RV Veiligheidsanalyse 2018-2021 en prioriteiten Integraal veiligheidsplan 2023-2026 (2022.0001418)

gemeente Haarlemmermeer

raadsvoorstel

Onderwerp

Portefeuillehouder Steller Collegevergadering

Veiligheidsanalyse 2018-2021 en prioriteiten Integraal veiligheidsplan 2023-2026 Marianne Schuurmans-Wijdeven Ron van Wieringen 12 juli 2022

Raadsvergadering Raadsvoorstelnummer

2022.0001418

1. Voorstel Collegebesluit(en)

Het college besluit de raad voor te stellen om: 1. het college opdracht te geven de volgende prioriteiten uit te werken in een raadsvoorstel Integraal veiligheidsplan 2023-2026: a. Vergroten weerbaarheid jongeren tegen criminaliteit, wapens en drugs; b. Versterken digitale veiligheid; c. Waarborgen zorg en veiligheid van kwetsbare personen; d. Aanpak georganiseerde ondermijnende criminaliteit; e. Tegengaan van polarisatie, radicalisering en extremisme. 2. het raadsvoorstel Integraal Veiligheidsplan 2023-2026 in december 2022 aan te bieden aan de raad, onder het voorbehoud dat er geen nieuwe of verhevigde corona- of vluchtelingencrisis ontstaat. 2. Samenvatting

Nieuw integraal veiligheidsplan vinden wij noodzakelijk Het huidige Integraal Veiligheidsplan (hierna: IVP) loopt aan het eind van dit jaar af. Dit IVP staat bekend als de Kadernota integrale Veiligheid 2018-2022 Haarlemmermeer (2018.0042518). De bepalingen in de Politiewet en de Wet veiligheidsregio's maken dat wij een nieuw IVP voor 2023-2026 noodzakelijk vinden. Wij hebben de raad hierover schriftelijk geïnformeerd op 28 september 2021 (X.2021.0000172). Veiligheidsanalyse vormt de basis vooreen nieuw plan De basis voor de nieuwe prioriteiten en het nieuwe IVP is de Veiligheidsanalyse 2018-2021. Deze beschrijft aan de hand van cijfers, informatie, onderzoeksresultaten en participatie vijf veiligheidsvelden en 22 veiligheidsthema's. Hiermee maken we inzichtelijk hoe het staat met de veiligheid in Haarlemmermeer. De driehoek (overleg van burgemeester, politie, Openbaar Ministerie en Koninklijke Marechaussee) heeft over dit raadsvoorstel een positief advies uitgebracht.

Veiligheidsanalyse 2018-2021 en prioriteiten Integraal veiligheidsplan 2023-2026

pagina 2

Nieuwe prioriteiten die we willen uitwerken Wij stellen de raad voor om ons opdracht te geven de volgende prioriteiten voor 2023-2026 uit te werken in een IVP: a. Vergroten weerbaarheid jongeren tegen criminaliteit, wapens en drugs b. Versterken digitale veiligheid c. Waarborgen zorg en veiligheid van kwetsbare personen d. Aanpak georganiseerde ondermijnende criminaliteit e. Tegengaan van polarisatie, radicalisering en extremisme Hoe uitwerken ? Wij nodigen de raadsleden uit voor een werkbezoek bij het politiebureau in Hoofddorp. Hierbij gaan we onder andere in op de capaciteit van de politie in relatie tot het op te stellen IVP en de rol van handhaving. De uitwerking van de prioriteiten geven we in de tweede helft van dit jaar vorm door verschillende werkateliers rond de prioriteiten te houden. Daarvoor nodigen wij ook de raadsleden uit. In de werkateliers gaan wij onder andere in gesprek over ambities en haalbare doelstellingen per prioriteit. 3. Uitwerking 3.1 Wat willen we bereiken? Wat is de aanleiding, context?

Eenmaal per vier jaar stelt de gemeenteraad een IVP vast. Ons huidige veiligheidsbeleid loopt eind dit jaar af. Voordat de raad het IVP kan vaststellen moet de raad een actueel beeld hebben van de veiligheid in Haarlemmermeer. De Veiligheidsanalyse 2018-2021 geeft dat inzicht. We concretiseren het IVP in jaarlijkse uitvoeringsprogramma's veiligheid. Welk doel wordt nagestreefd?

We willen dat Haarlemmermeer ook de komende jaren een gemeente is waar inwoners, ondernemers en bezoekers veilig zijn en waar men zich veilig voelt. 3.2 Wat gaan we daarvoor doen?

Bij de onderstaande argumenten verwijzen wij waar nodig naar verdere details in de veiligheidsanalyse. De veiligheidsanalyse is als bijlage 1 bij dit raadsvoorstel gevoegd. Wat zijn de argumenten?

Ontwikkelingen in een relatief veilige gemeente vragen om herijking Haarlemmermeer is nog steeds een relatief veilige gemeente, waarin inwoners en ondernemers zich over het algemeen veilig voelen. De ontwikkelingen rond de productie, het vervoer, de verkoop en het gebruik van drugs, alsmede de toename in jeugdcriminaliteit en wapenbezit onder jongeren zijn echter zorgelijk. De overlast door jeugd zal naar verwachting verder toenemen omdat in veel wijken gelijktijdig grote groepen jongeren in een bepaalde leeftijdscategorie komen en er vooralsnog onvoldoende voor hen te doen is in de openbare ruimte. De traditionele geregistreerde criminaliteit neemt in omvang af, maar de online criminaliteit neemt toe. Dit geeft een groter wordende maatschappelijke schade en heeft een grote impact op de slachtoffers. De weerbaarheid en zelfredzaamheid van onze inwoners wordt op de proef gesteld. Ook de zorg en veiligheid voor kwetsbare inwoners staat onder druk. Buiten het zicht van de overheid en van de meeste inwoners en ondernemers speelt de georganiseerde ondermijnende criminaliteit een blijvend grote rol. Dit heeft in toenemende mate een ondermijnend effect op de samenleving. Als hiertegen onvoldoende offensief wordt gevoerd tast de georganiseerde ondermijnende criminaliteit op de langere termijn zelfs onze

Veiligheidsanalyse 2018-2021 en prioriteiten Integraal veiligheidsplan 2023-2026

pagina 3

rechtsstaat aan. De verdergaande polarisering in de samenleving zou in diverse vormen van extremisme tot een aantasting van onze veiligheid kunnen leiden. Veiligheidsgevoelens in eigen buurt blijven stabiel Er is voor ons geen aanleiding opnieuw prioriteit te geven aan 'het verbeteren van het gevoel van veiligheid in eigen buurt'. Het gevoel van veiligheid in eigen buurt lag in 2021 op hetzelfde niveau als in 2019. Van de inwoners voelt 12% zich wel eens onveilig in eigen buurt. Gemiddeld geven de Haarlemmermeerders het rapportcijfer 7,5 voor veiligheid in eigen buurt, net als in 2019. Wij vinden dit een acceptabel niveau, dat we wel willen behouden. We continueren daarom de huidige werkwijze van informatiegestuurd handhaven en leggen een focus waar dat qua leefbaarheid en veiligheid noodzakelijk is. Zie paragraaf 1.4. van bijlage 1. Aanpakken jongerenoverlast en tegengaan jongerencriminaliteit blijft belangrijk We willen de keten zorg en veiligheid, van preventie tot repressie en nazorg voor specifiek onze jeugd versterken. Maar ook willen we blijven investeren in de samenwerking met het onderwijs op het gebied van veiligheid in en om scholen. Met name wapens, drugs en polarisatie zijn belangrijke aandachtspunten. Maar liefst 16% van onze inwoners is tussen de 12 en de 23 jaar. De afgelopen twee jaar heeft de jeugd het onder de coronamaatregelen bijzonder zwaar gehad.

Zichtbaar en merkbaar is de toename van spanningen tussen jongeren en hun omgeving en tussen jongeren onderling. De meldingen van jeugdoverlast zijn in 2020 meer dan verdubbeld. In 2021 zijn de overlastmeldingen nog veel hoger dan in de jaren voor de coronacrisis. De verwachting is dat de overlast door jeugd verder zal gaan toenemen onder andere omdat in veel wijken gelijktijdig grote groepen jongeren in een bepaalde leeftijdscategorie komen. Er is onvoldoende voor hen te doen en er zijn te weinig ontmoetingsplekken voor jongeren in de openbare ruimte. Dit signaal komt ook terug uit de participatie. De leeftijd van jongeren die in de criminaliteit belanden wordt steeds lager en de aard van de delicten wordt steeds ernstiger. Ook zien we dat de onlinewereld van de jeugd en de fysieke wereld steeds meer uit elkaar gaan lopen. De toename van cybercriminaliteit en de gevoeligheid van de jeugd voor de digitale wereld, zowel als slachtoffer als dader, baart ons zorgen. Tevens zien we een overbelasting van de jeugdzorg, waardoor hulpverlening lang op zich laat wachten. Dat is nadelig voor dat deel van de jeugd die juist extra zorg en veiligheid nodig heeft. Zie paragraaf 3.2. van bijlage 1. De traditionele criminaliteit neemt af en de digitale criminaliteit neemt toe We willen de digitale veiligheid versterken.

