RV rekenkameronderzoek vertrouwen in de lokale democratie

raadsvoorstel Onderwerp

Portefeuillehouder Steller Collegevergadering

Rekenkameronderzoek Vertrouwen in de lokale democratie Marianne Schuurmans-Wijdeven Margo Rosdorff

Raadsvergadering Raadsvoorstelnummer

2024.10347556 1. Voorstel Op basis van het onderzoek Vertrouwen in de lokale democratie stelt de rekenkamer de raad voor te besluiten om het college te verzoeken: 1. Te bepalen welke rol het college voor zichzelf en de ambtelijke organisatie ziet in het versterken van het vertrouwen in de lokale democratie, en de raad hierover te informeren. De rekenkamer doet de gemeenteraad de suggestie om op basis van het debat over dit onderzoek en de bijeenkomst op 8 februari een uitspraak te doen hoe hij verder wil met het versterken van het vertrouwen in de lokale democratie. 2. Samenvatting Betrokkenheid van burgers en vertrouwen in het functioneren van onze democratie zijn van groot belang voor de legitimatie van het handelen van de overheid. Uit landelijk onderzoek blijkt dat het vertrouwen van burgers in politici en de tevredenheid met de democratie historisch laag is. In Haarlemmermeer was de opkomst bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2022 lager dan het landelijk gemiddelde. Dat riep de vraag op hoe het zit met het vertrouwen van inwoners van Haarlemmermeer in de lokale democratie. De rekenkamer heeft hiernaar, ook op verzoek van fracties, onderzoek gedaan. Inwoners konden aangeven wat hun vertrouwen beïnvloedt, wat zij verwachten van de gemeente, en of zij zelf een bijdrage willen leveren aan de lokale democratie.

Rekenkameronderzoek Vertrouwen in de lokale democratie

pagina 2

De resultaten laten zien dat het vertrouwen van inwoners laag is. Tegelijkertijd hechten de geënquêteerden aan een goede representatie in de gemeenteraad en is meer dan de helft bereid om zelf bij te dragen aan gemeentelijke plannen. Inwoners doen dit het liefst via laagdrempelige manieren zoals een inwonerpanel, een enquête of een referendum. De rekenkamer trekt op basis van het onderzoek de volgende conclusies: 1) Inwoners willen een zichtbare gemeenteraad die opkomt voor alle inwoners. 2) Inwoners willen actief en laagdrempelig bijdragen aan plannen van de gemeente. 3) Een kwalitatief goede dienstverlening is van invloed op het vertrouwen van de gemeente. 4) Inwoners buiten Hoofddorp zijn kritischer over de dienstverlening van de gemeente en hun representatie in de raad. Bovenstaande punten zijn een samenvatting van de conclusies. Een uitgebreidere beschrijving van de resultaten vindt u in de rekenkamernotitie en het onderzoeksrapport. Naar aanleiding van de conclusies heeft de rekenkamer discussiepunten voor de raad (en het college) geformuleerd.

De raad kan deze discussiepunten gebruiken voor het debat: 1) Welke mogelijkheden zien de raadsleden om de gemeenteraad meer te profileren als toegankelijk en zichtbaar gremium dat openstaat en opkomt voor alle inwoners van Haarlemmermeer? 2) Wat is nodig voor meer betrouwbaarheid, transparantie en zichtbaarheid van (activiteiten van) de raad? 3) Welke mogelijkheden zien de raadsleden om hun volksvertegenwoordigende rol te versterken? a. Welke mogelijkheden zien raadsleden om de representatie van inwoners in de gemeenteraad te verbeteren?1 b. Wat kan de gemeenteraad doen om de behoefte en mening van inwoners van buiten Hoofddorp beter te representeren in de raad? c. Welke mogelijkheden zien raadsleden om kennis te nemen van de verschillende achtergronden en behoeften van de inwoners die niet vertegenwoordigd zijn in de gemeenteraad? 4) Hoe beoordelen raadsleden de balans tussen de representatieve democratie (het vertegenwoordigen van burgers) en participatieve democratie (het betrekken van burgers bij besluitvorming) in Haarlemmermeer? 5) Wat kan de raad doen om inwoners te betrekken bij beleid? 1 Zie voor inspiratie bijvoorbeeld:

