RV Nota Actualisatie en evaluatie cultuurbeleid (2021.0000372)

gemeente Haarlemmermeer

nota van B&W Onderwerp

Portefeuillehouder Collegevergadering Inlichtingen Registratienummer

Evaluatie en actualisatie cultuurbeleid 2021-2024 drs. Marja Ruigrok 2 maart 2021 Loekie de Vries (+31235676174) 2021.0000372

1. Voorstel Collegebesluit(en)

Het college heeft besloten om: 1. de actualisatie van het cultuurbeleid voor de periode 2021-2024, zoals voorgesteld in de bijlage "Cultuur in 2025; evaluatie en actualisatie cultuurbeleid 2021-2024" vast te stellen, met de volgende accenten: 1. Cultuur brengen we samen; meer samenwerking en integratie tussen de culturele instellingen en programmalijnen te stimuleren, zodat het culturele netwerk en de culturele infrastructuur nog steviger wordt. 2. Cultuur dichterbij; spreiding van het cultuuraanbod over de kernen. 3. Cultuur in beeld; profilering en zichtbaarheid van kunst en cultuur. 4. Landschap als drager van cultuur; identiteit van Haarlemmermeer. 5. Cultuur vernieuwt; ruimte maken voor nieuwe kunstvormen, partijen en makers. 6. Cultuur online; groei en potentie van digitale mogelijkheden behouden en meer inzetten. 7. Cultuurfaciliteert en regisseert; optimalisering regierol van de gemeente en gemeentelijke processen. Wij regisseren en stimuleren cultureel ondernemerschap. 2. de raad voor te stellen deze nota te agenderen ter bespreking. 2. Samenvatting

De cultuurvisie "Ruimte voor cultuur, Kansen voor ondernemerschap", het visiedocument voor de periode tot 2030 (2012/0016382) geeft de kaders voor het cultuurbeleid tot 2030. Elke vier jaar voeren we een evaluatie van het beleid uit en op basis hiervan wordt een actualisatie voor de komende vier jaar gemaakt. De laatste evaluatie (2017.0002755) en actualisatie (2017.0035360) vonden plaats in 2017. Deze actualisatie bestaat uit twee onderdelen; een evaluatie en een actualisatie van het beleid. Ditzelfde geldt voor de bijlage "Cultuur in 2025; evaluatie en actualisatie cultuurbeleid 2021-2024". In de nu voorliggende actualisatie worden accenten ten behoeve van de uitvoering van het cultuurbeleid in de derde uitvoeringsperiode (2021-2024) gelegd, die aansluiten bij het visiedocument. Het betreft een voortzetting van het bestaande beleid aangevuld met aandachtspunten die uit een inwonersenquête en de gesprekken met instellingen kwamen. Dit betreft geen nieuw beleid, maar een herschikking en prioritering van activiteiten en initiatieven die binnen de bestaande middelen gerealiseerd dienen te worden.

Actualisatie en evaluatie cultuurbeleid

Pagina 2

3. Uitwerking 3.1 Wat willen we bereiken?

De cultuurnota 'Ruimte voor cultuur, kansen voor ondernemerschap (2013-2030) is in 2012 vastgesteld door de raad. Kunst en cultuur geven kleur, verbeelden en vormen de gemeente Haarlemmermeer. Het streven is een cultureel aanbod dat kwalitatief, goed en levendig is. Een aanbod dat garandeert dat Haarlemmermeer een aantrekkelijk gebied van 31 kernen is en blijft waar je nu en in de toekomst graag wilt wonen, werken en verblijven en van kunst en cultuur kunt genieten. Met een speciale focus op jeugd en jongeren (onder andere door het aanbieden van cultuureducatie op scholen en de bibliotheek op school). De cultuurnota is uitgewerkt in vijf programmalijnen. Deze vormen de basis voor de uitvoering van de cultuurnota. De programmalijnen zijn: 1. 2. 3. 4. 5.

Het Cultuurgebouw als spil in een netwerk van culturele kernen Cultureel ondernemerschap Cultuureducatie en cultuur voor jongeren Landschap en geschiedenis als inspiratiebron Samenwerken en specialiseren in de regio (MRA)

Uitkomsten evaluatie Het afgelopen jaar hebben we het beleid geëvalueerd. Er is een inwonersenquête uitgevoerd, we hebben diverse (online) werksessies met belanghebbenden gehad en de jaarverslagen van de culturele instellingen zijn geanalyseerd. De cijfers van voor de coronaperiode zijn meegenomen in de evaluatie. Uit de evaluatie komt het volgende beeld naar voren. 64% van de inwoners van Haarlemmermeer is tevreden over het cultuuraanbod en die tevredenheid is wederom gestegen (van 47% naar 64%) ten opzichte van de voorgaande vier jaar. Het aanbod is veelzijdig, interessant en divers, zo blijkt uit de inwonersenquête die wij het afgelopen jaar hebben uitgevoerd. Schouwburg De Meerse, de bibliotheek en poppodium Duycker zijn, naast het Cruquiusgemaal, populaire en goed bezochte culturele plekken. In de categorie festivals en evenementen worden Meerjazz, Meerlive en Mysteryland goed bezocht. Het hoge bezoekersaantal van uitvoeringen van lokale toneel- of muziekverenigingen (pre-corona) laat zien dat Haarlemmermeer een rijk amateurkunst- en verenigingsleven in de verschillende kernen kent. Uit de jaarverslagen en gesprekken met stakeholders komt een vergelijkbaar beeld. We mogen trots zijn op wat Haarlemmermeer cultureel te bieden heeft. Alle instellingen hebben goed gepresteerd en hun doelstellingen en jaarcijfers behaald. We lichten hier een aantal highlights uit.

De succesvolle herbestemmingen van onder andere Sugar City, Fort Hoofddorp en de Margaretha's hoeve. De Grazende Zwaan, een avontuurlijk locatietheaterfestival voor jong en oud, in de polder. Het hoge bereik van leerlingen door cultuureducatieve programma's op de scholen en de getoonde innovatie in de programma's (tijdens coronatijd werden zelfs meer leerlingen bereikt). Ook regionaal werken we goed samen, zoals in de MRA en de provincie. Natuurlijk is er ook ruimte voor verbetering. Het aanbod van het Cultuurgebouw is hoofdzakelijk geconcentreerd in Hoofddorp (Cultuurgebouw), Nieuw-Vennep en Badhoevedorp. In kleinere kernen worden culturele activiteiten gemist. De geografische spreiding binnen onze gemeente en de soms lastige bereikbaarheid met het openbaar vervoer maakt dat niet alle activiteiten even toegankelijk zijn. Inwoners geven aan niet altijd goed op de hoogte van de aangeboden activiteiten te zijn, waar zij wel graag naartoe hadden gewild. Zichtbaarheid en communicatie over de activiteiten zijn aandachtspunten. Stakeholders geven aan graag meer

Actualisatie en evaluatie cultuurbeleid

Pagina 3

ruimte te zien voor andere, bestaande en nieuwe, culturele instellingen om nieuwe initiatieven te ontplooien. De uitwerking van cultureel ondernemerschap behoeft aandacht; instellingen ervaren belemmeringen in de subsidiesystematiek en de regels van onze gemeente om cultureel te ondernemen. Het verkrijgen van bijvoorbeeld een horeca-vergunning of het gevaar om minder subsidiegeld te krijgen bij het genereren van derde geldstromen zijn slechts twee voorbeelden die genoemd zijn. En het prachtige, unieke landschap van Haarlemmermeer (de polders, de erfgoedparels, forten, de Ringvaart/ Ringdijk, de Stelling van Amsterdam) verdient een grotere plek en verankering binnen het cultuurbeleid en de ruimtelijke ontwikkelingen. Ook is gekeken buiten onze eigen gemeente. De landelijke, regionale en lokale ontwikkelingen wijzen op accentverschuivingen. Zo zet het rijk de komende jaren (2021-2024) in op een bredere benadering van cultuur voor en door iedereen. Nieuwe makers, kunstvormen en nieuwe generaties krijgen de ruimte. Het rijk ziet kansen in de verbinding met activiteiten binnen het sociaal domein om nieuwe en andere doelgroepen te bereiken. Regionaal heeft de MRA een regioprofiel opgesteld: 'Meer dan de delen; Programma Kunst Cultuur en erfgoed 2019-2024'.

