Verslag Raadssessie Nota Bestuurlijke Voortgangsrapportage Kantoren en Bedrijven, 16 september 2021.pdf

VERSLAG VAN DE SESSIE VAN DE RAAD DER GEMEENTE HAARLEMMERMEER OP DONDERDAG 16 SEPTEMBER 2021 Onderwerp:

Nota Bestuurlijke Voortgangsrapportage Kantoren en Bedrijven Haarlemmermeer 2020 (2021.0001746)

Voorzitter:

mw. S. van de Meeberg

De leden: dhr. T.M. Beusenberg, dhr. P.J. Boerman, dhr. H. den Butter, mw. G.D.W. van 't HullBettink, dhr. W.J.J.M. Klijn, mw. G. Knikker, mw. J. Koolmoes, dhr. J.A. Kos, mw. A.P. Maat, dhr. K. Sulmann Griffier: dhr. M. Bouw Portefeuillehouder: mw. M.H. Ruigrok Insprekers: Geen

De VOORZITTER: We kunnen beginnen, het is 19.30 uur geweest. U gaat met elkaar spreken over de Bestuurlijke Voortgangsrapportage Kantoren en Bedrijven Haarlemmermeer 2020. U kunt kaders meegeven aan het college. De verantwoordelijk wethouder is mevrouw Ruigrok. Die is ook aanwezig en ik vraag wie ik als eerste het woord mag geven. Heel veel vingers, ik zie u allemaal. Ik begin met mijnheer Klijn van de PvdA, gaat uw gang. De heer KLIJN: Dank u wel voorzitter. De gevolgen van de coronacrisis maken nog eens extra duidelijk wat we al wisten: Haarlemmermeer is te afhankelijk van Schiphol. Er wordt minder gevlogen, er zijn veel minder of geen zakelijke overnachtingen in de hotels en de toeristen blijven massaal weg. Streven naar meer economische diversiteit in onze gemeente is dan ook een prima ambitie die hier wordt neergelegd. Het gebruik van kantoorruimte staat onder druk. Er is vraag naar meer kwaliteit en minder kwantiteit. Op kantoor werken wordt voor een aanzienlijk deel vervangen door thuiswerken. Dat betekent iets voor de mobiliteit, maar ook voor wat een kantoor moet willen. De PvdA vraagt zich af welke kantoorgebieden toekomstbestendig zijn en waar leegstand gaat ontstaan. Daar kan allicht getransformeerd worden naar woonruimte. Dat stelt ons voor een belangrijke uitdaging. We zullen hier tijdens de sessie over het Stationsgebied Hoofddorp nog verder op ingaan.

Die sessie is straks. Per bedrijventerrein zal bekeken moeten worden of dit opgeknapt moet worden of dat een transformatie een betere optie is. Bedrijventerreinen De Liede en Polanenpark zijn ook bestemd voor bedrijven uit de hoogste milieucategorie. Houden we daar ook plaatsen gereserveerd voor bijvoorbeeld bedrijven uit het havengebied, of mag deze ruimte ook bestemd worden voor bedrijven uit een lagere milieucategorie? Wat de PvdA betreft, houden we ze gereserveerd. Daarmee voorkomen we dat er in de toekomst elders gezocht moet worden voor deze bedrijven. Tot slot, het doortrekken van de Noord/Zuidlijn naar Hoofddorp zal zeker doorwerken op de bedrijven en kantoren. Voor de PvdA is behalve de ruimtelijke kwaliteit belangrijk dat we nadenken over waar, wat en wanneer. Dank u wel. De VOORZITTER: Dank u wel mijnheer Klijn. Dan naar mevrouw Koolmoes van HAP. Mevrouw KOOLMOES: Ja, dank u wel voorzitter. Samen bouwen aan een nieuw en krachtig Haar-

Verslag Raadssessie Nota Bestuurlijke Voortgangsrapportage Kantoren en Bedrijven Haarlemmermeer 2020 16 september 2021

1

lemmermeer, dat was de boodschap vlak voor de pandemie. Deze voortgangsrapportage laat zien dat we het ondanks de pandemie nog niet zo slecht hebben gedaan, maar er is absoluut nog veel meer nodig voor we weer kunnen spreken van een krachtig Haarlemmermeer. Kantoren die tot woningen werden omgebouwd, dat kon HAP alleen maar toejuichen. De woningnood is hoog en we vinden dat we dan best kantoren en bedrijven mogen inzetten om deze nood op te lossen. Echter, mijn fractie beseft ook dat we te maken hebben met het LIB-gebied voor veel locaties waardoor transformatie naar woningen moeilijk is. De uitvoeringsopgaven met betrekking tot de integrale gebiedsvisie kantoorlocaties en informele werklocaties zijn daardoor alleen maar relevanter geworden voor de toekomst. Er is behoefte aan een duidelijke integrale visie op het gebied van kantorenlocaties, informele werklocaties en bedrijventerreinen. HAP roept op om zo snel mogelijk met zo'n visie te komen. Wellicht kan de portefeuillehouder onze oproep vandaag nog toezeggen. De toekomst verandert. Er is vraag naar werkplekken die uitnodigen tot ontmoeten en samenwerken. Mensen zullen meer thuiswerken en op momenten dat men dan op kantoor is, gaat het om open, sfeervolle ruimtes, meer flexplekken en meer vergaderruimtes. Ik had het geschreven en vanmorgen in het AD: de Amsterdam Zuidas loopt om deze reden onderhand leeg.

De voorliggende nota betreft veel onzekerheden. Hoewel we nu al te maken hebben met versoepelingen weten we nog niet hoe lang beperkingen nodig zullen blijven. De economische effecten in de verschillende sectoren zijn dan ook moeilijk te bepalen. Als de pandemie straks achter ons ligt, weten we pas zeker of de economie snel zal herstellen. De vraag zal dan zijn: hoe staan we ervoor op het gebied van de werklocaties? Duidelijk is geworden dat de Haarlemmermeerse economie sterk afhankelijk is van Schiphol en direct daaraan gerelateerde werkgelegenheid. De keerzijde van deze afhankelijkheid heeft zich laten zien in enorm harde klappen voor onze economie. De VOORZITTER: Mevrouw Koolmoes, u wordt geïnterrumpeerd. Dus ik wachtte even op een punt maar het duurde eventjes. Mijnheer Den Butter van de ChristenUnie-SGP heeft een vraag voor u. Gaat uw gang. De heer DEN BUTTER: Ja, u roept het college op om met een visie te komen en vervolgens zegt u ook dat er nog heel veel onzeker is en dat dat nog wel even duurt voor we eruit zijn. Is het misschien ook verstandig om nog even met die visie te wachten dan? De VOORZITTER: Mevrouw Koolmoes. Mevrouw KOOLMOES: Mijnheer Den Butter, bedankt voor uw vraag, ik denk juist dat als we nu met een visie komen waarin echt het plan staat waar we naartoe willen, dat het juist nu de tijd daarvoor is. Dank u wel.