-het rapport ‘Diversiteit en inclusiviteit in de gemeenteraad’ van de Nederlandse vereniging voor raadsleden. -het rapport ‘Raadswerk is maatwerk’ van de Tilburgse school voor Politiek & Bestuur. -het rapport ‘Hard naar het college, zacht naar de samenleving’ van de Tilburgse school voor Politiek & Bestuur.

Rekenkameronderzoek Vertrouwen in de lokale democratie

pagina 3

6) Hoe staat de raad tegenover het betrekken van inwoners bij besluitvorming via referenda? 7) Welke suggesties doet de raad aan het college om het vertrouwen in de lokale democratie te versterken? 3. Uitwerking 3.1 Wat willen we bereiken? De rekenkamer wil met dit onderzoek de raad, het college en ambtenaren handvatten geven voor het versterken van het vertrouwen in de lokale democratie. Het onderzoek geeft hiervoor verschillende aangrijpingspunten. De rekenkamer heeft discussiepunten voor de raad, het college en ambtenaren geformuleerd. Deze zijn bedoeld om het gesprek op gang te brengen over de manier waarop zij het vertrouwen in de lokale democratie kunnen versterken. De rekenkamer doet de suggestie aan de raad om vooral zelf een uitspraak te doen over hoe hij verder wil met het versterken van het vertrouwen in de lokale democratie. Dit kan bijvoorbeeld door middel van het (gezamenlijk) indienen van een motie. De raad kan voor de opgaven die hij voor zichzelf ziet een probleemeigenaar aanwijzen of deze bij een raadscommissie beleggen. 3.2 Wat gaan we daarvoor doen? Onderzoeksbureau Necker heeft voor dit onderzoek een online enquête uitgezet. 581 inwoners van Haarlemmermeer en 21 raads- en commissieleden hebben deze ingevuld. De resultaten van het onderzoek staan in het onderzoeksrapport Vertrouwen in de lokale democratie.

De rekenkamer geeft in de gelijknamige rekenkamernotitie haar conclusies en aanbevelingen weer. De rekenkamer heeft op 8 februari een bijeenkomst georganiseerd voor inwoners, gemeenteraad, commissieleden en jongerengemeenteraadsleden over de discussiepunten die de rekenkamer voor de raad als collectief heeft geformuleerd. 3.3 Wat mag het kosten? De rekenkamer bekostigt haar onderzoeken uit het aan haar door de raad toegekende budget (Programma 1, ‘Bestuur’ in de Programmabegroting). 3.4 Wie is daarvoor verantwoordelijk? De rekenkamer is verantwoordelijk voor (de uitvoering van) dit onderzoek, de conclusies en de daaruit voortvloeiende aanbevelingen. Haar klankbordgroep uit de raad adviseert de rekenkamer over de onderzoeksvraag en over de bruikbaarheid van de aanbevelingen van de onderzoeken. Conform artikel 30a van het Reglement van Orde van de gemeenteraad wordt een raadsvoorstel inzake een rekenkameronderzoek geschreven en ingediend onder verantwoordelijkheid van de voorzitter van de raad. De gemeenteraad en het college zijn verantwoordelijk voor het uitvoeren van de aanbeveling(en) die aan hen zijn gericht, als de raad deze aanbeveling(en) heeft overgenomen.