We gaan nog meer samenwerken op bepaalde thema's zoals erfgoed (onder andere leegstand en herbestemming van monumentale panden), toegankelijkheid, cultuureducatie en kennisdeling en samenwerking. Lokaal spelen de verwachte bevolkingsgroei en uitbreiding van Haarlemmermeer, met een toenemende jeugd- en seniorengroep. De komst van het coronavirus heeft een grote impact op het culturele bestel. De (financiële) effecten van de coronacrisis op cultuur kunnen we op dit moment nog niet volledig overzien, maar we weten wel dat er weinig reserve is bij de instellingen. Daarnaast zien we een bewonderenswaardige saamhorigheid, flexibiliteit en veerkracht in de Haarlemmermeerse cultuursector. Digitale ontwikkelingen zijn in een stroomversnelling gekomen en zijn van blijvende waarde. Bovengenoemde ontwikkelingen en uitkomsten van de evaluatie zijn meegenomen in de actualisatie.

Actualisatie Wat betekent dit voor het cultuurbeleid? We zijn trots op wat Haarlemmermeer op cultureel vlak te bieden heeft. Dit willen we vasthouden in de toekomst. Daarnaast willen we meegaan in de ontwikkelingen en plek en ruimte maken voor nieuwe kunstvormen en generaties. Dit doen we door de volgende accenten te leggen. • Cultuur brengen we samen - we zetten in op verbinding, samenwerking en integraliteit zodat het bestaande culturele netwerk en de culturele infrastructuur nog sterker wordt. We zien grote meerwaarde en kansen voor innovatie, door het gebruik van eikaars kennis en expertise. Samenwerken creëert dwarsverbanden, zowel tussen de organisaties als in het aanbod. We werken samen om een aantrekkelijk cultuuraanbod voor inwoners te bieden, dat aansluit op de vraag en de behoefte van de inwoners. Cultuur heeft de potentie om een verbindende rol te spelen, ouderen samen te brengen en jongeren te bereiken. Een bijdrage te leveren aan het welzijn in onze gemeente. De komende tijd zetten we in om het bereik bij juist die scholen, doelgroepen en wijken waar cultuuronderwijs niet vanzelfsprekend is te vergroten. Samenwerken op verschillende onderwerpen (waaronder het sociaal domein, sport, onderwijs, toerisme) is daarbij de sleutel.

Het netwerk van het sociaal domein, de lokale structuren en bestaande accommodaties zien we als kans om specifieke doelgroepen te bereiken en nog meer resultaat te halen. • Cultuur dichterbij - we willen graag meer cultuur in de kernen, met een specifieke focus op jeugd en jongeren (12-18) en een gedifferentieerd aanbod voor volwassenen (met een

Actualisatie en evaluatie cultuurbeleid

•

•

•

•

•

Pagina 4

accent op 65+). De kernen hebben elk een eigen karakter, sociale structuur, lokale netwerken en maatschappelijke accommodaties, zoals dorpshuizen en jongerencentra. We vragen het Cultuurgebouw om hierbij aan te sluiten en vraaggericht te werken (bijvoorbeeld door aansluiting te zoeken bij de amateurkunstverenigingen, dorps- of wijkraden, scholen) en de al aanwezige energie en bestaande netwerken te omarmen. Bij de culturele instellingen zien we veel ambitie om 'decentraal' te opereren. We zien hierin een regierol voor het Cultuurgebouw weggelegd. Cultuur in beeld - we laten zien wat Haarlemmermeer cultureel te bieden heeft en maken cultuur meer zichtbaar in de wijken en kernen. Zodat inwoners op de hoogte en bekend zijn met de culturele activiteiten en mogelijkheden. Dit gaat over het cultuuraanbod van de culturele instellingen, maar ook over de erfgoedparels in onze gemeente en de kunstobjecten in de openbare ruimte. We vragen het Cultuurgebouw om, samen met de andere culturele instellingen, zichtbaarder te zijn, zodat de culturele sector in zijn geheel meer zichtbaar wordt. Landschap als drager van cultuur - we vertellen en omarmen het verhaal van Haarlemmermeer, onze ontstaansgeschiedenis, door gebruik te maken van de prachtige (erfgoed)locaties, het landschap, maar ook door de geschiedenis te verwerken in de activiteiten.

De identiteit met haar karakteristieken zien we als de basis voor cultuur. We willen cultuur en landschap meer bedding geven binnen het cultuurbeleid, en nog meer omarmen als onderdeel van ruimtelijke ontwikkeling. Het verhaal van Haarlemmermeer willen we, waar mogelijk in het culturele aanbod terug laten komen. Hetzij door gebruik van de bestaande (erfgoed)locaties en het landschap, hetzij door dit te integreren in de activiteiten. Cultuur vernieuwt - we stimuleren innovatie, experiment en vernieuwing- we ondersteunen de ontwikkelingen in de samenwerking en maken ruimte voor nieuwe kunstvormen, makers en initiatieven. Cultuur volgt, inspireert en geeft uitdrukking aan de ontwikkelingen binnen de samenleving. Waar de samenleving vernieuwt en verandert, daar vernieuwt cultuur. Deze impuls voor vernieuwing willen we stimuleren en waar mogelijk en nodig, faciliteren. We willen ruimte maken voor nieuwe en kleinere initiatieven, spelers en samenwerking stimuleren. Cultuur online - we blijven flexibel door naast het fysieke aanbod mee te gaan of vooruit te lopen in de digitale stroom die nieuwe mogelijkheden biedt. We willen deze mogelijkheden graag behouden en waar mogelijk meer inzetten. Naast het bestaande fysieke aanbod, zetten we in op meer digitaal aanbod of een combinatie van beiden.

Cultuurfaciliteert en regisseert - de rol van onze gemeente is cruciaal bij de totstandkoming van nieuwe initiatieven, zoals culturele festivals, herbestemmingsprojecten en voorstellingen. Op dit moment worden er vaak belemmeringen ervaren door vragende partijen waardoor initiatieven, maar ook cultureel ondernemerschap niet of moeizaam van de grond komen. We willen het als gemeente gemakkelijker maken en waar mogelijk de culturele instellingen zo veel mogelijk faciliteren, drempels beslechten en kennis, informatie en netwerken delen.

3.2 Wat gaan we daarvoor doen?

De zeven hierboven genoemde accenten worden in de bijlage "Cultuur in 2025; evaluatie en actualisatie 2021-2024" uitgewerkt in concrete doelen per programmalijn. 3.3 Wat mag het kosten?

De kosten voor de uitvoering worden gedekt uit het in de programmabegroting beschikbare budget van beleidsdoel D; Inwoners nemen deel aan een breed aanbod van culturele activiteiten en maken kennis met de culturele historie van Haarlemmermeer, waarvoor wij het

Actualisatie en evaluatie cultuurbeleid

Pagina 5

cultureel erfgoed behouden van het programma Maatschappelijke Ontwikkeling taakveld 5.3, 5.4, 5.5, 5.6. Het uitgangspunt is dat de kosten voor de uitvoering van dit voorstel worden gedekt binnen de beschikbare middelen. Er zijn geen beleidsvelden uitgesloten van de strategische heroriëntatie die momenteel gaande is.

