RV Strategische heroriëntatie 2022-2025
Tekst van het document
gemeente Haarlemmermeer
raadsvoorstel
Onderwerp
Portefeuillehouder Steller Collegevergadering
Strategische heroriëntatie 2022-2025 drs. Jurgen Nobel Rachid Saghraoui, Arjen Sluijs ljuni2021
Raadsvergadering Raadsvoorstelnummer
2021.0001203 1. Voorstel Collegebesluit(en)
Het college heeft besloten om: 1. gelet op het geprognotiseerde tekort in het financieel meerjarenbeeld over de jaren 20222025 de raad ter bespreking en besluitvorming een pakket ombuigingsmaatregelen te presenteren oplopend tot € 13,2 miljoen in 2025. Het college besluit de raad voor te stellen om: 1. het pakket van aan maatregelen van € 13,2 miljoen vast te stellen en dit financieel en tekstueel te verwerken in de Programmabegroting 2022-2025; 2. aanvullende maatregelen vast te stellen om het totaal geprognosticeerde tekort te dekken en deze te verwerken in de Programmabegroting 2022-2025. 2. Samenvatting
Het college heeft de raad in de afgelopen periode meegenomen in de financiële uitdagingen waar de gemeente mee te kampen heeft. Vrijwel alle gemeenten in Nederland laten hetzelfde beeld zien van financiële krapte. Grotendeels wordt dit veroorzaakt door de eerdere decentralisatie van taken van het Rijk, danwel de nieuwe taken die uitgevoerd worden door gemeenten, zonder dat daar voldoende middelen voor beschikbaar worden gesteld. In het najaar van 2020 werd duidelijk ( brief aan de raad X.2020.04210) dat de gemelde tekorten op de uitvoering van de Jeugdwet en Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 (Wmo) een stevige impact hadden op het financieel meerjarenbeeld van de gemeente. In de periode die daarna volgde verslechterde het meerjarenbeeld verder tot een verwacht tekort van € 15,2 miljoen in 2025 (zie tabel 1). Ook de incidenteel gefinancierde groei van de gemeente in de Vinex-periode speelt daarbij een rol. De structurele vervangingslasten daarvan zijn niet begroot en dienen zich de komende jaren aan. Daarnaast zorgt het tegenvallende toekomstperspectief op het gebied van toerisme voor financiële tegenvallers. De verwachting is dat de coronacrisis zowel een incidenteel (wegblijven toeristen) als ook een structureel (minder nieuwe hotelkamers) effect heeft op de hotelinkomsten.
Tenslotte gaan we ervan uit dat we structureel minder middelen krijgen van het Rijk na de herverdeling van het gemeentefonds.
Strategische heroriëntatie 2022-2025
pagina 2
In januari 2021 is daarom via een strategische heroriëntatie gestart om op alle beleidsterreinen te zoeken naar ombuigingen die bijdragen aan een toekomstbestendig meerjarenbeeld, (brief aan de raad X.2020.07188). Uitgangspunt daarbij is dat de keuzes waar te bezuinigen steeds voortvloeien uit het antwoord op de vraag 'wat voor gemeente willen we zijn?'. De raad heeft na een eerdere verkenning van de opgave en de mogelijkheden op 29 april jongstleden in een openbaar raadsdebat vanuit deze vraag gereflecteerd op de opgave en mogelijke oplossingsrichtingen. Wij komen op basis van deze zoektocht tot drie overkoepelende uitgangspunten: • • •
wij proberen individuele voorzieningen voor de minima in onze samenleving zoveel mogelijk te ontzien; wij zijn een gemeente die kan en wil groeien en daarin staat het realiseren van woningen voor onze inwoners centraal; wij proberen inwoners en ondernemers zoveel mogelijk te ontzien met lastenverzwaring.
Ook mét deze uitgangspunten in gedachte is het duidelijk dat er pijnlijke maatregelen genomen moeten worden om het meerjarenbeeld weer op orde te brengen én dat deze maatregelen onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties hard zullen raken. Het college voelt zich echter genoodzaakt om deze maatregelen te nemen om de raad een begroting aan te bieden die toekomstbestendig is. Op 28 mei jl. heeft de arbitragecommissie een duidelijke uitspraak gedaan over het geschil tussen de VNG en het Rijk. De commissie oordeelt dat er extra rijksbudget beschikbaar moet worden gesteld om de jeugdzorg duurzaam te verbeteren. In ons meerjarenbeeld houden wij er op een realistische manier rekening mee dat deze middelen beschikbaar worden gesteld. Dat wil zeggen dat wij een structurele stelpost in onze begroting hebben opgenomen waarbij rekening wordt gehouden met een onzekerheidsmarge. Zodra het Rijk een formeel besluit heeft genomen zal dit financieel worden vertaald in het eerst volgende P&C product. Hierbij is het uitgangspunt dat wij extra compensatie van het Rijk in de toekomst, zoveel mogelijk zullen inzetten op de onderdelen die nu het hardst geraakt worden. Vanuit deze strategische heroriëntatie presenteren wij de raad een pakket maatregelen (ad € 13.2 miljoen voor 2025) waar wij met de raad over in debat willen. 3.
Uitwerking
3.1 Wat willen we bereiken?
Zoals wij de raad eerder hebben gemeld (X.2020.07188) vertoont het financieel meerjarenbeeld een verwacht tekort welke in 2025 zal oplopen tot € 15,3 miljoen (zie tabel 1). Wij willen vanuit onze ambitie een solide financieel beleid te voeren (zie het coalitieakkoord 'Samen bouwen aan een krachtig nieuw Haarlemmermeer') de raad in november 2021 een Programmabegroting 2022-2025 voorleggen met een toekomstbestendig meerjarenbeeld.
pagina 3
Strategische heroriëntatie 2022-2025
Omschrijving
(bedragen x € 1.000; - is nadeel)
2021
2022
2023
2024
2025
Saldo meerjarenbeeld Programmabegroting 2021-2024 Structurele effecten Najaarsrapportage 2020 Begroting na wijziging Voordelen
2.272 -412 1.860 2.786
-155 -1.031 -1.186 7.206
439 -1.292 -853 7.623
-827 -787 -1.614 8.180
-827 -787 -1.614 6.581
Uitgangspositie VJR2021
4.646
6.020
6.770
6.566
4.967
0
110
110
110
110
Loon- en prijsontwikkelingen Ontwikkeling aantal inwoners, woningen en nietwoningen Autonome ontwikkelingen Genomen besluiten Overige voorstellen Kapitaallasten nieuwe investeringen Coronamaatregelen
2.550
781
483
414
1.834
-10.966 79 -1.325 -6 -8.647
Subtotaal
-18.315
-13.326 -194 -3.203 -209 0 -16.041
-16.356 -200 -2.578 -870 0 -19.411
-15.764 -205 -3.077 -1.970 0 -20.492
-15.923 -205 -2.986 -3.012 0 -20.182
Totaal meerjarenbeeld
-13.669
-10.021
-12.641
-13.926
-15.215
Tabell. meerjarenbeeld Voorjaarsrapportage 2021
3.2 Wat is de aanleiding en context?
In het najaar van 2020 werd duidelijk ( brief aan de raad X.2020.04210) dat de gemelde tekorten op de uitvoering van de Jeugdwet en Wmo een stevige impact hadden op het financieel meerjarenbeeld van de gemeente. De raad en het college hebben in eerste instantie gekeken of oplossingen voor de tekorten binnen de jeugdzorg en Wmo zelf mogelijk waren (zie nota's 2020.0002643 en 2021.0000947). Hierbij werd duidelijk dat naast oplossingen in het sociaal domein, ook oplossingen elders gevonden moesten worden. In de periode die daarna volgde verslechterde het meerjarenbeeld verder tot een verwacht tekort van € 15,2 miljoen in 2025 (zie tabel 1). Ook de incidenteel gefinancierde groei van de gemeente in de Vinex-periode speelt daarbij een rol. De structurele vervangingslasten daarvan zijn niet begroot en dienen zich de komende jaren aan. Daarnaast zorgt het tegenvallende toekomstperspectief op het gebied van toerisme voor financiële tegenvallers. De verwachting is dat de coronacrisis zowel een incidenteel (wegblijven toeristen) als ook een structureel (minder nieuwe hotelkamers) effect heeft op de hotelinkomsten. Tenslotte gaan we ervan uit dat we structureel minder middelen krijgen van het Rijk na de herverdeling van het gemeentefonds. In januari 2021 is via een strategische heroriëntatie de reikwijdte verbreed tot alle beleidsterreinen, (brief aan de raad X.2020.07188).
Landelijk bezien staat Haarlemmermeer daarin niet alleen. Vrijwel alle gemeenten hebben een vergelijkbaar financieel beeld. Grotendeels worden deze veroorzaakt door de eerdere decentralisatie van taken van het Rijk, danwel de oplopende taken die uitgevoerd worden door gemeenten, zonder dat daar voldoende middelen voor beschikbaar worden gesteld.
pagina 4
Strategische heroriëntatie 2022-2025
Welk doel wordt nagestreefd?
