RV Warmtevisie Haarlemmermeer 2030 (2021.0002134).pdf

gemeente Haarlemmermeer

raadsvoorstel

Onderwerp

Portefeuillehouder Steller Collegevergadering

Warmtevisie Haarlemmermeer 2030 drs. Jurgen Nobel Yoko van der Sterre, Maurits Korse 14 september 2021

Raadsvergadering Raadsvoorstelnummer

2021.0002134

1. Voorstel Collegebesluit(en)

Het college heeft besloten om: 1. te starten met het proces om te komen tot een gedragen wijkplan voor Zwanenburg en de Fortwachterswoningen in Vijfhuizen; 2. uitvoering te geven aan uitvoeringsagenda en de stapsgewijze aanpak uit de Warmtevisie bestaande uit: inzicht geven in de voorkeursoplossingen per wijk; gebiedsgerichte stappenplannen opstellen; participatieve processen faciliteren ten behoeve van keuzevrijheid en draagvlak; ondersteunen in het vormgeven van initiatieven en het faciliteren van de uitvoering van deze initiatieven. Het college besluit de raad voor te stellen om: 1. de Warmtevisie Haarlemmermeer 2030 vast te stellen met daarin: een stapsgewijze aanpak van de warmtetransitie; een fasering van de warmtetransitie in drie fases: 1) tussen 2021-2025 starten en leren; 2) tussen 2026-2034 versnellen; 3) en tussen 2035-2050 naar een afronding, een voorkeurstechniek per wijk; de wijken waar voor 2030 gestart wordt met het opstellen van een wijkplan.

Warmtevisie Haarlemmermeer 2030

pagina 2

2. Samenvatting

In het nationaal Klimaatakkoord is afgesproken dat alle gemeenten uiterlijk in 2021 een Transitievisie Warmte (Warmtevisie) moeten vaststellen om invulling te geven aan de urgente klimaatopgave. Wij hebben dit ook opgenomen in de Programmatische Aanpak Energietransitie (2019.0037699). Op 5 november 2020 heeft de gemeenteraad de Kadernota Warmtetransitie Haarlemmermeer (2020.0000491) vastgesteld. Met deze kaders zijn wij de warmtevisie gaan uitwerken en maken wij duidelijk hoe wij werken aan een CO2uitstootarme en aardgasvrije gebouwde omgeving in 2050. Met de Warmtevisie geven wij richting aan de warmtetransitie en maken we duidelijk hoe we onze regierol oppakken. Dit doen wij door onze inwoners, gebouweigenaren en ondernemers te informeren en ondersteunen in het stapsgewijs werken aan de warmtetransitie. Daarnaast stellen we beleid vast met betrekking tot duurzame warmte- en koudebronnen. Het omarmen van initiatieven speelt een belangrijke rol in onze aanpak. Deze initiatieven zijn ook aan kaders gebonden. Om zo snel mogelijk te kunnen starten met het omarmen van inactieven wordt gelijktijdig met de Warmtevisie een beleidskader 'Omarmen initiatieven in de warmtetransitie' (2021.0002132) voorgelegd aan de raad. 3. Uitwerking 3.1 Wat willen we bereiken?

Landelijk is afgesproken dat we stap voor stap overstappen naar nieuwe, duurzame warmtebronnen. De komende decennia zullen de meeste huizen een belangrijke verandering ondergaan. Aardgas gaat op de meeste plaatsen weg. We gaan in heel Haarlemmermeer op een andere manier huizen en water verwarmen en ook niet meer koken op aardgas. De alternatieve warmtebronnen dragen niet bij aan klimaatverandering doordat netto geen broeikasgassen worden uitgestoten. Hierbij streven wij naar een door inwoners en gebouweigenaren gedragen warmtetransitie. In onze gemeente gaat het om circa 67.000 woningen en 21.500 utiliteitsgebouwen. Deze gebouwen staan verspreid over landelijk gebied, stedelijke stadscentra en bedrijventerreinen. Elke gebied heeft daarin zijn eigen uitdagende opgaves. De urgentie voor de energietransitie, waar de warmtetransitie onderdeel van uitmaakt, is hoog. Gemeenten hebben van het Rijk de regierol gekregen over deze opgave. In het nationale Klimaatakkoord is afgesproken dat alle gemeenten uiterlijk in 2021 een Warmtevisie moeten vaststellen. Wij hebben dit ook opgenomen in het Programma Energietransitie. Met deze warmtevisie willen wij richting geven aan inwoners, ondernemers en gebouweigenaren wat de mogelijke warmtevoorzieningen per gebied zijn en wat wij verwachten dat de fasering gaat zijn van deze transitie.

Op 5 november 2020 is door de raad de Kadernota Warmtetransitie Haarlemmermeer (2020.0000491) vastgesteld. De raad heeft onder andere aangegeven dat er draagvlak moet zijn voor de warmtetransitie en dat deze haalbaar en betaalbaar moet zijn. Door in te zetten op een stapsgewijze aanpak geven we invulling aan deze kaders.

Warmtevisie Haarlemmermeer 2030

pagina 3

3.2 Wat gaan we daarvoor doen?

De warmtetransitie is een ingewikkeld samenspel tussen inwoners, gebouweigenaren, betaalbaarheid, techniek en wet- en regelgeving. Hierin vinden wij het belangrijk dat er keuzevrijheid is voor gebouweigenaren, dat er samenhang is in ontwikkeling en dat gebruik gemaakt wordt van beschikbare, betrouwbare, veilige en duurzame technieken en warmtebronnen. Ook maken we concreet hoe de warmtetransitie er de komende jaren, tot 2030, uit gaat zien en welke rol participatie speelt. Dit vraagt om een stapsgewijze aanpak met verschillende fases waarbij we rekening houden met veranderende omstandigheden. Met de warmtevisie geven wij richting aan de warmtetransitie en onze regierol. Om dit te bewerkstelligen geven we in de warmtevisie aan hoe we invulling geven aan de warmtetransitie als dynamisch proces, hoe we kijken naar de verschillende technieken en warmtebronnen en hoe de warmtevoorziening er in 2050 uit kan zien. Ook benoemen we wijken waar we nu al gestart kan worden met het opstellen van wijkplannen. Dit zijn wijken waar initiatieven uit de samenleving zijn. Dit betreffen Fortwachterswoningen in Vijfhuizen en Zwanenburg. Warmtetransitie in drie fases

De warmtetransitie is nog maar net begonnen en we hebben nog een lange weg te gaan. We zullen daarom eerst moeten leren voordat we kunnen versnellen. Omdat de warmtetransitie een langdurig proces gaat zijn, delen wij deze op in drie fases. In elke fase ligt er een andere focus: •

Starten en leren - 2021-2025 In de eerste fase ligt de nadruk op het informeren over de warmtetransitie: Wat betekent het voor inwoners, gebouweigenaren en ondernemers en welke stappen kunnen zij zetten? We omarmen initiatieven en gaan samen met belanghebbenden de eerste plannen opstellen. Ook blijven we slim volgen en evalueren we regelmatig ons beleid.

•

Versnellen - 2026-2034 In deze fase willen we, samen met belanghebbenden, steeds meer plannen opstellen en uitvoeren. We blijven communiceren over de warmtetransitie en werken toe naar een continue stroom aan initiatieven.

•

Naar een afronding - 2035-2050 In deze fase is de warmtetransitie volop aan de gang. In steeds meer gebieden worden gebouwen op een duurzame manier verwarmd. De laatste wijkplannen worden uiterlijk 2042 vastgesteld.

Warmtetransitie als dynamisch proces

Wet- en regelgeving, techniek, maatschappij en financiering rondom de warmtetransitie zijn volop in ontwikkeling. Wij kijken daarom naar de warmtetransitie als een dynamisch proces waarin wij aan de ene kant een stapsgewijze warmtetransitie voor inwoners en gebouweigenaren faciliteren. Aan de andere kant vullen wij onze regierol in door het maken van beleid en zorgen dat voldaan wordt aan randvoorwaarden voor de warmtetransitie.