3.4 Wie is daarvoor verantwoordelijk?

De raad heeft de kaders van het cultuurbeleid gesteld via de nota "Ruimte voor cultuur. Kansen voor ondernemerschap", het visiedocument voor de periode tot 2030 (2012/0016382). Het college is verantwoordelijk voor de uitvoering van het cultuurbeleid en binnen het college is de wethouder cultuur het eerste aanspreekpunt. 3.5 Welke overige relevante informatie is beschikbaar?

Inwoners zijn geconsulteerd door middel van een korte enquête. Daarnaast zijn er diverse (online) werksessies met culturele en maatschappelijke betrokkenen geweest. De input hiervan is meegenomen in de actualisatie, evenals landelijk, regionaal, lokaal beleid en corona-impact. 3.6 Wanneer en hoe zal de raad/het college over de voortgang worden geïnformeerd?

De bijlage "Cultuur in 2025; actualisatie en evaluatie 2021-2024" ligt nu voor en geeft doelen, acties en gewenste resultaten weer voor de periode 2021-2024. Het uitgangspunt is dat de kosten voor de uitvoering van dit voorstel worden gedekt binnen de beschikbare middelen. Er zijn geen beleidsvelden uitgesloten van de strategische heroriëntatie die momenteel gaande is. Wellicht voeren we hiertoe een eerdere evaluatie uit die leidt tot een mogelijke heroverweging van de doelstellingen. Indien dit aan de orde blijkt, komen we hier op terug.

4. Ondertekening

/

Bijlage(n) • Cultuur in 2025; Evaluatie en actualisatie'cultuurfc/eleid 2021-2024

Cultuur in 2025 Evaluatie en actualisatie cultuurbeleid 2021-2024

Colofon Tekst, vormgeving en drukwerk Gemeente Haarlemmermeer Postbus 250 2130 AG Hoofddorp Telefoon 0900 1852 E-mail info@haarlemmermeer.nl Internet www.haarlemmermeer.nl Fotografie Kees van der Veer, Jur Engelchor, Margo Oosterveen, Danny de Casembroot en Renate Jansen Februari 2021

2

Gemeente Haarlemmermeer

Inhoudsopgave Voorwoord Samenvatting 1 Inleiding 1.1

Waarom een actualisatie?

1.2

Aanpak

1.3

Leeswijzer

2 Het kader, de cultuurvisie in vogelvlucht 2.1

De cultuurvisie

2.2 De vijf programmalijnen

3 Input voor de actualisatie 3.1

Evaluatie

3.1.1

Uitkomsten inwonersenquête

3.1.2

Uitkomsten werksessies en jaarverslagen culturele instellingen

3.2 Ontwikkelingen

3.2.1

Landelijk beleid

3.2.2

Regionaal beleid

3.2.3

Lokale ontwikkelingen

3.3 Corona effecten 3.4 Conclusie

4 Cultuur in 2025 - Actualisatie - wat gaan we doen? 4.1

Programmalijn 1- Het Cultuurgebouw als spil

4.2 Programmalijn 2- Cultureel Ondernemerschap 4.3 Programmalijn 3- Cultuureducatie en jongerencultuur 4.4 Programmalijn 4- Landschap en Geschiedenis als inspiratiebron 4.5 Programmalijn 5- Specialiseren en samenwerken in de regio 4.6 Financiën

Bijlagen 1 - Uitkomsten inwonersenquête 2 - Evaluatie jaarverslagen en stakeholdergroepen per programmalijn 3 - Financieel overzicht

Cultuur in 2025

3

Poldercultuur Forten langs de Geniedijk, de Ringvaart en museum de Cruquius, kenmerken van haar ontstaansgeschiedenis cultuurhistorie waarop Haarlemmermeer zo trots is, laat met overal te vinden moderne sculpturen zien dat het met de tijd is meegegaan net zoals de magische sfeer van Mysteryland in het Haarlemmermeerse Bos waar iedereen samenkomt. En voordat we met z’n allen de Bietenbrug op gaan, proeven we kristalheldere moderniteit in Sugarcity en slingeren we langs Stompe Toren terug de tijd in naar de Houtrak, natuurgebied dat past bij Haarlemmermeer horend bij de open cultuur die zich het duidelijkst toont in weids landschap. De lange rechte wegen langs kleine kernen waar amateurkunst hoogtij viert voor menig volgeboekte grote zaal in oude en nieuwe Dorpshuizen laat generaties in het Crashmuseum in elkaar overvloeien en versterken in het gevoel dat Haarlemmermeer inwoners in iedere kern met cultuur verbindt. Laat de muziek spelen, acteurs acteren en zangers zingen laat Haarlemmermeer uitbundig de vrije tijd besteden aan die kunst van het samenzijn om de verbintenis en de rijkdom die cultuur in zich huisvest over het voetlicht te dragen en aan de buitenwereld te tonen tijdens Grazende Zwaan of in poppodium Duycker. Laat cultuur binnen de eenendertig kernen stromen zoals de Ringvaart doet om nieuwe stromingen ruimte te geven in de ruimte van Haarlemmermeer.

Laat cultuur culturen mengen Mirjam Noach en als schakels aan elkaar verbinden. Polderdichter Haarlemmermeer 4

Gemeente Haarlemmermeer

Voorwoord Voor u ligt de actualisatie van het cultuurbeleid van Haarlemmermeer voor de periode 2021-2024. In 2012 is de Cultuurnota “Ruimte voor cultuur, Kansen voor ondernemerschap” vastgesteld tot 2030. Dat is een lange periode. Om toch actueel te blijven evalueren we dit beleid elke vier jaar. Vanwege het coronavirus is de actualisatie dit jaar anders verlopen dan gepland. Desondanks zijn we er toch in geslaagd om een goed beeld neer te zetten van ons culturele klimaat. Uit de online-enquête onder inwoners blijkt dat 64% tevreden is met het cultuuraanbod. In 2016 was dat 45 %. Een mooi resultaat. Alle instellingen hebben goed gepresteerd. Vaak overtroffen ze zelfs hun eigen doelstellingen. Ook regionaal werken we goed samen met de Metropoolregio Amsterdam en de provincie Noord-Holland. Ik ben, zeker gezien deze vreemde tijd, erg onder de indruk van de veerkracht, creativiteit en saamhorigheid van onze culturele sector. En natuurlijk is er ruimte voor verbetering. Zo missen inwoners in kleinere kernen culturele activiteiten. Soms zijn ze ook niet altijd goed op de hoogte van die activiteiten. Daarnaast gaan we meer aandacht besteden aan cultureel ondernemerschap.