Doel van dit voorstel is de raad de gelegenheid te bieden vanuit een strategische heroverweging de hoofdlijnen te bepalen voor de middeleninzet in de jaren 2022-2025. Daarmee kan ook het maatschappelijk debat starten over de maatregelen. 3.3 Wat gaan we daarvoor doen?
Wij hebben door middel van een strategische heroriëntatie afgelopen maanden gezocht naar mogelijke maatregelen. Daarbij is steeds gewerkt vanuit de centrale vraag 'wat voor gemeente willen wij zijn?'. Daarnaast hebben wij steeds de raad betrokken bij het proces en met de raad de opgave verkend. De raad heeft op 29 april jongstleden in een openbaar raadsdebat gereflecteerd op de totale opgave en daarbij al mogelijke oplossingsrichtingen aangedragen. Vanuit beide sporen (de heroriëntatie en de verkenning met de raad) zijn wij tot dit voorstel gekomen met daarin een pakket ombuigingsmaatregelen die - als de raad daarmee instemt door ons uitgewerkt worden in de Programmabegroting 2022-2025. De verwerking van het pakket doen wij zo concreet mogelijk waar het kan en taakstellend waar het moet. Maatregelen
In onderstaande tabel staat het financieel overzicht van de maatregelen dat optelt tot € 13,2 miljoen voor het jaar 2025. Programma
Bestuur, Samenleving en publiekscontact Veiligheid Zorgen werk Maatschappelijke ontwikkeling Ruimtelijke Ontwikkeling Economische zaken Kwaliteitfysieke leefomgeving Algemene dekkingsmiddelen Overhead Eindtotaal
59.000 515.000 850.000 789.240
378.000
2.591.240
2025
2024
2023
2022
59.000 515.000 850.000 1.439.370 350.000 1.050.000 978.000 1.256.000
515.000 850.000 2.827.170 400.000 1.553.200 978.000 1.256.000
126.000 515.000 850.000 6.553.617 649.000 1.900.000 978.000 1.256.000 370.125
6.497.370
8.379.370
13.197.742
Tabel 2: opsomming maatregelen Per begrotingsprogramma lichten wij hieronder kort de ombuigingsvoorstellen toe. In bijlage 1 staan de maatregelen verder uitgewerkt. •
Programma Bestuur, samenleving en publiekscontact
Dit betreft deels het budget voor ondersteuning van de raad, waar de raad een eigen bevoegdheid heeft om voorstellen te doen. Hiervoor worden geen voorstellen voorgelegd door het college. Daarnaast zien wij bij het onderdeel publiekscontact kansen middelen te besparen door sturing op de keuze en regie van onze verschillende dienstverleningskanalen. Dit met behoud van het menselijke contact. Denk daarbij aan inzet van slimme technologie die bijdraagt aan gebruiksvriendelijkheid van digitale dienstverlening en stoppen van websites met laag gebruik door inwoners en ondernemers. •
Programma Veiligheid
Hoewel wij maar een beperkte invloed hebben op de begrotingen van gemeenschappelijke regelingen zoals van de Veiligheidsregio Kennemerland en de Omgevingsdienst
Strategische heroriëntatie 2022-2025
pagina 5
Noordzeekanaalgebied, gaan wij ons inspannen om in afstemming met andere gemeenten tot een verlaging van de bijdragen te komen door een vermindering van taken/prioriteiten. Verder wordt voorgesteld om de leges te verhogen en in te voeren bij grote evenementen. Bij andere leges die moeilijk kostendekkend te krijgen zijn (paspoorten en dergelijke (titel 1 van de Legesverordening)) kan worden verevend met leges titel 2 (fysieke leefomgeving). Daarnaast zien wij, in overleg met de raad, het herprioriteren van het handhaven als mogelijkheid. •
Programma Zorg en werk
Dit programma wordt zoals eerder aangegeven zoveel als mogelijk ontzien. De individuele voorzieningen voor onze minima houden we zo veel als mogelijk in stand. Er worden wel twee maatregelen voorgesteld met betrekking tot jeugdzorg, die betreffen met name een andere werkwijze. Zo is een maatregel om met Aanpak Multi Problematiek (Hestia) verdergaande multi problematiek te voorkomen bij gezinnen. Daarnaast willen wij met de inzet van praktijkondersteuners JGGZ bij huisartsen (POH) beter grip krijgen op de instroom in jeugdzorg. •
Programma Maatschappelijke ontwikkeling
Ons omvangrijkste ombuigingsvoorstel is het verlagen van doelgroep ondersteunende subsidies met een oplopende taakstelling. Dit betreft subsidies van subsidieaccounts zoals Stichting Meerwaarde en overige welzijnssubsidies. Bij sport is de ondersteuning van topsport en breedtesport onderdeel van het ombuigingsvoorstel. Dit betekent dat we de subsidie van Sportservice Haarlemmermeer en de 'verenigingsondersteuning'-subsidie verlagen. Wij willen bij het onderdeel cultuur een groter gedeelte van het Cultuurgebouw commercieel verhuren. Voor de bibliotheekfunctie zal het aantal locaties gehandhaafd blijven maar het aantal m2 bibliotheekruimte verminderen. We verlagen een aantal cultuursubsidies zoals de broedplaatsen, Galerie Kunst 2001 en stoppen we met het project IDA. Ook stellen we voor minder uit te geven aan kunst in de openbare ruimte. Bij onderwijs actualiseren we de planning en (norm) bedragen van het Integraal Huisvestingplan (IHP) en voeren we huur in bij kinderdagverblijven. Door een grotere rijksbijdrage in het Onderwijsachterstandenbeleid kan een gedeelte van onze eigen gemeentelijke bijdrage komen te vervallen. •
Programma Mobiliteit
We pakken het woningtekort aan en daarvoor zijn investeringen nodig in fietspaden, openbaar vervoer en wegen. Inzet is om zoveel mogelijk bijdragen te krijgen van ontwikkelaars, Vervoerregio Amsterdam, provincie Noord-Holland en Rijk. Maar ook zelf dragen wij hier financieel aan bij. Ook wordt voorgesteld om vanuit de gemeente minder te investeren in de parkeerlocaties in Stadscentrum Hoofdorp. •
Programma Ruimtelijke ontwikkelingen
Ons voorstel is om leges voor ruimtelijke initiatieven in te voeren. Denk daarbij aan leges voor het omvormen van een bedrijfshal naar een sportfaciliteitencentrum of leges voor het realiseren van nieuwe woningbouw. De jaarlijkse vaste lasten van grondzaken brengen we omlaag door een verlaging van het ruimtelijke initiatevenbudget. •
Programma Wonen
Het is onze keuze op dit programma geen ombuigingen voor te stellen omdat er een groot tekort is aan woningen in onze gemeente. Wij willen de inzet op deze opgave dus niet verminderen maar kijken tegelijkertijd hoe wij zo efficiënt en effectief invulling kunnen geven aan de woningbouwopgave. •
Programma Kwaliteit fysieke omgeving
Wij hechten waarde aan de kwaliteit van de fysieke leefomgeving. Daarom hebben wij in de eerste plaats kritisch gekeken naar maatregelen die de directe leefomgeving van inwoners zo min mogelijk gevolgen hebben. Door risico- en effectgestuurd beheer verlagen wij op enkele onderdelen de frequentie van het
Strategische heroriëntatie 2022-2025
pagina 6
onderhoud. Om kosten te besparen vereenvoudigen wij de contracten voor straatreiniging, zodat wij op deze onderdelen voor de hele openbare ruimte één ambitieniveau hanteren. Verder onderzoeken wij de mogelijkheid om meer beheerkosten van watergangen te verwerken in onze rioolheffing. Daarnaast gaan we de afhandeling van bepaalde categorieën meldingen openbare ruimte standaardiseren, dat wil zeggen dat deze meldingen uitsluitend worden afgehandeld bij reguliere onderhoudsrondes en niet meer tussentijds. •
Programma Economische Zaken
Wij verminderen onze inzet op de marketing en acquisitie van nieuwe bedrijven. We gaan de raad een voorstel doen om het gemeentelijke reclamebeleid te fiscaliseren en te verruimen. Daarmee denken we substantieel de inkomsten te kunnen verhogen. Verder zullen we de inkomsten van onze pachtgronden vergroten en brengen we gronden in exploitatie. Wij gaan afsluitend de niet-kernportefeuille van ons vastgoed actief verder verkleinen hetgeen moet leiden tot periodieke incidentele opbrengsten die bijdragen aan ons jaarresultaat. •
Overzicht algemene dekkingsmiddelen
De afschrijvingstermijn van het nieuwe raadhuis gaan we de verlengen naar 50 jaar, zodat de kosten hiervoor jaarlijks omlaag gaan. De financiële verwerking hiervan zal plaats vinden in 2026 gezien de planning van de bouw van het nieuwe raadhuis. De aanpassing van het parkeerbeleid zal tot extra inkomsten leiden door verhoging van de parkeertarieven en de tarieven voor parkeervergunningen. •
Overzicht Overhead
Bij de ombuigingen op de overhead (management, secretariële ondersteuning en bedrijfsvoering) is het uitgangspunt dat de overhead mee krimpt als gevolg van minder primaire taken binnen de gemeente. Als gevolg van verdere digitalisering en robotisering van werkprocessen voorzien we dat onderdelen van taken kunnen verminderen. Overige maatregelen Naast de voorgelegde maatregelen stelt het college voor om de raad aanvullende maatregelen vast te laten stellen om zo het totaal geprognosticeerde tekort te dekken én deze te verwerken in de Programmabegroting 2022-2025. Het huidige tekort na verwerking van de voorstellen zal in 2025 zo'n € 2 miljoen zijn. Wat zijn de argumenten?
