06 Raadsvoorstel -besluit Beleidsplan openbare verlichting 2027-2031 (getekend raad 18-06-2026).pdf

RAADSVOORSTEL Gemeente Halderberge

namm ;

1415612

Raadsvergadering d.d. 18-06-2026 Portefeuiliehouder

Thomas Melisse, wethouder

Cc Cactparcoci

Ja's Borghout

Commissie

B«~~

T&efoonnum er

0165-390500

Onderwerp Beleidsplan Openbare verlichting 2027 - 2031 Samenvatting Het huidige beleid voor het beheer en onderhoud van de openbare verlichting moet worden herzien. Op 15 oktober 2020 heeft de gemeenteraad het huidig beleid voor de openbare verlichting voor 2021 tot en met 2025 vastgesteld. Op 5 juni 2025 heeft de raad de uitgangspunten uit het vastgestelde beleidsplan voor 2026 doorgezet. De reden hiervoor was een aantal onzekerheden in de markt in relatie tot de beschikbare budgetten. Verder is een reden dat het areaal van de gemeente Halderberge in 2026 geheel is omgezet naar LED- verlichting. Juist het omzetten naar volledig LED zorgt ervoor dat er andere uitgangspunten ontstaan voor het beheer en onderhoud en de benodigde middelen. In het nieuwe beleidsplan wordt inzicht gegeven hoe we als gemeente om willen gaan met de openbare verlichting en de middelen die daarvoor nodig zijn. Het college stelt de raad voor om, na de grootschalige "omzetting naar LED verlichting", circulair en levensverlengend onderhoud uit te voeren. Extra aanvullende middelen zijn nodig om de kwaliteit, de beleving en de hoeveelheid licht nog beter op elkaar af te laten stemmen. Inleiding & beeldvorming Openbare verlichting is een essentieel onderdeel van de infrastructuur. Op 15 oktober 2020 heeft de gemeenteraad het beleid voor de openbare verlichting voor 2021 tot en met 2025 vastgesteld.

Op 5 juni 2025 heeft de raad de uitgangspunten uit het vastgestelde beleidsplan ook nog voor 2026 doorgezet. De gemeenteraad heeft er toen voor gekozen om de vervangingsopgave voor Ledverlichting door te zetten. Door de openbare verlichting op straatniveau te renoveren worden ook de ambities en doelstellingen ingevuld die zijn vastgelegd in het beleidsplan en verder verankerd in het energieakkoord 2013 (SER). Vooral het reduceren van het energieverbruik en het plaatsen van zogenaamde slimme verlichting (dimmen en/of van op afstand te beïnvloeden) zijn/ waren hierbij belangrijke doelstellingen. Klachten en meldingen worden bij Ledverlichting minder, simpelweg door de langere levensduur van de lampen. Er is door de grootschalige vervanging geen achterstallig onderhoud en inspecties en schouwrondes kunnen beter en minder.

1 van

Doelstelling Met dit voorstel willen we de gemeenteraad meenemen in de ontwikkelingen rondom het beheer en onderhoud van de openbare verlichting in de gemeente Halderberge. De raad wordt voorgesteld om het nieuwe beleidsplan vast te stellen en daarbij een keuze te maken in het beheer en onderhoud als ook de beschikbaarheid van middelen. Hiervoor zijn 4 scenario's opgesteld. Na de keuze door de gemeenteraad wordt het gekozen scenario omgezet naar het daadwerkelijke beheer en onderhoud voor de komende vijf jaar. Overwegingen 1.1 Het opstellen van het beleidsplan 2027 — 2031. De grootschalige ombouw naar LED- verlichting is gedaan. Vanaf 2016 is hierop fors geïnvesteerd. De wereld van verlichting staat echter niet stil. Thema's op het gebied van duurzaamheid slimme technologieën, leefbaarheid met nationale en provinciale trends, maar zeker ook het reguliere beheer en onderhoud vragen om een goede afstemming met de juiste beschikbare middelen. 1.2 De keuze in opties in het nieuwe beleidsplan Door het "verledden" van de openbare verlichting ontstaan er andere uitgangspunten voor het regulier beheer en onderhoud. In het nieuwe beleid worden er twee basiskeuzes voor het beheer en onderhoud voorgelegd, namelijk: 1.Op basis van de technische levensduur, of 2. Circulair en levensverlengend beheer en onderhoud. Daarnaast zijn er een aantal opties uitgewerkt.