Er heeft de afgelopen jaren een duidelijke verschuiving plaatsgevonden van de traditionele criminaliteit, naar de criminaliteit in de onlinewereld. Er zitten steeds vaker computer gerelateerde aspecten aan de criminele activiteiten. ICT is dan een crimineel middel. Onze aanpak tegen gedigitaliseerde criminaliteit staat nog in de kinderschoenen en is naar onze mening onvoldoende om de sterke opmars hiervan af te remmen. Ook de online ordeverstoringen en de effecten op de samenleving plaatsen ons voor grote uitdagingen. Er is ook een andere ontwikkeling. Daarbij is ICT zelf het doel én tevens het middel. Dit heeft grote gevolgen voor personen, organisaties of de samenleving in haar geheel. Hiervoor stellen we het Strategisch beleid Informatiebeveiliging gemeente Haarlemmermeer op. Dit beleid richt zich op vijf pijlers. Daarmee bouwen we beleidsmatig belangrijke waarborgen in om onze eigen ICT-huishouding op orde te houden. Cybersecurity in relatie tot vitale infrastructuur is ook een belangrijk argument om lokaal de digitale veiligheid te versterken. Zie paragraaf 5.2.4. van bijlage 1. Ook kwetsbare personen moeten mee kunnen doen en zorg en veiligheid ervaren We willen dat de zorg en veiligheid voor onze kwetsbare inwoners wordt geborgd. In het sociaal domein Haarlemmermeer werken organisaties volgens het principe van vraagsturing.

Uitgangspunt is dat de inwoner zelf een hulpvraag stelt. De inwoner staat centraal en houdt

Veiligheidsanalyse 2018-2021 en prioriteiten Integraal veiligheidsplan 2023-2026

pagina 4

zoveel mogelijk zelfde regie. De meeste inwoners zijn zelfredzaam en daarom werkt het principe van vraagsturing voor hen. Er zijn echter ook inwoners waarvoor de eigen regie onvoldoende werkt. Zonder een goede ondersteuning ontstaan er bij die inwoners problemen op het snijvlak van zorg en veiligheid. Dit is zichtbaar in vele vormen. Ook de effecten van de problematiek zijn divers en veelal casuïstisch. De uiteenlopende problematiek vergt voor die verschillende doelgroepen allemaal hun eigen aanpak. Er zijn veel instellingen en organisaties betrokken bij de aanpak mede omdat op basis van diverse wet- en regelgeving verantwoordelijkheden, bevoegdheden en financieringsvormen elders zijn belegd. Een persoonsgerichte aanpak is een sleutel gebleken waarop we meer willen inzetten. De afgelopen jaren is al veel verbeterd in het versterken van de keten zorg en veiligheid, maar er zijn ook nog voldoende verbetermogelijkheden. Zie paragraaf 1.1.2. van bijlage 1. Georganiseerde ondermijnende criminaliteit tast een veilige samenleving aan We willen de preventieve en repressieve aanpak van de georganiseerde ondermijnende criminaliteit als prioriteit voortzetten. Dit omdat het naar onze mening het bindende element is binnen verschillende sociale veiligheidsproblemen in onze gemeente.

De problematiek van de jeugdcriminaliteit en de gedigitaliseerde criminaliteit hangen sterk samen met de ontwikkeling van de georganiseerde ondermijnende criminaliteit. Kernproblemen hierbij zijn met name de productie en handel in drugs, witwassen van crimineel verkregen vermogen, maar ook diverse vormen van mensenhandel door in georganiseerd verband opererende criminelen. Dit alles met een ondermijnend effect op de samenleving. Landelijk, vanuit het ministerie van Justitie en Veiligheid, wordt op de aanpak van ondermijnende criminaliteit de komende jaren structureel extra geïnvesteerd. Voor het Programma Aanpak Ondermijning Schiphol (PAOS) houdt dit concreet in dat er extra middelen beschikbaar komen om de aanpak van georganiseerde ondermijnende criminaliteit op de luchthaven structureel voort te zetten. Het vereist volgens de minister van Justitie en Veiligheid een lange adem om het tij te keren. Zie paragraaf 5.2.2. van bijlage 1. Tegenstellingen in de samenleving vormen een lastige splijtzwam We vinden het tegengaan van polarisatie, radicalisering en extremisme van groot belang omdat een verbonden inclusieve samenleving een belangrijke basisvoorwaarde is voor veiligheid. De afgelopen jaren lijken de tegenstellingen in de samenleving echter groter te worden. Ook de normen en waarden en de omgangsvormen staan onder druk.

Hierdoor ontstaat er meer polarisatie tussen de verschillende groepen. De afgelopen jaren is op basis van de prioriteit Contraterrorisme Extremisme en Radicalisering (CTER) een goede integrale samenwerking opgebouwd met verschillende interne- en externe partners. Dat netwerk kan nog verder verstevigd worden met vertegenwoordigers van verschillende gemeenschappen, religieuze organisaties en vrijwilligersorganisaties. Hierdoor kunnen we meer zicht krijgen op welke polariserende groepen of individuen er zijn en waar we op moeten investeren. Er is ook een regionale visie opgesteld voor de aanpak van CTER, die we nog lokaal willen implementeren. De hoeveelheid CTER-casuïstiek is weliswaar gering, maar inhoudelijk kan het een grote impact op de samenleving hebben als subjecten niet op tijd onderkend worden. Vanuit CTER-perspectief is het van belang om de ontwikkelingen binnen ons werkgebied in de gaten te houden, bijvoorbeeld het gedachtegoed en de drijfveren van betrokken groeperingen. Zie paragraaf 5.2.1. van bijlage 1. Bijstellen veiligheidsprioriteiten 2018-2022 is nodig De veiligheidsanalyse laat zien dat de veiligheidsprioriteiten van 2018-2022 bijgesteld moeten worden. Enerzijds omdat de ontwikkelingen binnen het veiligheidsdomein daarom vragen en anderzijds omdat de doelstellingen niet meer actueel zijn.

Veiligheidsanalyse 2018-2021 en prioriteiten Integraal veiligheidsplan 2023-2026

pagina 5

Lokale prioriteiten stuiten aan op de landelijke veiligheidsagenda De regioburgemeesters hebben drie thema's bij de minister van Justitie en Veiligheid aangegeven voor de nieuw op te stellen landelijke veiligheidsagenda. Deze zijn in lijn met de door ons voorgestelde lokale concept prioriteiten. Het gaat om: 1) verbonden samenleving, 2) ondermijning en 3) cybercrime/digitale criminaliteit. In de landelijke veiligheidsagenda staan de landelijke beleidsdoelstellingen voor de taakuitvoering van de politie. Lokale prioriteiten in regionaal plan Het is belangrijk dat de raad actuele lokale veiligheidsprioriteiten vaststelt vanwege de regionale samenwerking binnen het veiligheidsdomein. De lokale veiligheidsprioriteiten van de gemeenten in de politie-eenheid Noord-Holland geven namelijk mede vorm en inhoud aan het nieuw op te stellen eenheidsbrede beleidsplan, het integraal meerjarenbeleidsplan veiligheid 2024-2027 (IMV). Het proces voor het op te stellen nieuwe IMV start in 2023. Wat zijn de kanttekeningen en risico's?

Prioriteren èn beheren is beiden noodzakelijk Prioriteren houdt in dat we de preventieve- en repressieve aanpak op een aantal veiligheidsthema's gaan intensiveren door daar onze bestaande capaciteit op in te zetten. Gelijktijdig zijn er andere thema's die een meer beheersmatige aandacht behoeven. We noemen hierbij de aanpak van de High Impact Crimes (woninginbraken, overvallen, straatroof en geweld), maar ook de verkeerscontroles op snelheid en alcohol door de politie. Zowel intensiveren als beheren kost personele capaciteit. In de dagelijkse uitvoering kiezen we samen met onze partners welke taken prevaleren. Politiecapaciteit staat onder druk De politiecapaciteit die beschikbaar is voor de uitvoering van de taken blijft ook de komende jaren onder druk staan. De eenheidsleiding politie Noord-Holland heeft hiervoor een beleid vastgesteld. De driehoek monitort de effecten van de keuzes die de politie voor haar inzet maakt. Vanuit het ministerie van Justitie en Veiligheid zijn maatregelen aangekondigd om de politiecapaciteit voor het stelsel bewaken en beveiligen niet meer uit de eenheden te halen, maar om daarvoor een aparte taakorganisatie op te richten. In het IMV staat de verdeling van de regionale politiesterkte, waaronder de beschikbare wijkagenten. Over de verdeling van de beschikbare politie capaciteit voor basisteam Haarlemmermeer zijn wij in regionaal verband in debat.