Wij zijn - zoals hierboven vermeld - tot de selectie van deze voorstellen gekomen vanuit ons antwoord op de centrale vraag: wat voor een gemeente willen wij zijn? Hierbij is ook de reflectie van de raad uit de verschillende bijeenkomsten betrokken. Ons antwoord rust op drie fundamenten: 1. wij proberen individuele voorzieningen voor de minima in onze samenleving zoveel mogelijk te ontzien; 2. wij zijn een gemeente die kan en wil groeien en daarin staat het realiseren van woningen voor onze inwoners centraal; 3. wij proberen inwoners en ondernemers zoveel mogelijk te ontzien met lastenverzwaring. Ook mét deze uitgangspunten in gedachte werd direct duidelijk dat er stevige maatregelen genomen zouden moeten worden om het meerjarenbeeld weer op orde te brengen én dat deze maatregelen ons allemaal gaan raken.
Strategische heroriëntatie 2022-2025
pagina 7
Vanuit deze uitgangspunten zijn wij gekomen tot het voorgelegd pakket maatregelen dat optelt tot € 13,2 miljoen. Hierbij is gekeken naar de keuzemogelijkheden in de totale begroting zonder dat onze wettelijke taken in het geding komen. M/ot zijn de kanttekeningen?
Hoewel wij op basis van deze drie pijlers met een weloverwogen voorstel komen, plaatsen wij direct daarbij de kanttekening dat wij de maatregelen bijna allemaal als pijnlijk ervaren en dat die maatregelen vele van onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties direct gaan raken. Hoewel pijnlijk neemt de raad met het besluit op dit raadsvoorstel daarom een belangrijke en noodzakelijke vervolgstap in deze strategische heroriëntatie. De raad bepaalt hiermee het kader waarmee komende maanden tot uitwerking van de maatregelen wordt gekomen. De concrete maatschappelijke effecten zullen daardoor komende maanden meer en meer in beeld komen. De aankomende periode zal ook duidelijk worden of de uitwerking van de maatregelen wordt bemoeilijkt door juridische, financiële of andere consequenties in de uitvoering. Tegelijkertijd is het mogelijk dat er een groei ontstaat in de omvang van het gemeentefonds wat voor ons zou betekenen dat we extra compensatie krijgen. Op 28 mei jl. heeft de arbitragecommissie een duidelijke uitspraak gedaan over het geschil tussen de VNG en het Rijk. De commissie oordeelt dat er extra rijksbudget beschikbaar moet worden gesteld om de jeugdzorg duurzaam te verbeteren. In ons meerjarenbeeld houden wij er op een realistische manier rekening mee dat deze middelen beschikbaar worden gesteld.
Dat wil zeggen dat wij een structurele stelpost in onze begroting hebben opgenomen waarbij rekening wordt gehouden met een onzekerheidsmarge. Zodra het Rijk een formeel besluit heeft genomen zal dit financieel worden vertaald in het eerst volgende P&C product. Hierbij is het uitgangspunt dat wij extra compensatie van het Rijk in de toekomst, zoveel mogelijk zullen inzetten op de onderdelen die nu het hardst geraakt worden. 3.4 Wat mag het kosten?
Deze strategische heroriëntatie leidt komende jaren tot de uitvoering van vele maatregelen die samen jaarlijks gaan bijdragen aan het komen tot een sluitende begroting. Niet iedere maatregel kan bijvoorbeeld door contractuele of andere juridische belemmeringen direct worden ingevoerd en voor sommige maatregelen is eerst een investering nodig om tot de uiteindelijke besparing te komen. Via de planning en control (P&C) cyclus zullen wij de raad daarom komende jaren in een apart heroriëntatie-hoofdstuk rapporteren welke kosten worden gemaakt en welk nettoresultaat daarmee onder de streep in de jaren daarna bereikt wordt. 3.5 Wie is daarvoor verantwoordelijk?
De raad is vanuit zijn budgetrecht verantwoordelijk voor het via de programmabegroting inrichten van een solide financiële huishouding die structureel en reëel in evenwicht is. Het college voert de programmabegroting uit en doet voorstellen aan de raad voor nieuw beleid. De raad stelt jaarlijks de jaarstukken vast waarin het college rapporteert over het gevoerde bestuur. De portefeuillehouder financiën is binnen het college hiervoor het eerste aanspreekpunt.
Strategische heroriëntatie 2022-2025
pagina 8
3.6 Welke overige relevante informatie is beschikbaar?
Communicatie en participatie In het najaar van 2020 zijn de tekorten binnen de jeugdzorg en Wmo uitgebreid aan de orde geweest in openbare raadsessies (19 en 26 november 2020). Vanaf januari 2021 hebben raad en college zowel in de openbaarheid alsook in informatieve bijeenkomsten de financiële opgave in beeld gebracht en mogelijke oplossingsrichtingen verkend (zie bijlage presentaties). De wethouder financiën is 8 april jongstleden via een livestream in gesprek gegaan met inwoners over hun ideeën om dekking te vinden voor de tekorten. Daarnaast hebben we onze subsidierelaties op 5 maart 2021 middels een brief (X.2021.01408) geïnformeerd over de tekorten in onze meerjarenbegroting én de mogelijke gevolgen die dit heeft op de subsidies die zij ontvangen. De aankomende periode informeren wij deze partijen over de gevolgen die voortvloeien uit deze maatregelen. Juridische aspecten Wij hebben er met bovenstaande aanpak vertrouwen in dat de maatregelen zullen bijdragen aan een programmabegroting die structureel en reëel in evenwicht is. Daarmee proberen wij te voorkomen dat de provincie Noord-Holland van zijn wettelijke bevoegdheid gebruik maakt om in te grijpen en de gemeente onder zogenaamd preventief toezicht te plaatsen.
Dat zou inhouden, dat de gemeentelijke autonomie wordt ingeperkt en de provincie vooraf de programmabegroting en begrotingswijzigingen moet goedkeuren voordat tot uitvoering van de raadsbesluiten over gegaan mag worden. Tevens zal de provincie dan de raad opdragen met een verbeterplan te komen om te zorgen voor een sluitende begroting. Daar waar de maatregelen lopende subsidies en contracten raken moet bij het realiseren van de ombuigingen rekening gehouden worden met de juridische bescherming die de wetgever en het recht biedt aan subsidieontvangers en leveranciers. 3.7 Wanneer en hoe zal de raad/het college over de voortgang worden geïnformeerd?
Na de behandeling van dit voorstel worden de besluiten verwerkt in de Programmabegroting 2022-2025. Wij zullen tot en met 2026 jaarlijks in de P&C-producten, eindigend met de jaarstukken 2025, in een apart heroriëntatie-hoofdstuk verantwoording afleggen over de jaarlijkse voortgang van de uitvoering van de strategische heroriëntatie.
drs. Carel Brugman
Bijlage(n): • Totaal financieel overzicht maatregelen • Presentaties raad
Programma
Maatregel
2022
2023
2024
Veiligheid
Verlagen bijdragen aan de gemeenschappelijke U regelingen (VRK, ODNZKG)
189.000
189.000
189.000
189.000
Verlagen bijdragen gemeenschappelijke regelingen VRK en OD NZKG door strenger te toetsen op noodzakelijkheid van de adviesvragen en deze kosten doorbelasten aan de klant. Tevens kunnen we het niveau van toezicht bij inrichtingen verlagen.
Veiligheid
Verhogen leges
I
200.000
200.000
200.000
200.000
Leges (titel 3) evenementen verhogen. Leges titel 1 en 2 gezamenlijk dekkend laten worden. Leges (vaststellen) bestemmingsplan(wijzigingen) verhogen.
Veiligheid
Verminderen handhaven
U
126.000
126.000
126.000
126.000 Vermindering inzet handhaving
Zorg en werk
Beperken kosten jeugdzorg
850.000
850.000
850.000
Door middel van een andere werkwijze de zorgkosten in de jeugd beperken . Dit betreft de volgende werkwijze : 1) Aanpak Multi 850.000 Problematiek (Hestia) waarbij door middel van een doorbraakmethode, waaronder een maatwerkplan, verdergaande multiproblematiek wordt voorkomen bij gezinnen. 2) Inzetten van praktijkondersteuners JGGZ bij huisartsen (POH).