De VOORZITTER: Gaat u verder met uw eerste termijn, mevrouw Koolmoes. Mevrouw KOOLMOES: Duidelijk is geworden dat de Haarlemmermeerse economie sterk afhankelijk is van Schiphol en direct daaraan gerelateerde werkgelegenheid. De keerzijde van deze afhankelijkheid heeft zich laten zien in enorm harde klappen voor onze economie. De ambitie om in te zetten op economische diversificatie met als doel een brede economische basis creëren, is nu actueler dan ooit. Hoe staat het college in het proces om te komen tot nog meer economische diversificatie? Zijn er ondanks de coronacrisis stappen gemaakt in het aantrekken van bedrijven die niet gerelateerd zijn aan Schiphol? We horen graag een korte weerspiegeling. We hebben kunnen lezen dat de daling van de vraag naar kantoren naar verwachting op de minder gunstige plekken terecht zal komen. Per locatie zal worden bekeken wat er op dat gebied mogelijk is aan verbetering van de locatie of transformatie van kantoren. Verslag Raadssessie Nota Bestuurlijke Voortgangsrapportage Kantoren en Bedrijven Haarlemmermeer 2020 16 september 2021

2

De VOORZITTER: Mevrouw Koolmoes, uw tijd zit er op. Dus wilt u afronden? Mevrouw KOOLMOES: Ik heb nog een zin. Hoe denkt het college dit vorm te geven? Is er een plan van aanpak? Samen bouwen aan een nieuw en krachtig Haarlemmermeer is actueler dan ooit, voorzitter. Dank u wel voorzitter. De VOORZITTER: Dank u wel. D66, mevrouw Knikker. Mevrouw KNIKKER: Dank u wel voorzitter. Corona als katalysator van meer kwaliteitseisen op het gebied van de postcorona kantorenmarkt en dan met name op het gebied van duurzaamheid, dat is een uitkomst die D66 verwelkomt. We pleiten hier immers al jaren voor. De trend is duidelijk, er is minder behoefte aan secundaire kantoorwerkplekken, maar we hebben meer behoefte aan ontmoeting en een menging van functies. Het kantoor moet straks met thuiswerk concurreren. De kwaliteit en uitstraling van het pand, de functies, de aantrekkelijkheid van een groene omgeving en bereikbaarheid met auto en OV worden daarom nog belangrijker. Daar moeten we als gemeente dus nu al op inspelen om onze concurrentiepositie in de regio ook te versterken. We weten immers dat innovatieve bedrijven die nu vanwege de arbeidsmarktkrapte al andere eisen stellen, anders niet naar Haarlemmermeer komen. Dus als we deze werkgelegenheid willen versterken, ook in het kader van die economische diversificatie, moeten we als gemeente iets te bieden hebben.

Overall is de leegstand wel iets afgenomen maar met 15% kunnen we toch wel zeggen dat dat nog steeds aanzienlijk is, en dat het kwetsbaar is. We zien als D66 hier kansen om de inzet op transformatie en een verruiming van de speelruimte voor bijvoorbeeld Beukenhorst-Oost en Schiphol vorm te geven. We pleiten er dan ook voor om hier een versoepeling van regelgeving te hanteren, laten we kijken wat er wel mogelijk is op het gebied van woningbouw op een aantal plekken, maar laten we ook die functiemenging doen; sportscholen, horecavoorzieningen en kinderopvanglocaties. Dat verandert de dynamiek en komt dus ten goede aan het toekomstbestendige vestigingsklimaat voor onze kantoren. Zie deze gebieden dan als een soort proeftuin waarin we de nieuwe eisen aan kwaliteit een impuls kunnen geven. Graag een reactie van de wethouder hierop. Wat D66 betreft, niet wachten en monitoren zoals nu in het stuk staat, maar nu al actie ondernemen zodat we volgend jaar kunnen kijken waar we staan. Tot slot nog dit, in het kader van het toekomstbestendig maken van de locaties geldt dat volgens de Nederlandse wetgeving alle kantoren het energielabel C moeten hebben op 1 januari 2023. Anders mag een gebouw zich niet langer een kantoor noemen. We lezen in het stuk dat 56% van de 317 kantoren dit hebben bereikt in Haarlemmermeer.

Met nog iets meer dan een jaar te gaan, vraagt D66 zich af: hoe gaan we hier extra gas op geven om te zorgen dat straks alles voldoet aan de nieuwe wetgeving en alle kantoren kantoren kunnen blijven? Tot zover. De VOORZITTER: Dank u wel. Dan mevrouw Van 't Hull, VVD. Mevrouw VAN ’T HULL: Dank u wel. Het blijkt maar weer hoe goed het is dat we dit elk jaar op de agenda hebben staan want vorig jaar na de lockdown konden we ons toch niet voorstellen dat de vraag naar bedrijventerreinen ooit nog zo groot zou zijn. Inmiddels kunnen we niet meer wachten om naar kantoor te gaan en kampen veel bedrijven met krapte op de arbeidsmarkt. De sterkste lokale economie Haarlemmermeer heeft flinke klappen gekregen, maar blijkt veerkrachtig en strijdbaar. De ondernemerszin is niet in lockdown geweest en pakt weer ruimte. We zien graag een gemeente die die ruimte geeft, zowel in mogelijkheden als in fysieke ruimte en dat is waar we het in deze sessie over hebben. Vorig jaar hebben we de portefeuillehouder gevraagd de markt meer te betrekken bij de ontwikkelingen en de rapportage. Goed om te zien dat die wens is uitgevoerd. We moeten het ten slotte samen doen. We horen graag van de wethouder hoe dit is bevallen en of hier een vervolg aan Verslag Raadssessie Nota Bestuurlijke Voortgangsrapportage Kantoren en Bedrijven Haarlemmermeer 2020 16 september 2021