En het prachtige, unieke landschap van Haarlemmermeer, de polders, de erfgoedparels, forten, de Stompe Toren, de Ringvaart en Ringdijk, de Stelling van Amsterdam, al deze karakteristieken verdienen een grotere plek in ons beleid en in ruimtelijke ontwikkelingen. We hebben veel wat we willen koesteren. Ook op het gebied van kunst. Kijk bijvoorbeeld naar de collectie kunst in de openbare buitenruimte. En naar andere manieren waarop we onze identiteit presenteren, zoals in cultuureducatie en festivals als de Grazende Zwaan. De actualisatie biedt geen grote veranderingen maar aanscherping van het huidige beleid. We willen vooral behouden waar we trots op zijn en ruimte maken voor nieuwe kunstvormen en de jongere generatie. We zorgen door goed beheer en onderhoud dat we in de toekomst kunnen blijven genieten van wat we hebben. Cultuur verrast, verwarmt en verbindt. Ik nodig iedereen van harte uit om samen verder te werken aan een rijk cultureel leven in Haarlemmermeer. Marja Ruigrok Wethouder Cultuur

Cultuur in 2025

5

Samenvatting “64% van de inwoners van Haarlemmermeer

Haarlemmermeer een aantrekkelijke gemeente van

is tevreden over het cultuuraanbod en die

31 kernen is én blijft waar je nu en in de toekomst

tevredenheid is wederom gestegen (van 47%

graag wilt wonen, werken en verblijven en van kunst

naar 64%) ten opzichte van de vorige periode.

en cultuur kunt genieten. Haarlemmermeer heeft

Het aanbod is veelzijdig, interessant en divers”, zo

een bijzonder en uniek landschap en een bijzondere

blijkt uit de inwonersenquête die de gemeente

geschiedenis. Het is een polderlandschap met haar

het afgelopen jaar heeft uitgevoerd. We mogen

vele kernen, het water, de erfgoedparels, forten, de

dus trots zijn op wat Haarlemmermeer cultureel te

Ringvaart, Ringdijk. De geschiedenis zien we tot op

bieden heeft.

de dag van vandaag terug in het landschap.

De enquête is onderdeel van de actualisatie van

We streven naar een cultureel aanbod dat

het cultuurbeleid. In 2012 heeft de gemeenteraad

kwalitatief, goed en levendig is en aansluit bij

de cultuurvisie ‘Ruimte voor cultuur, kansen voor

de behoefte en vraag van de inwoners, met een

ondernemerschap (2013-2030)’ vastgesteld.

accent op kinderen en jongeren en het onderwijs.

Vierjaarlijks wordt deze visie opnieuw onder de loep

Er zijn veel activiteiten die ingaan op de unieke

genomen. Op basis van deze actualisatie wordt het

geschiedenis en toekomst van Haarlemmermeer en

cultuurbeleid, waar nodig, bijgesteld. En zo bereiken

de sporen daarvan in kunst, erfgoed en landschap.

we de doelen voor 2030. Vanwege de komst van het

We subsidiëren een professioneel basisniveau aan

coronavirus waren we genoodzaakt de actualisatie

culturele activiteiten, cultuureducatie, culturele

anders te organiseren dan gepland. Desondanks

projecten en daarnaast amateurkunst. We bieden

hebben we toch de gewenste evaluatie met

de instellingen vooral de ruimte om – ondernemend

bijbehorende gesprekken kunnen voeren.

en innovatief – aanvullende culturele programma’s

Cultuur draagt bij aan een aantrekkelijk

te ontwikkelen.

vestigingsklimaat en zorgt ervoor dat

6

Gemeente Haarlemmermeer

Hoe is het gegaan met cultuur de afgelopen vier

activiteiten is een aandachtspunt. Stakeholders

jaren?

geven aan graag meer ruimte te zien voor andere,

Maar liefst 64% van de inwoners van onze gemeente

bestaande en nieuwe, culturele instellingen om

is tevreden met het cultuuraanbod. En dat

nieuwe initiatieven te ontplooien. De uitwerking van

percentage is wederom gestegen ten opzichte

cultureel ondernemerschap behoeft aandacht;

van de voorgaande vier jaren. Schouwburg De

instellingen ervaren belemmeringen in de

Meerse, de bibliotheek en poppodium Duycker

subsidiesystematiek en de regels van de gemeente

zijn, naast het Cruquiusgemaal, populaire en

om cultureel te ondernemen. En het prachtige,

goed bezochte culturele plekken. In de categorie

unieke landschap van Haarlemmermeer, de polders,

festivals en evenementen worden Meerjazz,

de erfgoedparels, forten, de Ringvaart en Ringdijk,

Meerlive en Mysteryland goed bezocht. Het

de Stelling van Amsterdam, deze karakteristieken

hoge bezoekersaantal van uitvoeringen van

verdienen een grotere plek en verankering binnen

lokale toneel- of muziekverenigingen laat zien

het cultuurbeleid en de ruimtelijke ontwikkelingen.

dat Haarlemmermeer een rijk amateurkunst- en verenigingsleven in de verschillende kernen kent.

Tot slot is er ook gekeken buiten onze eigen gemeente. De landelijke, regionale en lokale

Uit de jaarverslagen en gesprekken met

ontwikkelingen wijzen op accentverschuivingen.

stakeholders komt een vergelijkbaar beeld. We

Zo zet het rijk de komende jaren (2021-2024) in op

mogen trots zijn op wat Haarlemmermeer cultureel

een bredere benadering van cultuur voor en door

te bieden heeft. Alle instellingen hebben goed

iedereen. Nieuwe makers, kunstvormen en nieuwe

gepresteerd en hun doelstellingen en jaarcijfers

generaties krijgen de ruimte. Het rijk ziet kansen in

behaald. We lichten hier een aantal highlights uit.

de verbinding met activiteiten binnen het sociaal

De succesvolle herbestemmingen van onder andere

domein om nieuwe en andere doelgroepen te

Sugar City, Fort Hoofddorp en de Margaretha’s

bereiken. Regionaal heeft de MRA een regioprofiel

hoeve. De Grazende Zwaan, een avontuurlijk

opgesteld en gaan we nog meer samenwerken

locatietheaterfestival voor jong en oud, met theater

op bepaalde thema’s zoals erfgoed (onder andere

en meer in de polder. Het hoge bereik van leerlingen

leegstand en herbestemming van monumentale

door cultuureducatieve programma’s op de scholen

panden), toegankelijkheid, cultuureducatie en

en de getoonde innovatie in de programma’s

kennisdeling en samenwerking. Lokaal spelen de

(tijdens coronatijd werden zelfs meer leerlingen

verwachte bevolkingsgroei en de uitbreiding van

bereikt). Ook regionaal werken we goed samen,

Haarlemmermeer een rol, met een toenemende

zoals in de MRA en de provincie.

groep jeugd en senioren.

Natuurlijk is er ook ruimte voor verbetering. Het aanbod van Het Cultuurgebouw is hoofdzakelijk geconcentreerd in Hoofddorp (Het Cultuurgebouw), Nieuw-Vennep en Badhoevedorp. In kleinere kernen worden culturele activiteiten gemist. De geografische spreiding binnen de gemeente en de soms lastige bereikbaarheid met het openbaar vervoer maakt dat niet alle activiteiten even toegankelijk zijn. Inwoners geven aan niet altijd goed op de hoogte van de aangeboden activiteiten te zijn, waar zij wel graag naartoe hadden gewild. Zichtbaarheid en communicatie over de

Cultuur in 2025

7

Wat betekent dit voor het cultuurbeleid? We zijn trots op wat Haarlemmermeer op cultureel vlak te bieden heeft. Dit willen we vasthouden. Daarnaast willen we meegaan in de ontwikkelingen en plek en ruimte maken voor

wijkraden, scholen) en de al aanwezige energie en bestaande netwerken te omarmen. Bij de culturele instellingen zien we veel ambitie om ‘decentraal’ te opereren. We zien hierin een regierol voor Het Cultuurgebouw weggelegd.