Bij de invulling van de opties is uitgegaan van landelijke, provinciale en lokale thema's. De opties waarop de scenario's zijn gebaseerd zijn de volgende: Regulier beheer en onderhoud 1. Al gestuurd schouwen en monitoring Energie en slimme aansturing 2. Energie-en dimstrategieën 3. Slimme verlichting (inclusief natuurwaarden) Investeringen 4. Visuele kwaliteit en Esthetiek 5. Maatwerk bij ervaren onveiligheid in de openbare ruimte 6. Vervangingsreserve voor oudere Leds 7. Budget voor aanlichten van monumenten en sfeerobjecten De basiskeuze in combinatie met de opties zijn uitgewerkt tot een viertal scenario's. Scenario 1a, hoogst haalbare beheer en onderhoud Het Basisscenario Ia: beheer n. a. v. onderhoud (20-30-40) inclusief alle opties: Uitgangspunt bij dit scenario is de inzet van de maximale gewenste middelen behorende bij de verschillende opties en het beheer en onderhoud op de landelijk vastgestelde technische levensduur. Scenario 1b, alternatief op hoogst haalbare beheer en onderhoud Het Basisscenario 1b: Circulair en levensverlengend beheer: inclusief alle opties In dit scenario wordt er gestuurd op het beheer en onderhoud en wordt gestreefd naar de langst mogelijke levensduur van de materialen. Daarbij worden alle gewenst middelen voor de uitvoering van alle opties beschikbaar gesteld.

Scenario 2, meest noodzakelijke beheer en onderhoud Het Basisscenario 1b: Circulair en levensverlengend beheer: inclusief optie 4 en 6 Bij dit meest sobere scenario wordt er gestreefd naar de langst mogelijke levensduur, maar is de v an 8

keuze van de opties gebaseerd op het meest noodzakelijke, namelijk verouderde LED-armaturen vervangen optie 6. Daarbij wordt er nog steeds geïnvesteerd op de hogere kwaliteit in de winkelstraten en zichtgebieden optie 4. Scenario 3, voorkeursscenario Het Basisscenario 1b: Circulair en levensverlengend beheer: inclusief aanvullende middelen Naast het streven naar de langst mogelijke levensduur wordt er een combinatie gezocht van de verschillende opties. Optie 3 slimme verlichting wordt gecombineerd met de optie 5 waarin middelen zijn opgenomen om de vraag voor meer verlichting. Onzekerheden van de juiste hoeveelheid aan meldingen als ook wel of niet plaatsen van extra verlichting wordt hierin meegenomen. Mogelijk ook in combinatie met het vervangen van verouderde LED- verlichting. Afhankelijk van het aantal binnengekomen verzoeken voor aanvullende verlichting, kan er een gedeelte van de middelen overblijven voor het aanbrengen van extra sfeerverlichting, bijvoorbeeld bij evenementenlocaties.