Rekenkameronderzoek Vertrouwen in de lokale democratie

pagina 4

3.5 Wanneer en hoe zal de raad over de voortgang worden geïnformeerd? Sinds 1 januari 2023 zijn colleges verplicht om elk jaar aan de raden te rapporteren over wat er is gedaan met de aan het college gerichte aanbevelingen uit de onderzoeken van de rekenkamer. In het voorjaar van 2025 zal het college rapporteren over de opvolging van de aanbeveling uit dit onderzoek. De raad is zelf verantwoordelijk voor het uitvoeren en monitoren van aan hem gerichte aanbevelingen. Een overzicht van deze aanbevelingen komt binnenkort beschikbaar. Ook voert de rekenkamer zelf na circa drie jaar vervolgonderzoek uit om na te gaan of de door de raad overgenomen aanbevelingen daadwerkelijk zijn uitgevoerd. 3. Ondertekening Hoogachtend, Burgemeester van de gemeente Haarlemmermeer,

Marianne Schuurmans-Wijdeven Bijlage(n):

OPLEGNOTITIE Onderwerp: Rekenkameronderzoek Vertrouwen in de lokale democratie Nummer Versie Thema Indiener Steller Verzoek rekenkamer

2024.10347556 1 Bestuurszaken Marianne Schuurmans-Wijdeven Margo Rosdorff De raad voor te stellen dit raadsvoorstel ter bespreking en besluitvorming te agenderen. De rekenkamer doet de gemeenteraad de suggestie om op basis van het debat over dit onderzoek en de bijeenkomst op 8 februari een uitspraak te doen hoe hij verder wil met het versterken van het vertrouwen in de lokale democratie. De rekenkamer heeft in de rekenkamernotitie op basis van de conclusies discussiepunten voor de raad (en het college) geformuleerd. De raad kan deze discussiepunten gebruiken voor het debat: 1) Welke mogelijkheden zien de raadsleden om de gemeenteraad meer te profileren als toegankelijk en zichtbaar gremium dat openstaat en opkomt voor alle inwoners van Haarlemmermeer? 2) Wat is nodig voor meer betrouwbaarheid, transparantie en zichtbaarheid van (activiteiten van) de raad? 3) Welke mogelijkheden zien de raadsleden om hun volksvertegenwoordigende rol te versterken? a. Welke mogelijkheden zien raadsleden om de representatie van inwoners in de gemeenteraad te verbeteren?2 b. Wat kan de gemeenteraad doen om de behoefte en mening van inwoners van buiten Hoofddorp beter te representeren in de raad? c.

Welke mogelijkheden zien raadsleden om kennis te nemen van de verschillende achtergronden en behoeften van de inwoners die niet vertegenwoordigd zijn in de gemeenteraad? 4) Hoe beoordelen raadsleden de balans tussen de representatieve democratie (het vertegenwoordigen van burgers) en participatieve

2 Zie voor inspiratie bijvoorbeeld:

-het rapport ‘Diversiteit en inclusiviteit in de gemeenteraad’ van de Nederlandse vereniging voor raadsleden. -het rapport ‘Raadswerk is maatwerk’ van de Tilburgse school voor Politiek & Bestuur. -het rapport ‘Hard naar het college, zacht naar de samenleving’ van de Tilburgse school voor Politiek & Bestuur.

Rekenkameronderzoek Vertrouwen in de lokale democratie

pagina 6

democratie (het betrekken van burgers bij besluitvorming) in Haarlemmermeer? 5) Wat kan de raad doen om inwoners te betrekken bij beleid? 6) Hoe staat de raad tegenover het betrekken van inwoners bij besluitvorming via referenda? 7) Welke suggesties doet de raad aan het college om het vertrouwen in de lokale democratie te versterken? Beslispunten voor de raad

De raad besluit het college te verzoeken: 1. Te bepalen welke rol het college voor zichzelf en de

ambtelijke organisatie ziet in het versterken van het vertrouwen in de lokale democratie, en de raad hierover te informeren. Proces formele besluitvorming afronden vóór (wettelijk vereiste termijn)

N.v.t.

Historie: • Planning proces Thema: Stap Datum

Doel

Gewenste rol college