We moeten ook de wettelijke taken rond fysieke veiligheid uitvoeren Veiligheid in Haarlemmermeer is niet beperkt tot bovenstaande prioriteiten en beheersmatige taken rond sociale veiligheid. Er zijn ook wettelijk verplichte taken die wij moeten en blijven uitvoeren. Het gaat hierbij vooral over de samenwerking op het gebied van fysieke veiligheid met de Veiligheidsregio Kennemerland (VRK). Hier staan de crisisbeheersing, de rampenbestrijding en de organisatie van brandveiligheid centraal. Van coronacrisis naar vluchtelingencrisis De coronacrisis heeft twee jaar lang extra beslag gelegd op de personele capaciteit en de werkdruk binnen onze organisatie en onze zorg- en veiligheidspartners. Helaas volgt de vluchteiingencrisis de coronacrisis op. De vluchtelingencrisis legt op dit moment een groot beslag op de personele capaciteit binnen het veiligheidsdomein. Ook is onbekend hoe de coronacrisis zich in het komend najaar en winter zal ontwikkelen. Wij willen samen met de raad bekijken hoe we de juiste verwachtingen en vraag aan onze organisatie kunnen afspreken. We willen de beschikbare personele capaciteit binnen het veiligheidsdomein inzetten op de belangrijke- en prioritaire zaken. Daarmee willen we voorkomen dat de uitvoering van het

Veiligheidsanalyse 2018-2021 en prioriteiten Integraal veiligheidsplan 2023-2026

pagina 6

veiligheidsbeleid gaat vastlopen. Tevens zou een nieuwe of verhevigde crisis er voor kunnen zorgen dat de uitwerking van de prioriteiten in het vierde kwartaal van 2022 vertraging oploopt. Daarom is het gewenst hier een voorbehoud te maken. 3.3 Wat mag het kosten?

De kosten voor de uitvoering van dit voorstel worden geraamd op € 16,1 miljoen. Dit bedrag is als volgt gespecificeerd: € 1,8 miljoen voor personele kosten. De kosten worden gedekt uit het in de programmabegroting beschikbare budget van beleidsdoel A: Een veilige woon- en leefomgeving voor inwoners, ondernemers en bezoekers in de gemeente Haarlemmermeer van het programma Veiligheid, taakveld 1.2 Openbare orde en veiligheid; € 14,3 miljoen voor de dekking van de kosten die voortvloeien uit de deelname aan de gemeenschappelijke regeling Veiligheidsregio Kennemerland (VRK). De kosten worden gedekt uit het in de programmabegroting beschikbare budget van beleidsdoel B: Het verzekeren van de doelmatige en slagvaardige hulpverlening op het gebied van brandweerzorg, crisisbeheersing en geneeskundige hulpverlening van het programma Veiligheid, taakveld 1.1 Crisisbeheersing en brandweer. Wat zijn de financiële risico's?

De verdere stijging van de kosten die de VRK maakt vanwege de uitoefening van de aan haar opgedragen taken is een financieel risico. De raad kan jaarlijks haar zienswijze uitbrengen over de concept-programmabegroting van de VRK. Daartoe stellen wij jaarlijks een raadsvoorstel op. 3.4 Wie is daarvoor verantwoordelijk?

De raad is verantwoordelijk voor het vaststellen van het strategisch veiligheidsbeleid. De raad stelt daarom de veiligheidsprioriteiten en het vierjaarlijkse IVF vast. Ons college is verantwoordelijk voor de vaststelling en uitvoering van de op het IVP gebaseerde jaarlijkse uitvoeringsprogramma's. Binnen ons college is de burgemeester eerste aanspreekpunt. 3.5 Welke overige relevante informatie is beschikbaar?

Participatie en communicatie Het bevolkingsonderzoek 'Veiligheidsmonitor 2021' geeft een representatief beeld hoe onze inwoners en ondernemers aankijken tegen de veiligheid in onze gemeente. Participatie hebben we online uitgevoerd. We hebben het Digipanel, de dorps- en wijkraden, het jongerenpanel/ de jongerengemeenteraad en de ondernemers die deelnemen aan de Keurmerk Veilig Ondernemen trajecten en het Haarlemmermeers Ondernemersplatform geïnformeerd en geraadpleegd. De resultaten daarvan hebben we verwerkt in de veiligheidsanalyse. Tevens hebben we van 16 inwoners veiligheidsportretten laten opstellen. Daarmee hebben we een gezicht willen geven aan wat onze inwoners en ondernemers qua veiligheid bezig houdt. De veiligheidsportretten zijn als bijlage 2. bij dit voorstel opgenomen. Ook is de publicatie afzonderlijk in drukvorm voor de raadsleden beschikbaar. Met de raad hebben wij op 25 mei jl. een informatieve bijeenkomst gehouden over veiligheid in Haarlemmermeer. Met de dorps- en wijkraden zijn wij op 8 juni jl. daarover in gesprek gegaan. Nadat de raad een besluit heeft genomen, houden wij een persgesprek. In de Informeer, in de column van de burgemeester en op onze social media geven wij aan het raadsbesluit aandacht. Wij verzorgen tevens een artikel in de nieuwsbrief voor de dorps- en wijkraden.

Ook publiceren wij het raadsvoorstel en de bijlagen op www.officielebekendmakingen.nl. Juridisch kader

Veiligheidsanalyse 2018-2021 en prioriteiten Integraal veiligheidsplan 2023-2026

pagina 7

In de Politiewet (artikel 38b, lid 1) is bepaald dat de gemeenteraad ten minste eenmaal in de vier jaar de doelen vaststelt die de gemeente op het terrein van de veiligheid nastreeft door de handhaving van de openbare orde en de hulpverlening door de politie. Daarnaast bepaalt de Politiewet (artikel 39) dat de burgemeesters van de gemeenten in de regionale eenheid en de hoofdofficier van justitie ten minste eenmaal in de vier jaar het beleidsplan voor de regionale eenheid vaststellen. Voorafgaand aan de vaststelling hoort de burgemeester daarover de gemeenteraad (zienswijzeprocedure). Het regionaal beleidsplan is, naast de gemeentelijke integrale veiligheidsplannen, binnen de eenheid opgebouwd vanuit de OM-speerpunten en de landelijke veiligheidsagenda. In de Wet veiligheidsregio's (artikel 14) is bepaald dat het bestuur van de veiligheidsregio ten minste eenmaal per vier jaar een beleidsplan vaststelt over de taken van de veiligheidsregio. Dat beleidsplan is mede gebaseerd op een regionaal risicoprofiel. De Wet veiligheidsregio's (artikel 15, lid 3) schrijft voor dat het risicoprofiel wordt vastgesteld nadat de raden van de deelnemende gemeenten hun zienswijze hebben kunnen geven. De Wet Open overheid (artikel 3.3) verplicht een actieve openbaarmaking van het raadsvoorstel en de bijlagen. 3.6 Wanneer en hoe zal de raad/het college over de voortgang worden geïnformeerd?