Maatschappelijke ontwikkeling
Maatregelen Integraal Huisvestingsplan Onderwijs
U
Maatschappelijke ontwikkeling
Taakstelling NMCX
U
Maatschappelijke ontwikkeling
Beperken bovenwettelijke onderwijsactiviteiten U
Maatschappelijke ontwikkeling
Versoberen ondersteuning (doelgroep)activiteiten
U
Maatschappelijke ontwikkeling
Vercommercialiseren groter gedeelte cultuurgebouw
U
Maatschappelijke ontwikkeling
Concentreren en optimaliseren bibliotheekfunctie
U
Maatschappelijke ontwikkeling
Maatregelen culturele onderwerpen
U
Maatschappelijke ontwikkeling
Versoberen topsport
U
Maatschappelijke ontwikkeling
Versoberen breedtesport
U
Ruimtelijke Ontwikkeling
Heffen van leges voor advisering ruimtelijke initiatieven
I
Inkomsten/uitg aven
2025 Samenvatting
336.000 Actualiseren IHP & bijdragen schoolbesturen. Daarnaast invoeren huur voor kinderdagverblijven 0
0
400.000
400.000
400.000
203.240
522.970
807.670
301.047 Brede taakstelling NMCX, waarbij de wettelijke activiteiten van de energietransitie uitvoerbaar blijven 400.000 Vrijval onderwijsachterstandenbeleid 3.157.070
Versobering op specifieke sociaal maatschappelijke activiteiten. Dit betreft onder andere de subsidieaccounts Meerwaarde, Mantelzorg en Meer en overige welzijnssubsidies
740.000 Verminderen gesubsidieerde gedeelte van het cultuurgebouw /groter gedeelte vercommercialiseren
140.000
Het aantal m2 van de bibliotheken wordt verminderd. Daarnaast wordt gekeken naar alternatieve locaties. Het aantal locaties blijft echter wel intact.
100.000
300.000
300.000
200.000
200.000
200.000 Bezuinigen op kunst openbare ruimte, project IDA, broedplaatsen en galerie beeldende kunst.
120.400
120.400
120.400 Versobering op topsport
903.100
903.100 Bezuinigen op Sportservice en de VOS subsdie en overige sportactiviteiten.
350.000
350.000 Leges heffen voor advisering ruimtelijke initiatieven
350.000
Programma
Maatregel
Ruimtelijke Ontwikkeling
Minder zelf ontwikkelen van parkeerplaatsen in U Hoofddorp centrum
Inkomsten/uitg aven
2022
2023
2024
2025 Samenvatting
249.000 Parkeergarage Binnenweg laten bouwen door ontwikkelaar.
Economische zaken Verhogen van inkomsten vastgoed en gronden
I
353.200
600.000 Verhogen inkomsten vastgoed en gronden door inkomsten geliberaliseerde pacht te verhogen, danwel verkoop deel van gronden.
Ruimtelijke Ontwikkeling
Verlagen initiatievenbudget
U
50.000
50.000 Verlagen initiatieven budget
Kwaliteit fysieke leefomgeving
Besparen op afhandeling meldingen openbare ruimte
U
63.000
63.000
63.000
Kwaliteit fysieke leefomgeving
Kostendekkend maken rioolheffingen
I
300.000
300.000
300.000 Beheerkosten (waterkeringen en afwatering) onderbrengen bij rioolheffingen, waardoor kostendekkendheid naar 100% gaat.
Kwaliteit fysieke leefomgeving
Risicogestuurd onderhoud openbare ruimte
U
315.000
315.000
Kwaliteit fysieke leefomgeving
Uniformering straatreiniging
U
300.000
300.000
Algemene dekkingsmiddelen
Verhogen parkeertarieven/vergunningen
I
1.256.000
1.256.000
Bestuur, Samenleving en publiekscontact
Taakstelling dienstverlening
U
Bestuur, Samenleving en publiekscontact
Optimaliseren dienstverleningskanalen
U
Economische zaken
Versnellen verkoop niet-kernportefeuille vastgoed
I
Economische zaken Versoberen marketing & acquisitie
63.000
315.000
59.000
59.000
Door bepaalde meldingen alleen nog bij de reguliere rondes af te handelen en aannemers/toezichthouders niet meer tussentijds afzonderlijke meldingen te laten behandelen kan een besparing worden bereikt.
1. Verlagen frequentie schilderen masten openbare verlichting en verkeersregelinstallaties. 315.000 2. Minder reinigen kunstwerken. (bruggen en tunnels) 3. Minder frequent verwijderen van graffiti 4.Overgang naar een planmatig contract voor het onderhoud van bomen
300.000
Laten vervallen van het pluspakket voor reiniging + onkruid op verhardingen tijdens het hele seizoen onderhouden op niveau C in plaats van een combinatie B/C
1.256.000 Tarieven voor parkeervergunningen en straatparkeren worden verhoogd. Ook de tarieven voor P&R Hoofddorp worden verhoogd.
Taakstelling op het programma bestuur, samenleving en publiekscontact om voortgang dienstverlening van webcare te borgen.
126.000 Het selectiever inzetten van dienstverleningskanalen.
100.000
200.000 Versnelling verkopen van panden in eigendom van de gemeente.
50.000
50.000 Inzet Marketing en acquisitie deels reduceren
Programma
Maatregel
Inkomsten/uitg aven
Maatschappelijke ontwikkeling
Verlagen wijkbudgetten
U
2022
2023
2024
46.000
96.000
96.000
1.050.000
1.050.000
2025 Samenvatting
96.000 Verlagen van wijkbudgetten.
Economische zaken Verhogen inkomsten reclamebeleid
I
Overhead
Overhead en faciliteiten
U
189.000 Als er taken wegvallen in het primaire proces dan krimpt de overhead
Overhead
Digitaliseren administratieve werkzaamheden
U
181.125 Besparing door digitalisering en automatisering 2.591.240
6.497.370
8.379.370
1.050.000 Invoering reclamebelasting op grote oppervlakten + aanbieden reclame op groter aantal lantaarnpalen + concessie digitale billboards
13.197.742
Informatieve bijeenkomst begroting Haarlemmermeer gemeenteraad Haarlemmermeer 18-3-2021
2
Programma Deel I • Proces vanaf januari t/m juni • Met welke financiële en wettelijke kaders hebben we te maken? • Waar bestaat onze begroting uit? • Hoe groot is de financiële opgave? • Wat zijn daarvan de oorzaken? Deel II • Aan welke knoppen kunnen we draaien? • Hoe ziet het proces om tot bestuurlijke keuzes te komen eruit?
3
Proces tot vandaag • Tekorten Jeugdzorg college 29-09-2020 • 1e tranche zoeken binnen de budgetten van de Jeugdzorg • 2e tranche zoeken binnen het budget Sociaal Domein breed • 3e tranche zoeken binnen de gehele gemeentebegroting dit resulteerde in eerste inventarisatie van een groter tekort • Dit vormt de basis voor een strategische heroriëntatie • Raadsbrief decembercirculaire en meerjarenbeeld • Informatieve bijeenkomst raad 18-3
4
Financiële kaders en Benchmark
5
Gezonde gemeentefinanciën • Ligt vast in de wetgeving • Maar ook in het coalitieakkoord Haarlemmermeer • Noodzakelijk om op de korte én op de lange termijn invulling te geven aan gemeentelijke taken en ambities
6
Wettelijk kader Gemeentewet art. 189 lid 2: “De raad ziet erop toe dat de begroting structureel en reëel in evenwicht is. Hiervan kan hij afwijken indien aannemelijk is dat het structureel en reëel evenwicht in de begroting in de eerstvolgende jaren tot stand zal worden gebracht.” Gedeputeerde Staten houdt hier toezicht op. Niet voldoen leidt tot verscherpt toezicht
7
Wat is dan ‘reëel en structureel evenwicht’? • Structurele uitgaven worden gedekt met structurele middelen. • Bezuinigingen en taakstellingen moeten concreet zijn ingevuld. • Ramingen moeten realistisch en volledig zijn. • Meerjarenonderhoudsplannen e.d. moeten op orde zijn. Onderwerp van jaarlijkse controle door de provincie
8
Wat zijn structurele lasten en baten? • Komen in beginsel jaarlijks terug • Zijn voor onbepaalde tijd opgenomen • Kunnen wel jaarlijks fluctueren
9
Wat zijn incidentele lasten en baten • Eenmalige zaken • Meerjarige projecten / subsidies met tijdelijk karakter of eindig doel • Onttrekkingen / stortingen reserves (in principe!) • Uitzondering: kapitaaldekkingsreserve
10
Inkomsten gemeenten
11
Gemeentefonds • Omvang 2021: 32,8 miljard • Doelstellingen: • Bekostiging van basistakenpakket gemeenten • Verevening / solidariteit tussen gemeenten – (iedere gemeente is anders, maar moet hetzelfde voorzieningen kunnen aanbieden)
• Gemeentefonds beweegt mee met de uitgaven van het rijk (trap op, trap af) • 3x per jaar een circulaire waarin het accres bekend gemaakt wordt.
12
Gemeentefonds – Herijking – Trap op trap af (post corona) • VNG en BZK voeren samen onderzoek uit naar een nieuwe verdeling van het gemeentefonds, onderzoek loopt al enkele jaren. • Besluitvormig is recent uitgesteld tot na de kabinetsformatie. • Per 2023 zou een nieuwe verdeling in kunnen gaan. • De eerste signalen laten zien dat dit voor ons niet positief zal zijn (maatstaaf woningwaarde). • Tegelijkertijd is er de trap op – trap af methode. Indien het Rijk minder uitgeeft, zal het aandeel gemeentefonds ook lager worden. De kans is groot dat na grote uitgaven in de coronacrisis, we de trap af zullen lopen als gevolg van rijksbezuinigingen. • Kabinetsformatie geeft onzekerheid.