3

wordt gegeven. Nu naar de cijfers en conclusies uit de rapportage. Ruimte is schaars en veel ruimte is al bestemd. De eis aan de ruimte verandert wel. Uit de rapportage valt te lezen dat bereikbaarheid en monofunctionaliteit met weinig vermaak, vertier en duurzaamheidsaspecten de ingrediënten zijn voor leegstand. En dat juist in tijden dat we voor woningbouw of andersoortige bedrijvigheid juist ruimte nodig hebben. Het is goed dat er samen met de regie gekeken wordt naar de ontwikkelingen die spelen om te weten wat de behoefte is, maar een ding is zeker: je gaat geen monofunctionaliteit doorbreken of levendigheid creëren wanneer je doet wat je altijd deed. Wat de VVD betreft, is het dan ook tijd om ruimte met ruimte te maken. Een groot deel van deze monofunctionaliteit komt door wat we met elkaar hebben afgesproken in bestemmingsplannen en dichtgeregeld hebben met de beste bedoelingen. Je mag niet zomaar een feestje geven in je bedrijfspand of een sportzaal verhuren voor een bedrijfsbijeenkomst, of je bedrijfskantine als restaurant inzetten, wat juist zou zorgen voor meer reuring. Functiemenging is waar we naartoe willen, dat hebben we meerdere keren gezegd en dat kunnen we ook teruglezen, maar dan moeten we dat wel mogelijk maken. Ik hoorde mijn collega van D66 al zeggen dat zij ook zoeken naar ruimte.

Nou, laten we dan ruimte met ruimte maken, dan hebben we ook meteen het duurzaamheidsaspect te pakken, met zo min mogelijk, zo veel en zo lang mogelijk gebruik maken van een en dezelfde ruimte. Dan maak je ruimte met ruimte! Maar ja, dan is wel de vraag: hoe gaan we dit met elkaar mogelijk maken? Dus ik ben erg nieuwsgierig hoe mijn collega's hiernaar kijken en hoe het college hierin staat. Dank u wel. De VOORZITTER: Dank u wel. Dan mijnheer Kos van Forza! De heer KOS: Voorzitter, dank u wel. 1,2 miljoen m² kantoor- en bedrijfsruimte is onze mooie gemeente rijk met de Beukenhorsten en Schiphol als de twee grootste gebieden. De leegstand van de kantoren daalde en dat is in tijden van corona opmerkelijk positief, maar het is met 15% nog steeds hoger dan gewenst. Natuurlijk kan de fractie van Forza! niet anders dan ook in deze sessie oproepen om ondernemers toch vooral weer ruimte te geven om te ondernemen zodat de leegstand verder kan dalen. Daarnaast lijkt het ons van belang om de bezettingsgraad nauwgezet te blijven volgen de aankomende tijden waarin steunmaatregelen worden afgebouwd. Bovendien blijken bedrijven hun huisvestingsplannen wat verder in de tijd te hebben doorgeschoven waardoor we nog niet alle consequenties kunnen overzien.

De schaarste die lijkt te ontstaan op de bedrijventerreinenmarkt ziet Forza! als een gelegenheid om goed te selecteren op het soort werk dat de bedrijvigheid met zich meebrengt. De werkgelegenheid in onze gemeente is hoog, maar de huizenprijzen nog hoger dus vergeet niet om strategisch te kijken naar de kwaliteit van de werkgelegenheid die we aantrekken op onze bedrijventerreinen. Onze burgers hebben immers een behoorlijk inkomen nodig om mee te kunnen blijven komen in Haarlemmermeer. De zes door het college omschreven uitvoeringsopgaven zien er niet onlogisch uit en lijken goed aan te sluiten bij de actuele situatie waarbij Forza! in het kader van 'eerst doen wat moet en daarna wat kan', aandacht vraagt voor prioritering. De informele werkruimten hoeven bijvoorbeeld niet tot achter de komma al helemaal ontworpen en ingericht te worden, de markt kan dat mogelijk zelf al opvangen. De fractie van Forza! wil vooral prioritering leggen bij het percentage leegstand van kantoren en het op niveau houden van verouderde bedrijventerreinen. Het lijkt erop dat leegstand van kantoren ons de komende jaren parten blijft spelen en we nog meer dan nu het geval is op zoek moeten naar initiatieven om kantoorruimte om te zetten in woonvormen. Tot zover. De VOORZITTER: Dank u wel, mijnheer Kos. Dan mijnheer Den Butter, ChristenUnie-SGP. De heer DEN BUTTER: Dank u wel voorzitter.

Wij zijn wel tevreden met de inhoud en toon van deze bestuurlijke voortgangsrapportage. Er wordt voorzichtig gesproken over hoe we in de toekomst verder moeten gaan met onze voorraad bedrijven en kantoren en de reden daarvoor is wel duidelijk. Het afVerslag Raadssessie Nota Bestuurlijke Voortgangsrapportage Kantoren en Bedrijven Haarlemmermeer 2020 16 september 2021

4

gelopen jaar constateerden we dat we de snelst dalende economie van het land waren. Inmiddels zijn we weer de snelst groeiende, wat ook niet zo raar is. Als je de piek ziet, zijn we weer op de terugweg naar waar we hiervoor waren dus dat zou kunnen betekenen dat het beleid van hiervoor ook weer prima past. Dus wij waren wel tevreden met deze voorzichtige benadering. Ik wil nog wel even zeggen over de bestuurlijke voortgangsrapportage dat het me verraste dat de stoplichten daar ineens tevoorschijn kwamen. Ik houd daar wel van. Ga daar vooral mee door en maak het misschien nog wat verder leesbaar, hoewel ik het prima kon lezen. Nog wel even een opmerking over de regionale samenwerking van Plabeka. We zijn er ook erg tevreden over zoals dat gaat. We hebben het hier ook vaak over regionale samenwerking die altijd ingewikkelde constructies opleverde van 'wie is nu democratisch legitiem bezig?' In de Plabeka gaat het zo dat de regionale afspraken hier gewoon in de raad worden besproken en gewoon hier alleen maar in dit huis met elkaar worden besproken. Dat gaat helemaal prima. En er blijken dus regionale afspraken mogelijk te zijn. Tot slot wil ik nog heel even ingaan op wat we nu belangrijk vinden.