Nadat de raad een besluit heeft genomen en ons daartoe opdracht heeft gegeven werken wij de prioriteiten nader uit in het raadsvoorstel IVP 2023-2026. Het raadsvoorstel IVP 2023-2026 leggen wij eind 2022 aan de raad ter besluitvorming voor. Het vastgestelde IVP concretiseren wij vervolgens jaarlijks met een uitvoeringsprogramma veiligheid. In de uitvoeringsprogramma's veiligheid geven wij aan wat we dat jaar gaan doen en rapporteren we de raad over de uitvoering van de veiligheidsprioriteiten in het daaraan voorafgaande jaar. Het uitvoeringsprogramma veiligheid 2023 sturen wij in het eerste kwartaal van 2023 ter informatie toe aan de raad. 4. Ondertekening

Burgemeester e

rs van de gemeente Haarlemmermeer, de burgemeester,

(JciSltlU' llMarianne^chtmrmans-Wijdeven Bijlage(n): 1. Veiligheidsanalyse 2018-2021 2. Veiligheidsportretten

C 6i Tdrissi

Integrale Veiligheidsanalyse 2018 t/m 2021 Rapportage t.b.v. prioritering voor Integraal Veiligheidsplan (IVP) 2023-2026 gemeente Haarlemmermeer

Integrale Veiligheidsanalyse 2018-2021 gemeente Haarlemmermeer

Inhoudsopgave

Pagina 1

Inleiding

Pagina 2

Samenvatting

Pagina 3

1. Veiligheidsveld 1: Veilige woon- en leefomgeving 1.1. Thema sociale kwaliteit (veiligheidsproblematiek en aanpak) 1.2. Thema fysieke kwaliteit (veiligheidsproblematiek en aanpak) 1.3. Thema subjectieve veiligheid (veiligheidsproblematiek en aanpak) 1.4. Thema objectieve veiligheid (veiligheidsproblematiek en aanpak) 1.5. Resultaten participatie inwoners en ondernemers 1.6. Overall: mogelijke prioriteiten veiligheidsveld 1

Pagina 5

2. Veiligheidsveld 2: Bedrijvigheid en veiligheid 2.1. Veiligheidsproblematiek: cijfermatig beeld 2.2. Veiligheidsproblematiek: hoofdlijn, aandachtspunten 2.3. Aanpak: accenten en aandachtspunten 2.4. Resultaten participatie inwoners en ondernemers 2.5. Overall: mogelijke prioriteiten veiligheidsveld 2

Pagina 21

3. Veiligheidsveld 3: Jeugd en veiligheid 3.1. Veiligheidsproblematiek: cijfermatig beeld 3.2. Veiligheidsproblematiek: hoofdlijn, aandachtspunten 3.3 Aanpak: accenten en aandachtspunten 3.4. Resultaten participatie inwoners en ondernemers 3.5. Overall: mogelijke prioriteiten veiligheidsveld 3

Pagina 28

4. Veiligheidsveld 4: Fysieke veiligheid 4.1. Veiligheidsproblematiek: cijfermatig beeld 4.2. Veiligheidsproblematiek: hoofdlijn, aandachtspunten 4.3. Aanpak: accenten en aandachtspunten 4.4. Resultaten participatie inwoners en ondernemers 4.5. Overall: mogelijke prioriteiten veiligheidsveld 4

Pagina 35

5. Veiligheidsveld 5: Integriteit en veiligheid 5.1. Veiligheidsproblematiek: cijfermatig beeld 5.2. Veiligheidsproblematiek: hoofdlijn, aandachtspunten 5.3. Aanpak: accenten en aandachtspunten 5.4. Resultaten participatie inwoners en ondernemers 5.5. Overall: mogelijke prioriteiten veiligheidsveld 5

Pagina 42

6. Prioriteiten en overige strategische thema’s voor het nieuwe Integraal Veiligheidsplan 2023-2026

Pagina 53

1

Integrale Veiligheidsanalyse 2018-2021 gemeente Haarlemmermeer

Inleiding Voor u ligt de veiligheidsanalyse 2018-2021 van de gemeente Haarlemmermeer. Deze is gemaakt in samenwerking met de politie, de Koninklijke Marechaussee (KMar), het Openbaar Ministerie (OM), de Veiligheidsregio Kennemerland (VRK) en een aantal andere zorg- en veiligheidspartners. Met deze veiligheidsanalyse leggen we de basis voor het raadsvoorstel ‘veiligheidsanalyse 2018-2022 en prioriteiten integraal veiligheidsplan 2023-2026'. De nieuwe raad van Haarlemmermeer stelt die medio 2022 vast. De nieuwe prioriteiten werken we daarna samen met onze partners op hoofdlijnen uit in een nieuw Integraal Veiligheidsplan 2023-2026 (IVP). De raad neemt daarover in Q4 2022 een besluit. Het IVP concretiseren we daarna in jaarlijkse uitvoeringsprogramma’s veiligheid waarover we de raad in Q 1 informeren. Doel van deze analyse Het doel van deze veiligheidsanalyse is inzichtelijk maken hoe het gesteld is met de objectieve- en subjectieve veiligheid in Haarlemmermeer, zodat op basis daarvan een onderbouwd raadsbesluit genomen kan worden over de veiligheidsprioriteiten voor de nieuwe raadsperiode.

Basismateriaal analyse Deze analyse is gebaseerd op de: • Geregistreerde criminaliteit 2018-2021 van politie en KMar en duiding daarvan (objectieve veiligheid) • Cijfermateriaal 2018-2021 van de VRK/Brandweer en duiding daarvan • Vergelijkende analyse van de CBS-onderzoeken Veiligheidsmonitor 2019 en Veiligheidsmonitor 2021 (subjectieve veiligheid) • Gemeentelijke data over 2018-2021 uit ons Meldingssysteem Openbare Ruimte (MOB) en duiding daarvan (leefbaarheid) • Gesprekken met professionals uit het veiligheidsdomein en het zorgdomein • Online participatie (Digipanel, dorps- en wijkraden, ondernemers via KVO-traject & HOP, jongerenpanel en jeugdgemeenteraad) • Informatieve raadsbijeenkomst van 25 mei 2022 • Gesprek met de dorps- en wijkraden tijdens de halfjaarlijkse bijeenkomst met het college van 8 juni 2022 Methode kernbeleid Veiligheid VNG Voor de opbouw van de veiligheidsanalyse is gebruik gemaakt van de VNG-methode Kernbeleid Veiligheid. Het Kernbeleid Veiligheid onderscheidt in totaal vijf veiligheidsvelden, die met elkaar het integrale veiligheidsterrein van gemeenten vormen. Het gaat om 1. Veilige woon- en leefomgeving, 2. Bedrijvigheid en veiligheid, 3. Jeugd en veiligheid, 4. Fysieke veiligheid en 5. Integriteit en veiligheid. Per veiligheidsveld zijn verschillende veiligheidsthema’s in de methode opgenomen.

Kortheidshalve verwijzen wij naar https://vng.nl/artikelen/kernbeleid-veiligheid-2021 Leeswijzer In hoofdstuk 1 tot en met 5 worden binnen de vijf veiligheidsvelden in totaal 22 veiligheidsthema’s uitgewerkt. Aangegeven zijn: • de kenmerken van het veiligheidsbeeld op basis van beschikbare cijfers; dit betreft hoofdzakelijk politiecijfers en resultaten van de periodieke veiligheids- en leefbaarheidsmonitor (bewonersenquête); • hoofdlijnen en aandachtspunten in het veiligheids- en risicobeeld, op basis van zowel de cijfermatige analyse als kwalitatieve verdieping/oordelen van professionals/experts; • accenten en aandachtspunten in de ‘lopende’ aanpak; • resultaten van consultaties van bewoners en ondernemers over veiligheid en veiligheidsbeleving; • mogelijke prioriteiten voor het nieuwe IVP op basis van a t/m d. In hoofdstuk 6 hebben wij de overall-conclusie getrokken. Hierin geven wij aan welke prioriteiten op welke gronden zijn aan te bevelen voor het nieuwe IVP. Ook geven wij aan welke overige veiligheidsthema’s noodzakelijkerwijs ook in het IVP moeten worden opgenomen, bijvoorbeeld vanwege de uitvoering van wettelijke taken.

2

Integrale Veiligheidsanalyse 2018-2021 gemeente Haarlemmermeer

Samenvatting Over alle 22 veiligheidsthema's is over de periode 2018-2021 kwantitatieve- en kwalitatieve informatie verzameld en geanalyseerd. Deze informatie geeft een beeld van de geregistreerde criminaliteit (objectieve veiligheid) en veiligheidsgevoelens (subjectieve veiligheid) in Haarlemmermeer. Het gaat hier niet om een wetenschappelijk onderzoek, maar om een op de uitvoeringspraktijk gerichte analyse door alle betrokken professionals ten behoeve van bestuurlijke besluitvorming. In deze samenvatting schetsen wij in het kort het algemene beeld. Voor een meer gedetailleerd beeld verwijzen wij naar onderstaande veiligheidsthema's en de bijlagen bij deze veiligheidsanalyse. De geregistreerde criminaliteit (objectieve veiligheid) De geregistreerde criminaliteit bestaat enerzijds uit aangiften en meldingen en anderzijds uit registraties uit eigen opsporing van de politie en de KMar. De veiligheidsanalyse laat zien dat de geregistreerde criminaliteit in omvang afneemt. Uit de slachtoffercijfers van de Veiligheidsmonitor blijkt dat de respondenten aangeven in 2021 minder vaak slachtoffer van een misdrijf te zijn geweest dan in 2019. Het persoonlijk slachtofferschap van misdrijven cybercrime neemt juist toe ten opzichte van voorgaande metingen. Opvallend is in de cijfers is het jaar 2020.