13
Algemene uitkering Haarlemmermeer • 2021: € 194 miljoen • Uitkering voor Haarlemmermeer relatief laag Gemeente
Algemene uitkering 2021 per inwoner
Haarlemmermeer
€ 1.249
Almere
€ 1.961
Amersfoort
€ 1.892
Arnhem
€ 2.602
Tilburg
€ 2.158
14
Waarom zo laag? Top 4 + 1 • Haarlemmermeer heeft een hogere potentiële OZB-opbrengst dan andere gemeenten, vooral bedrijventerreinen • Weinig bijstandsgerechtigden, uitkeringsgerechtigden, lage inkomens • Lage omgevingsadressendichtheid • Geen Centrumtaken (b.v. Arnhem: 60 mln voor beschermd wonen) • Relatief jonge bevolking en meerkernigheid (= een plus)
15
Lokaal belastinggebied
16
Lokale lasten en heffingen • OZB: woningen en niet-woningen • Riool- en afvalstoffenheffing (maximaal kostendekkend) • Toeristenbelasting • Forensenbelasting • Reclamebelasting • Baatbelasting • Parkeerbelasting • Bedrijfsinvesteringszones • Precario op kabels en leidingen
17
Vergelijking belastingopbrengst per inwoner (begroting 2020) OZB woningen
OZB niet-woningen
Parkeer belasting
Belastingen overig
Totaal
Gemeente Haarlemmermeer
120
351
22
46 539
Gemeente Almere
122
89
21
4 236
Gemeente Arnhem
156
176
0
2 334
Gemeente Amersfoort
166
138
18
15 337
96
104
29
23 252
151
155
40
18 364
Gemeente Tilburg Gemeentegrootte 150 000 tot 250 000 inwoners
18
Woonlasten Haarlemmermeer in € H’meer
Almere
Amersfoort
Arnhem
Tilburg
OZB %
0,0795
0,1127
0,1198
0,1466
0,0887
OZB
295
308
394
340
216
Afvalheffing
382
377
343
197
277
Rioolheffing
135
168
134*
165
103
Totaal
811
855
872
701
596
19
OZB-tarieven niet-woningen H’meer
Almere
Amersfoort
Arnhem
Tilburg
Eigenaren
0,3301
0,3280
0,3694
0,6180
0,2148
Gebruikers
0,3069
0,2635
0,3015
0,2060
0,1778
Totaal
0,6370
0,5915
0,6709
0,8240
0,3926
20
De financiële opgave
21
Begroting 2021-2024 Haarlemmermeer BEGROTING LASTEN 2024 (TOTAAL € 462 MLN) Zorg en werk
111.473
Maatschappelijke ontwikkeling
98.309
Ruimtelijke ontwikkelingen
82.018
Kwaliteit fysieke omgeving
69.741
Overzicht overhead
54.573
Veiligheid
18.525
Bestuur, samenleving en publiekszaken
14.191
Mobiliteit
13.723
Economische zaken
7.906
Wonen
1.993
Overzicht algemene dekkingsmiddelen -20.000
-10.540 0
20.000
40.000
60.000
80.000
100.000
120.000
22
Begroting baten 2024 uitgesplitst Uitkeringen gemeentefonds
185
OZB
78
Grondopbrengsten en winstnemingen
42
Werk en inkomen
32
Afvalstoffenheffing
19
Toeristenbelasting
16
Reserves
15
Rioolheffing
10
Leges omgevingsvergunningen
10
Leges en retributies
5
Parkeergelden
4
Overige
49 0
20
40
60
80
100
120
140
160
180
200
23
Het financiële beeld kent nog veel onzekerheden • Onzekerheden inkomsten • (Herverdeling gemeentefonds) • Inwonersgroei • Economische ontwikkeling • Toeristenbelasting • Jeugdcompensatie door rijk
• Onzekerheden uitgaven • Uitvoeringskosten SDV • Huishoudelijke hulp • Areaaluitbreiding fysiek • Invoering Omgevingswet • Uitgaven jeugd
24
Meerjarenbeeld – Decembercirculaire en verder Beeld na Decembercirculaire zoals met u gedeeld: Omschrijving (bedragen x € 1.000)
2021
2022
2023
2024
2025
Stand Najaarsrapportage 2020
1.860
-1.186
-853
-1.614
-1.614
-5
-17
-19
-19
-19
1.855
-1.203
-872
-1.633
-1.633
Decembercirculaire 2020 Totaal
Tegelijkertijd vooruitkijken op 3 onderdelen: - Onvermijdelijk, Onuitstelbaar, Onvoorzien (denk aan sociaal domein) - Bestaand beleid (denk aan de VOR) - nieuw beleid (denk aan de woningbouw)
25
Voor welke financiële opgave staan we? • Op dit moment: nog geen finale zekerheid over de totale omvang • Aantal posten moet nog scherper worden, gebeurt komende maanden • Hoe dan ook: opgave is niet op te vangen met pijn- en geruisloze maatregelen • De omvang van de opgave ligt waarschijnlijk tussen 10 en 20 miljoen • Als het meevalt: 10 miljoen in 2025/2026 • Als het tegenvalt: 20 miljoen in 2025/2026 • Voorgesteld uitgangspunt: bij inventarisatie uitgaan van 20 miljoen, flexibiliteit als het minder wordt
26
Oorzaken
27
Oorzaken tekort • Interne / historische oorzaken • Groei Haarlemmermeer in het verleden
• Externe oorzaken • Tekorten Sociaal Domein / Jeugdzorg • Herijking gemeentefonds • Incidentele effecten Coronacrisis
28
Historische groei Haarlemmermeer en investeringen (1/2) Min 40 jaar oud dus vervangingen noodzakelijk bij gebouwen Min 20 jaar oud dus vervangingen noodzakelijk wegen etc. Voorbeeld: In de Vinex periode (rond 2000) veel investeringen gedekt uit de gebiedsontwikkeling. - Extra kwaliteit voorzieningen € 10 mln. - RIH ca € 30 mln. (Deltaplan bereikbaarheid) - Dorpshuis Badhoevedorp/ SKWA €20 mln. - Bijdrage Algemene middelen € 20 mln.
29
Vervangingsinvesteringen nog niet gedekt • In de groeiperiode werden investeringen gedekt met incidentele middelen (= opbrengst grondexploitaties) • Gevolg: Haarlemmermeer heeft nu geen kapitaallasten (= afschrijving + rente) in de begroting opgenomen • De komende jaren moeten deze investeringen vervangen worden en moeten verplicht (wijziging BBV 2016) geactiveerd en afgeschreven worden. • Samengevat: groei in het verleden zorgt voor tekorten in de toekomst
30
Tekorten Sociaal Domein / Jeugdzorg - Onderzoek AEF € 1,6 miljard. Dit is exclusief incidentele compensatie van € 300 miljoen waarmee wij al rekening houden. - Het is dus niet vreemd dat ook wij een tekort zien - Haarlemmermeer laat nu een tekort zien van 7,6 mln (waarbij 6,9 structureel, waarbij we reeds rekening houdend met incidentele compensatie) - Dit gaat uit van huidige klantenbestand, prijzen en aantallen - Haarlemmermeer verwacht echter te groeien, de inkomsten hiervoor verwerken we direct in de begroting nadat deze duidelijk zijn.
31
Incidentele Effecten Coronacrisis Uitgangspunt in het meerjarenbeeld: - 2025 weer terug naar het “oude” normaal - Incidentele lasten gecompenseerd door het Rijk Indien niet toereikend - Incidentele lasten opvangen in de Algemene dekkingsreserve - Denk aan toeristenbelasting, huurcompensatie etc.
32
Draaiknoppen?
33
Wat zijn draaiknoppen? • Voorzieningenniveau • Ambitieniveau • Investeringen • Organisatie • Inkomsten • Lokale lasten • Grondexploitaties • Overig
• Reserves (alleen incidenteel)
34
Beïnvloedbare ruimte in begroting • Kapitaallasten liggen vast • Personeelslasten op korte termijn ook • Subsidies liggen langjarig vast • En, speelruimte wordt beperkt door wettelijke verplichtingen
35
Beleidsvrijheid Onderzoek ROB naar beleidsvrijheid gemeenten:
36
Voorzieningenniveau • Onderzoek naar voorzieningenniveau Haarlemmermeer • Huidige wijken • Nieuwe wijken • Vastgesteld beleid aanpassen?
• Tranche 1: jeugdzorg • Tranche 2: sociaal domein breed
37
Ambitieniveau (1/2) • Vanuit Coalitieakkoord en regionale opgaven ligt er een ambitie om behoorlijk te investeren in woningbouw • Deze ambitie ligt ook vast in afspraken met andere partijen (provincie, rijk) • Woningbouw leidde in het verleden vaak tot extra inkomsten, in het heden (lijkt) het een kostenpost • Aanleg infrastructuur • Bijpassende voorzieningenniveau • Grondpositie gemeente
• Verminderen of temporiseren van woningbouw kan financiële druk verlagen
38
Ambitieniveau (2/2) • Bestaande dienstverlening te versoberen (openingstijden) • Bestaande kwaliteitsniveau’s te verlagen (groenonderhoud) • Bijdragen aan interbestuurlijke opgaven (b.v. klimaatakkoord / RES’sen) • Temporiseren / heroverwegen afspraken coalitieakkoord
39
Investeringen, welke staan gepland • In P&C, MPI: 2021 – 2024 (Al opgenomen in begroting) Programma € mln.