• Cultuur in beeld - we laten zien wat

nieuwe kunstvormen en generaties. Dit doen

Haarlemmermeer cultureel te bieden heeft

we door de focus te leggen op de volgende

en maken cultuur meer zichtbaar in de wijken

accenten.

en kernen, zodat inwoners op de hoogte en bekend zijn met de culturele activiteiten en mogelijkheden. Dit gaat over het cultuuraanbod

• Cultuur brengen we samen - we zetten in op verbinding, samenwerking en integraliteit zodat

de erfgoedparels in onze gemeente en de

het bestaande culturele netwerk nog sterker

kunstobjecten in de openbare ruimte. We vragen

wordt. We zien grote meerwaarde en kansen

Het Cultuurgebouw om, samen met de andere

voor innovatie, door het gebruik van elkaars

culturele instellingen, zichtbaarder te zijn, zodat

kennis en expertise. We werken samen om een

de culturele sector in zijn geheel meer zichtbaar

aantrekkelijk cultuuraanbod voor inwoners te

wordt.

bieden, dat aansluit op de vraag en de behoefte

• Landschap als drager van cultuur –we vertellen

van de inwoners. Cultuur heeft de potentie

en omarmen het verhaal van Haarlemmermeer,

om een verbindende rol te spelen, ouderen

onze ontstaansgeschiedenis, door gebruik te

samen te brengen en jongeren te bereiken en

maken van de prachtige (erfgoed)locaties, het

een bijdrage te leveren aan het welzijn in onze

landschap, maar ook door de geschiedenis

gemeente. De komende tijd zetten we in om het

nog meer te verwerken in de activiteiten. Deze

bereik bij juist die scholen, doelgroepen en wijken

identiteit met haar karakteristieken zien we als de

waar cultuuronderwijs niet vanzelfsprekend is,

basis voor cultuur. We willen cultuur en landschap

te vergroten. Samenwerken op verschillende

nog meer omarmen als onderdeel van ruimtelijke

onderwerpen (waaronder het sociaal domein,

ontwikkeling en meer bedding geven binnen het

sport, onderwijs, toerisme) is daarbij de sleutel.

cultuurbeleid. Het verhaal van Haarlemmermeer

Het netwerk van het sociaal domein, de lokale

willen we in het culturele aanbod terug laten

structuren en bestaande accommodaties zien we als kans om specifieke doelgroepen te bereiken en nog meer resultaat te halen.

• Cultuur dichterbij – we willen graag meer cultuur in de kernen, met een specifieke focus op jeugd en jongeren (12-18) en een gedifferentieerd aanbod voor volwassenen (met een accent op 65+). De kernen hebben elk een eigen karakter, sociale structuur, lokale netwerken en maatschappelijke accommodaties, zoals dorpshuizen en jongerencentra. We vragen Het Cultuurgebouw om hier bij aan te sluiten en vraaggericht te werken (bijvoorbeeld door aansluiting te zoeken bij de amateurkunstverenigingen, dorps- of

8

van de culturele instellingen, maar ook over

Gemeente Haarlemmermeer

komen. Hetzij door gebruik van de bestaande

• Cultuur faciliteert en regisseert – De rol van

(erfgoed)locaties en het landschap, hetzij door

de gemeente is cruciaal bij de totstandkoming

dit te integreren in de activiteiten.

van nieuwe initiatieven, zoals culturele festivals,

• Cultuur vernieuwt - we stimuleren innovatie,

herbestemmingsprojecten en voorstellingen.

experiment en vernieuwing- we ondersteunen

Op dit moment worden er vaak belemmeringen

de ontwikkelingen in de samenleving en maken

ervaren door vragende partijen waardoor

ruimte voor nieuwe kunstvormen, makers en

initiatieven, maar ook cultureel ondernemerschap

initiatieven. Cultuur volgt, inspireert en geeft

niet of moeizaam van de grond komen. We willen

uitdrukking aan deze ontwikkelingen. Waar

het als gemeente gemakkelijker maken en waar

de samenleving vernieuwt en verandert, daar

mogelijk de culturele instellingen faciliteren,

vernieuwt cultuur. In de coronatijd heeft de

drempels beslechten en kennis, informatie en

cultuursector veel inventiviteit en samenwerking

netwerken delen.

laten zien. Deze drive en impuls voor vernieuwing willen we stimuleren en waar mogelijk en nodig, faciliteren. We willen ruimte maken voor nieuwe en kleinere initiatieven, spelers en samenwerking stimuleren.

• Cultuur online – we blijven flexibel door naast het fysieke aanbod, mee te gaan of vooruit te lopen in de digitale stroom en bijbehorende mogelijkheden. De coronatijd heeft een groei en potentie hiervan laten zien. Dit willen we graag behouden en waar mogelijk meer inzetten. Naast het bestaande fysieke aanbod, zetten we in op meer digitaal aanbod of een combinatie van beiden.

Cultuur in 2025

9

1 Aanleiding 1.1

Waarom een actualisatie?

1.2

Aanpak

In 2012 is de cultuurvisie “Ruimte voor cultuur, Kansen

Om deze actualisatie te kunnen maken, kijken we

voor ondernemerschap”¹ vastgesteld door de

terug naar hoe het de afgelopen jaren is gegaan.

gemeenteraad voor een periode 2013 tot 2030. Dit is

Deze evaluatie is anders verlopen dan van tevoren

een lange periode. Om goed aan te kunnen sluiten

gepland door de komst van het coronavirus.

bij de ontwikkelingen is afgesproken om elke vier

Desondanks hebben we toch de gewenste evaluatie

jaar het beleid te evalueren en op basis hiervan bij

met bijbehorende gesprekken kunnen voeren

te sturen door een actualisatie van de cultuurvisie.

voor de actualisatie. Er is een inwonersenquête

Sinds 2019 vallen de kernen Haarlemmerliede

uitgevoerd, we hebben diverse (online) werksessies

en Spaarnwoude onder de gemeente

met stakeholders gehad en de jaarverslagen van

Haarlemmermeer en onder het cultuurbeleid².

de culturele instellingen zijn geanalyseerd. De input hiervan is samengevoegd in een evaluatie. Daarnaast zijn de landelijke, regionale en lokale

¹ Raadsstuk 2012/0016382 ² Op 2 januari 2019 heeft de gemeenteraad van Haarlemmermeer de volgende gemeentelijke voorschriften geldend en van toepassing verklaard voor het gehele grondgebied van de gemeente Haarlemmermeer: nummer 40.Cultuurnota Haarlemmermeer: ‘Ruimte voor cultuur, kansen voor ondernemerschap’ d.d. 22juni 2012, nr. 2012.0016382; SSC

10

Gemeente Haarlemmermeer

ontwikkelingen bekeken evenals de impact van

Hoofdstuk 4 behandelt de actualisatie. Per

corona. Al deze factoren hebben invloed op de

programmalijn wordt aangegeven welke doelen we

culturele sector en zijn verwerkt in deze actualisatie.

willen behalen, wat de acties en gewenste resultaten zijn voor de periode 2021-2024.

1.3

Leeswijzer

Hoofdstuk 2 behandelt de inhoud van de cultuurvisie ‘13 –‘30 in vogelvlucht. De visie is opgebouwd uit vijf programmalijnen. Deze worden kort besproken.

‘Cultuur is geur, kleur en smaak van de samenleving. Eten en drinken zijn noodzakelijk, cultuur is voor de ziel.’

Hoofdstuk 3 bespreekt de input voor de actualisatie. In dit hoofdstuk bespreken we de resultaten en inzichten uit de evaluatie en de ontwikkelingen om ons heen. Al deze bronnen leiden tot zeven accenten die de basis zijn voor de actualisatie van de cultuurvisie. Dit zijn dus de aandachtspunten van het cultuurbeleid voor de komende vier jaar.