Warmtevisie Haarlemmermeer 2030

pagina 4

Faciliteren van de transitie doen we door inzicht te geven in een voorkeursoplossing, stapsgewijs en gebiedsgericht te werken, te helpen bij participatieve processen en door te ondersteunen bij de vormgeving en de uitvoering van initiatieven. Regievoeren doen we door beleid op te stellen, de organisatie in te richten op de warmtetransitie, continu te informeren over de warmtetransitie, het evalueren en - waar nodig - bijstellen van de aanpak. Om richting te geven aan de warmtetransitie hebben wij 'voorkeursoplossingen' bepaald. Deze voorkeursoplossingen, en de gewenste eindsituatie, hebben wij bepaald op basis van de kaders. Hierbij is onder andere gebruik gemaakt van de Startanalyse van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL). Zo hebben wij gekeken naar: de aanwezigheid en bruikbaarheid van warmtebronnen; de betaalbaarheid (zowel voor de eindgebruikers als nationale kosten voor Nederland); warmtevraag van gebouwen en eigenschappen van de wijk of buurt; de maakbaarheid en kansen voor de stapsgewijze aanpak. Warmtevoorziening in 2050

De warmtevoorziening in 2050 zal divers zijn. Een groot gedeelte van de gebouwen zal verwarmd worden door volledig elektrisch technieken, maar ook het gebruik van groengas en warmtenetten zal voorkomen. Veel gebouwen in een wijk zullen gebruik maken van dezelfde techniek maar het is altijd mogelijk dat er verschillende technieken in dezelfde wijk worden gebruikt. Er zijn wijken waar het gasnet in stand gehouden wordt maar er zijn ook wijken waar dat niet verantwoord lijkt. In de wijken waar het niet verantwoord lijkt vervalt mogelijk, op termijn, de keuze voor (groen)gas. Wij onderscheiden de volgende mogelijke eindsituaties: Individuele wijk: op termijn ligt er geen gasnet meer in deze wijk. Veelal wordt er gebruik gemaakt van volledig elektrische technieken waarbij, met behulp van elektriciteit, warmte uit de omgeving wordt benut. Maar ook andere technieken die op individuele basis gebruikt kunnen worden, zoals zonnecollectoren, zijn in deze wijken mogelijk. Warmtenetwijk: op termijn ligt er geen gasnet meer in de warmtenet wijk. Er ligt een warmtenet in de wijk waar je op kunt aansluiten. Dit warmtenet wordt gevoed door één of meerdere bron(nen) zoals geothermie of restwarmte. Hybride-groengaswijk: in hybride-groengaswijken wordt het gasnet behouden.

Er wordt in deze wijken gebruik gemaakt van groengas, zoveel als mogelijk in combinatie met een hybride warmtepomp om de vraag naar schaars groengas te minimaliseren. Het is op dit moment nog niet mogelijk om voor alle wijken met evenveel zekerheid het eindbeeld te bepalen. De woningen in deze wijken zijn nu nog niet haalbaar en betaalbaar op een alternatieve wijze te verwarmen. Ook duurzame gassen zijn, in verband met de beperkte beschikbaarheid van groengas niet haalbaar voor de gebouwen in deze wijken. Daarom worden bij voorkeur de huizen op een andere manier verwarmd. We geven voor deze wijken wel een voorlopige voorkeursoplossing op basis van de huidige inzichten, maar zetten tot 2040 vooral in op de hybride route.

Warmtevisie Haarlemmermeer 2030

pagina 5

Stapsgewijs aan de slag

Ondanks de uitdagingen en ontwikkelingen is het van belang nu te beginnen. Door stapsgewijs aan de slag te gaan kunnen gebouweigenaren al voorbereidende maatregelen treffen. Deze maatregelen, zoals isolatie en ventilatie, dragen direct bij aan het verminderen van de energievraag en de energierekening, dragen bij aan het comfort en zorgen ervoor dat het op een later moment gemakkelijker wordt om over te stappen op een alternatieve warmtevoorziening. Wij bieden inzicht in de mogelijke stappen richting de voorkeursoplossing. Gebouweigenaren kunnen zich, bijvoorbeeld door het Energieloket, laten adviseren over de eigen situatie. Met ons eigen vastgoed willen wij, waar mogelijk, aansluiten op de voorkeursplanning en het gewenste eindbeeld die bijdragen aan het laaghouden van de nationale kosten. Zodra we in een wijk aan de slag gaan, zullen we concreet kijken welk eigen vastgoed aanwezig is en op welke manier dit vastgoed als voorbeeld kan dienen. Wanneer er een (lokaal) initiatief is zullen wij ook onderzoeken of het maatschappelijk vastgoed het initiatief kan ondersteunen door ook ons eigen vastgoed aardgasvrij te verwarmen. Warmtebronnen

Niet alle warmtebronnen bereiken dezelfde temperatuur. Goed geïsoleerde gebouwen kunnen met een relatief lage temperatuur verwarmd worden terwijl slecht geïsoleerde gebouwen vaak een veel hogere temperatuur nodig hebben. In Haarlemmermeer zijn (nagenoeg) geen bronnen met een hoge- of midden-temperatuur beschikbaar. Wel zijn er verschillende bronnen met een lage temperatuur aanwezig. Hieronder volgt een tabel met de warmtebronnen, hoe we naar de geschiktheid van de warmtebron kijken en hoe we er mee omgaan. Lage temperatuur bronnen

Warmtebron Warmte-koude opslag

Standpunt Een kansrijke en geschikte warmtebron voor volledig elektrische gebouwen.

Warmte uit lucht

Een kansrijke en geschikte warmtebron voor volledig elektrische gebouwen. Een kansrijke en geschikte warmtebron voor volledig elektrische gebouwen in de nabijheid van geschikt (oppervlakte) water. Enkel geschikt als aanvulling op andere warmtebronnen. Bij nieuwe datacenters zien we graag dat restwarmte wordt gebruikt voor gebouwverwarming. Het is aan warmteleveranciers en datacenters dit te realiseren. Haalbaarheid sterk afhankelijk van lokale situatie. Wanneer het benutten van deze restwarmte haalbaar en betaalbaar is zien we graag dat het wordt toegepast.

Warmte uit water (aquathermie) Restwarmte van datacenters

Restwarmte overige utiliteiten

Acties Opstellen beleid wat betreft interferentie en kwetsbare gebieden. Volgen aangescherpte landelijke regelgeving wat betreft geluid. Kansen verder verkennen in afstemming met hoogheemraadschap van Rijnland. Wij gaan in gesprek met initiatiefnemers om opvolging te geven aan ons datacenterbeleid.

Bij het opstellen van wijkplannen wordt bekeken of gebruik van restwarmte van utiliteiten kansrijk is.

Warmtevisie Haarlemmermeer 2030

pagina 6

Hoge temperatuur bronnen

Warmtebron Geothermie

Standpunt Mogelijk geschikt voor industriecluster en als warmtebron in warmtenet.

Houtige biogrondstoffen

Inzet als hoofdwarmtebron is ongewenst. In het kader van haalbaarheid en betaalbaarheid kan het, onder strenge voorwaarden, ingezet worden als transitiebrandstof.

Duurzame gassen (waterstof en groengas)

Groengas is voor een deel van onze gemeente de voorkeurstechniek Rol waterstof lijkt zeer beperkt.