*nog te investeren 2021-2024 in mln
Maatschappelijke ontwikkeling (vooral scholen)
109
Mobiliteit
13
Ruimtelijke ontwikkelingen
1
Wonen
0
Kwaliteit fysieke omgeving
53
Overzicht overhead (bijv. ICT)
23 0
Totaal
*Grotendeels vervangingsinvesteringen 85 - 90%
199
Tegelijkertijd komen er ook nog grote investeringen op ons af, die niet financieel zijn verwerkt in de begroting (bijv. Raadhuis, parkeren, metro etc.)
40
Investeringen vs. Exploitatie • Voorbeeld: Om 3 miljoen te bezuinigen op de exploitatie, moeten we 60 miljoen aan investeringen schrappen Rente 2,5% €60 miljoen MPI
2021 5
2022 10
2023 15
2024 25
2025 5
Totaal 60
Levensduur 40
Exploitatielasten in begroting
Kapitaallasten € 1,5 mln.
€1,5 mln.
€ Onderhoud € Beveiliging € Nutsvoorzieningen € Overige
41
Investeringen algemeen, besparingsmogelijkheden - Schrappen/ niet doen:
- Bij vervangingsinvesteringen meestal geen optie - Optie bij nieuwe ambities
- Vertragen (alleen korte termijn effect) - Versoberen - Administratief: Afschrijvingstermijnen verlengen risicovol, wel financiële impact
42
Investeringen: effect op exploitatie Effect op exploitatie
besparen in investering * € mln.
2 mln./jaar
35 mln.
3 mln./jaar
60 mln.
6 mln/jaar
103 mln.
• • • •
Voorbeeld Geplande investering is meerjarig € 100 Historisch niet meer dan € 70 uitgegeven Reeds in begroting opgenomen algemene correctie - € 30 Eventuele bezuinigingen op investeringen alleen zin boven deze € 30
43
Effect van doorschuiven Effect 50% investeringen 2 doorschuiven
12.000
10.000
11.329
11.340
8.496 8.849
Kapitaallasten
8.000
6.945
6.000 3.895 4.248
4.000
3.472
2.000
1.947
0 2021
2022
2023
2024 Jaren
huidige kapitaallasten
50% 2 jaar verschuiven
2025
2026
44
Conclusie investeringen • Meeste investeringen zijn vervangingsinvesteringen • Met planningscorrectie is reeds rekening gehouden in de begroting • Uitstel of versobering van vervanging en onderhoud kan leiden tot hoger exploitatieonderhoud • Om 1 euro structureel te bezuinigen moeten we ongeveer 20 euro aan investeringen schrappen (vuistregel)
45
Organisatie • Onderzoek Berenschot 2018 • Onderzoek is gecorrigeerd voor regietaken Haarlemmermeer • Haarlemmermeer heeft veel taken op afstand • Conclusie: kosten organisatie zijn t.o.v. de opgaven en omvang van de gemeente beperkt • Algemene efficiencytaakstellingen liggen nu niet voor de hand • Besparingen op de organisatie kunnen wel in relatie tot vermindering van taken
46
Inkomsten • Lokale lasten • OZB • Rioolheffing • Afvalstoffenheffing • Parkeerbelasting • Toeristenbelasting (crisis) • Precario op kabels en leidingen (afgeschaft)
• Grondexploitatie • ‘Overige eigen middelen’ • Dividenden, verkoopopbrengsten, …, …,
47
Grondexploitatie Haarlemmermeer • Opbrengsten grondexploitatie zijn incidenteel en leveren dus geen directe bijdrage aan het oplossen van het structureel tekort. • Mogelijkheden om kosten voor voorzieningen te dekken uit grondexploitaties zijn t.o.v. het verleden beperkter (nieuwe wetgeving). • Nieuwe grote ontwikkellocaties in handen van derden geen winst te behalen • Beperkte bijdragen aan bovenplanse infrastructuur/groen en geen bijdragen aan overige voorzieningen
48
Binnenwijks / bovenwijkse kosten • Tot 2016: ruime mogelijkheden kosten aan grondexploitaties toe te rekenen • Vanaf 2016: veel strikter onderscheid • Basisprincipe: alleen kosten die direct aan de wijk zijn toe te rekenen • Probleem: minder financiële dekking voor (dure) infrastructuur • Gemeenten (ook Haarlemmermeer) lossen dit op door voor kosten van bovenwijkse infrastructuur fondsen te vormen • Voeding in het fonds vanuit opbrengsten grondexploitaties
49
Anterieure overeenkomsten • Als ontwikkelaar ontwikkelt, heeft gemeente ook kosten (infra, riolering etc.) • Gemeente kan deze kosten aan ontwikkelaar in rekening brengen • Systematiek: anterieure overeenkomsten • Mogelijkheden wel beperkter • Voorwaarde: actuele structuurvisie / bestemmingsplan
50
Het Proces
51
Proces & planning • Gesprekken met gemeenteraad • 25 maart informele bijeenkomst fractievoorzitters: proces en planning • 22 april: informatieve sessie. pakket op hoofdlijnen. • 10 juni: besluitvorming pakket • 1 juli : besluitvorming VJR • 11 nov: besluitvorming Begroting
52
Vragen?
Informatieve bijeenkomst begroting Haarlemmermeer gemeenteraad Haarlemmermeer 22-04-2021
2
Programma • Proces tot vandaag • Samenvatting informatieve bijeenkomst 18 maart • Afpellen van de begroting • Keuzes in de verschillende programma’s • Vervolgproces & planning
3
Proces tot vandaag • Tekorten Jeugdzorg college 29-09-2020 • 1e tranche zoeken binnen de budgetten van de Jeugdzorg & WMO • 2e tranche zoeken binnen het budget Sociaal Domein breed • 3e tranche zoeken binnen de gehele gemeentebegroting. Dit resulteerde in een groter tekort. • Dit vormt de basis voor de strategische heroriëntatie • Raadsbrief decembercirculaire en meerjarenbeeld • Informatieve bijeenkomst raad 18-3
4
Samenvatting 18 maart • Regelgeving omtrent gezonde gemeentefinanciën • Uiteenzetting over de verschillende onderdelen van de begroting • De grootte van de financiële opgave • De oorzaken van de financiële opgave • Aan welke knoppen kunnen we draaien (op hoofdlijnen) • Vervolgproces
Budgetoverzicht 2024 Afpellen van beïnvloedbaarheid
6
Beinvloedbaarheid • Op zoek naar beïnvloedbaarheid in de begroting (met open vizier) • Totale begroting bestaat uit groot aantal posten die moeilijk/weinig beïnvloedbaar zijn • Om inzicht te geven in deze posten zijn de volgende slides opgenomen • Uiteindelijk blijft een “uitgeklede” begroting over • Ook binnen de uitgeklede begroting wordt speelruimte beperkt door wettelijke verplichtingen • Niet alle genoemde draaiknoppen zijn tegelijkertijd te combineren
Totale begroting 2024 (baten en lasten in € mln. zonder uitgesloten posten) Programma omschrijving 002 Bestuur, samenleving en publiekscontact 003 Veiligheid 004 Zorg en werk 005 Maatschappelijke ontwikkeling 008 Mobiliteit 009 Ruimtelijke ontwikkelingen 010 Wonen 011 Kwaliteit fysieke omgeving 012 Economische zaken 013 Overzicht algemene dekkingsmiddelen 014 Overzicht overhead Eindtotaal
Baten -2.755 -1.027 -32.261 -20.544 -3.634 -68.966 -235 -33.561 -3.154 -294.766 -71 -460.974
Lasten 14.191 18.525 111.473 98.309 13.723 82.018 1.993 69.741 7.906 -12.154 54.573 460.298
Uitgesloten categorieën i.v.m. beïnvloedbaarheid Uitgesloten categorieen
Baten
Lasten
De volgende categorieën zijn uitgesloten:
2211 Gecalculeerde rente 2213 Werkelijk ontvangen rente 2219 Rente l.l. overige binnenlands 2860 Onttrekking reserve 2861 Vrijval voorziening 5211 Gecalculeerde rente 5212 Gecalculeerde rente 5213 Werkelijk betaalde rente 5214 Rente Investeringsplan 5216 Rente langlopende leningen 5232 Afschrijving 5233 Afschrijvingskstn.dekking 5234 Afschrijving Investeringsplan 7317 Winst obv POC 7360 Storting reserve 7361 Storting voorziening Eindtotaal
-8.091 -92 -523 -15.073 -847 -24.626
-8.486 8.091 416 5.866 12.487 19.248 11.286 3.281 7.260 2.745 62.193
- Rente (alhoewel we hier wel naar kijken) - Mutaties reserves - Mutaties voorzieningen - Afschrijvingen -
Rente en afschrijvingslasten zijn uitgesloten omdat deze uit investeringen volgen, en sturing vooral moet plaatvinden bij de investeringen/bezittingen.