Die transformatie wordt een aantal keer genoemd, maar gezien het feit dat we weer denken bedrijfsruimte nodig te hebben, zien wij veel meer in transformatie van oud naar nieuw bedrijfsterrein en we zijn wel geïnteresseerd in wat ook door VVD en D66 werd genoemd, nieuwe mogelijkheden. Combineer de functies. Ik denk dat daar de toekomst ligt voor onze bedrijventerreinen want anders zullen we andere ruimte moeten gaan gebruiken voor bedrijventerreinen en die hebben we niet. De VOORZITTER: Dank u wel. Dan mevrouw Maat, CDA. Mevrouw MAAT: Dank u wel voorzitter. Een update over hoe het er nu voorstaat met onze kantoren en bedrijven, dat is wat we hebben ontvangen en waar we het vanavond met elkaar over hebben. De rapportage geeft een breed beeld van alle ontwikkelingen die voor het grootste gedeelte niet te beïnvloeden waren vanuit de gemeente. De Haarlemmermeerse economie heeft het zwaar gehad in 2020. De werkgelegenheid daalde met 2200 banen, op de bedrijventerreinenmarkt heerste schaarste. Toch blijft ons verbazen dat de kantorenvoorraad blijft afnemen en de leegstand daalt. Hoe kan dat in een tijd waarin thuiswerken de norm is? We lezen dat er meer behoefte is aan ontmoetings- en vergaderruimte dan aan werkplekken.

Hoe faciliteren wij daar nu in? Onze economie is sterk afhankelijk van Schiphol en wanneer de luchthaven harde klappen krijgt, wordt die afhankelijkheid pijnlijk duidelijk. Onze complimenten dan ook voor het werk van het Regionaal Werkcentrum, dat vraag en aanbod van werkgevers snel bij elkaar brengt om personeel te koppelen en zo werkloosheid te voorkomen. Andere sectoren zijn juist door de crisis gegroeid, zoals de bouw, de industrie, de KMar en de luchtvaartpolitie. Wat het CDA betreft: ga zo door en blijf focussen op de punten waar nog bijsturing is gewenst. Tot zover. De VOORZITTER: Dank u wel. Dan mijnheer Boerman, GroenLinks. De heer BOERMAN: Ja voorzitter, dank. Ik zal het ook niet al te lang maken vanavond want er is al heel veel gezegd en voor een deel kunnen we ons daar ook wel bij aansluiten, ook omdat dit een voortgangsrapportage is en er weinig politiek in zit. Ik had die woorden ook gelezen die mevrouw Koolmoes had gelezen in de krant, over de leegloop in de Zuidas. We hebben ons ook afgevraagd 'wat heeft dat voor gevolgen hier?' Kan het hier ook gaan spelen? Anderen hebben ook al gezegd 'we zijn veel te afhankelijk van Schiphol en we hebben veel behoefte aan diversificatie'. Hoe gaat het daar nu mee? Zit daar ook enige voortgang in? Want wat daar ook mee samenhangt, zien we hier wel terug.

Schiphol is ingezakt maar er is nog steeds wel heel veel behoefte aan logistieke bedrijven en dan vraag ik mij af: willen we dat wel? Wat is daarvan het gevolg voor de belasting van onze infrastructuur? Dus als ik dan een partij hoor spreken over 'zouden we daar niet meer een visie op willen hebben, wat voor economie zouden we willen zijn?', zo vertaal ik het dan maar even, kunnen we ons in Verslag Raadssessie Nota Bestuurlijke Voortgangsrapportage Kantoren en Bedrijven Haarlemmermeer 2020 16 september 2021

5

die oproep ook wel vinden. Dat gezegd hebbend, over de kantoorbehoefte die zal afnemen, daar hebben anderen het ook al gehad. Het thuiswerken zal wel iets afnemen maar ook wel heel erg blijven en ik vraag me ook af als ik de nota lees: wordt dat voldoende onderkend? Hoe spelen we daarop in? Dat is een van de vragen. Een vraag die daarmee samenhangt als we het hebben over visie en kijken naar de toekomst, niet alleen naar het verleden, is: zouden we niet ook juist bij zo'n rapportage wat meer in scenario's moeten denken? In heel veel andere sectoren wordt er zo gekeken en dan kun je ook scenario's met elkaar afwegen en dan kun je ook met elkaar kijken waar je het meest op gaat inzetten. Nu is het toch een beetje 'dit is gebeurd', maar we hebben niet echt de indruk waar de sturing zit, waar de knoppen zitten en waar de knoppen zitten waar we als raad aan kunnen draaien. De VOORZITTER: Mijnheer Boerman, uw tijd zit erop, wilt u afronden? De heer BOERMAN: Dan heb ik het toch langer gemaakt dan ik dacht, dan laat ik het hierbij voorzitter. De VOORZITTER: Helder, dank u wel. Wie mag ik het woord geven? Mijnheer Beusenberg, SRH, gaat uw gang. De heer BEUSENBERG: Dank u wel voorzitter. De Bestuurlijke Voortgangsrapportage Kantoren en Bedrijven in Haarlemmermeer. Zoals te verwachten was, heeft de coronacrisis impact gehad op onze gemeente.

Dat lezen we ook goed terug in de bestuurlijke voortgangsrapportage. De werkgelegenheid daalde in het tijdsbestek van slechts zes maanden met 2200 banen. Dat is fors en daar zullen we bovenop moeten komen. Dat was inleidend op mijn vraag, wellicht ietwat technisch maar misschien dat de wethouder dat even door de vingers wil zien en mijn vraag kan beantwoorden – en de voorzitter natuurlijk ook, sorry – zou de wethouder mij kunnen vertellen wat nu de stand van zaken is met het werkgelegenheidsverlies? Want zoals in de BVR beschreven staat, is dat van een jaar geleden, dat zijn de eerste zes maanden van de coronacrisis van april tot september. We zijn nu ondertussen een jaar verder en ik snap dat we in de volgende BVR waarschijnlijk wel gaan horen dat het een stuk beter gaat, maar het liefst horen we het nu, denk ik. Dank u wel. De VOORZITTER: Dank u wel mijnheer Beusenberg. Dan blijft mijnheer Sulmann over, GEZOND Haarlemmermeer. Gaat uw gang. De heer SULMANN: Dank u wel voorzitter. In de BVR Kantoren en Bedrijven geeft het college terecht aan dat kantorenlocaties in een breder geheel moeten worden gezien. Graag zouden we zien dat specifiek Beukenhorst-Oost-oost in een breder geheel wordt gezien. Naastgelegen Beukenhorst-Oost heeft veel leegstand en ook verouderde kantoorlocaties en om hier dan direct naast nieuwe kantoren te plannen, lijkt niet verstandig.