Acties Afwachten resultaten seismisch onderzoek naar kansen geothermie (SCAN onderzoek). En indien kansrijk toezien dat zorgvuldig omgevingsmanagement plaatsvindt. Indien alternatief voor houtige biogrondstoffen niet leidt tot significant hogere eindgebruikerskosten dan spreken wij een sterke voorkeur uit voor het alternatief. Wij vragen initiatiefnemers verder te gaan dan de wettelijke eisen met betrekking tot filters en indien mogelijk CCh afvang toe te passen. Wij werken niet mee aan initiatieven voor installaties die draaien op geïmporteerde houtige biogrondstoffen. Wij zoeken afstemming met de regio wat betreft behoefte aan en beschikbaarheid van groengas. Wij houden ontwikkelingen rondom beide duurzame gassen bij en nemen dit mee bij herijking van warmtevisie.

Warmtetransitie tot 2030

Op basis van de uitgangspunten voor de warmtetransitie zijn wij tot een voorkeursplanning gekomen die past bij de door ons gekozen stapsgewijze aanpak. Hierbij hebben we rekening gehouden met de uitgangspunten voor de warmtetransitie. Zo hebben wij gekeken naar: gebieden waar nu al initiatieven vanuit inwoners of ondernemers zijn; de zekerheid dat de technische oplossing haalbaar en betaalbaar is; dat het maakbaar is doordat het om nu beschikbare en duurzame technieken gaat die passen bij de lokale opgaves in relatie tot nu beschikbare warmtebronnen en beschikbare capaciteit op het elektriciteitsnet. Tot 2030 gaat het om tenminste de volgende gebieden/projecten: klein warmtecollectief Fortwachterswoningen in Vijfhuizen; warmtenet voor bedrijven Zwanenburg en omgeving; participatieproces in Rijsenhout; centrum Hoofddorp (focus op nieuwbouw met mogelijk kansen voor bestaande bouw). Ook gaan wij inwoners en marktpartijen oproepen om met initiatieven te komen zodat vanaf 2026 versneld kan worden. De komende jaren zullen we leren hoe we dit goed kunnen faciliteren. In Rijsenhout zijn we inmiddels aan de slag met een participatieproces ondersteund met digitaal participatie-instrument OpenStad (Online participatieplatform OpenStad voor warmtetransitie, 2021.0000211). Hiermee willen we initiatieven faciliteren en gezamenlijk met inwoners en ondernemers een wijkplan opstellen.

De ervaringen die we hier opdoen gebruiken we als blauwdruk voor het opstellen van andere wijkuitvoeringsplannen.

Warmtevisie Haarlemmermeer 2030

pagina 7

Overzicht warmtetransitie tot 2030

Fortwachterswoningen Vijfhuizen Warmtenet voor bedrijven Zwanenburg Toekomstbestendige werklocatie Hoofddorp Floriande Oost Vijfhuizen Stellinghof Hoofddorp Floriande West Hoofddorp Toolenburg Oost Hoofddorp Centrum Nader te bepalen hybride groengas wijk

Volledig elektrisch met aquathermie Warmtenet met Restwarmte Nader te bepalen Volledig elektrisch Volledig elektrisch Volledig elektrisch Volledig elektrisch Bestaande bouw nader te bepalen Hybride groengas

2021

2022

N.t.b. mogelijk voor 2030 N.t.b. mogelijk voor 2030 N.t.b

2023 2024 2026 2026 N.t.b

2040 2040 2040 2040 N.t.b.

N.t.b.

N.t.b.

2021

*de indicatie eindjaar aardgaslevering is volledig afhankelijk van draagvlak onder de gebouweigenaren en de voortgang waarmee de gebouweigenaren overstappen op aardgasvrije verwarming.

Uitvoeringsagenda

Om uitvoering te geven aan onze regierol werken we de komende jaren onder andere aan onderstaande activiteiten: in samenwerking met het Centrum voor duurzaamheid NMCX, ontwikkelen we het Energieloket Haarlemmermeer (hierna Energieloket) tot het centrale aanspreekpunt voor de energietransitie; het verder ontwikkelen van een 'ontzorgend aanbod particuliere woningeigenaren'. Dit bestaat onder andere uit bieden van informatie, handelingsperspectieven en gezamenlijke inkoopacties; het vormgeven en uitvoeren van een 'ontzorgend aanbod voor bedrijfsgebouwen'. Dit bestaat onder andere uit informatie en handelingsperspectieven en ondersteuning middels inkoopacties. Hierbij is specifieke aandacht voor de verschillende sectoren zoals kantoren, winkels, logies; opzetten van aanbod ter ondersteuning van initiatiefnemers; opzetten van een leergemeenschap waar inwoners, organisaties en experts samenkomen om oplossingen te bedenken en te leren van voorbeelden.

Wij zullen deelnemen aan deze gesprekken door deze te faciliteren, maar ook door experts als gasten uit te nodigen; in kaart brengen van voorbeelden van binnen en buiten onze gemeente en samenwerken met landelijke en regionale organisaties zoals Servicepunt Duurzame Energie en de Metropoolregio Amsterdam; het opzetten van een coalitie van ondernemers en maatschappelijke organisaties die op natuurlijke momenten al in contact komen met de gebouweigenaren en kunnen ondersteunen bij de verduurzaming van gebouwen. Bijvoorbeeld makelaars, aannemers en installateurs. Bij het vormen van deze coalitie sluiten we aan bij landelijke initiatieven.

Warmtevisie Haarlemmermeer 2030

pagina 8

Er is ook nog een aantal openstaande vraagstukken die van belang zijn om onze regierol goed in te kunnen vullen. De volgende onderzoeksvragen zullen we de komende periode gaan uitwerken: Wat is de exacte behoefte en beschikbaarheid van groengas (inclusief groeiscenario in samenhang met de Regionale Structuur Warmte)? Wat is de potentie van geothermie in Haarlemmermeer? Hoe kunnen we wijken waar zeker tot 2040 het gasnet blijft liggen maar waar nog geen haalbare en betaalbare voorkeursoplossing voor bepaald kan worden meer inzicht bieden? Wat zijn alternatieven voor aardgas in bedrijfsprocessen? Participatie in de warmtetransitie

Participatie in de warmtetransitie vinden wij een belangrijk onderwerp. Wij hebben daarom een plan van aanpak opgesteld voor de externe communicatie en participatie over de warmtetransitie. Het hoofddoel van dit plan is doelgroepen uit Haarlemmermeer bewust(er) maken van de opgave waar we voor staan en om hen daar deelgenoot van te maken zodat er eigenaarschap ontstaat. In het plan onderscheiden wij twee onderdelen: 1. Continue communicatie en participatie over de warmtetransitie In de communicatie gaan wij in op de urgentie, de kosten en baten, voorkeursoplossing en planning. Ook schetsen we mogelijke handelingsperspectieven. Hierin roepen we de verschillende doelgroepen regelmatig op om met initiatieven te komen. We verwijzen naar het Energieloket Haarlemmermeer om gebouweigenaren te helpen met praktische oplossingen en subsidies. Ook is er aandacht voor wijken die we op afzienbare termijn willen benaderen om met plannen te komen. Deze communicatie is erop gericht om, al voordat een wijkplan wordt opgesteld, inwoners en gebouweigenaren te betrekken bij de opgave voor de eigen wijk. Hierbij ligt de nadruk op specifieke kansen en oplossingen voor de wijk en het gebied. 2. Communicatie en participatie over concrete projecten en wijkplannen Naarmate de plannen voor een wijk of buurt concreet gemaakt worden, neemt het belang van gebiedsgericht werken toe.

Deze gebiedsgerichte communicatie en participatie vindt dan ook plaats tijdens het opstellen van de wijkplannen. Voor de uitvoering van een wijkplan wordt een apart communicatie- en participatieplan passend bij het project opgesteld. De uitwerking is immers maatwerk per wijk of gebied. Het opstellen van dit plan is de verantwoordelijkheid van de initiatiefnemer. De gemeente toetst dit plan zodat sprake is van adequate participatie. Wat zijn de argumenten?