Cultuur in 2025

11

2 Het kader; de cultuurvisie in vogelvlucht 2.1

De cultuurvisie

2.2

De vijf programmalijnen

De cultuurvisie ‘Ruimte voor cultuur, kansen

De cultuurvisie is uitgewerkt in vijf programma-

voor ondernemerschap (2013-2030) is in 2012

lijnen. Deze vormen de basis voor de uitvoering van

vastgesteld door de raad. Kunst en cultuur

de cultuurvisie en blijven het uitgangspunt voor de

geven kleur, verbeelden en vormen de gemeente

komende 4 jaren (2021-2024).

Haarlemmermeer. Het streven is een cultureel aanbod dat kwalitatief, goed en levendig is. Een

1. Het Cultuurgebouw als spil in een netwerk van

aanbod dat garandeert dat Haarlemmermeer een

culturele kernen

aantrekkelijk gebied van 31 kernen is en blijft waar je

“We zetten in op Het Cultuurgebouw als

nu en in de toekomst graag wilt wonen, werken en

centrum van de culturele infrastructuur in

verblijven en van kunst en cultuur kunt genieten.

Haarlemmermeer en als som van de in Het Cultuurgebouw gevestigde instellingen. Van

De culturele activiteiten zijn gericht op de inwoners

daaruit bouwt Het Cultuurgebouw aan een

van Haarlemmermeer met een accent op kinderen

levendig netwerk met het cultureel initiatief in

en jongeren en het onderwijs. Binnen het aanbod

de kernen. Dat geldt zowel voor de culturele

zijn er veel activiteiten die ingaan op de unieke

activiteiten van Het Cultuurgebouw in de kernen

geschiedenis en toekomst van Haarlemmermeer en

als voor het kleinschalig (amateur) initiatief in de

de sporen daarvan in kunst, erfgoed en landschap.

31 kernen.’

De gemeente subsidieert een professioneel basisniveau aan culturele activiteiten,

Het Cultuurgebouw, de musea, erfgoedpartners

cultuureducatie, culturele projecten en daarnaast

en het verenigingsleven in de kernen vormen

amateurkunst. Daarbuiten biedt ze de instellingen

samen de basis van het culturele leven in

vooral de ruimte om – ondernemend en innovatief –

Haarlemmermeer. Het Cultuurgebouw

aanvullende culturele programma’s te ontwikkelen.

fungeert hierin als verbinder, aanjager en facilitator. Het Cultuurgebouw heeft eigen

12

Gemeente Haarlemmermeer

aanbod. Daarnaast is zij makelaar van culturele activiteiten in de kernen, zowel professioneel als

De programmalijn cultuureducatie en cultuur

amateurkunstinitiatieven.

voor jeugd en jongeren betreft cultuureducatie in het onderwijs en in de vrije tijd (voor-en buiten

2. Cultureel ondernemerschap

schooltijd) voor jeugd, jongeren en volwassenen.

“Wij maken in onze afspraken met de instellingen ruimte voor cultureel ondernemerschap omdat

4. Landschap en geschiedenis als inspiratiebron

ondernemerschap leidt tot meer innovatief

‘Wij zetten in op meer aandacht voor de

en passend cultureel aanbod voor inwoners,

ontstaansgeschiedenis van Haarlemmermeer. Die

bedrijven en bezoekers van de gemeente. Door

unieke geschiedenis is nog altijd terug te vinden

meer ondernemerschap slagen instellingen erin

in het stedelijke en in het Groene landschap.

om het eigen financiële draagvlak te vergroten en

Musea, kunst, architectuur en cultuurhistorie

meer maatschappelijke allianties aan te gaan.”

tonen die landschappelijke en culturele kenmerken aan inwoners en bezoekers en leggen

Doel van de programmalijn is tweeledig, namelijk

verbindingen tussen sporen uit het verleden en de

door cultureel ondernemerschap te stimuleren,

hedendaagse en toekomstige ontwikkelingen in

leggen we de expertise waar deze hoort, bij

onze gemeente.’

de instellingen, wat leidt tot innovatie in het aanbod. Daarnaast gaat deze lijn over het

De programmalijn landschap en geschiedenis is

minder afhankelijk worden van de instellingen van

onderverdeeld in drie aandachtsgebieden. Het

subsidiegelden en het creëren van (financieel)

(historisch) cultureel erfgoed van de gemeente,

draagvlak.

de bestaande musea en de infrastructuur voor beeldende kunst, vormgeving en

3. Cultuureducatie en cultuur voor jongeren

architectuur. Allen vertellen zij het verhaal van

“We stimuleren het creatief vermogen van

Haarlemmermeer, met het landschap als drager

kinderen door aansluiting van cultuur in het

en identiteit van die geschiedenis.

onderwijs en ondersteunen de kennismaking van leerlingen met kunst en cultuur door een

5. Samenwerken en specialiseren in de regio

brede mix te maken van de methodiek van

(Metropool regio Amsterdam)

Kunstmenu en Cultuurparcours, Kunst in Leren

“Haarlemmermeer is onderdeel van de

en doorlopende leerlijnen. De vraag van het

metropoolregio en ingebed tussen een aantal

onderwijs is daarbij voor ons leidend. Het is

belangrijke culturele steden. Wij geven in ons

belangrijk dat culturele instellingen maatwerk

beleid daarom prioriteit aan die culturele

kunnen leveren aan het onderwijs en ook

programmering die bestemd is voor onze eigen

zorgen voor een educatief aanbod voor de

inwoners en die activiteiten die voortkomen uit

eigen bezoekers. We vinden het belangrijk dat

de unieke kwaliteiten van Haarlemmermeer.

er in de gemeente een consistent aantrekkelijk

Daarnaast willen we op een aantal onderwerpen

cultureel aanbod is voor jeugd en jongeren,

regionale samenwerking en afstemming

want die doelgroep is relatief groot in de

organiseren.”

gemeente. We vinden het belangrijk dat deze groep Haarlemmermeer blijft waarderen als

Binnen de metropool regio Amsterdam werken

een aantrekkelijke gemeente. Dat betekent

we samen waar mogelijk om elkaar te versterken.

dat de culturele instellingen in onze gemeente

Binnen de regio delen we kennis en informatie en

hun marketing ook op de doelgroep jongeren

werken aan gezamenlijke thema’s op het gebied

richten.”

van cultuur.

Cultuur in 2025

13

3 Input voor de actualisatie In dit hoofdstuk bespreken we de input die gebruikt is voor de actualisatie. Aan de orde komen de belangrijkste resultaten en inzichten uit de evaluatie. Deze evaluatie bestaat uit een inwonersenquête, gesprekken met stakeholders en een analyse van de jaarverslagen van de culturele instellingen. Daarnaast wordt gekeken naar de ontwikkelingen in het landelijke, regionale en lokale beleid. Tot slot worden de nu al zichtbare effecten van corona op de culturele sector behandeld. De inzichten die uit deze input naar voren komen, vatten we samen in zeven accenten. Deze accenten vormen vervolgens de basis voor de actualisatie van de cultuurvisie.

3.1

Evaluatie

2. (Online) werksessies met stakeholders

Voor de evaluatie van de cultuurvisie zijn drie

Alle stakeholders (cultureel, maatschappelijk,

bronnen gebruikt:

regionaal) konden door middel van werksessies meepraten over belangrijke cultuurthema’s. Wie

14

1. Inwonersenquête

weet immers beter hoe het is gegaan en waar de

Er is een uitvraag bij de gebruikers van cultuur

kansen liggen dan de culturele instellingen zelf?

gedaan; de inwoners van Haarlemmermeer. Voor

Zeven groepen van een diverse samenstelling

de zomer 2020 is een aselecte steekproef van 1.500

aan deelnemers hebben samen teruggeblikt en

adressen uit de Gemeentelijk Basis Administratie

gebrainstormd over de toekomst. Zowel grote

getrokken. Deze adressen hebben een enquête,

en professionele cultuurorganisaties, als kleinere

bestaande uit 5 vragen met betrekking tot cultuur

culturele instellingen, amateur-en professionele

ontvangen. 358 mensen vulden de enquête in.

instellingen, welzijnsinstellingen en dorpsraden. In

Dit betreft inwoners uit verschillende kernen en

totaal hebben 35 mensen vanuit 18 verschillende

verschillende leeftijdscategorieën.

instellingen meegedaan.