Sterker nog, het kan de leegstand in Beukenhorst-Oost nog vergroten. En dan blijkt dat door corona het effect op de leegstand van kantoren wordt geschat op 3% tot 7% extra leegstand. Op dit moment staat er 47.000 m² kantoorruimte leeg in Beukenhorst-Oost terwijl in Beukenhorst-Oost-oost 100.000 m² wordt gebouwd, of gebouwd zal worden. Het toevoegen van deze 100.000 m² aan kantoorruimte leek in het verleden een kansrijke toevoeging, maar de tijd heeft ons ingehaald. Vorige week hadden we het tijdens het mobiliteitsdebat nog over de adaptiviteit en dat is precies wat we hier ook graag zouden zien. Wij stellen voor om de plannen voor Beukenhorst-Oostoost even te parkeren in de koelkast. We horen dan ook graag van de wethouder of er in de gemeentelijke koelkast nog ruimte is voor Beukenhorst-Oost-oost. Tot zover, voorzitter. De VOORZITTER: Dank u wel mijnheer Sulmann. Nou, mevrouw Ruigrok, u had al een technische vraag, mocht u daar antwoord op hebben dan wil ik dat best toestaan, maar gaat uw gang met de beantwoording van alle vragen die u heeft gekregen. Verslag Raadssessie Nota Bestuurlijke Voortgangsrapportage Kantoren en Bedrijven Haarlemmermeer 2020 16 september 2021

6

Wethouder RUIGROK: Dank u wel. Dank u wel voorzitter en dank u wel raadsleden. U beschrijft het al, uit de BVR, de voortgangsrapportage kantoren en bedrijven, blijkt inderdaad die invloed van corona. We waren de grootste daler, maar we klimmen ook snel weer uit dat dal en zoals er gezegd wordt, de ondernemers zijn daarin heel veerkrachtig en dat is ook goed te zien. U vroeg mij vorig jaar 'ga ook in gesprek met ondernemers' en dat hebben we gedaan. Allemaal nog online, maar daardoor heb ik ook een aantal groepsgesprekken mee kunnen maken. Dat was inderdaad heel boeiend om veel meer kleuring te krijgen bij de cijfers die je dan ziet. Dan hoor je over het gegeven dat die kantoormeterbehoefte op dit moment nog niet heel erg afneemt omdat het anders wordt ingevuld, dat er behoefte is aan ontmoeting, maar ook in de omgeving. Dat brengt me ook op het onderwerp dat zowel door mevrouw Knikker als mevrouw Van 't Hull en mijnheer Den Butter is aangebracht, moeten we nu niet kijken of we ruimte met ruimte kunnen maken? Regelluw kunnen zijn? Functies kunnen mengen? Oplossingen kunnen zoeken om dingen bij elkaar te vinden? Het lijkt me een prachtige opdracht voor mij en de ambtenaren natuurlijk om te onderzoeken wat die mogelijkheden zijn.

Laten we kijken wat er kan, of er dan bestemmingsplannen aangepast moeten worden, past het in LIB-zones? Er zijn natuurlijk allerlei restricties maar laten we met open vizier gaan kijken naar wat er wel mogelijk is om juist daar de variatie in te vinden. Er is gevraagd naar een integrale visie, dat is natuurlijk die brede beschouwing die genoemd wordt. Daar zijn we nu de eerste stappen van aan het zetten. Ik geloof dat mevrouw Koolmoes naar een planning vroeg. We zijn er net mee begonnen en ik kan nog niet exact de volgende planning aangeven maar dat is iets waarin we juist al die factoren bij elkaar willen brengen en waarmee we ook gaan kijken naar die transformatie. Mijnheer Sulmann vroeg of er nog plek is in onze gemeentelijke koelkast. Volgens mij hebben we altijd nog wel plek in die koelkast maar ik denk dat we alle gebieden met elkaar moeten bekijken en moeten afwegen 'wat hebben we nodig?' want een van u zei ook, ik meen dat het de heer Klijn was, 'laten we nu voorzichtig zijn met zeggen dat we bijvoorbeeld een zwaardere milieucategorie nu al naast ons neerleggen'. Ik ben het daar met u eens.

Ik denk dat we juist voorzichtig moeten zijn om dat soort ruimte te behouden omdat je ook wilt kunnen schuiven met bedrijvigheid en omdat we ook weten dat de circulaire economie, hoe sexy dat ook soms klinkt, ook heel vieze industrie is waarin sloop, geluid en andere factoren meespelen. Dus ik zal erop blijven letten dat we daar ruimte voor houden. Dan hebben velen het gehad over diversificatie. We moeten daar wel realistisch over zijn. We zijn voor een groot deel afhankelijk van Schiphol en er blijft op de deur gebonkt worden met de vraag 'mogen we alsjeblieft nog een logistiek centrum neerzetten?' Maar gelukkig hebben we ook echt goede resultaten gehad, zelfs in dit coronajaar. We hebben een finance-instelling binnengehaald. Twee ICTinstellingen, twee lifescience-instellingen en twee energy-bedrijven en dat is goed voor 340 banen. Misschien klinkt het niet heel indrukwekkend maar ik ben er blij mee dat we op die manier de breedte een beetje ingaan en dat we deze bedrijven welkom hebben kunnen heten in ons gebied. Ik wilde zeggen, ik wil nog even kijken of ik alle vragen beantwoord heb, maar dat hoor ik vanzelf, denk ik. De VOORZITTER: Ja, ik zie bij de VVD de vinger al omhooggaan. Mevrouw Van 't Hull, gaat uw gang. Mevrouw VAN ’T HULL: Dank u wel.