Risico's

- Garanderen van de kwaliteit van de openbare verlichting. Door de grote investeringen in de afgelopen jaren zijn de materialen redelijk nieuw. Echter, de technieken in de LED verlichting worden steeds beter, anders gezegd met name de oudere Ledlampen willen nog wel eens eerder uitvallen dan dat nu wordt aangenomen. De gemeente Halderberge gaat hierbij uit van armaturen van vóór 2016 die hiervoor gevoeliger zijn. Op basis van eigen ervaringen wordt deze aanname ook onderstreept. - Toename van het aantal lichtpunten Binnen de gemeente Halderberge worden er in de komende jaren veel woningen bijgebouwd en daarmee ook de hoeveelheid m2 aan openbare ruimte. Door deze uitbreidingen is de verwachting dat het aantal lichtpunten met minimaal 250 stuks in de komende 5 jaar zal toenemen. Dit zal er voor zorgen dat het stroomverbruik verder zal toenemen. Daarbij hebben deze lichtmasten en armaturen ook beheer en onderhoud nodig. Wat bij het uitbreiden van de openbare ruimte niet moet worden vergeten is dat het plaatsen van openbare verlichting wordt gedaan op basis van regelgeving en niet op basis van beleving. Mogelijk dat door het uitbreiden van de openbare ruimte, naast de berekende benodigde verlichting, ook de vraag naar nog meer verlichting op basis van beleving zal toenemen.

In de bijlage is een overzicht gegeven van vragen die vanuit bewoners zijn gesteld mede naar aanleiding van een verzoek tot het duiden van onveilige locaties in november 2025 vanuit het toenmalige college. - Donkerte beleid Voor het zoeken naar passende maatregelen voor zowel het verbeteren van de verkeersveiligheid als ook de sociale veiligheid moet er rekening worden gehouden met het voorkomen van nadelige effecten zoals lichtverontreiniging. In 2025 heeft de Provincie het initiatief genomen tot het opstellen van een provinciaal actieplan om juist meer donkerte te krijgen. Op een later moment zal het college en de raad ook worden meegenomen in het realiseren van een zoneringskaart, waarin de mate van licht binnen de gemeente Halderberge wordt vastgesteld. Uitgangspunt hierbij is het beperken van lichthinder en —overlast, met aandacht voor de natuur. In het nieuwe beleidsplan worden opties beschreven om dit te ondersteunen. De gemeente zal, gelet op de toename van het aantal lichtmasten door enerzijds uitbreidingen van woonlocaties als anderzijds meer aanvragen op basis van het gevoel van onveiligheid, nog duidelijkere richtlijnen moeten hebben op welke locaties welk lichtniveau wordt nagestreefd. Naast de uitgangspunten in het nieuwe beleidsplan kan de zoneringskaart van de provincie hierbij helpen. Bewoners zullen naar verwachting hier niet altijd enthousiast op reageren.

- Het energieverbruik van de openbare verlichting Van het totale stroomverbruik binnen een gemeentelijke organisatie gaat een fors gedeelte naar de openbare verlichting. Ook in Halderberge was dit het geval. Zo was het verbruik van stroom in de 3van3

openbare verlichting op jaarbasis vóór 2013 64% van het totaal ofwel gelijk aan het verbruik van alle huishoudens in de gehele kern Stampersgat voor 1 jaar. Doordat het gehele areaal nu in Ledverlichting is uitgevoerd is de manier om de grootste besparing in stroom te behalen, gerealiseerd. Sinds 2013 is er ongeveer 600.000 Kw/h (van totaal 1.400.000 Kw/h) bespaard wat nog neerkomt op een aandeel van 37% op het totaal binnen de gemeentelijke organisatie. Doordat juist de energieprijzen in de afgelopen jaren zijn gestegen is het budget hiervoor helaas niet minder, maar juist meer geworden. De stijging van deze kosten is wel positief beïnvloed door de energiebesparende Ledlampen. In het nieuwe beleidsplan zijn er opties beschreven die een positieve invloed hebben op het verminderen van stroom, zoals een kritische kijk op de verlichting in het buitengebied en het mogelijk nog meer dimmen van de verlichting in nachtelijke uren. - De reguliere budgetten voor stroom en beheer en onderhoud op de begroting Bij alle scenario's is het uitgangspunt om de middelen voor zowel stroomkosten als voor het regulier beheer en onderhoud te behouden. Beide budgetten zijn in 2025 herzien en op basis van wat we nu weten kunnen deze middelen nog niet worden teruggebracht naar minder.

