Verklaring raad over onderzoek Autoriteit Persoonsgegevens

Terug naar de tijdgeest van 2019 Om goed te begrijpen hoe dit allemaal heeft kunnen gebeuren, moeten we even terug naar 2019. Dat was de periode vlak na de uitreizigers naar de Islamitische Staat. Er was veel onduidelijkheid. De AVG was net ingevoerd, gemeenten hadden nog weinig expertise op dit thema, en de vraag wat we wel en niet mochten doen was nog niet scherp. Gemeenten kregen nieuwe verantwoordelijkheden: het oppakken van signalen van radicalisering, extremisme en het persoonsgericht aanpakken van mogelijk geradicaliseerde personen. In die context ontstond de behoefte om in het kader van de veiligheid van onze inwoners, meer inzicht te krijgen in mogelijke netwerken van jihadisme, salafisme en rechtsextremisme in Noord-Holland. De NCTV drong daarop aan, in het belang van de veiligheid van onze samenleving. Zij financierden ook het onderzoek, en adviseerde uitvoering door het bureau NTA in de vorm van een QuickScan. Binnen de politie-eenheid Noord-Holland werkten 35 gemeenten, politie en Openbaar Ministerie samen op het thema Contra Terrorisme, Extremisme en Radicalisering — CTER. Dat samenwerkingsverband heeft geen rechtspersoonlijkheid en kan dus niet zelf opdrachten verstrekken. Daarom is de opdracht in mei 2019 verstrekt door de toenmalige projectleider van CTER. Die projectleider was uitgeleend door de gemeente Haarlemmermeer.

Daardoor heeft de Autoriteit Persoonsgegevens ons als verantwoordelijke aangewezen.

Bij de opdracht is uitdrukkelijk bepaald dat er géén persoonsgegevens mochten worden verwerkt. Maar dat is helaas toch gebeurd. Toen de eerste conceptversie van de QuickScan werd voorgelegd, mét persoonsgegevens erin, heeft de stuurgroep opdracht gegeven om die gegevens te verwijderen. Bij de tweede conceptversie is dat nogmaals herhaald. Er mocht alleen een volledig geanonimiseerde versie worden opgeleverd. De vernietiging van deze twee versies NTA heeft dat uitgevoerd en bevestigd. De concepten zijn door een beperkt aantal mensen gezien en verder niet verspreid of gebruikt. In de media wordt gesproken over 84 personen. Het is belangrijk om te benadrukken dat dit aantal geldt voor de héle politieeenheid Noord-Holland. Voor Haarlemmermeer ging het om 4 personen: 3 in verband met jihadisme en 1 in verband met rechtsextremisme. We kennen de namen niet, want het rapport met persoonsgegevens is vernietigd. Maar we weten van de onderzoekers dat het ging om personen die op de terroristenlijst stonden of waren uitgereisd naar IS. Ik wil ook heel duidelijk zijn over één punt: De Autoriteit Persoonsgegevens heeft níet vastgesteld dat er onderzoek is gedaan met een valse identiteit of onder valse voorwendselen. De onderzoekers hebben ons verzekerd dat er géén sprake is geweest van infiltratie of veldonderzoek binnen een organisatie. In 2021 publiceerde NRC een artikel over dit onderzoek.

Wij hebben toen meteen het gesprek gezocht met contactpersonen binnen de islamitische gemeenschap in Haarlemmermeer. We hebben afspraken gemaakt over samenwerking bij signalen van radicalisering en over hoe we elkaar kunnen blijven vinden. Ik heb toen al uitgesproken hoe vervelend ik deze gang van zaken vond en dat ik hoopte dat het vertrouwen niet blijvend zou worden geschaad. Sindsdien staan wij goed in verbinding. Voorzitter, laat ik heel duidelijk zijn: Ik betreur deze gang van zaken ten zeerste. Het raakt me dat er nu sprake is van een vertrouwensbreuk met een gemeenschap die belangrijk is voor Haarlemmermeer, en waarmee we jarenlang een goede relatie hebben opgebouwd. Juist daarom heeft het college besloten om in te stemmen met de overeenkomst met de Autoriteit Persoonsgegevens en de boete te betalen. Formeel kun je vraagtekens zetten bij de verantwoordelijkheid die bij Haarlemmermeer wordt gelegd. We hadden het kunnen aanvechten. Maar dat zou geen recht doen aan het gevoel dat binnen de gemeenschap leeft. Hoe je het ook wendt of keert: het is niet goed gegaan. En dan moet je verantwoordelijkheid nemen. Herstel van vertrouwen is vele malen belangrijker dan gelijk krijgen op formaliteiten. Ook de andere negen gemeenten in Nederland hebben ingestemd. We willen dit afsluiten, zodat we kunnen werken aan herstel.

Volgend jaar zou de zaak verjaard zijn, maar dat wilden we niet laten gebeuren. Dat zou geen recht doen aan de gevoelens die spelen. Straks ga ik naar een bijeenkomst met de islamitische gemeenschap. Om uitleg te geven. Om excuses te maken. Om vragen te beantwoorden. En vooral: om samen te spreken over hoe we verder gaan, want ik ga voor de verbinding. Goede verhoudingen met onze inwoners zijn altijd meer waard dan juridisch gelijk. Ik bouw liever samen aan de toekomst. En daarom neem ik deze verantwoordelijkheid.