Gemeente Haarlemmermeer

3. Analyse van jaarverslagen culturele instellingen

2009

2011

2016

2020

De jaarverslagen van de culturele instellingen zijn

Tevreden

37

41

45

64%

geanalyseerd. Dit geeft inzicht in de behaalde

Neutraal

58

50

53

31%

resultaten, het aantal bereikte bezoekers en de

Ontevreden

5

9

2

5%

financiële gegevens van de instellingen. Ook geeft dit een beeld waar kansen en ontwikkelpunten

Tabel 1: Tevredenheid respondenten over het culturele aanbod in de gemeente in %

liggen voor de komende jaren. De bovenstaande bronnen zijn tot slot naast elkaar gelegd en waar hiaten waren, is aanvullend een

en jongeren gericht op de vrije tijd en buitenschoolse

aantal belangrijke stakeholders geïnterviewd. Wat

activiteiten. Ook mag het aanbod van activiteiten

volgt is een beeld van het culturele veld, het culturele

voor jeugd (12-16 jaar) wat groter vinden

klimaat in Haarlemmermeer, waar we staan, waar

respondenten.

we trots op zijn én waar de kansen liggen voor de toekomst. Hieronder worden de belangrijkste

Daarnaast is er behoefte aan meer aanbod voor

resultaten en uitkomsten uiteengezet. Voor een

de doelgroep 50+. Klassieke muziek, toneel en

gedetailleerde evaluatie verwijzen we naar bijlagen

‘gewoon’ gezellige (muziek)festivals of markten

1 en 2.

worden gemist. Evenals openluchtvoorstellingen (concerten, theater of toneel). Een enkeling vindt de

3.1.1 Uitkomsten inwonersenquête Voor de zomer 2020 kregen 1.500 inwoners de uitnodiging om deel te nemen aan een korte enquête van 5 vragen over cultuur. Er werden

programmering te weinig creatief of intellectueel.

‘‘Voor senioren ... het zondagmiddagpodium en de filmavonden in Pier K. Bovendien ... het culturele aanbod is zo gevarieerd en voor elk wat wils!”

vragen gesteld met betrekking tot het aanbod, de tevredenheid, de kwaliteit van het aanbod en de communicatie en bekendheid ervan. 358 inwoners vulden de enquête in, oftewel een respons van 24%.

“Er is ruimschoots aanbod op cultureel gebied. Van landelijke voorstellingen in de Meerse, tot lokale artiesten die hun kunsten vertonen, een bioscoop, musea gericht op historie van de omgeving.’’

64% van de respondenten geeft aan tevreden te zijn over het culturele aanbod in gemeente. Ten opzichte van de voorgaande jaren is de tevredenheid wederom gestegen (ter vergelijking 2009, 2011, 2016). Respondenten vinden dat er genoeg cultureel aanbod is voor iedereen (alle doelgroepen, jong tot oud(er)). Het aanbod is veelzijdig, interessant en divers. De jongere doelgroep (18-35) is iets minder tevreden. Er is vraag naar activiteiten voor kinderen

Cultuur in 2025

15

‘Er zijn voldoende mogelijkheden om

Zichtbaarheid en Communicatie

voorstellingen te bezoeken of musea op redelijke

Qua zichtbaarheid en communicatie geven

afstand. De Meerse is een prima schouwburg en

respondenten aan niet altijd goed op de hoogte te

ook de ruimten van Pier K zijn prima te gebruiken

zijn van de aangeboden activiteiten, waar zij wel

voor allerlei clubs en uitvoeringen.’

naartoe hadden gewild. De communicatie over het culturele aanbod is niet altijd goed. Er wordt gevraagd naar meer marketing en communicatie.

In de top 6 van meest bezochte cultuurplekken van

Een combinatie van fysieke communicatiekanalen

het afgelopen jaar staan drie locaties die gehuisvest

(lokale krant, een cultuurgids, affiche of poster of

zijn in Het Cultuurgebouw: Schouwburg De Meerse,

billboard) en digitale communicatie (social media,

de bibliotheek en poppodium Duycker. Ook het

nieuwsbrieven, e-mails) wordt aanbevolen.

Cruquiusgemaal is een populaire culturele plek. In de categorie festivals en evenementen worden Meerjazz, Meerlive en Mysteryland goed bezocht. Landgoed de Olmenhorst is een nieuwkomer ten opzichte van voorgaande jaren.

‘Te veel kinderen krijgen geen muziekles, kunstles, toneelles vanwege hoge prijzen, omdat ouders het niet kunnen betalen. Een gemiste kans om onze jeugd meer mee te geven!’

Niet in de top 6 maar wel een vermelding waard is het hoge bezoekersaantal van uitvoeringen van lokale toneel- of muziekverenigingen. Dit scoort

Suggesties

hoger dan bijvoorbeeld deelname aan een culturele

Op de open vraag voor suggesties kwam een

cursus bij een professioneel kunstencentrum.

verscheidenheid aan antwoorden. Van meer events

Haarlemmermeer kent een rijk amateurkunst en

voor andere doelgroepen dan jongeren, meer

verenigingsleven in de verschillende kernen, zo blijkt.

activiteiten voor verstandelijk gehandicapten en openluchtvoorstellingen tot dansfeestjes voor

Spreiding en toegankelijkheid

40+-ers, culinaire events, zomermarkten en meer

Uit de enquête blijkt verder dat de grotere kernen

internationale events. De meest gehoorde signalen

(Hoofddorp, Nieuw-Vennep, Badhoevedorp)

gaan over de toegankelijkheid en bekendheid

tevredener zijn over het aanbod dan de kleinere

(zichtbaarheid) van de culturele activiteiten en

kernen. In kleinere kernen wordt cultureel aanbod

voorzieningen.

gemist. Ook worden opmerkingen gemaakt over de lastige bereikbaarheid met het openbaar vervoer van activiteiten, wat maakt dat niet alle activiteiten even toegankelijk zijn.

‘Het Haarlemmermeerse Bos is een mooie plek voor zomeravondconcerten voor 40+ smaak of festivals à la De Tuin der Lusten, een smaakvol festival met theater, dans,

De hoge prijs van de cursussen wordt soms

beeldende kunst en zelfs eetbare kunst. Of denk

genoemd als belemmering om deel te kunnen

aan openluchtmusicals, theater zoals in het

nemen aan cursussen. Volwassenen of jeugd met

Amsterdamse Bos of Caprera in Bloemendaal.’

een kleiner inkomen kunnen hierdoor niet altijd meedoen aan de activiteiten.

16

Gemeente Haarlemmermeer

3.1.2 Uitkomsten (online) werksessies en analyse jaarverslagen

de musea lokale erfgoedprogramma’s aan. De musea werken samen op het gebied van cultuureducatie in het erfgoededucatieplatform.

Hieronder volgen de belangrijkste en meest

Bijzonder in Haarlemmermeer is dat

opvallendste highlights van de afgelopen jaren.

speciaal onderwijsscholen ook aansluiten en

Voor een meer gedetailleerd overzicht verwijzen we

cultuureducatie in hun lesprogramma aanbieden.

naar bijlage 2.