Ik ben heel blij te horen over de enthousiaste ontvangst van hoe je ruimte met ruimte kunt creëren en dank voor de terugkoppeling van wat is opgehaald vanuit de ontwikkelaars en ondernemers uit de omgeving. Ik heb nog niet helemaal een antwoord gekregen op de vraag of er een vervolg zal komen en in de vraag ligt de wens, wordt dit verder opgepakt? De VOORZITTER: Mevrouw Ruigrok. Wethouder RUIGROK: Het antwoord is ja. En mevrouw de voorzitter, mag ik ook de vraag van mijnVerslag Raadssessie Nota Bestuurlijke Voortgangsrapportage Kantoren en Bedrijven Haarlemmermeer 2020 16 september 2021

7

heer Beusenberg beantwoorden want dat heb ik natuurlijk ingefluisterd gekregen. Tot en met augustus zijn er 391 banen verloren door faillissementen. Het banenverlies anderszins weten we nog niet omdat de werkgelegenheidsenquête nog loopt. Dat weten we begin volgend jaar maar u weet ook van berichten van collega-wethouder Rip dat er nu juist een soort arbeidsmarktinfarct ontstaat, dat er juist weer heel veel behoefte is en veel vacatures zijn. Dat zien we op heel veel vlakken, ook in de logistiek maar ook in de horeca en op andere gebieden dus dat fluctueert heel erg maar we zullen het cijfermatig blijven monitoren en terugkoppelen. De VOORZITTER: Ik zie een duim omhooggaan. Dank u wel mevrouw Ruigrok. Dan open ik hierbij de tweede termijn en vraag ik welke onderwerpen u met elkaar wilt bespreken. Wie mag ik het woord geven? Mevrouw Van 't Hull, VVD. Mevrouw VAN ’T HULL: Dank u wel. We weten inmiddels van het college hoe er gedacht wordt over ruimte met ruimte maken, en van D66 en ChristenUnie-SGP ook in zekere zin, maar ik ben benieuwd hoe anderen ernaar kijken dit verder handen en voeten te geven. De VOORZITTER: Wie wil reageren? Mijnheer Klijn, PvdA. De heer KLIJN: Ruimte met ruimte, daar wordt neem ik aan mee bedoeld dat andere functies mogelijk gemaakt moeten worden op kantorenterreinen? Bijvoorbeeld wonen.

In mijn bijdrage heb ik al genoemd dat wat mij betreft kantoorruimte die niet meer geschikt is als kantoorruimte of structureel leegstaat, waar mogelijk kan worden omgebouwd tot wooneenheden. We hebben allerlei doelgroepen die daar heel dankbaar gebruik van zullen maken. Dus ik zou zeggen 'ga dat onderzoeken, college en daar waar nodig, kom met een voorstel om het bestemmingsplan aan te passen'. Laten we dat volop gaan doen en liefst voortvarend, zou ik zeggen. De VOORZITTER: De heer Den Butter, o, sorry, eerst wil mevrouw Van 't Hull nog heel even reageren. Mevrouw VAN ’T HULL: Misschien iets meer toelichting want inderdaad, we zijn al aan het transformeren met combineren van wonen en bedrijvigheid. Maar het gaat er juist ook om te kijken naar de bedrijvigheid en dat te combineren, met bijvoorbeeld een bedrijf dat een auditorium heeft, om ervoor te zorgen dat daar ook een zangkoor in terecht kan of dat, zoals nu vaak niet mogelijk is, in een sportzaal of een dansschool feestjes gegeven mogen worden, juist om wat meer de reuring en levendigheid te krijgen en te zorgen dat elke vierkante meter optimaal benut wordt. De VOORZITTER: Mijnheer Klijn. De heer KLIJN: Dat lijkt me een uitstekend plan.

Op het moment dat je dat allemaal combineert, en bedrijvigheid, en wonen, en allerlei voorzieningen en vrijetijdsbesteding en liefst nog wat groen erbij ook, kun je heel mooie omgevingen creëren waar gewoond, gerecreëerd en gewerkt kan worden dus het lijkt mij een heel mooie kans om op die leegstand die er al is en die, denk ik, nog toe gaat nemen, in te spelen. De VOORZITTER: Dank u wel. De heer Den Butter, ChristenUnie-SGP en daarna mijnheer Boerman. De heer DEN BUTTER: Ik had ook meer bedoeld te zeggen dat we oudere bedrijventerreinen moesten gaan revitaliseren op de een of andere manier. Daar zouden wat functies aan toegevoegd kunnen worden maar ik vind het wel belangrijk te zeggen dat we wel moeten proberen om dat ook bedrijventerrein te laten blijven want volgens mij gaat het daar om: iedere keer worden er weer nieuwe bedrijVerslag Raadssessie Nota Bestuurlijke Voortgangsrapportage Kantoren en Bedrijven Haarlemmermeer 2020 16 september 2021

8

venterreinen aangelegd en die zijn dan modern en daar wil iedereen zitten, maar die laten wel allerlei verouderde bedrijventerreinen achter. Dat moeten we proberen te doorbreken. Dat moet de bedoeling zijn. De VOORZITTER: Dank u wel. Mijnheer Klijn wil daar graag op reageren. Gaat uw gang. De heer KLIJN: Ik denk dat het probleem waar we tegenaanlopen is dat de gemeente geen kantoren bouwt. Het zijn de ontwikkelaars die dat doen en bedrijven die in een kantoor zitten, gaan dan weer weg. Bijvoorbeeld ABN AMRO is van de Zuidas weggegaan, uit een pand dat naar ik meen vijftien jaar oud is. Die gaan dan weer naar een ander pand dat ergens anders is en meer voldoet aan de eisen van deze tijd. Daar kun je niet tegenop bouwen lijkt me dus ik denk ook dat het bedrijfsleven op de een of andere manier het zelf ook mogelijk moet maken. De VOORZITTER: Dank u wel. Dan mijnheer Boerman en daarna mijnheer Kos. De heer BOERMAN: Ik heb het gevoel dat we nu op een ander debat overschakelen, namelijk het debat over de koelkast, want dat raakt het natuurlijk wel.