-
Mutaties in reserves en voorzieningen zijn vooral administratieve (sluit) posten.
-
In totaal 24 mln. aan baten en 62 mln. aan lasten worden uitgesloten
Uitgesloten taakvelden i.v.m. beïnvloedbaarheid Taakveldomschrijving
Baten
Lasten
7.2 Riolering
-10.129
3.559
7.3 Afval
-20.576
16.376
8.2 Grondexploitatie(niet bedrijventerreinen) Eindtotaal
-50.681
66.950
-81.386
86.885
Deze posten zijn uitgesloten omdat het zogenaamde “gesloten systemen” zijn. Riolering en afval betreffen kosten die kostendekkend zijn opgenomen in de begroting (na toevoeging rente en afschrijvingen) Grondexploitaties zijn ook gesloten systemen waarbij de winst wordt gestort in de reserve grondzaken. In totaal 81 mln aan baten en 86 mln aan lasten worden uitgesloten
Uitgesloten kostenplaatsen i.v.m. beïnvloedbaarheid Kostenplaats
Baten
Deze posten zijn uitgesloten omdat het:
Lasten
600102 Burgemeester
-
213
600105 Wethouders
-
822
600107 Raad en raadscommissies
-
1.755
602016 Schipholbalie
-
-
663002 Bijstandsverlening
-29.275
31.111
663003 IOAW
-1.050
1.071
663004 IOAZ
-101
101
663005 Bbz 2004
-237
374
601101 Saldo GD na bestemming
-
-1.614
608002 Algemene Baten en Lasten
-
6.372
608003 Saldi kostenplaatsen R5 (960)
-
-131
609001 Vennootschapsbelasting
-
-17.812
-30.663
22.262
-
Wettelijke taken betreft; of
-
Geoormerkte middelen betreft (dus verantwoording naar het Rijk); of
-
Administratieve posten betreft
-
In totaal 30 mln. aan baten en 22 mln. aan lasten worden uitgesloten
-
Raadsbudgetten zijn niet door het college te beïnvloeden, wel door de gemeenteraad
Begroting per Programma (eerder genoemde posten uitgesloten)
Begroting excl. uitgesloten posten (in mln €) PROGRAMMA
Baten
Lasten
002 Bestuur, samenleving en publie
-2.755
11.277
003 Veiligheid
-1.027
18.165
- Na het uitsluiten van eerder genoemde posten ziet de “uitgeklede” begroting er als volgt uit.
004 Zorg en werk
-1.598
78.816
-
005 Maatschappelijke ontwikkeling
-18.932
74.745
-163
3.831
Ook hier zitten nog steeds wettelijke taken in én taken die kostprijs dekkend worden uitgevoerd (bijv. bouwleges). Deze posten kunnen echter (technisch) niet worden uitgefilterd.
-10.242
7.567
010 Wonen
-217
762
-
011 Kwaliteit fysieke omgeving
-1.596
36.234
In totaal bestaat de begroting 324 mln. aan baten en 288 mln. aan lasten na uitsluiting van eerder genoemde posten.
012 Economische zaken
-3.023
5.327
-
013 Overzicht algemene dekkingsmid
-284.676
3.546
De detailoverzichten van deze posten zijn toegevoegd als bijlagen
-71
48.687
-324.299
288.957
008 Mobiliteit 009 Ruimtelijke ontwikkelingen
014 Overzicht overhead Eindtotaal
13
Beleidsvrijheid Onderzoek Raad openbaar bestuur (ROB) naar beleidsvrijheid gemeenten:
14
Keuzes in de verschillende programma’s
Programma Bestuur Samenleving en publiekscontact (in €) PROGRAMMA
DOELSTELLING
Taakveldomschrijving
002 Bestuur, samenleving en publiekscontact
021 Goed functioneren en faciliteren van formele gemeentelijke organen
0.1 Bestuur
3.422.400
Griffie, Accountantskosten, Ondersteuning bestuur ,Contributie VNG/GGU
0.2 Burgerzaken
420.500
Geografische basisadministratie, Verkiezingen
175.500
Externe communicatie
76.900
Gebied- en relatie management
0.1 Bestuur
894.400
Citymarketing, Stadsregio, Stedenband CEBU, AM-Overleg
024 Wij zijn goed bereikbaar voor inwoners, ondernemers en instellingen en open, deskundig en duidelijk in onze contacten. 0.1 Bestuur
311.500
Nationale ombudsman Gebied- en relatie management
197.300 73.600 48.100
KCC Online dienstverlening, Telefonische bereikbaarheid Gevonden voorwerpen Bedrijvenadvisering Economische zaken
-2.755.400
5.656.300
Gegevensbeheer, GBA, Documenten Burgerzaken (rijbewijzen, paspoorten etc)
-2.755.400
11.276.500
Baten
022 Wederzijdse betrokkenheid bij de besluitvorming en onze kennis over onze lokale samenleving vergroten 0.1 Bestuur 6.5 Arbeidsparticipatie 023 Het behartigen van de belangen van Haarlemmermeer buiten de gemeentegrenzen en het versterken van de bestuurlijke samenwerking.
0.2 Burgerzaken 1.2 Openbare orde en veiligheid 3.3 Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen
025 Wij beheren betrouwbare basisregistraties en leveren diensten en producten van burgerzaken en de burgerlijke stand. 0.2 Burgerzaken Totaal 002 Bestuur, samenleving en publiekscontact
Lasten
Voorbeelden
Welke factoren bepalen de kosten? • Reguliere wettelijke taken (verkiezingen, paspoorten, rijbewijzen, ID-kaarten, BRP basis-registratie personen, verhuizingen, burgerlijke stand (huwelijken, scheidingen, naturalisaties) e.d.) • Contactcenter (telefonische bereikbaarheid gemeente) • Beheer websites (functioneel beheer en redactioneel beheer) • Webcare (online contact inwoners via social media)
• Huisvestingskosten servicelocaties (huur, schoonmaakkosten, IT, beveiliging etc.)
17
Bestuur, samenleving en publiekscontact: draaiknoppen • Kanalen waar de gemeente Haarlemmermeer op actief is. 100.000 – 200.000 (bandbreedte) • Servicelocaties in de gemeente. 94.000 – 235.000 (bandbreedte) • Raadsbudgetten overlaten aan de raad
Programma Veiligheid (in €) PROGRAMMA
DOELSTELLING
Taakveldomschrijving
003 Veiligheid
031 Veilige woon en leefomgeving
1.2 Openbare orde en veiligheid
-1.025.500
3.910.400
032 Verzekeren van hulpverlening
1.1 Crisisbeheersing en brandweer
-1.400
14.058.500
Baten
Lasten
1.2 Openbare orde en veiligheid Totaal 003 Veiligheid
196.500 -1.026.900
18.165.400
Voorbeelden toezicht en handhaving inclusief coördinatie, beleidsmakers- en adviseurs, opvang zwerfdieren bijdrage VRK, FLO regeling, kosten brandweerkazerne
crisisbeheersing
Veiligheid: welke factoren bepalen kosten? • Begroting VH bedraagt ca 19 mln, hiervan gaat bijna 13 mln naar VRK • Daarnaast gaat 8,4 mln naar ODNZKG, dit loopt in de begroting via programma Kwaliteit fysieke omgeving • Tegenover aantal kostenposten staan ook baten (>10 mln aan leges)
20
Veiligheid: draaiknoppen • Taken en bijdragen aan de gemeenschappelijke regelingen (VRK, ODNZKG) 100.000 -300.000 (bandbreedte) • Aanpassen leges 100.000 – 200.000 (bandbreedte) • Handhaving 100.000 – 200.00 (bandbreedte)
Programma Zorg en werk (in €) PROGRAMMA
DOELSTELLING
004 Zorg en werk
041 Inwoners ontvangen zorg en ondersteuning thuis
Taakveldomschrijving Baten
042 Inwoners ontvangen zorg en ondersteuning met verblijf
043 Inwoners zijn economisch zelfstandig
044 Het garanderen van een bestaan
6.1 Samenkracht en burgerparticipatie
Lasten
-377.500
3.970.800
WMO vervoer, stevige sociale basis.
6.2 Wijkteams
819.100
Clientondersteuning t.b.v. verstandelijke beperking of ziekte
6.3 Inkomensregelingen
148.000
Ontwikkelkosten ten aanzien van strategie maatschappelijke zorg.
6.4 Begeleide participatie
3.838.900
Dagbesteding voor volwassenen.
6.6 Maatwerkvoorzieningen (WMO
-103.200
5.682.800
WMO hulpmiddelen, woonvoorzieningen, WMO (bv parkeervergunning)
6.71 Maatwerkdienstverlening 1
-599.000
9.993.800
Begeleiding door zorginstellingen (WMO). Huishoudelijke hulp (WMO)
6.72 Maatwerkdienstverlening 1 6.81 Geëscaleerde zorg 18+
24.069.200 104.800
Jeugdzorg in natura: Specialistische jeugd gezondheidszorg Geestelijke gezondheidszorg volwassen en opvang/hulp bij huiselijk geweld.
6.82 Geëscaleerde zorg 18-
4.239.100
Jeugdbescherming en –reclassering, Veilig thuis, Integrale Crisis Dienst (uitgevoerd via VRK), ambulante crisishulp, crisisopvang, crisispleegzorg.
