruidenberg

Moerdijk

Oosterhout

Roosendaal

2021 2020-2021

2022

2020

2021-2030

2025

1à5

2020

2021-2030

2030

1,9

1

2020

2020-2021

Westelijke Randweg HiM (Havenbedrijf)

5,9

1

Oranjepolder

29,0

1

Q4 2020

Q1 2021

Q4 2021

Dorst (bij Bavelse Berg)

4,8

1

Q2 2021

Q3 2021

Q2 2022

Evertkreekweg

32,8

1

2023

Weihoek

6,1

1

2023

Zoekgebieden

68,0

De Wijper

18,0

Vroenhout

Uitvoeringsprogramma RES 1.0 West-Brabant

10,0

2021

2021

2022 2021

1 1

2023 Q4 2020

2024

33

Donkenweg I

Woensdrecht

Zundert

1

Q4 2020

2024 2024 2025

Donkenweg II

6,0

1

Q4 2020

Gienderwijdte

3,0

1

2020-2021

Rest

25,0

Parken in Visie Energie en Ruimte /of voldoet aan bestemmingsplan

Steenbergen

6,0

2027

93,0

11

Sportpark Nieuw-Vossemeer

1,0

1

2021

Waterzuivering Nieuw-Vossemeer

1,0

1

2021

Plan de Eendracht Nieuw-Vossemeer

49,5

1

2021

Zonnepark Rebeccahoeve

3,5

1

2021

Rest

38,0

7

2025

50 ha 1e tranche zon

50,0

4

Zonnepark de Agger

8,6

1

2023

Rest

41,5

3

2023

9

1

2024

Vervanging opgave zon op dak

2020

Uitvoeringsprogramma RES 1.0 West-Brabant

Afgerond Planning