Het jaar waarin Nederland voor het grootste deel op slot zat en vliegtuigen aan de grond bleven geeft een trendbreuk in de cijfers. Gesproken zou kunnen worden van een tweedeling. Een periode vóór en een periode ná het ontstaan van de coronacrisis. Bij een aantal delicten zijn in 2020 sterke dalingen te zien terwijl andere delicten dan juist sterk zijn toegenomen. De cijfers over 2021 wijken ook nog af van 2018 en 2019. De impact van de coronacrisis op de geregistreerde criminaliteit is opvallend. Door veel thuiswerken, het sluiten van de winkels en horeca en de cultuursector, het stilvallen van het reizen en afname van vervoersstromen is er een andere dynamiek in de samenleving ontstaan. Deze heeft zowel positieve als negatieve kanten. Bijvoorbeeld een sterke afname van het aantal woninginbraken en diefstallen, maar ook een sterke toename van (buren)ruzies. Opvallend is verder dat vanaf 2020 veel meer Meld Misdaad Anoniem meldingen en verdachte situaties en zijn gemeld bij de politie dan de jaren daarvoor. Dit onderstreept een hogere sociale controle in de woongebieden en zegt ook iets over de betrokkenheid van inwoners bij de veiligheid van hun omgeving. Op Schiphol heeft de KMar vanaf 2020 veel minder te maken gehad met diefstallen, zakkenrollerij en andere vormen van criminaliteit.

Door de teruggelopen activiteiten op de luchthaven is vanaf 2020 ook het aantal meldingen over extremistische subjecten afgenomen en werden de laatste twee jaar minder drugskoeriers aangehouden. Ook op de bedrijventerreinen is vanaf 2020 veel minder gestolen. Veiligheidsgevoelens (subjectieve veiligheid) In 2021 hebben we een representatieve steekproef over veiligheidsgevoelens en de waardering voor leefbaarheid onder onze inwoners laten uitvoeren door het CBS/I&O Research. Dit bevolkingsonderzoek is de Veiligheidsmonitor 2021. Het is de 1-meting ten opzichte van de 0-meting die we in 2019 hebben laten uitvoeren. In de veiligheidsmonitor geven inwoners antwoord op vragen over het gevoel van veiligheid in eigen buurt, over de sociale cohesie en de leefbaarheid in hun buurt. Ook maakt de veiligheidsanalyse duidelijk in welke mate men slachtoffer is geworden van bepaalde vromen van criminaliteit. Het gevoel van veiligheid in eigen buurt is stabiel gebleven terwijl de geregistreerde criminaliteit af is genomen. Het gemiddelde rapportcijfer voor de veiligheid in de woonbuurt dat de inwoners in 2021 geven is ten opzichte van 2019 gelijk gebleven (en ligt iets hoger dan in 2017). De onveiligheidsgevoelens in het algemeen van de inwoners zijn in 2021 iets toegenomen ten opzichte van 2019. Het rapportcijfer voor sociale cohesie laat een kleine stijging zien.

Het gemiddelde rapportcijfer voor leefbaarheid in de buurt is iets gedaald. Leefbaarheid Naast het rapportcijfer voor de leefbaarheid in de veiligheidsmonitor geven de meldingen openbare ruimte door onze inwoners en ondernemers een indicatie wat er daadwerkelijk speelt in de openbare ruimte. Ook hier is duidelijk zichtbaar dat in 2020 het aantal meldingen waarop wij onze handhavers hebben moeten inzetten meer dan verdubbeld is. Met name op het gebied van overlast door afval (illegale stort, zwerfvuil en afval bij brengparkjes) en overlast door parkeren is het aantal meldingen explosief gestegen. Ook hier is het effect van het thuiswerken door de coronamaatregelen duidelijk zichtbaar in de cijfers. De meldingen overlast door jeugd zijn eveneens in 2020 meer dan verdubbeld en ook in 2021 nog veel hoger dan de jaren daarvoor. Het directe effect van het sluiten van de scholen en sportfaciliteiten laat zich hier zien. De incidenten overlast door personen met verward gedrag blijven stijgen zowel op als buiten Schiphol.

3

Integrale Veiligheidsanalyse 2018-2021 gemeente Haarlemmermeer

Participatie inwoners en ondernemers De online participatie laat zien dat inwoners en ondernemers zich zorgen maken over zeer veel uiteenlopende aspecten van veiligheid en leefbaarheid. Dat kan gaan om persoonlijke gezondheid door vervuilde lucht tot angst voor straatroof en overvallen, steekpartijen en woninginbraken in de buurt of de oorlog in Oekraïne. Vaak wordt gewezen op het tekort schieten van adequaat toezicht door de gemeentelijke handhavers. Ook de wijkagenten worden steeds meer gemist. Vaak wordt gewezen op te hard rijden, parkeerproblemen en andere verkeersveiligheidsonderwerpen die in de buurt aangepakt moeten worden. Ook de jeugdproblematiek, het gebruik van drugs en het hebben van wapens is waarop wordt gewezen. Ook blijken inwoners zelf veel inzet te vertonen om hun woon- en leefomgeving veilig en leefbaar te houden. Met name de sociale kant van mensen komt dan in beeld, zoals elkaar helpen maar ook anderen aanspreken. Duidelijk is dat inwoners vinden dat veiligheid een gedeelde zorg is en dat de verantwoordelijkheid daarvoor niet bij de inwoners gelegd mag worden. De verdiepende veiligheidsportretten kleuren dit verder in met verschillende verhalen waarin inwoners en ondernemers aangeven dat Haarlemmermeer een fijne veilige gemeente is en dat de schaal van de buurt zorgt voor de beste aangrijpingspunten om dat zo te houden.

Terugblik veiligheidsprioriteiten 2018-2022 De verschillende deelconclusies in deze veiligheidsanalyse laten ook zien dat de veiligheidsprioriteiten van 2018-2022 bijgesteld moeten worden. Enerzijds omdat de ontwikkelingen binnen het veiligheidsdomein daarom vragen en anderzijds omdat de doelstellingen bij deze prioriteiten achterhaald zijn. In bijlage 2. kijken we terug op de streefwaarden en metingen van de huidige veiligheidsprioriteiten. Dit zijn: ‘verbeteren veiligheidsgevoel in eigen buurt’ versterken van de keten zorg en veiligheid, ‘aanpak ondermijning/ georganiseerde criminaliteit’ en ‘integraal samenwerken aan contraterrorisme extremisme en radicalisering’. Sinds 2021 hebben we daaraan toegevoegd: ‘aanpak cybercrime’ en ‘handhaven coronamaatregelen’. Algemene conclusie Veiligheidsmonitor Haarlemmermeer is nog steeds een relatief veilige gemeente, waarin inwoners en ondernemers zich over het algemeen veilig voelen. De ontwikkelingen rond de productie, het vervoer, de verkoop en het gebruik van drugs, alsmede de toename in jeugdcriminaliteit en wapenbezit onder jongeren zijn echter zorgelijk. De overlast door jeugd zal naar verwachting verder toenemen omdat in veel wijken gelijktijdig grote groepen jongeren in een bepaalde leeftijdscategorie komen en er vooralsnog onvoldoende voor hen te doen is in de openbare ruimte.

De traditionele geregistreerde criminaliteit neemt in omvang af, maar de online criminaliteit neemt toe. Dit geeft een groter wordende maatschappelijke schade en heeft een grote impact op de slachtoffers. De weerbaarheid en zelfredzaamheid van onze inwoners wordt op de proef gesteld. Ook de zorg en veiligheid voor kwetsbare inwoners staat onder druk. Buiten het zicht van de overheid en van de meeste inwoners en ondernemers speelt de georganiseerde ondermijnende criminaliteit een blijvend grote rol. Dit heeft in toenemende mate een ondermijnend effect op de samenleving. Als hiertegen onvoldoende offensief wordt gevoerd tast de georganiseerde ondermijnende criminaliteit op de langere termijn zelfs onze rechtsstaat aan. De verdergaande polarisering in de samenleving zou in diverse vormen van extremisme tot een aantasting van onze veiligheid kunnen leiden. Nieuwe prioriteiten 2023-2026 Op basis van de veiligheidsanalyse 2018-2021 willen we de raad verzoeken om ons opdracht te geven de volgende prioriteiten uit te werken in een raadsvoorstel IVP 2023-2026: a. Vergroten weerbaarheid jongeren tegen criminaliteit, wapens en drugs b. Versterken digitale veiligheid c. Waarborgen zorg en veiligheid van kwetsbare personen d. Aanpak georganiseerde ondermijnende criminaliteit e. Tegengaan van polarisatie, radicalisering en extremisme. In Hoofdstuk 6 worden dit voorstel nader onderbouwd.