Dat gaat om hetzelfde, hebben we in de hand dat hier bedrijven komen die elke keer iets nieuws willen bouwen en houden we dan in de gaten wat er dan gebeurt met de bestaande bedrijventerreinen? Daar gaat het om en volgens mij is het niet zo dat hier een ontwikkelaar komt die zijn eigen bedrijf neerzet, maar dat we daar als gemeente ook bij zijn en dus als gemeente ook oog zouden moeten hebben voor wat er al staat en daar ook zuinig mee moeten omgaan. Volgens mij zou het daarover moeten gaan en ik vind dat wel een leuk debat, daar wil ik graag over verder. Over de vraag of je al die behoeften elke keer moet accommoderen. Over de ruimte met ruimte denk ik dat de meeste kantoren die we hebben toch in LIB-gebied zitten dus we kunnen daar van alles van vinden, maar het blijven LIB-kantoren, ik kan daar niets anders van maken. De VOORZITTER: Dat roept veel reacties op. Voor ik mijnheer Kos het woord geef, een interruptie van mevrouw Van 't Hull, mevrouw Knikker en mevrouw Maat. Mevrouw Van 't Hull, gaat uw gang. Mevrouw VAN ’T HULL: Ja, dank u wel. Nu had ik net van GroenLinks verwacht dat ze hier ontzettend enthousiast over zouden worden omdat wanneer je elke vierkante meter optimaal benut, je niet twee gebouwen naast elkaar nodig hebt, maar je wellicht functies met elkaar zou kunnen combineren in een gebouw.

En ja, LIB-zones, daar kun je misschien niet wonen maar daar kun je nog wel andere functies met elkaar combineren. De VOORZITTER: Mijnheer Boerman, reactie op mevrouw Van ’t Hull. De heer BOERMAN: Laat ik helder zijn. We zijn hier enthousiast over, we zijn enthousiast over ruimte met ruimte maken, dat hebben we ook al eerder gezegd, bijvoorbeeld over het centrumgebied hier. Doe dat juist, ga kijken wat je kunt mengen, waar je kunt werken zonder dat je grote milieu-impact hebt, breng dat naar de mensen toe. Graag. Maar laten we elkaar niet gek maken, we hebben hier nu eenmaal te maken met Schiphol en daar zit heel veel van dat soort bedrijvigheid onder en daar kun je van alles van willen, dat het daar 's avonds heel leuk wordt en zo, maar dat gaat niet gebeuren. Dat wil ik alleen even relativeren. De VOORZITTER: Mevrouw Knikker. Mevrouw KNIKKER: Een beetje in het verlengde van wat ik dan de VVD hoor zeggen, laten we dan de discussie van Beukenhorst naar Schiphol-Rijk nemen bijvoorbeeld. Dat is best een groene omgeving waar veel kantoren zijn, maar er gebeurt natuurlijk helemaal niets en daar zit denk ik ook potentie voor Verslag Raadssessie Nota Bestuurlijke Voortgangsrapportage Kantoren en Bedrijven Haarlemmermeer 2020 16 september 2021

9

zo'n functiemenging. Ik ben dan ook wel benieuwd want als we het hebben over afhankelijkheid van Schiphol, dan hebben we het over duurzaamheidseisen en dan zien we dat innovatieve bedrijven die eisen stellen. Dat kunnen ze vaak ook doen want ze hebben vaak veel jonge werknemers die dat heel belangrijk vinden. Ziet GroenLinks er dan ook geen potentie in dat we zeggen als gemeente 'dan moeten we zorgen dat dat goed bereikbaar is, ook met OV bijvoorbeeld, zodat daar veel meer levendigheid komt, ook buiten de kantooruren?' Wonen kan gewoon niet in dit soort gebieden maar er zit wel een hele schil aan ruimte die wel mogelijk is te gebruiken en het zou wel mooi zijn als we dat met elkaar kunnen benutten, toch? De VOORZITTER: Van mevrouw Van ’t Hull een aanvulling op mevrouw Knikker en dan krijgt mijnheer Boerman weer het woord. Mevrouw VAN ’T HULL: Naar aanleiding van het verhaal van mevrouw Knikker moest ik denken aan sportfaciliteiten binnen bedrijven. Die worden overdag gebruikt, maar wellicht zouden die ook 's avonds gebruikt kunnen worden voor andere kantoren, meer als sportschool in plaats van specifiek voor een bedrijf. Maar dat moet wel mogelijk gemaakt kunnen worden met regelgeving en vaak is regelgeving nu belemmerend. De VOORZITTER: Voordat ik mijnheer Boerman het woord geef, het spijt me, zie ik weer een vinger omhooggaan.

Maar ik had ook mevrouw Maat nog genoteerd als interruptie op mijnheer Boerman. Dus mevrouw Maat, u had nog een interruptie, gaat uw gang. Mevrouw MAAT: Ja, dank u wel voorzitter. Ik kan eigenlijk heel erg aansluiten bij de collega's die net aan het woord waren. Ik snap de LIB-zone, maar als daar kantoorpanden staan, blijven die daar staan en waarom zou een auditorium dan niet gebruikt kunnen worden voor een kinderkoor? Volgens mij heeft dat niet heel veel te maken met dat het onder Schiphol ligt. Dus wij zijn zeker voor. De VOORZITTER: Mijnheer Den Butter. De heer DEN BUTTER: Ja, kinderkoren, die hebben wij in de kerk, maar dat is een heel andere discussie. Maar ik vind het wel interessant, met name het voorbeeld van Schiphol-Rijk. Het is natuurlijk wel leuk om te bedenken 'dan gaan we daar een leuke bruisende omgeving van maken', maar dat lijkt me toch wel heel ver weg. Er wonen daar geen mensen en moeten die dan allemaal daar 's avonds naartoe om te gaan sporten terwijl er ook sportfaciliteiten hier in Hoofddorp zijn? Ik ben benieuwd naar de mogelijkheden maar ik denk dat we dan wel realistisch moeten blijven. De VOORZITTER: Mijnheer Boerman, na al die interrupties mag u reageren. De heer BOERMAN: Het was denk ik geen interruptie, maar ook een menig en ik kan me daar wel wat bij indenken. Ik heb gehoord 'sportscholen en kinderkoren'.