De vastgestelde kaders vragen om een stapsgewijze aanpak van de warmtetransitie met een gebiedsgerichte insteek. Haarlemmermeer heeft namelijk wel een diverse woningvoorraad maar binnen wijken en buurten is de bebouwing vaak homogeen. Daardoor kunnen wij gerichter per gebied aangeven welke stappen inwoners en gebouweigenaren kunnen zetten om woningen en gebouwen aardgasvrij te maken. Dit biedt concretere handelingsperspectieven en draagt gerichter bij aan het halen van de doelstellingen. Zo denken wij een balans te vinden tussen de verschillende opgaves.

Warmtevisie Haarlemmermeer 2030

pagina 9

Wat zijn de kanttekeningen en risico's?

De energie- en warmtetransitie zijn maatschappelijk zeer actuele thema's. Terwijl er enerzijds draagvlak bestaat kan er veel weerstand ontstaan wanneer (de planvorming voor) het stoppen met de levering van aardgas concrete vormen aanneemt. Met onze aanpak willen wij recht doen aan de maatschappelijke zorgen. Met onze aanpak doen we een beroep op zelfredzaamheid en doenvermogen van onze inwoners, ondernemers en gebouweigenaren. Voor een deel van gebouweigenaren zal het ingewikkeld zijn om hier aandacht aan te besteden. Hier houden we rekening mee en wij bieden ondersteunen met ons Energieloket en de uitvoeringsagenda zodat iedereen de warmtetransitie mee kan maken. Ook de coronacrisis vormt een risico voor de warmtetransitie. Faciliteren, ondersteunen en contact met gebouweigenaren zijn van belang om hier een succes van te maken. Bij het opstellen van concrete plannen voor een wijk is fysieke aanwezigheid gewenst. Er is nu weer meer mogelijk maar indien nieuwe maatregelen worden ingesteld kunnen fysieke bijeenkomsten weer bemoeilijkt worden. Het is nog onzeker hoe dit in de toekomst goed vormgegeven kan worden. Daarom onderzoeken wij meerdere vormen van participatie, waaronder digitale participatie, om iedereen zo goed mogelijk te kunnen betrekken. 3.3 Wat mag het kosten?

De kosten voor de uitvoering van deze nota worden geraamd op € 50.000 in 2021 en 2022. Dit bedrag is als volgt gespecificeerd: € 25.000 voor het aanjagen en faciliteren van initiatieven en € 25.000 voor vervolgonderzoek en uitvoering van de uitvoeringsagenda. In de berekening van de kosten is er rekening mee gehouden dat de inkoop-btw compensabel is. De kosten worden gedekt uit het in de programmabegroting beschikbare budget van beleidsdoel B: Haarlemmermeer realiseert ruimtelijke projecten die bijdragen aan het maatschappelijk doel, van het programma Ruimtelijke Ontwikkelingen, taakveld 7.4. Eventuele kosten die voortkomen uit wijkplannen zullen apart worden geraamd binnen die projecten en indien nodig worden voorgelegd aan de raad. 3.4 Wie is daarvoor verantwoordelijk?

Het college is verantwoordelijk voor het opstellen van de warmtevisie en wijkplannen. De raad is verantwoordelijk voor het vaststellen van de warmtevisie. Binnen het college is de portefeuillehouder Energietransitie het eerste aanspreekpunt.

Warmtevisie Haarlemmermeer 2030

pagina 10

3.5 Welke overige relevante informatie is beschikbaar?

Communicatie over dit raadsvoorstel vindt plaats via de gemeentelijk website, onze socialmediakanalen, een persbericht en de Informeer. Communicatie en participatie bij totstandkoming warmtevisie

Bij de totstandkoming van de warmtevisie zijn op meerdere momenten inwoners en andere belanghebbenden betrokken. Het participatieverslag is bijgevoegd. Met deze stappen hebben we alle belanghebbenden actief betrokken bij de totstandkoming van de Warmtevisie. Hiermee eindigt de participatie over de warmtetransitie echter niet. Met de warmtevisie leggen we vast dat participatie juist bij concrete projecten noodzakelijk is om te komen tot gedragen plannen. Bij de totstandkoming van de warmtevisie zijn er gesprekken geweest met dorps- en wijkraden, andere maatschappelijke partners (bv. Liander en Ymere) en gebouweigenaren. Ook heeft een gemeentebrede peiling, inclusief social-mediacampagne, plaatsgevonden. Hiermee wilden wij peilen wat het kennisniveau is wat betreft de warmtetransitie en wat het sentiment is ten opzichte van deze opgave. Overige participatiemomenten zijn het betrekken van de Jongerengemeenteraad en vertegenwoordigers van ondernemers geweest. Als laatste heeft de Concept Warmtevisie (2021.0000902) ter inzage gelegen voor een periode van zes weken. Tijdens deze zes weken hebben wij gesproken met een ondernemer in de warmtetransitie, met woningcorporatie Ymere, hoogheemraadschap van Rijnland en netbeheerder Stedin. Ook zijn er naar aanleiding van de ter inzage legging zienswijzen ingediend.

Hieronder een overzicht van de verschillende momenten en een indicatie van het bereik. Fase

Datum

Participatiemoment

Deelnemers

16 december 2020

Informatiebijeenkomst voor dorps- en wijkraden

15 deelnemers van 12 dorpsen wijkraden

27 januari 2021

Informatiebijeenkomst voor maatschappelijke partners

8 partijen

25 februari 2021

Informatiebijeenkomst voor bedrijven

12 bedrijven

7 april 2021

Jongerengemeenteraad; in gesprek

11 deelnemers

over de energietransitie en warmtetransitie

Opstellen concept warmtevisie

Ter

14 t/m 30 april 2021

Peiling warmtevisie

832 mensen zijn aan de peiling begonnen, waarvan 593 mensen de volledige peiling hebben ingevuld

14 t/m 30 april 2021

Social-mediacampagne om de peiling onder de aandacht te brengen

34.348 mensen bereikt 950 directe kliks naar peiling

10 mei t/m 20 juni

Terinzagelegging: inspraak op de

18 reacties

26 mei 2021

inzagelegging concept warmtevisie

concept warmtevisie Facebook live uitzending over de energietransitie en de warmtevisie

1 t/m 20 juni 2021

Ambtelijke gesprekken over de concept warmtevisie met warmtebedrijven en maatschappelijk partners

273 weergaven waarvan 102 kijkers > 1 minuut 4 partijen

Warmtevisie Haarlemmermeer 2030

pagina 11

We zien dat uit de participatiebijeenkomsten naar voren komt dat de doelgroepen graag een actieve en meer sturende regierol voor de gemeente zien. Deze behoefte is bij ondernemers, woningcorporatie en andere grote verhuurders het grootst. Naar aanleiding van deze input hebben wij ervoor gekozen om extra activiteiten op te nemen in de uitvoeringsagenda ter uitbreiding van onze faciliterende rol. Om hier uitvoering aan te geven is het van belang dat we initiatiefnemers goed motiveren en adequate ondersteuning kunnen bieden om te komen tot initiatieven. Het effect hiervan nemen we mee bij de evaluatie en aanscherping van de Warmtevisie. We controleren dan of we met het ingezette beleid de doelen halen. De resultaten van de peiling maken duidelijk dat informatievoorziening over de verschillende opties wat betreft verwarmen belangrijk is. Niet alleen informatie met een focus op het 'waarom' (waarom gaan we duurzaam verwarmen?), maar ook op het 'hoe' (wat zijn de verschillende opties?). Ook zijn er veel zorgen over de betaalbaarheid en gevolgen voor woningcomfort. Tot slot plaatsen inwoners vraagtekens bij het Nederlandse energietransitiebeleid omdat dit soms afwijkt van beleid in andere landen en, zo is de indruk, dat grootverbruikers veel minder stappen zetten. In onze communicatie zullen we hier aandacht aan besteden.