4

Integrale Veiligheidsanalyse 2018-2021 gemeente Haarlemmermeer

1.

Veiligheidsveld 1: Veilige woon- en leefomgeving

In dit veiligheidsveld staan de veiligheid en leefbaarheid in de ‘alledaagse woon- en leefomgeving’, in de wijk, de buurt en de straat centraal. Hoofdthema’s zijn sociale kwaliteit, fysieke kwaliteit, objectieve veiligheid en subjectieve veiligheid: • De sociale kwaliteit van een buurt, wijk, kern wordt sterk beïnvloed door ‘intermenselijke relaties’. Belangrijke ‘positieve’ aspecten zijn betrokkenheid van bewoners bij de buurt, de kwaliteit van sociale netwerken, informele sociale controle, samenredzaamheid, e.d. De sociale kwaliteit kan onder druk komen te staan door verschijnselen als woonoverlast, burengerucht, overlast ‘verwarde personen’, multiprobleemgezinnen/-huishoudens, overlast door illegale bewoning, intimiderende buurtbewoners (zgn. ‘onaantastbaren’), drank- en drugsoverlast, prostitutie. Begrippen verwant aan ‘sociale kwaliteit’ zijn bijv. ‘veerkracht’ en ‘vitaliteit’ van de buurt. • De fysieke kwaliteit van een buurt, wijk, kern heeft betrekking op fysieke kenmerken van de woonomgeving: in het bijzonder de inrichting, het onderhoud en beheer van de openbare ruimte. Het gaat bij dit thema om de vraag: hoe staat de openbare ruimte erbij? Hoe prettig is het wonen in de buurt gegeven die fysieke kwaliteit? Aspecten zijn onderhoud van groen, aanpak zwerfvuil, verlichting van achterpaden e.d.

Inbreuk op de fysieke kwaliteit zijn onder meer vernielingen, graffiti, zwerfvuil en andere tekenen van verloedering. • Bij objectieve veiligheid gaat het om verschillende vormen van vermogens- en geweldscriminaliteit die zich in de alledaagse woon- en leefomgeving van bewoners kunnen voordoen. Het betreft zowel ‘veel voorkomende’ als ‘high impact’criminaliteit. Vermogenscriminaliteit: o.m. woninginbraak, kelderboxinbraak, auto-inbraak, fietsendiefstal, diefstal motorvoertuigen, zakkenrollerij en straatroof. Geweldscriminaliteit: o.m. bedreiging, mishandeling, openlijke geweldpleging, huiselijk geweld. Bij vermogenscriminaliteit is aandacht voor het eventuele georganiseerde karakter (bendes, banditisme) van belang. • Subjectieve veiligheid is het ‘veiligheidsgevoel’ van bewoners in hun eigen woonbuurt: hoe vaak voelt men zich onveilig, welk rapportcijfer geeft men de veiligheid van de buurt? Het gaat hier om het ‘generieke’ veiligheidsgevoel, dus niet gekoppeld aan bijvoorbeeld het uitgaansgebied of een andere locatie binnen de gemeente.

In dit veiligheidsveld staan de veiligheid en leefbaarheid in de ‘alledaagse woon- en leefomgeving’, in de wijk, de buurt en de straat centraal. Hoofdthema’s zijn sociale kwaliteit, fysieke kwaliteit, objectieve veiligheid en subjectieve veiligheid.

1.1. Thema sociale kwaliteit De sociale kwaliteit van een buurt, wijk, kern wordt sterk beïnvloed door ‘intermenselijke relaties’. Belangrijke ‘positieve’ aspecten zijn betrokkenheid van bewoners bij de buurt, de kwaliteit van sociale netwerken, informele sociale controle, samenredzaamheid, e.d. De sociale kwaliteit kan onder druk komen te staan door verschijnselen als woonoverlast, burengerucht, overlast ‘verwarde personen’, multiprobleemgezinnen/huishoudens, overlast door illegale bewoning, intimiderende buurtbewoners (zgn. ‘onaantastbaren’), drank- en drugsoverlast, prostitutie. Begrippen verwant aan ‘sociale kwaliteit’ zijn bijv. ‘veerkracht’ en ‘vitaliteit’ van de buurt.

1.1.1. Veiligheidsproblematiek: cijfermatig beeld Indicatoren

Bron

2018

2019

2020

2021

Incidenten openbare dronkenschap (F010) #) Incidenten overlast i.v.m. alcohol/drugs (E38)

Politie Politie

35 163

23 180

31 186

26 213

Incidenten drugshandel (F42, F43) Incidenten openbare schennis der eerbaarheid (F520) Incidenten geluidhinder (geen horeca of evenementen (M22) Incidenten burenruzie (E12) Incidenten huiselijke twist (zonder vervolg) (E13) Incidenten ruzie in de openbare ruimte Ruzie twist (zonder vervolg) (E16)

Politie Politie

13 42

21 16

25 20

16 19

Politie

820

695

1.426

1.386

Politie Politie

260 141

242 131

355 154

418 141

Politie

1.261

1.192

1.572

1.617

Incidenten meldingen overlast jeugd (E35) Meldingen overlast jeugd (via straatcoaches) Incidenten overlast personen met verward gedrag (E33) Incidenten overlast zwervers (E41) Incidenten verdachte situatie (J12)

Politie Gemeente Politie

586 891 477

617 1.040 494

1.653 2.184 623

1.341 1.543 757

Politie Politie

92 1.778

82 1.683

105 2.248

105 2.178

5

Integrale Veiligheidsanalyse 2018-2021 gemeente Haarlemmermeer

Incidenten huiselijke twist (zonder vervolg) (E13) Opgelegde huisverboden Overlast dak/thuislozen Schiphol (meldingen) Incidenten overlast personen met verward gedrag Schiphol (meldingen) Overlast van door dronkenschap Schiphol (meldingen) Overlast van door drugs/medicijnen Schiphol (meldingen) Aantal gebiedsontzeggingen Schiphol Sociale cohesie (schaalscore 0-10) Gemiddeld rapportcijfer leefbaarheid woonbuurt % ervaart zelf veel overlast van een of meer vormen van verkeersoverlast % ervaart zelf veel overlast van te hard rijden % ervaart zelf veel overlast van

Politie Khonraad KMar KMar KMar

141 14 721

131 19 665

154 18 634

141 10 798

207

192

211

294

224

203

163

194

15 34 6,3 *)

7 55 6,5

6 58 -

4 45 6,6

-

7,7

KMar KMar VM VM

7,5 *)

7,8

VM 35% *)

VM

19 *)

17%

15% *)

16%

parkeerproblemen % ervaart zelf veel overlast van een of meer vormen van sociale overlast

30 %

33%

VM -

18%

-

18%

VM 12%

11%

11%

#) Bij incidenten gaat het om alle geregistreerde strafbare feiten ook die zonder aangifte en of slachtoffer en of verdachte. VM= Veiligheidsmonitor Haarlemmermeer, bevolkingsonderzoek CBS 1 x 2 jaar. *) = Meting 2017 Toelichting tabel 1.1.1. • Afgelopen jaren is een stijgend beeld te zien in de cijfers op gebied van overlast in de openbare ruimte. De toename heeft betrekking op ruzie in de openbare ruimte, burenruzies, geluidsoverlast drank- en drugsoverlast. Het aantal incidenten waarin de politie aan conflictbemiddeling doet is de afgelopen jaren gestegen. Deze toename wordt toegeschreven aan de coronamaatregelen. Doordat veel mensen thuis waren namen het aantal meldingen en incidenten van overlast toe. • Er is sprake van een structurele toename van incidenten van personen met verward gedrag wanneer we kijken naar afgelopen jaren en dit vergelijken met de jaren 2013-2017. Zie Raadsvoorstel 2018.0011340 voor cijfers 2013-2017. Ook op Schiphol is een duidelijke stijging te zien van het aantal incidenten van personen met verward gedrag. • Afgelopen jaren 2020 en 2021 is sprake van een toename van het aantal incidenten van overlast jeugd. Deze toename wordt toegeschreven aan de coronamaatregelen.