6.71 Maatwerkdienstverlening 1
38.000
6.72 Maatwerkdienstverlening 1
8.295.000 -
Kortdurend verblijf voor volwassenen Jeugdzorg in natura met verblijf: specialistische dagopvang jeugd, specialistische jeugdgezondheidszorg, behandeling in gezinshuis etc.
6.81 Geëscaleerde zorg 18+ 6.4 Begeleide participatie 6.5 Arbeidsparticipatie
-30.800
113.900 4.644.800 4.895.300
6.3 Inkomensregelingen
-487.400
7.312.200
Opvang op basis van een WMO beschikking (waaronder Etta Palm straat). Sociale werkvoorziening ( GR uitgevoerd door AM Match) Re-integratie (Participatiewet), Inburgering, sociaal medische kinderopvang. Bijstand en Bijzondere bijstand. minimaregelingen, waaronder ziektekostenverzekering, individuele inkomenstoeslag, woninginrichting, kindpakket, computerregeling. Kwijtschelding.
650.500
Schuldhulpverlening
6.71 Maatwerkdienstverlening 1
Totaal 004 Zorg en werk
Voorbeelden
-1.597.900
78.816.200
22
Zorg en werk: draaiknoppen • Bovenwettelijke ondersteuning individuele inwoners. 250.000 – 2.500.000 (bandbreedte) • Specifieke maatregelen jeugdzorg. 0 – 850.000 (bandbreedte)
Programma Maatschappelijke ontwikkeling (in €) PROGRAMMA
DOELSTELLING
005 Maatschappelijke 051 Inwoners ervaren zo min mogelijk ontwikkeling sociale en gezondheidsproblemen
Taakveldomschrijving
Baten
Lasten
6.1 Samenkracht en burgerparticipatie
2.877.300
6.2 Wijkteams
2.199.400
6.82 Geëscaleerde zorg 18-
94.800
7.1 Volksgezondheid 052 Jonge inwoners ronden een opleiding af 4.2 Onderwijshuisvesting 053 Inwoners nemen in hun kern/buurt actief deel aan de samenleving
-354.300
3.032.200
4.3 Onderwijsbeleid en leerlingenzaken
-3.382.600
9.332.200
1.2 Openbare orde en veiligheid 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie
-1.731.600
96.200 11.602.500
-
523.100
-6.232.300
13.295.300
-
478.100
6.81 Geëscaleerde zorg 18+ 054 Inwoners nemen deel aan culturele activiteiten
5.3 Cultuurpresentie, cultuurparticipatie 5.4 Musea
055 In HLM zijn voldoende aantrekkelijke mogelijkheden om te recreëren
Totaal 005 Maatschappelijke ontwikkeling
6.470.400
5.5 Cultureel erfgoed 5.6 Media
234.900 5.822.600
3.4 Economische promotie 5.1 Sportbeleid en activering 5.2 Sportaccomodaties 5.7 Openbaar groen en (openluchtrecreatie)
-6.658.100
24.600 2.489.600 11.673.300
-573.000
4.498.800
-18.931.900
74.745.300
24
Maatschappelijke ontwikkeling : draaiknoppen (1/2) • Integraal Huisvestingsplan Onderwijs 234.000 – 434.000 (bandbreedte) • Bibliotheekfunctie 100.000 – 1.000.000 (bandbreedte) • Subsidie breedtesportontwikkeling 180.000 -1.500.000 (bandbreedte) • Subsidie topsport 90.000 – 200.000 (bandbreedte) • Subsidie van de diverse culturele onderwerpen 100.000 – 650.000 (bandbreedte) • Aanbod aan dorpshuizen & wijk en jongerencentra 100.000 -1.000.000 (bandbreedte) • Kinderboerderijen 50.000 -200.000 (bandbreedte)
25
Maatschappelijke ontwikkeling : draaiknoppen (2/2) • Cultuurgebouw 100.000 – 1.000.000 (bandbreedte) • Onderhoudsniveau sportaccommodaties 100.000 – 1.000.000 (bandbreedte) • Inzet op bovenwettelijke onderwijsactiviteiten 400.000 – 500.000 (bandbreedte) • Inzet op onderwijsverbreding 100.000 – 500.000 (bandbreedte) • Subsidieren van specifieke (doelgroep)activiteiten 300.000 – 5.000.000 (bandbreedte) • Subsidiëren van ETO max 250.000, incidentele last circa 4 mln • Participatie en communicatie met inwoners (o.a. wijkbudgetten) 100.000 – 200.000 (bandbreedte)
Programma Mobiliteit (in €) PROGRAMMA
DOELSTELLING
Taakveldomschrijving
008 Mobiliteit
081 HLM is verkeerveilig
2.1 Verkeer en vervoer
1.062.600
Verkeersborden, verkeersmaatregelen, verkeersveiligheid
2.2 Parkeren
307.200
Parkeergarage Beukenhorst
2.5 Openbaar vervoer 082 Optimale doorstroming van alle vormen van vervoer 2.1 Verkeer en vervoer
Baten
Totaal 008 Mobiliteit
Voorbeelden
-25.000
25.000
-85.900
1.186.400
Beleidsontwikkeling verkeer, inzet vergunningen/ontheffingen
833.600
Beleidsontwikkeling en handhaven op parkeren
-51.700
415.900
Beleidsontwikkeling OV en abri’s OV
-162.600
3.830.700
2.2 Parkeren
2.5 Openbaar vervoer
Lasten
Mobiliteit : draaiknoppen • Parkeerbeleid: • Parkeertarieven verhogen en/of invoeren. Ook de bijdrage aan parkeervergunning. 300.000 – 600.000 (bandbreedte) • Efficiënter gebruik parkeerplaatsen in Hoofddorp Centrum. 600.000 1.000.000 (bandbreedte)
• Infrastructuurprojecten (UPM) • Regionale afspraken en overeenkomsten
Infrastructuur : draaiknoppen Heroverwegen wensen UPM 2022 : Geld voor uitwerkingen uit gebiedsontwikkelingen 2e fase Ringdijk beleid Kruiswegcorridor vervolg Maatregelen leefbaarheid dubbeldorpen
Heroverwegen temporiseren bestaande projecten Vertragen uitwerking maatregelen verkeersveiligheidsplan VRA S106 fietspad Vertragen uitbreiding P+R Nieuw Vennep Fietspad knoop A4/A9 Oplossen knelpunten uit de inspraak mobiliteitsvisie HOV Noordwijk Schiphol
Programma Ruimtelijke ontwikkeling (in €) PROGRAMMA
DOELSTELLING
009 Ruimtelijke ontwikkelingen
091 Ruimtelijke omgeving is het resultaat van een zorgvuldige afweging 8.1 Ruimtelijke ordening 092 HLM realiseert projecten voor het maatschappelijk doel 7.4 Milieubeheer
093 Het gebruik van de openb. ruim
Taakveldomschrijving
Lasten
-236.900
3.395.000
Voorbeelden Ruimtelijk beleid, bestemmingsplannen, versnelling woningbouw
-500
1.745.500
Beleidsontwikkeling milieu, energie en geluid
8.1 Ruimtelijke ordening 8.3 Wonen en bouwen
Totaal 009 Ruimtelijke ontwikkelingen
Baten
44.000 -10.004.100
2.382.400
-10.241.500
7.566.900
Inzet bouwvergunningen en bouwhandhaving
30
Ruimtelijke ontwikkeling : draaiknoppen • Advisering ruimtelijke initiatieven 150.000 -350.000 (bandbreedte) • Parkeerplaatsen Hoofddorp centrum (zie sheet parkeren) • Parkeerplaatsen overige projecten • Energietransitie • Omgevingswet – voorjaarsrapportage incidentele extra middelen
Programma Wonen (in €) PROGRAMMA 010 Wonen
Totaal 010 Wonen
DOELSTELLING 101 Er is voldoende gedifferentieerd aanbod van woningen 102 Kaders voor de toewijzing van woningen
Taakveldomschrijving
Baten
8.3 Wonen en bouwen 8.3 Wonen en bouwen
Lasten 40.900
-216.600
720.800
-216.600
761.700
Voorbeelden uitvoering woonbeleidsprogramma Woonservices en Het Vierde Huis voor inzet urgentiedienstverlening, kosten woonruimteverdeling
32
Wonen : draaiknoppen • Bouwkosten – • Ambitie aantal woningen -
Programma Kwaliteit fysieke omgeving (in €) PROGRAMMA
DOELSTELLING
011 Kwaliteit fysieke omgeving 111 Goed onderhoud openbaar groen
Taakveldomschrijving
Baten
5.7 Openbaar groen
-27.800
Voorbeelden Onderhoud bomen, parken, watergangen, bermen, 7.585.500 etc.
7.5 Begraafplaatsen en crematoria
-762.700
937.800 Onderhoud begraafplaatsen Onderhoud waterkeringen, afwatering, duikers, 595.200 waaronder baggerwerkzaamheden
113 Goed beheer van grond- hemel en afvalwater 2.4 Economische havens en waterwegen 114 Wegen, straten en pleinen zijn goed begaanbaar, veilig en schoon 1.2 Openbare orde en veiligheid