Wij zorgen dat duidelijk is waar inwoners en gebouweigenaren terecht kunnen met vragen of ondersteuning. Op basis van de participatie en de ter inzagelegging hebben wij enkele aanvullingen gedaan aan de Warmtevisie. Hieronder in het kort de aangevulde onderdelen: •

• •

•

toevoeging van enkele verduidelijkende teksten met betrekking tot: o duurzame gassen waterstof en groengas; o pelletkachels; o geschiktheid lage temperatuur warmtenetten; toelichting opgenomen voor 'niet benoemde situaties'; naar aanleiding van de input ondernemers en verhuurders hebben wij extra activiteiten opgenomen in de uitvoeringsagenda ter uitbreiding van onze faciliterende rol; detailkaarten van het gewenste eindbeeld als bijlage opgenomen.

Warmtevisie Haarlemmermeer 2030

pagina 12

3.6 Wanneer en hoe zal de raad over de voortgang worden geïnformeerd?

Bij de jaarlijkse voortgangsbrief over de energietransitie wordt de raad geïnformeerd over de voortgang van de warmtetransitie. Daarnaast zal de raad, wanneer nodig, geïnformeerd worden over (de voortgang van) concrete projecten en initiatieven. Wanneer een initiatief tot een concreet wijkplan heeft geleid wordt dit ter besluitvorming voorgelegd aan de raad. Minimaal iedere vijf jaar wordt de warmtevisie herijkt. De jaarlijkse Monitor Energietransitie staat hiervoor aan de basis. 3.7 Wat betekent dit voor de Metropoolregio Amsterdam (MRA)?

In MRA verband wordt, als onderdeel van de Regionale Energiestrategie, samengewerkt aan de Regionale Structuur Warmte (RSW). Ook zijn wij voornemens om aan te sluiten bij het project Versnelling Aardwarmte MRA. Dit betreft een samenwerkingsovereenkomst over gezamenlijke uitgangspunten ten behoeve van aardwarmteontwikkeling in de MRA. Ook wordt in MRA verband onderzocht of de ontwikkeling van kennis over, en oplossingen voor, energiearmoede versneld kunnen worden.

4. Ondertekening

mans-Wijdeven

Bijlage: - Warmtevisie Haarlemmermeer 2030

Warmtevisie Haarlemmermeer 2030 Samen naar een andere manier van verwarmen

Colofon Tekst, vormgeving en drukwerk Gemeente Haarlemmermeer Postbus 250 2130 AG Hoofddorp Telefoon 0900 1852 E-mail info@haarlemmermeer.nl Internet www.haarlemmermeer.nl/nieuwe-energie

Fotografie Kees van der Veer Shutterstock

juli 2021

2

Gemeente Haarlemmermeer: Warmtevisie 2030

Voorwoord De opdracht die het Rijk ons heeft gegeven, is duidelijk: In 2050 willen we dat onze energievoorziening energieneutraal is. De komende jaren gaan we daar stap voor stap naar toe. Een enorme opgave die we samen met de inwoners, ondernemers en andere belanghebbenden oppakken. Voor de gemeente is het belangrijk dat we dit zorgvuldig doen en met draagvlak. De energietransitie moet van iedereen worden.

In die energietransitie is deze warmtevisie een belangrijk onderdeel. Hoe gaan we over naar andere warmtebronnen, als we geen aardgas meer willen gebruiken? Hoe verwarmen we onze huizen? Hoe koken we in de toekomst? Allemaal vragen die nu leven. De antwoorden zijn niet altijd makkelijk te geven. Van alle onderwerpen in de energietransitie, is dit het onderwerp dat de inwoners en ondernemers van onze gemeente het meeste raakt. Het is ook niet zo dat we van vandaag op morgen van het aardgas afgaan. Daar hebben we ruim de tijd voor. Kleine maatregelen, zoals bijvoorbeeld het (beter) isoleren van het huis of het kantoorgebouw, kunnen nu al worden gedaan.

Wij zijn blij dat deze warmtevisie er nu ligt. Hierin staat wat de aanpak is tot 2050. De gemeente geeft hierin een richting aan voor de techniek en planning. Het is belangrijk dat wij als gemeente de regie pakken waar het nodig is en de inwoners en ondernemers helpen door te informeren of te ontzorgen over de transitie. De komende jaren zal de gemeente blijven kijken naar de ontwikkelingen in techniek, maar ook in draagvlak. Want haalbaarheid en betaalbaarheid vinden wij belangrijk.

Het is aan de eigenaar van een gebouw om te kiezen op welke manier er wordt verwarmd en het moment wanneer dit gaat gebeuren. Iedereen kan voor zichzelf beginnen maar soms is het juist handig om in een wijk gezamenlijk aan de slag te gaan. De gemeente helpt hierbij, iedereen is vrij om wel of niet mee te doen.

De plannen zijn niet in beton gegoten. We hebben al eerder aangegeven dat we een slimme volger willen zijn. Dat betekent dat we willen leren van de nieuwste technieken, zonder dat we zelf het wiel opnieuw uitvinden.

Drs. J. N. J. Nobel, wethouder van o.a. Energietransitie

3

Gemeente Haarlemmermeer: Warmtevisie 2030

Samenvatting De energietransitie in Nederland is in volle gang. Alle gemeenten maken werk van de opwek van hernieuwbare energie, energiebesparing en het anders verwarmen van gebouwen en huizen. Die verandering in hoe we omgaan met verwarmen en koken is de warmtetransitie. We gaan hiervoor minder aardgas gebruiken en werken aan duurzame alternatieven. Dit doen we door over te stappen op CO2-arme warmtebronnen en duurzame energie.

De warmtetransitie is, van alle onderwerpen in de energietransitie, het onderwerp dat het dichtste bij inwoners en ondernemers van onze gemeente komt. Dit komt doordat huizen en gebouwen verbeterd moeten worden met betere isolatie, er op een andere manier gekookt gaat worden en straten aangepakt moeten worden om nieuwe energie infrastructuur aan te leggen.

Hoe we dit in Haarlemmermeer gaan doen staat beschreven in dit document: de warmtevisie. De warmtevisie is een plan voor de hele gemeente. Er staat in welke techniek in een wijk de voorkeur heeft en wat logische momenten zijn om aan de slag te gaan. Ook staat er met welke wijken wij vóór 2030 het gesprek willen aangaan over duurzaam verwarmen. We beschrijven de strategie en de rol van de gemeente. Door in te zetten op haalbare en betaalbare stappen wordt CO2-uitstoot voorkomen. Zo wordt stapsgewijs gewerkt aan een gebouwde omgeving die in 2050 nagenoeg geen CO2-uitstoot meer veroorzaakt. De warmtevisie wordt minimaal elke vijf jaar opnieuw bekeken en waar nodig aangepast.

Verschillende oplossingen Op dit moment gebruikt bijna iedereen dezelfde warmtebron: aardgas. In de toekomst wordt dit anders. Er kan gebruik gemaakt worden van verschillende technieken en warmtebronnen om gebouwen te verwarmen. Voor een deel van de gebieden wordt gekeken naar verwarmen met alleen elektriciteit (dit wordt ook wel all-electric genoemd). Voor enkele gebieden wordt gekeken naar een warmtenet. Een warmtenet is een netwerk van leidingen onder de grond, waar warm water doorheen stroomt. In het grootste deel van de gemeente lijken grote warmtenetten niet haalbaar omdat er weinig geschikte warmtebronnen in onze gemeente zijn. In de toekomst is er voor bepaalde gebieden geen gasnet meer nodig maar er zijn ook gebieden waarin het gasnet in stand gehouden wordt. Daar kan gebruik gemaakt worden van groengas, bijvoorbeeld in combinatie met een hybride warmtepomp.