Doordat veel mensen thuis waren namen het aantal meldingen en incidenten van overlast toe en door schoolsluitingen en andere vrijheid beperkende maatregelen konden jongeren nergens terecht. • Er is sprake van een toename van overlast van dak- en thuislozen in de gemeente en op Schiphol wanneer we kijken naar de cijfers van afgelopen jaren. • De verhoging van het aantal incidenten verdachte situatie is een aanwijzing dat mensen niet alleen signaleren, maar ook vaker meldingen doen en zich betrokken voelen bij de veiligheid in hun buurt. • De schaalscore voor sociale cohesie laat ten opzichte van 2019 en 2017 in 2021 een kleine verbetering zien, terwijl het rapportcijfers voor de leefbaarheid van de woonbuurt een kleine daling laat zien ten opzichte van 2019. • De ervaren overlast van een of meer vormen van verkeersoverlast laat sinds 2017 een daling zien, terwijl specifiek de ervaren overlast van te hard rijden en parkeerproblemen stijgt ten opzichte van 2019. • De ervaren overlast van een of meer sociale vormen van overlast en die van rondhangende jongeren blijft gelijk.

6

Integrale Veiligheidsanalyse 2018-2021 gemeente Haarlemmermeer

1.1.2. Veiligheidsproblematiek: hoofdlijn, aandachtspunten Hoofdlijnen en aandachtspunten in het veiligheids- en risicobeeld binnen dit veiligheidsveld zijn, op basis van de cijfermatige analyse in combinatie met kwalitatieve verdieping/oordelen: Algemeen De jaren 2018-2021 wijken af ten opzichte van eerdere jaren door de uitzonderlijke situatie van de coronacrisis en de gevolgen hiervan in de samenleving. Dit zie je terug aan de cijfers in de gemeente. Professionals merkten dat ten tijde van de coronacrisis, er meer spanningen in de samenleving ontstonden. De coronacrisis heeft gevolgen gehad voor alle doelgroepen in de samenleving, maar met name ouderen, kwetsbaren en kinderen/jongeren zijn hard getroffen. De coronacrisis heeft tot meer tegenstellingen in de samenleving geleid. Tegelijkertijd zagen we ook de ontwikkeling dat buurtbewoners meer naar elkaar om zijn gaan kijken (meer betrokkenheid en solidariteit) ten tijde van de coronacrisis. Of en in welke mate dit gevolgen heeft voor de sociale kwaliteit in gebieden en buurten, zou nader onderzocht moeten worden. Overlast in de publieke ruimte • De toename van het aantal overlast incidenten in de openbare ruimte wordt voor een belangrijk deel toegeschreven aan de corona maatregelen ten tijde van de coronacrises.

Om een evenwichtige vergelijking en analyse te kunnen maken is daarom ook gekeken naar de cijfers van de jaren 2013- 2017. Zie Raadsvoorstel 2018.0011340 voor cijfers 2013-2017. • Kijkende naar het aantal overlast meldingen alcohol/drugs, zien we met name in 2020 en 2021 een toename. Echter wijken deze cijfers niet enorm af van voorgaande jaren 2013-2017. • Sinds 2013 is er sprake van een structurele stijging van incidenten van personen met verward gedrag. In 2015 waren er in Haarlemmermeer 380 incidenten gemeld bij de politie over personen met verward gedrag, in 2021 is dit gegroeid naar 766 incidenten van personen met verward gedrag. • Waar in de jaren 2013-2017 het aantal meldingen van jeugdoverlast waren afgenomen, zien we afgelopen jaren een toename van het aantal meldingen jeugdoverlast. Waren er in 2018 nog 584 meldingen gedaan bij de politie van overlast jeugd, in 2021 is dit aantal gegroeid naar 1341 meldingen van jeugdoverlast. De piek van meldingen van jeugdoverlast was het hoogst in 2020, ten tijde van de coronamaatregelen, met 1649 meldingen. De meldingen van jeugdoverlast die via de straatcoaches bij de gemeente terecht komen, liggen nog hoger. De meeste meldingen jeugdoverlast hebben betrekking op geluidsoverlast, zwerfvuil en overlast van brom- en snorfietsen.

• Het aantal incidenten van overlast zwervers is toegenomen vergeleken met voorgaande jaren 2013- 2017. Waren er in 2015 nog 70 incidenten van overlast van zwervers, in 2021 zijn dit er 104. Een mogelijke verklaring hiervoor kan zijn dat ten tijde van de coronacrisis meer mensen thuiswerkten en daardoor eerder melding doen van overlast in de eigen buurt. Mogelijk kunnen ook andere verklaringen een rol spelen zoals toenemende dakloosheid. Dit is niet onderzocht. Er is overigens ook een toename van daklozen op Schiphol te zien in 2021. Zorgmijders en mensen die niet op eigen kracht hulp kunnen vragen • Professionals merken een toename van het aantal inwoners met complexe problematiek en multiprobleemhuishoudens in Haarlemmermeer. Het gaat om personen en gezinnen met meervoudige, complexe problematiek die de weg naar organisaties niet kunnen of willen vinden. Dit zijn bijvoorbeeld mensen die niet op eigen kracht hulp kunnen vragen of zorg mijden. Deze personen worden niet bereikt via de vrijwillige hulpverlening, maar veroorzaken wel maatschappelijke overlast of een veiligheidsrisico. Zij komen opnieuw in beeld bij veiligheidspartners of zorgpartners doordat zij maatschappelijk overlast veroorzaken, er een onveilige gezinssituatie bestaat, zij een strafbaar feit plegen of een gevaar voor hun omgeving vormen.

Denk aan personen met verslavingsproblematiek, psychische problematiek en schuldenproblematiek. Personen met verward gedrag • Een verhoging van het aantal meldingen van incidenten van personen met verward gedrag heeft aandacht nodig. Deze groei komt mogelijk doordat het aantal zelfstandig wonende kwetsbare inwoners toeneemt als gevolg van de ontwikkelingen in de zorg en de vergrijzing van de bevolking.

7

Integrale Veiligheidsanalyse 2018-2021 gemeente Haarlemmermeer

•

•

Personen met verward gedrag zijn vaak mensen met een beperking (psychiatrie, dementie, autisme, licht verstandelijke beperking) die zorgmijdend zijn, zich niet begrepen voelen of niet als zodanig worden herkend. Ook ouderen die langer thuis moeten wonen en aan het dementeren zijn, kunnen verward gedrag op straat laten zien. Professionals melden dat afgelopen twee jaar sprake is van een toename van verwarde (minderjarige) jongeren. Professionals geven aan dat de corona maatregelen hebben bijgedragen aan deze toename.

Relationeel geweld in huiselijke kring • Het aantal incidenten huiselijke twist was in het jaar 2020 hoger dan eerdere jaren. Dit is waarschijnlijk door het meer gedwongen thuis zitten vanwege de coronamaatregelen en de schoolsluitingen. In 2021 is dit echter weer gedaald naar de waarde van voor de coronacrisis in 2018. • Het aantal opgelegde huisverboden is stabiel ten opzichte van eerdere jaren. Sociale problematiek Schiphol • Er is een toename van het aantal incidenten op Schiphol van personen met verward gedrag. Met name het jaar 2021 springt hier uit. Wanneer we dit vergelijken met het jaar 2019 zien we een toename van meer dan 100 incidenten. • Het aantal gebiedsontzeggingen is redelijk stabiel afgelopen jaren. Een uitzondering hierop is het jaar 2020 tijdens de coronacrisis, toen waren er iets meer gebiedsontzeggingen opgelegd en het jaar 2018 toen waren er relatief weinig gebiedsontzeggingen opgelegd. Woonoverlast • Professionals melden afgelopen jaren een toename van het aantal meldingen van woonoverlast dat bij de gemeente binnenkomt. Met name ten tijde van de coronacrisis, zagen we een toename van meldingen van incidenten van woonoverlast. Denk daarbij aan: geluidsoverlast van buren, fysieke verloedering, vervuiling, intimiderend gedrag, brandgevaar en drugsoverlast.

Woonoverlast is hinder die in, vanuit en rondom een woning kan worden veroorzaakt (definitie woonoverlast het CCV https://www.hetccvwoonoverlast.nl/woonoverlast). De overlastgever en of degenen voor wie hij verantwoordelijk is vertonen overlastgevend gedrag en of laten juist na bepaald gedrag te vertonen waardoor een onplezierige ervaring bij omwonenden wordt veroorzaakt. Zeker aanhoudende overlast kan het woongenot en gevoel van veiligheid van bewoners ernstig bedreigen. Bij woonoverlast gaat het vooral om overlast tussen buurtbewoners onderling, vaak als gevolg van botsende leefstijlen. De aanpak is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van gemeente, woningcorporaties, politie en buurtbewoners.