Ik denk dan juist 'laten we dat soort voorzieningen naar de mensen toe brengen in plaats van de mensen uit de dorpen naar Schiphol-Rijk te halen om daar de kinderen te laten zingen. Ik zie dat echt niet gebeuren. Dat geeft niet, maar laten we kijken naar – en dan kom ik terug bij mijn eerdere pleidooi – waar en hoe we werklocaties in de gebieden wel beter kunnen gebruiken, maar dan wel werklocaties waar je ook al woont en niet van die LIBlocaties zoals Schiphol-Rijk. Ik ga daar liever 's avonds niet heen en ik denk dat er heel veel kinderkoren daar moeten gaan zingen voor ik het wel een aardige locatie vind. De VOORZITTER: Oké, dan ga ik nu echt naar mijnheer Kos. En dan naar mevrouw Koolmoes. Ik zie de hele tijd vingers omhooggaan maar mijnheer Kos en mevrouw Koolmoes hadden hun reactie al een hele tijd geleden aangegeven, dus mijnheer Kos, gaat uw gang. Verslag Raadssessie Nota Bestuurlijke Voortgangsrapportage Kantoren en Bedrijven Haarlemmermeer 2020 16 september 2021

10

De heer KOS: Ja, voorzitter dank u wel. Ik dacht op een gegeven moment: ze doen het erom. Maar nu is er natuurlijk al weer heel veel gezegd. Het moge duidelijk zijn dat Forza! natuurlijk voor creatieve oplossingen is en dat mag wat ons betreft met wonen, maar ook met slim gebruik maken van panden. Ik wil ook mijnheer Klijn wel bijvallen, het is natuurlijk inderdaad zo dat als een pand wordt gebouwd en na tien of vijftien jaar de gebruiker zegt 'wij zijn weg', er dus extra flexibiliteit nodig zal zijn want als dat pand twee, drie jaar leegstaat, is het gewoon vergaan. Dus het moet onderhouden blijven en je zult ook meer ruimte moeten geven zodat panden die voor langere tijd worden neergezet terwijl de gebruiker al vertrokken is, toch nog dienstbaar kunnen zijn. De VOORZITTER: Dank u wel. Mevrouw Koolmoes, HAP. Mevrouw KOOLMOES: Dank u wel voorzitter. Ik moest ook heel lang wachten en toen wilde ik ook nog op mijnheer Den Butter reageren die het over de kerk had. Ik wilde zeggen 'als er iets een multifunctioneel gebouw is, is een kerk dat wel'. Daar kun je bidden, trouwen, geboortes, daar kun je de kinderkoren laten zingen. Wij zijn het eens met de VVD hierin, ruimte met ruimte. Multifunctionele kantoorgebouwen. Dat hoeft niet 's avonds te zijn, dat is ook voor overdag.

Ik heb ooit de documentaire gezien over Google in Amerika, in dat gebouw wil iedereen wel werken! Ik denk dat we daar een beetje naartoe gaan. We hebben hier in het raadhuis zelfs een kamer met schommels. Dat weet niet iedereen maar hij is er wel. Op de skippybal gaan zitten. Tegenwoordig vragen mensen gewoon veel meer van een kantoor dan het antracieten tapijt met de zwarte stoel en het witte bureau, tegenwoordig moet het speelser. Liefst met een buitenruimte erbij of een dakterras. Het gaat veel meer om ontmoeten en beleven juist omdat we zoveel thuiswerken. Dus ik kan het er alleen maar mee eens zijn. Bij dezen. De VOORZITTER: Ik zag mijnheer Den Butter ernstig bezwaar hebben tegen geboortes in de kerk. Dat wil ik even voor de kijkers thuis meegeven. Mijnheer Boerman, u had een reactie? De heer BOERMAN: Juist! Juist die ook, want ik kan het er ook mee eens zijn, ik weet waar jonge mensen behoefte aan hebben in kantoren en dat kantoren veranderen en dat onderstreept juist het pleidooi dat we zeggen 'we moeten af van die monocultuur'. Die hebben we hier al zo lang. We hebben hier altijd maar hetzelfde soort kantoortje gebouwd. Maar we moeten ons ook realiseren dat zo lang daar Schiphol zit, we ook weten dat je daar niets anders kunt. Dat maakt het zo moeilijk.

De VOORZITTER: Mevrouw Van ’t Hull, VVD Mevrouw VAN ’T HULL: Ik wil graag even reageren op mijnheer Boerman, ook in verband met wat eerder is gezegd. Wellicht is niet elk bedrijventerrein geschikt om dit te doen maar kantoren worden gebouwd binnen een bestemmingsplan, binnen bestaande regels en dan krijg je wat je vraagt, de monofunctionaliteit en als je minder regels en meer ruimte geeft, lijkt me dat er meer mogelijkheden ontstaan en dan kunnen ondernemers ook breder denken en meer openstaan voor creativiteit voor invulling, bent u dat met mij eens? De VOORZITTER: Mevrouw Knikker, D66 Mevrouw KNIKKER: Ja, ik denk dat een van de mooie dingen die ook in dat externe rapport genoemd zijn over die economische positie van Haarlemmermeer en Amstelveen, is dat de behoefte er ook heel erg is vanuit de ondernemers en vanuit de bedrijven die ook heel graag dat onderscheidende willen ten opzichte van de rest van de regio. Dus ik denk dat we het als Haarlemmermeer echt nodig hebben, en daarom was ik blij met de toezegging van de wethouder, dat we samen optrekken met de Verslag Raadssessie Nota Bestuurlijke Voortgangsrapportage Kantoren en Bedrijven Haarlemmermeer 2020 16 september 2021

11

markt om te kijken naar wat er wel mogelijk is als Haarlemmermeer omdat we niet volgend jaar deze discussie met elkaar willen voeren en zeggen 'het is jammer, maar we zitten nog steeds met die leegstand'. En er gebeurt niets en er kan niets omdat we maar heel erg in die strakke kaders blijven denken. Dus ik zou het ook heel fijn vinden als we met elkaar beslissen dat we die ruimte willen geven want volgens mij is dat gewoon ontzettend belangrijk. De VOORZITTER: En daarmee is volgens mij dit onderwerp afgerond. Wie mag ik vragen om een nieuw onderwerp? Mevrouw Van 't Hull, is het zo genoeg besproken voor u? Mevrouw VAN 'T HULL: Zeker, meer dan. De VOORZITTER: Heel goed, dank u wel. Wie mag ik het woord geven voor een nieuw onderwerp voor dit debat? Iedereen zit een beetje naar elkaar te kijken, ik zie zelfs nee schudden, mag ik daarmee concluderen dat we dit onderwerp voldoende hebben behandeld voor vanavond? Dan bedank ik u allemaal heel hartelijk voor uw aanwezigheid en bijdragen en sluit ik hierbij de sessie, dank u wel.

Verslag Raadssessie Nota Bestuurlijke Voortgangsrapportage Kantoren en Bedrijven Haarlemmermeer 2020 16 september 2021

12