4

Gemeente Haarlemmermeer: Warmtevisie 2030

Rol van de gemeente De gemeente geeft richting aan techniek en planning. Maar het is aan gebouweigenaren om te kiezen voor een techniek en het moment van uitvoering. De gemeente zorgt met een kaart voor duidelijkheid over het gewenste eindbeeld en geeft aan wanneer bij voorkeur aan de slag gegaan wordt. De gemeente ondersteunt bij het opstellen van plannen en helpt bij de uitvoering. We volgen daarbij slim wat de technische ontwikkelingen zijn, wat de ervaringen van andere gemeenten en wat de rijksoverheid besluit.

De warmtetransitie is een opgave die wij met elkaar uitvoeren. Het is een ingewikkeld samenspel tussen inwoners, gebouweigenaren, betaalbaarheid, techniek en wet- en regelgeving. Wij vinden het belangrijk dat er keuzevrijheid is voor gebouweigenaren, dat er samenhang is in ontwikkeling en dat gebruik gemaakt wordt van beschikbare, betrouwbare, veilige, duurzame technieken en warmtebronnen. De warmtetransitie doen we dus samen met iedereen. Inwoners, gebouweigenaren en ondernemers doen mee in de warmtetransitie door mee te denken en initiatieven te ontplooien.

De plannen voor iedere wijk (of buurt) maken we ook samen. Dit worden wijkplannen genoemd. Alle gebouweigenaren kunnen zelf kiezen van welke, voor dat gebied beschikbare, duurzame warmtebron ze gebruik willen maken. In de wijken waar het gasnet niet in stand gehouden wordt vervalt, op termijn, de keuze voor (groen)gas. Ook zien we erop toe dat inwoners niet zonder warmte komen te zitten door de warmtetransitie.

Haalbaar en betaalbaar Belangrijke onderwerpen in de warmtetransitie zijn de haalbaarheid en betaalbaarheid ervan. Daarom hebben wij bij het maken van de Warmtevisie zoveel mogelijk gekeken naar de betaalbaarheid voor Nederland (nationale kosten) en de kosten voor gebouweigenaren en inwoners (eindgebruikerskosten). Ook voor de planning en fasering hebben wij gekeken naar de mogelijkheid om werkzaamheden te combineren zodat verduurzaming plaats kan vinden op momenten dat toch al werkzaamheden uitgevoerd worden.

5

Gemeente Haarlemmermeer: Warmtevisie 2030

Inhoudsopgave Voorwoord .................................................................................................................................................................................... 3

Samenvatting ................................................................................................................................................................................ 4 Verschillende oplossingen .......................................................................................................................................................................... 4 Rol van de gemeente .................................................................................................................................................................................. 5 Haalbaar en betaalbaar ............................................................................................................................................................................... 5

1.

Inleiding: Duurzaam comfortabel wonen, werken en leven ................................................................................................ 8 1.1

Urgente opgave ............................................................................................................................................................................. 8

1.2

Energietransitie ............................................................................................................................................................................. 9

1.3

Warmtetransitie, een uitdagende opgave ................................................................................................................................... 9

1.4

Samen met inwoners en ondernemers ......................................................................................................................................10

1.5

Warmtevisie en wijkplannen ......................................................................................................................................................11

1.6

Totstandkoming van de Warmtevisie.........................................................................................................................................11

1.7

Leeswijzer.....................................................................................................................................................................................11

2.

De Haarlemmermeerse opgave ........................................................................................................................................ 12 2.1

Van landelijk gebied tot stedelijke stadscentra .........................................................................................................................12

2.2

Infrastructuur en warmtebronnen .............................................................................................................................................17

2.3

Warmtetransitie in landelijke context ........................................................................................................................................20

2.4

Warmtetransitie in regionale context ........................................................................................................................................20

3.

De Haarlemmermeerse aanpak ........................................................................................................................................ 21 3.1

Naar een duurzame warmtevoorziening in 2050 ......................................................................................................................22

3.2

De warmtetransitie: een dynamisch proces ..............................................................................................................................23

3.3

Samenwerken met maatschappelijke partners .........................................................................................................................26

3.4

Industrieclusters ..........................................................................................................................................................................27

4.

Routes naar duurzaam en comfortabel wonen en werken ............................................................................................... 28 4.1

Algemene routekaart ..................................................................................................................................................................28

4.2

Warmteoplossingen ....................................................................................................................................................................30

4.3

Specifieke routes en tussenstappen ...........................................................................................................................................31

4.4

Warmtekaart in 2050 ..................................................................................................................................................................32

5.

De warmtetransitie tot 2030 ............................................................................................................................................ 35 5.1

De eerste fase van de warmtetransitie ......................................................................................................................................35

5.2

Ontwikkelingen richting aardgasvrij ...........................................................................................................................................35

5.3

Oproep tot initiatieven ................................................................................................................................................................36

6.

6

Warmtebronnen en energie-infrastructuur ...................................................................................................................... 38 6.1

De capaciteit van het elektriciteitsnet........................................................................................................................................38

6.2

De aanwezigheid van warmtebronnen ......................................................................................................................................39

Gemeente Haarlemmermeer: Warmtevisie 2030

6.3

Wet- en regelgeving rondom warmtenetten.............................................................................................................................43

6.4

Warmtenetten in Haarlemmermeer ..........................................................................................................................................44

7.

Warmtetransitie in de praktijk ......................................................................................................................................... 45 7.1

Faciliteren van individuele maatregelen ....................................................................................................................................45

7.2

Het maken van wijkplannen ........................................................................................................................................................47

7.3

Stimuleren en faciliteren van initiatieven ..................................................................................................................................48

7.4

Informatie en communicatie ......................................................................................................................................................50

7.5

Uitvoeringsagenda.......................................................................................................................................................................50

Verklarende woordenlijst ............................................................................................................................................................ 51

Bijlagen ....................................................................................................................................................................................... 54 Bijlage A. Participatieverslag ........................................................................................................................................................... 55 Bijlage B. Nota van beantwoording ................................................................................................................................................. 63 Bijlage C. Specifieke routes ............................................................................................................................................................. 64 Bijlage D. Detailkaarten ................................................................................................................................................................... 66 Bijlage E. Beknopt communicatie- en participatieplan .................................................................................................................... 70

7

Gemeente Haarlemmermeer: Warmtevisie 2030

1. Inleiding: Duurzaam comfortabel wonen, werken en leven Haarlemmermeer heeft haar bestaansrecht en de welvaart te danken aan de ontwikkelingen van eerdere energietransities. De stoomtrein reed over het oudste stukje spoorlijn van Amsterdam via Halfweg naar Haarlem en maakte trekschuiten minder belangrijk. Andere stoommachines zorgden voor de drooglegging van het toenmalige Haarlemmermeer. Vervolgens maakte aardolie het mogelijk dat de luchtvaart zich kon ontwikkelen tot een internationale vorm van transport. Daardoor werd Schiphol een belangrijke poort naar de rest van de wereld.

De ontdekking van de gasbel in 1959 in Groningen zorgde voor een sterke verbetering van het comfort in huis en een betere luchtkwaliteit. We konden onze huizen er goed en betaalbaar mee verwarmen. Koken op gas was ook een stuk gezonder dan kolenfornuizen en houtfornuizen. Minder roet en betere luchtkwaliteit binnen maakten huizen comfortabeler. Het aardgas zorgde er ook voor dat de glastuinbouw kon opbloeien: bloemen, groenten en fruit konden het hele jaar door worden geteeld. De ontwikkeling van de techniek en het gebruik van deze fossiele brandstoffen leverden ons in Haarlemmermeer veel welvaart op.