1.1.3. Lopende aanpak en aandachtspunten Accenten en aandachts-/verbeterpunten in de lopende aanpak op dit veiligheidsveld zijn: Aanpak sociale casuïstiek De aanpak van sociale casuïstiek is een prioriteit in Haarlemmermeer. Deze aanpak vergt nauwe samenwerking in de keten sociaal domein – veiligheid. Er is in de praktijk een gestructureerde aanpak met korte lijnen tussen de ketenpartners vanuit diverse Clusters (MOZ, Veiligheid, GGD, Veilig Thuis, Zorg & Veiligheidshuis Kennemerland, Gebiedsmanagement, MeerTeam, politie, MeerWaarde, Reclassering, Brijder Stichting, etc.). Echter blijft de integrale samenwerking in de keten sociaal domein – veiligheid, een belangrijk aandachtspunt. Veel diensten en taken van de gemeente zijn versnipperd over ketenpartners vanuit diverse Clusters. Meer integrale samenwerking zorgt voor betere dienstverlening en maatwerk voor de inwoner/burger. Vanuit de diverse Clusters zijn projecten en initiatieven gestart om hier gezamenlijk aan te werken. Huidig aanbod In de gemeente Haarlemmermeer werken organisaties volgens het principe dat de inwoner zelf een hulpvraag stelt (vraagsturing). De inwoner staat centraal en houdt zoveel mogelijk zelf de regie. Wat inwoners zelf kunnen oplossen, regelen en organiseren wordt aan hen gelaten. Wanneer organisaties vastlopen in het bieden van zorg aan een inwoner kunnen zij zich wenden tot het Meer-team.

Het Meer-team is de laatste schakel in de zorgketen als het gaat om vrijwillige hulpverlening. Voor inwoners die één (of meer) problemen ervaren maar daar geen hulpvraag voor kunnen of willen stellen kan Meldpunt Zorg en Overlast van GGD Kennemerland benaderd worden. Het aanbod

8

Integrale Veiligheidsanalyse 2018-2021 gemeente Haarlemmermeer

van GGD Kennemerland is gericht op het toe leiden naar de juiste zorg. Daarnaast is er het Zorg- en Veiligheidshuis Kennemerland. Een netwerkorganisatie waarin organisaties uit het justitieel domein, veiligheidsdomein, zorgdomein en sociaal domein samenwerken aan een persoonsgerichte aanpak van complexe problematiek. Vierhoek Haarlemmermeer In 2019 zijn meerdere GGZ-themadriehoeken geweest. Aan deze GGZ-themadriehoeken nemen de wethouder zorg en GGZ-professionals deel in aanvulling op de reguliere lokale driehoek. We noemen dit ook wel de Vierhoek. De aanpak van de sociale problematiek op Schiphol, de implementatie van de Wet verplichte GGZ, complexe sociale casussen en de aanpak van personen met verward gedrag zijn onderwerpen die veelvuldig aan bod komen. Vraagstukken worden in gezamenlijkheid vanuit zowel zorg als veiligheidsperspectief benaderd. De themadriehoeken dragen bij aan een verbeterde samenwerking, afspraken en verbinding tussen de diverse partijen. Aanpak personen met verward gedrag • Afgelopen jaren is geïnvesteerd in de aanpak van verwarde personen. Er is een plan van aanpak voor personen met verward gedrag ontwikkeld en onlangs is dit plan geëvalueerd en bijgesteld.

De conclusie uit de laatste evaluatie aanpak personen met verward gedrag is dat de aanpak ervoor gezorgd heeft dat er een goed werkende spoedzorgketen is opgericht waarin kernpartners elke zes weken met elkaar knelpunten in de uitvoering bespreken en oppakken. Knelpunten op strategisch niveau worden twee keer per jaar in de vierhoek ingebracht. De aanpak heeft niet geresulteerd in een vermindering van het aantal meldingen over personen met verward gedrag, wel heeft de aanpak ervoor gezorgd dat professionals weten hoe te handelen. De focus van de aanpak is daarom verlegd van het bouwen, naar het kijken naar de praktijk van alledag waarin samenwerkingspartners elkaar goed weten te vinden. De lokale aanpak van personen met verward gedrag sluit aan bij de regionale en landelijke aanpak. • In de samenwerking tussen zorg- en veiligheidspartners is afgelopen jaren meer begrip voor elkaars werkzaamheden en taken gekomen en worden knelpunten bespreekbaar gemaakt. Ketenpartners en professionals weten elkaar goed te vinden. • Professionals geven echter nog steeds aan te worstelen met de uitvoering van casuïstiek van verwarde personen. Er wordt aangegeven mandaat te missen om stappen te zetten en dat de GGD Bemoeizorg te ver aan de achterkant is georganiseerd waardoor je klem komt in het vrijwillige kader. Tegelijkertijd is de stap naar gedwongen kader vaak een ingewikkeld proces.

• Aandacht voor het versterken van de regie op lokale verbindingen, samenwerkingsverbanden en escalatiemogelijkheden t.b.v. een adequate opvolging van complexe sociale casuïstiek en crises blijft nodig. Bijvoorbeeld door de inzet van een dedicated team. Aanpak van zorgmijders en mensen die niet op eigen kracht hulp kunnen vragen • Alhoewel het principe van vraagsturing voor een grote groep inwoners/personen werkt, werkt dit niet voor alle inwoners. Er is sprake van een groeiende groep inwoners dat hun weg naar zorgaanbieders/ketenorganisaties niet kunnen of willen vinden om diverse redenen. • Extra aandacht voor de aanpak van verslaving middelengebruik bij inwoners met verslavingsproblematiek. Bij meervoudige problematiek staat de verslaving vaak in de weg en is het vaak een contra-indicatie voor begeleiding, behandeling en verblijf. • Het aantal burgerhulpverleners binnen het AED-burgerhulpverleningsnetwerk in Haarlemmermeer is gegroeid ten opzichte van 1755 in 2020 naar 1939 in 2021. Dit is ruim 1% van de bevolking wat als minimale maatstaf wordt aangehouden. Het aantal 24/7 AED’s dat aangemeld is bij www.Hartslagnu.nl in december 2020 was 123 en in december 2021 was dat 138. De doelstelling zoals benoemd in 2018 is daarmee behaald.

Aanpak van kwetsbare inwoners met verminderde zelfredzaamheid • De aanpak van kwetsbare inwoners of gezinnen is lastig vanwege groeiende wachtlijsten in de keten, financiële tekorten op de Jeugdwet en Wmo en het aanbodgericht denken en handelen van aanbieders (aanbod staat centraal en niet het probleem van de inwoner). • De aanpak op het gebied van complexe casuïstiek kan beter. Inwoners met meervoudige, complexe problemen hebben veelal te maken met meerdere clusters, instanties en organisaties. Ondanks dat de

9

Integrale Veiligheidsanalyse 2018-2021 gemeente Haarlemmermeer

•

•

•

•

•

• •

samenwerking tussen partijen is verbeterd, kan de aanpak bij inwoners en gezinnen met complexe casuïstiek verbeterd worden. Partijen werken nog te veel vanuit de eigen hokjes en taak(en) en te weinig vanuit een gezamenlijke aanpak. Onder druk van groeiende wachtlijsten wordt het integraal samenwerken steeds moeizamer. Soms is de casus niet complex maar de keten waarbinnen de casus beweegt. Er zijn complexe casussen die 1 partij prima op kunnen pakken. Bij Meervoudige problematiek zijn er problemen op verschillende leefgebieden maar hoeft het niet perse complex te zijn. Het ontbreekt in Haarlemmermeer aan een integrale aanpak waar integrale besluiten worden genomen. Wie doet wat wanneer? Het is dikwijls onduidelijk wie er casusregie voert in het belang van de kwetsbare inwoner en/of het gezin. Het is onduidelijk wat we verstaan onder casusregie, procesregie, uitvoering en casemanagement? Vanuit de clusters en ketenpartners zijn ontwikkelingen gaande voor het verbeteren van de aanpak. Er lopen momenteel verschillende projecten. Concreet gaat het om: Levensloopaanpak, Re-Integratie Officier, 1 + 1 = 3 aanpak, Hestia, MDA++, regionaal Expertise team. Het ontbreekt in de gemeente aan een persoonsgerichte (pga) aanpak, om gezamenlijk met zorg en veiligheidspartners en de inwoner te werken aan 1 gezamenlijk plan (1 gezin/persoon, 1 plan, 1 regisseur).