Ondanks het besparen van stroom is er nog steeds de onzekerheid van de hoogte van de eenheidsprijs en daarmee ook de totale kosten. In 2025 is er een nieuw contract opgestart voor het beheer en onderhoud. In 2026 is het areaal geheel in LED uitgevoerd. We zien nu al wel de hoeveelheid klachten en meldingen dalen, maar het is nog te vroeg om hierop de middelen voor het regulier beheer en onderhoud op aan te passen. Deze budgetten voor zowel stroom en het regulier beheer en onderhoud zullen elk jaar moeten worden geëvalueerd en mogelijk met de zomernota worden bijgesteld. - Scenario 3, voorkeursscenario Er wordt gezocht naar de maximale levensduur, waarbij de kans op klachten en meldingen wel wat toe kan nemen. Gelet op de ontwikkelingen van LED-armaturen is er nog geen 100% inzicht en zekerheid in wat de echte levensduur is en/of tot hoever de technische levensduur mogelijk nog verantwoord kan worden opgerekt. Door het uitvoeren van inspecties en metingen kan dit risico worden beperkt. Door de inzet van aanvullende middelen kan er maatwerk worden verricht op vragen van bewoners en bij de inrichting van bijv. evenemententerreinen.

Financiën In de Begroting 2026 zijn de volgende middelen in het exploitatiebudget opgenomen: € 110.000,Regulier beheer en onderhoud € 257.500,Stroomkosten In alle scenario's blijft het budget voor regulier beheer en onderhoud & stroomkosten gelijk aan hetgeen is opgenomen in de begroting. De uitvoering van optie 1 en 2 wordt standaard meegenomen in het beheer en onderhoud. Hiervoor zijn geen extra middelen nodig. In de tabellen hieronder zijn de investeringsbedragen van de 4 scenario's inclusief 2% toe te rekenen personele lasten opgenomen. Scenario 1a: Basis vervanainasbeleid + alle opties Vervangen masten Vervangen armaturen Totaal

2027 € 169.248 € 241.335 € 410.583

2028 € 236.774 € 225.176 € 461.950

2029 € 285.439 € 228.260 € 513.700

4 van 8

Scenario 1b: Basis levensduurverlenginq + alle opties

2027

2028

2029

Vervangen masten

€ 117.335

€ 110.290

€ 164.650

Vervangen armaturen

€ 243.494

€ 222.091

€ 226.255

Totaal

€ 360.829

€ 332.381

€ 390.905

2027

2028

2029

Scenario 2: Basis levensduurverlenaina + opties 4 en 6 Vervangen masten

€ 92.126

€ 84.778

€ 139.761

Vervangen armaturen

€ 136.104

€ 115.004

€ 118.544

Totaal

€ 228.229

€ 199.781

€ 258.305

Scenario 3: Basis levensduurverlenging + opties 4 en 6 + 50% van opties 3, 5 en 7

2028

2027

2029

Vervangen masten

€ 104.498

€ 97.336

€ 151.937

Vervangen armaturen

€ 189.998

€ 168.712

€ 172.635

Totaal

€ 294.496

€ 266.048

€ 324.572

Conform de financiële verordening wordt voor lichtmasten een afschrijvingstermijn van 40 jaar gehanteerd en voor armaturen een afschrijvingstermijn van 20 jaar. De kapitaallasten van de genoemde investeringen per scenario zijn hieronder weergegeven: Kapitaallasten

2028

2027

2029

Scenario la

€0

€ 22.457

€ 29.201

Scenario 1b

€0

€ 20.521

€ 25.340

Scenario 2

€0

€ 12.532

€ 15.452

Scenario 3

€0

€ 16.530

€ 20.399

Alle scenario's hebben een nadelige invloed op de begroting door de kapitaallasten. In het oude beleidsplan liepen de investeringen en daarmee de kapitaallasten slechts tot en met 2026. De nieuwe investeringen zijn daardoor nog niet opgenomen in de begroting en drukken op het financiële beeld. In vergelijking tot en met 2026 (gem. € 750.000,-) worden de investeringen aanmerkelijk lager. Voorgesteld wordt om te kiezen voor scenario 3 waarbij wordt ingezet op de langst mogelijke levensduur met een combinatie van de verschillende opties. De kapitaallasten van dit scenario bedragen circa € 16.500 in 2028. Dekking en gevolgen begroting Voorgesteld wordt om de kapitaallasten van de investeringen te dekken uit het begrotingssaldo 2026 en de saldi van de meerjarenraming. Hierbij dient te worden opgemerkt dat in 2028 al sprake is van een negatief begrotingssaldo. Het negatieve saldo neemt als gevolg van dit voorstel toe. In de volgende tabel zijn de gevolgen voor de begroting in beeld gebracht:

5van8

Begrotingssaldo Saldo Programmabegroting 2026

2026 296 249,13

2027 593 444.16

2028 -229 302,00

2029 1 279 422,40

Raadsbesluiten Programmabegroting 2026. amendement mantelzorgcompliiment (raad 13-11-2025) Realisatie biljartvoorziening dorpshuis Hoeven (Raad 11-12.2025)

-51 500.00

Huidig saldo incl. raadsbesluiten

244.749,13

-51 500,00 -10.433,50

-10 319 68

-10 205,86

583.010,66

-291.121,68

1.269.216,54

-178 074

-156 202

-133 902

-14 560

-14 424

-14 287

-54 435 -192 852

-12 772 -167 645

-12 615 -172 671

-15 97

-i5 746 -16-530

-15 576

127.173

-674.440

Geagendeerde voorstellen Voorstel Beleidsplan wegen 2027 - 2031

Voorstel Herinrichting kop van de haven Oudenbosch Voorstel Aanvullend krediet Molenstraat Voorstel Leerimgenvenroer

-107 495

Voorstel. Hennnrrcht+ng kerkp'e>n Hoe4en Voorste,. Be)e;dsplan Openbare Vertchhng 2027-2031 Resterend saldo

137.254

-20 399 899.763

Duurzaamheid In september 2013 is het SER-Energieakkoord ondertekend; een breed gedragen akkoord over energiebesparing, duurzame energie en klimaatbeleid. Ruim veertig organisaties, waaronder Rijksoverheid, IPO, VNG en Unie van Waterschappen, hebben zich eraan gecommitteerd om, samen met andere partners, een aantal landelijke doelstellingen op het gebied van energie (besparing en opwekking) te realiseren. Dit akkoord loopt door tot aan 2030. Hierin zijn de volgende ambities opgenomen: 1. 20% energiebesparing in 2020 ten opzichte van 2013; 2. 50% energiebesparing in 2030 ten opzichte van 2013; 3. 40% van de openbare verlichting met slim energiemanagement in 2030; 4. 40% van de openbare verlichting energiezuinig in 2020. De ambities 1, 2 en 4 zijn ingevuld. Met het vaststellen van het nieuwe beleidsplan kunnen de ambities verder worden geoptimaliseerd. Gemiddeld gaat circa 30-50% van de verbruikte energie binnen een gemeente naar de openbare verlichting. Binnen de gemeente Halderberge is dit ong. 37%. Door te investeren in energiezuinige alternatieven zijn besparingen tot meer dan 40% op het energieverbruik van de openbare verlichting realiseerbaar ten opzichte van 2013. Het beleid voor de openbare verlichting draagt bij aan het verlagen van de milieudruk, het energieverbruik en het voorkomen van natuurschade. Hiervoor moet aandacht worden gegeven aan de volgende aspecten: 1.

Lichthinder en lichtvervuiling (energiebesparing); 2. Verlichtingssterkte (energiebesparing); 3. Duisternis; 4. Effectief gebruik van materialen (innovatieve oplossingen uit de markt). Actieplan Provincie Noord Brabant In een separaat voorstel zal er nog een zogenaamde "Zoneringskaart" aan de raad worden voorgelegd. Deze kaart komt voort uit een actieplan vanuit de provincie om lichthinder en lichtvervuiling te voorkomen en/of te reduceren. In het nieuwe beleid zijn al maatregelen meegenomen die aansluiten op de uitgangspunten van deze nog vast te stellen zonering.