1.1

Urgente opgave

Intussen staat de volgende energietransitie voor de deur. Deze is belangrijk vanwege klimaatverandering en het beëindigen van de aardgaswinning in Groningen. In het nationale klimaatakkoord hebben we afgesproken om de CO2-uitstoot fors te verminderen. Met als doel dat de gebouwde omgeving in 2050 CO2-arm is.

De urgentie voor de warmtetransitie is hoog. Tegelijkertijd komt de warmtetransitie nog maar net uit de startblokken en hebben we nog een lange weg te gaan. We zullen daarom eerst moeten leren voordat we kunnen versnellen.

Klimaatakkoord en Gasbesluit In 2015 is door 195 landen afgesproken dat de gemiddelde wereldwijde temperatuurstijging onder 2°C moet blijven, het liefst zelfs onder de 1,5°C. Hiervoor moet de uitstoot van broeikasgassen (gassen die warmte vasthouden op aarde) sterk worden verminderd. In 2018 is door het Kabinet Rutte III een Gasbesluit genomen. Hierin is besloten tot een versnelde afbouw van de aardgaswinning in Groningen tot aan 2050. Vanaf 2050 wordt geen aardgas meer gebruikt voor het verwarmen van onze huizen en andere gebouwen. Directe aanleiding voor het Gasbesluit waren de aardbevingen die optreden als gevolg van de aardgaswinning.

8

Gemeente Haarlemmermeer: Warmtevisie 2030

1.2

Energietransitie

De energietransitie gaat over het opwekken van duurzame elektriciteit, het verduurzamen van de industrie, duurzame mobiliteit en over het klimaatneutraal en zonder (Gronings) aardgas verwarmen van onze huizen en gebouwen. Gemeente Haarlemmermeer werkt met de programmatische aanpak Energietransitie aan de gemaakte afspraken. Hierbij wordt gewerkt vanuit vier ‘programmalijnen’. Het energiegebruik verminderen en klimaatneutraal1 verwarmen zonder aardgas2 noemen we de warmtetransitie. De Rijksoverheid heeft gemeenten de regie gegeven over de warmtetransitie. Wij faciliteren en regisseren deze opgave van het Rijk.

De vier programmalijnen van het programma Energietransitie: betrokkenheid, energiegebruik & fossielvrij, lokale productie & duurzame energie, energie infrastructuur.

1.3

Warmtetransitie, een uitdagende opgave

De warmtetransitie is een uitdagende opgave. De technische oplossing en de financiële haalbaarheid verschillen per situatie. De technische mogelijkheden zijn nog volop in ontwikkeling en er moet aanvullende energie infrastructuur worden aangelegd. Koken op aardgas wordt koken op een inductie kookplaat. Daarnaast is de warmtetransitie een opgave met veel betrokken partijen. Gebouweigenaren, huurders, leveranciers van warmte, lokale overheden en het Rijk spelen allemaal een rol. Wet- en regelgeving is volop in ontwikkeling en bedrijven werken aan nieuwe producten en diensten om aan te bieden. Ook wordt onderzoek gedaan naar de wijze waarop de warmtetransitie gefinancierd kan worden.

Door de warmtetransitie op een slimme manier in te vullen zorgen we niet alleen voor een lagere CO2-uitstoot maar maken we ook onze huizen en gebouwen gezonder en comfortabeler. Door goede ventilatie kunnen tocht en vochtproblemen worden aangepakt en wordt de lucht binnenshuis gezonder. Daarbij blijven huizen in de winter niet alleen warm en behaaglijk maar tijdens warme zomerdagen ook koel en aangenaam.

Door op het juiste moment te kiezen voor geschikte warmtetechnieken kunnen we de kosten voor Nederland en kosten voor inwoners en gebouweigenaren laag houden. Met al deze factoren moet rekening gehouden worden om te komen tot een haalbare en betaalbare warmtetransitie. Hierdoor is sprake van een uitdagende opgave.

Stapsgewijs aan de slag Ondanks de benoemde uitdagingen en ontwikkelingen is het van belang nu te beginnen. Dit geldt ook voor gebieden waar het nu nog niet haalbaar en betaalbaar is om helemaal over te stappen op andere warmtebronnen. Als onderdeel van een stapsgewijze aanpak kan gewerkt worden aan het verbeteren van de gebouwschil en het maken van plannen om op een later moment over te stappen op andere warmtebronnen. Met kleine stappen die nu al wel haalbaar en betaalbaar zijn wordt het in de toekomst makkelijker om van het aardgas af te gaan. Daarbij dragen deze stappen direct bij aan het comfort, een gezond binnenklimaat en een verlaging van de CO2-uitstoot.

9

1

Klimaatneutraal: er worden netto geen broeikasgassen uitgestoten waardoor niet wordt bijgedragen aan klimaatverandering.

2

Aardgasvrij: er wordt geen aardgas meer verbruikt voor het verwarmen van onze gebouwen en de bereiding van warm water.

Gemeente Haarlemmermeer: Warmtevisie 2030

Kosten energietransitie: nationale kosten en eindgebruikerskosten De kosten voor de warmtetransitie zijn op meerdere manieren uit te drukken. Er wordt vaak gesproken over nationale kosten en eindgebruikerskosten. Nationale kosten zijn de totale kosten voor Nederland om de benodigde reductie van CO 2-uitstoot te bewerkstelligen. Het bevat alle kosten en baten van maatregelen die nodig zijn om in een gebied over te stappen op een andere manier van verwarmen. Hierbij wordt geen rekening gehouden met een verdeling van de kosten en baten. Met rekenmodellen wordt voor verschillende technieken (bijvoorbeeld volledig elektrisch, warmtenet en waterstof) berekend hoe hoog de nationale kosten zijn. Eindgebruikerskosten zijn totale kosten voor de bewoner van een huis of gebruiker van een pand. Het bevat alle kosten en baten voor de gebouweigenaar voor het overstappen op een andere manier van verwarmen. De eindgebruikerskosten bestaan uit de investeringskosten (bijvoorbeeld voor isolatie en zonnepanelen) en de maandelijkse energierekening. De eindgebruikerskosten zijn sterk afhankelijk van het type gebouw, de gekozen warmtetechniek, het energiegebruik van de gebruiker en de uiteindelijke offerte van marktpartijen. De laagste nationale kosten en de laagste eindgebruikerskosten worden niet altijd met dezelfde techniek bereikt.

1.4

Samen met inwoners en ondernemers

De warmtetransitie is, van alle onderwerpen in de energietransitie, het onderwerp dat het dichtste bij inwoners en ondernemers van onze gemeente komt. Het is een opgave die wij dan ook samen met onze inwoners en ondernemers willen realiseren. Hierbij vinden wij het belangrijk dat er keuzevrijheid is voor gebouweigenaren, dat er samenhang is in ontwikkelingen en dat gebruik gemaakt wordt van beschikbare, betrouwbare, veilige, duurzame technieken en warmtebronnen.

Omdat we dit samen willen doen vragen we inwoners, gebouweigenaren en ondernemers om mee te denken, zelf stappen te zetten en initiatief te nemen. De gemeente ondersteunt hierbij. Dit doen wij in samenwerking met het Energieloket Haarlemmermeer en op verschillende manieren, bijvoorbeeld met inkoopacties van gebouwisolatie en advisering door energiecoaches.

Samen werken we aan de energietransitie. De foto hierboven is genomen tijdens een informatiemarkt over nieuwe energie in het raadhuis van Haarlemmermeer. Belangstellenden konden zich laten informeren over maatregelen om hun woning energiezuiniger te maken en te verduurzamen.

10

Gemeente Haarlemmermeer: Warmtevisie 2030

Energieloket Haarlemmermeer Het Energieloket Haarlemmermeer is een loket waar inwoners en ondernemers terecht kunnen voor informatie, advies en acties om hun eigen huis of bedrijfsgebouw te verbeteren. Zo worden collectieve inkoopacties georganiseerd, kan het Energieloket adviseren over subsidies en kunnen ze een scan maken van huizen om te zien waar verbeteringen mogelijk zijn. Het Energieloket wordt in opdracht van de gemeente Haarlemmermeer door NMCX Centrum voor Duurzaamheid ingevuld. https://EnergieloketHaarlemmermeer.nl

1.5

Warmtevisie en wijkplannen

In het Klimaatakkoord is afgesproken dat de warmtetransitie wordt opgepakt aan de hand van twee instrumenten: deze gemeentelijke Transitievisie Warmte (Warmtevisie) en Wijkuitvoeringsplannen (Wijkplannen).

Met deze warmtevisie geven wij duidelijkheid over de rollen van de gemeente, gebouweigenaren en ondernemers in de warmtetransitie. Wij geven antwoord op vragen zoals ‘Wat doet de gemeente?’, ‘Wat kan ik zelf doen?’ en ‘Hoe blijft de warmtetransitie betaalbaar?’ Daarnaast gaan we in op onze visie op het toepassen van de verschillende warmtebronnen.

Met onze warmtevisie maken we inzichtelijk met welke techniek(en) en wanneer het beste stappen gezet kunnen worden. In de wijkplannen staan de definitieve plannen en afspraken over stoppen van de aardgaslevering. Deze wijkplannen worden samen met de inwoners van de wijk uitgewerkt en vastgelegd. Uiteindelijk neemt de gemeenteraad hierover het definitieve besluit.

1.6

Totstandkoming van de Warmtevisie

In 2020 zijn door de gemeente kaders en uitgangspunten voor de warmtetransitie vastgesteld in de Kadernota Warmtetransitie (2020.0000491). Vervolgens zijn gesprekken gevoerd met dorps- en wijkraden, maatschappelijke partners en vertegenwoordigers van bedrijven en bedrijventerreinen. Hun inbreng (Bijlage A. Participatieverslag) is gebruikt bij de totstandkoming van de warmtevisie.

De conceptversie van de Warmtevisie (2021.0000902) heeft in de periode 10 mei tot 21 juni ter inzage gelegen. Gedurende zes weken hebben inwoners, bedrijven en andere geïnteresseerden hierop hun zienswijze kunnen geven. De inbreng (Bijlage B. Nota van beantwoording) is gebruikt bij het aanscherpen tot de Warmtevisie Haarlemmermeer 2030. De warmtevisie wordt vervolgens tenminste iedere 5 jaar bijgesteld.

1.7

Leeswijzer

In de warmtevisie gaan we in de op De Haarlemmermeerse opgave (hoofdstuk 2): Waar staan we en wat zijn onze uitdagingen? In hoofdstuk 3, De Haarlemmermeerse aanpak, vertalen we dat naar een strategie hoe de gebouwde omgeving verduurzaamd kan worden. Omdat er niet één oplossing is voor alle gebouwen en buurten, werken we de aanpak verder uit in verschillende routes. Deze worden beschreven in Hoofdstuk 4, Routes naar duurzaam en comfortabel wonen en werken. In hoofdstuk 5, De warmtetransitie tot 2030, geven we aan wat we in de eerste 10 jaar van de warmtetransitie willen bereiken en wat daarvoor nodig is. De technische randvoorwaarden beschrijven we in hoofdstuk 6, Warmtebronnen en energie-infrastructuur. Hoofdstuk 7, Warmtetransitie in de praktijk, beschrijft hoe we de uitvoering van deze visie gaan vormgeven.

11

Gemeente Haarlemmermeer: Warmtevisie 2030

2. De Haarlemmermeerse opgave We willen dat gebouwen in de toekomst op een duurzame manier verwarmd worden, huizen in warme zomers goed gekoeld kunnen worden en dat er sprake is van een gezond binnenklimaat. Wat betekent deze opgave precies? De warmtetransitie is niet alleen een technische opgave. Het gaat ook over betaalbaarheid, verdeling van kosten en baten, sociale effecten en de vraag wie verantwoordelijk is voor gebouwcomfort. Dit alles roept vragen op over welke alternatieven er geschikt zijn, of de investeringen terug te verdienen zijn en welke keuzevrijheid er is. Voordat deze vragen beantwoord kunnen worden, is het goed om te weten wat de huidige situatie is.

2.1

Van landelijk gebied tot stedelijke stadscentra

Haarlemmermeer bestaat uit landelijk gebied, stedelijke stadscentra, industrieclusters (Schiphol, het glastuinbouwgebied en het Noordzeekanaalgebied) en bedrijventerreinen. Elk gebied heeft zijn eigen kenmerken, kansen en uitdagingen bij het realiseren van een duurzame warmtevoorziening.

Panoramafoto van wijk Graan voor Visch in Hoofddorp.

Onze gemeente bestaat uit 31 kernen en 93 CBS-wijken: oude dorpskernen, lintbebouwing, nieuwe en bestaande woonwijken, kantoor- en bedrijventerreinen, industrie- en agrarische gebieden. Het gaat om ongeveer 67 duizend huizen en 21,5 duizend utiliteitsgebouwen. Deze hebben elk een eigen karakter en verschillende kenmerken. Van dorpen met een lange geschiedenis, verborgen ‘buurtschappen’, dijkdorpen aan de Ringvaart tot Vinexwijken en transformatiegebieden. Er is een diversiteit aan huizen, bedrijfspanden en voorzieningen. De gebouwde omgeving is continu in ontwikkeling door groei, transformatie en verdichting. In bijna alle gebouwen wordt nog aardgas verbruikt voor warm water, koken en verwarming. Daarnaast zijn er bedrijfsprocessen die gebruik maken van aardgas. Ook deze zullen in de toekomst over moeten stappen naar duurzame energiebronnen.

12

Gemeente Haarlemmermeer: Warmtevisie 2030

De warmtevraag van gebouwen Een belangrijk startpunt om de opgave in kaart te brengen is de totale warmtevraag. Ongeveer twee derde van het energiegebruik van huizen bestaat uit het gebruik van aardgas voor verwarming en warm water. De warmtevraag is grotendeels afhankelijk van de isolatie van het gebouw. Goede isolatie zorgt er in de winter voor dat kou buiten blijft. En dat koelte in de zomer binnen blijft. Hiervoor wordt jaarlijks ongeveer 78 miljoen m3 aardgas verbruikt.

De gebouwvoorraad in Haarlemmermeer Hoe ouder het huis, hoe slechter deze is geïsoleerd bij de bouw. Dat komt doordat de wetgeving rondom wooncomfort, duurzaamheid en energiegebruik in de loop van de jaren is aangescherpt. Vanaf de jaren 30 was het gebruikelijk dat huizen een spouwmuur kregen. Dit waren goede spouwmuren die nu ook redelijk geïsoleerd kunnen worden. De eerste uitbreidingen na de oorlog werden goedkoop gebouwd en zijn daardoor nu vaak lastiger te isoleren. Deze zijn, samen met huizen van voor 1930, lastig te verduurzamen. In Haarlemmermeer zijn dit vaak huizen in de oude dorpskernen, langs de linten en dijken en de eerste uitleglocaties bij de grotere kernen. Bij elkaar zo’n 20% van de woningvoorraad. Vanaf 1975 werden huizen bij de bouw geïsoleerd. Alleen nog niet goed genoeg om direct over te stappen op andere manieren van verwarmen. De meeste huizen in Haarlemmermeer zijn van na 1975. Huizen tot 1991 hebben vaak nog matige isolatie, geen of slechte ventilatie en bevatten veel kieren rond ramen, deuren en het dak. Hier is nog veel ruimte voor het verbeteren van het huis. Vanaf 1991 (42% van de woningvoorraad) zijn huizen steeds beter geïsoleerd. Deze kunnen vaak met een paar simpele en goedkope stappen nog comfortabeler en energiezuiniger worden gemaakt.