S V:311 8

Burger-& overheidsparticipatie Het beleidsplan is opgesteld op basis van de landelijke regelgeving en de ambities en doelstellingen die zijn opgenomen in het landelijke Energieakkoord 2030 (SER). Verzoeken vanuit bewoners rondom de openbare verlichting worden op basis van het vastgestelde beleid afgewogen. Andere beheerders van (openbare) verlichting worden op de hoogte gebracht van het beleid van de gemeente Halderberge en worden gestimuleerd om te participeren in de ambities en doelstellingen van de gemeente Halderberge. Communicatie Dit besluit wordt samen met de tekst onder de samenvatting op de openbare besluitenlijst geplaatst en kan door de portefeuillehouder worden toegelicht tijdens het wekelijkse persgesprek. Andere partijen, die van plan zijn verlichting over te dragen aan de gemeente worden voorafgaand aan de uitvoering van de werkzaamheden geïnformeerd over het beleid en de daaraan gekoppelde (technische) regels. Deze zijn opgenomen in de ROA (Regels voor de aanleg en het onderhoud van de openbare verlichting) en de Leidraad Inrichting Openbare Ruimte (LIOR). Vervolg Naar aanleiding van uitspraken en het beschikbaar stellen van middelen in de raadsvergadering van 3 juni 2026, wordt het Uitvoeringsplan opgesteld. Hierin wordt het gekozen scenario uitgewerkt naar concrete acties en werkzaamheden voor de jaren 2027 tot en met 2031.

Binnen het team Realisatie worden de ontwikkelingen binnen de openbare verlichting per 6 weken overlegd met de onderhoudsaannemer. Afhankelijk van de doorlooptijd van de vervangingsbestekken worden er bouwvergaderingen ingepland waarin de voortgang wordt geëvalueerd. De gemeente Halderberge is lid van het IGOV ofwel het Intergemeentelijk Overleg Openbare verlichting. Op landelijk niveau wordt er kennis uitgewisseld met andere gemeenten en marktpartijen. Op deze wijze wordt het vigerend beleid gespiegeld aan beleid en uitgangspunten die binnen andere gemeenten worden opgesteld en uitgevoerd. Voorstel 1. het Beleidsplan "Openbare verlichting 2027 - 2031,... Niet verlichten tenzij, maar wel zien en gezien worden..." vast te stellen; 2. te kiezen voor scenario 3 circulair en levensverlengend beheer en onderhoud met aanvullende middelen en bijbehorende investeringen op te nemen op het investeringsprogramma; 3. de kapitaallasten van de investeringen te dekken uit het begrotingssaldo 2026 en het saldo van de meerjarenraming; 4. de 11e begrotingswijziging 2026 vast te stellen. Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Halderberge.

Bijlagen: 1.Beleidsplan Openbare verlichting 2027 - 2031, "Niet verlichten tenzij... maar wel zien en gezien worden" 20 april 2026; 2. Overzicht meldingen onveilige locaties 3. Huidig beleidsplan 2021 - 2025; 4. Raadsbesluit 5 juni 2025. 7 van 8

RAADSBESLUIT De raad van de gemeente Halderberge; gezien het voorstel van het college van burgemeester en wethouders van dd. 12 mei 2026;

Halderberge

BESLUIT: 5. het Beleidsplan "Openbare verlichting 2027 - 2031,... Niet verlichten tenzij, maar wel zien en gezien worden..." vast te stellen; 6. te kiezen voor scenario 3 circulair en levensverlengend beheer en onderhoud met aanvullende middelen en bijbehorende investeringen op te nemen op het investeringsprogramma; 7. de kapitaallasten van de investeringen te dekken uit het begrotingssaldo 2026 en het saldo van de meerjarenraming; 8. de 11e begrotingswijziging 2026 vast te stellen.

Aldus vastgesteld in de vergadering van de raad van de gemeente Halderberge op 18 juni 2026,

de voorzitter,

3var]8