Ook zijn er speciale CultuurMagneetScholen die zich profileren met cultuuronderwijs naar

Highlights

(nieuwe) leerlingen, hun ouders en de directe

• Haarlemmermeer heeft een groot en divers

omgeving. Haarlemmermeer is innovatief op het

aanbod van culturele activiteiten en een

gebied van cultuureducatie, bijvoorbeeld met

nog steeds groeiend aantal deelnemers aan

een combinatie van e-learning en samenspel in

de aangeboden activiteiten. Alle culturele

muziekonderwijs (Blended learning).

instellingen en organistaies hebben goed gepresteerd en hun doelstellingen en jaarcijfers behaald. • Sugar City, Fort Hoofddorp en de Margaretha’s hoeve, zijn slechts drie voorbeelden van succesvolle herbestemmingsprojecten (erfgoed) die de afgelopen periode gerealiseerd zijn. • Amateurkunst leeft in Haarlemmermeer. In de verschillende kernen zijn amateurkunstverenigingen erg actief, net als de lokale culturele netwerken en dorpsraden. Opvallende trend is een groeiende groep oudere inwoners die actief is in rock- en popbandjes of dansgroepen. Zij hebben een eigen lokaal publiek van trouwe fans en kunnen profiteren van de goede voorzieningen om te repeteren of op te treden. • Haarlemmermeer heeft een nieuw en succesvol kunstzinnig festival; de Grazende Zwaan. Een avontuurlijk locatietheaterfestival voor jong en oud, met theater en meer in de polder. Het festival is een geslaagde en geïntensiveerde samenwerking tussen verschillende musea en Het Cultuurgebouw (Kunstfort Vijfhuizen, Museum de Cruquius en Podium voor Architectuur). • Cultuureducatie op scholen is een gegeven in Haarlemmermeer, zowel voor de scholen als de aanbieders als voor leerlingen. Het bereik van de activiteiten is hoog en groeit nog steeds. Uitgangspunt is de vraag van de scholen, waarbij maatwerk geleverd wordt. Naast de bestaande programma’s van Pier K bieden ook

Cultuur in 2025

17

• De inrichting van het Cruquiusmuseum is vernieuwd en er is besloten tot een vernieuwing

voordelen van regionale samenwerking is de

en herinrichting van het museum. Kunstfort

oprichting van het provinciale Noodfonds. Door

Vijfhuizen is nationaal en internationaal meer

het gebruik van de bestaande netwerken en de

in de belangstelling gekomen. Crash heeft een

daarin aanwezige energie is het Noodfonds tot

professionaliseringsslag gemaakt. Het Nationaal

stand gekomen, waardoor tijdens de oronacrisis

Transport Museum is een voorbeeld op het

een financiële bijdrage aan culturele instellingen

gebied van cultureel ondernemerschap. Alle

vanuit de provincie is gerealiseerd. Dit zijn slechts

Haarlemmermeerse musea laten innovatie én

een aantal highlights van de afgelopen periode.

stijgende bezoekersaantallen zien.

Een meer gedetailleerde beschrijving per

• Het Cultuurgebouw is samengevoegd tot één organisatie; Het Cultuurgebouw. Alle labels van Het Cultuurgebouw presteren goed. • Cultuur is onderdeel van de Brede Sociale basis. Een deel van de culturele activiteiten valt onder de Stevige Sociale Basis en wordt steeds vaker ingezet naast de andere trajecten binnen het sociaal domein. Bijvoorbeeld bij kwetsbare doelgroepen, waar culturele activiteiten ervoor zorgen dat mensen mee kunnen doen en een ander perspectief krijgen. Resultaten laten zien dat cultuur een andere doelgroep bereikt dan de maatschappelijke organisaties en hier goede resultaten mee boekt. ‘Hoofddorp aan zee’ en Taalhuis zijn mooie voorbeelden hiervan. Voor jeugd en senioren is de bibliotheek een waardevolle studie-en ontmoetingsplek. De bibliotheek fungeert als een voorportaal van de sociale instellingen. Juist door het laagdrempelige karakter van de bibliotheek komen mensen gemakkelijker en hoeven soms niet door te stromen naar de sociale instellingen. • De samenwerking tussen de culturele instellingen onderling, maar ook op het gebied van het sociaal domein is de afgelopen periode geïntensiveerd. • Er is een succesvolle landschapstriënnale georganiseerd. Goede gelegenheid om het regionale te laten zien aan een groter publiek.

De landschapstriënnale werd gehouden op een significante plek als het gaat om landschap en drager van het cultuurbeleid, namelijk de monumentale boerderij Klein Vennep in Nieuw-Vennep.

18

• Een mooi voorbeeld van de kracht en de

Gemeente Haarlemmermeer

programmalijn treft u in de bijlage 2.

Kansen voor de komende periode

commerciële inkomsten zoals verhuur, horeca,

Natuurlijk is er altijd ruimte voor verbetering. Dit

cofinanciering). Zij ervaren belemmeringen door

zijn de belangrijkste kansen die naar voren zijn

onder andere de subsidiesystematiek en de regels

gekomen:

van de gemeente. In de huidige systematiek

• Meer cultureel aanbod in de kernen

leidt het generen van derde geldstromen tot het

Cultureel aanbod in de kernen wordt gemist.

gevaar gekort te worden op de subsidie. Met als

Het aanbod van Het Cultuurgebouw is

gevolg dat projecten, ondanks extra verkregen

hoofdzakelijk geconcentreerd in Hoofddorp

middelen niet door kunnen gaan. Dit is een reële

(Het Cultuurgebouw), Nieuw-Vennep en

drempel om actief te ondernemen.

Badhoevedorp. Het Cultuurgebouw (de grootste

• Deelname van cultuuronderwijs in de vrije tijd

culturele organisatie; gemeentelijk besluit in de

(na en buiten schooltijd) kan groter

cultuurvisie) biedt nog weinig activiteiten aan

Ongeveer 1/3e van de leerlingen vindt via

in de kernen, met uitzondering van de week van

het cultuurprogramma haar weg naar het

de amateurkunst en de vier kleinere bibliotheken

cultuuraanbod in de vrije tijd. De cijfers voor

en een aantal balletlessen op locatie. Ook

volwassenen en senioren, een groeiende

de aansluiting tussen professionele- en

doelgroep binnen de gemeente, laat ondanks

amateurkunst in de verschillende kernen en wijken

een stijging een lager aandeel zien. Door

wordt gemist.

bezuinigingen is een aantal programma’s en

• Meer aanbieders van cultuur

groepen weggevallen of zijn de kosten van

De positie van Het Cultuurgebouw als grootste

de cursussen verhoogd. Gelukkig blijken de

speler (zowel qua organisatie, aantal locaties en

deelnemersaantallen bij volwassenen niet

budget) zorgt dat er minder (financiële) ruimte

gedaald te zijn ten opzichte van voorgaande

is voor andere, bestaande en nieuwe, culturele

jaren, ondanks de gestegen prijzen.

instellingen om nieuwe initiatieven te ontplooien en zo nieuw aanbod te creëren.

• Zichtbaarheid De zichtbaarheid van het aanbod én van de instellingen is een belangrijk aandachtspunt. Het aanbod van Het Cultuurgebouw, van de musea en andere erfgoedpartners bereikt de inwoners niet altijd. Kunst en cultuur mag zichtbaarder worden, de culturele instellingen mogen meer laten zien wat ze doen, wat er allemaal gebeurt. Sport wordt in de gesprekken met stakeholders als inspirerend voorbeeld genoemd. Sport weet zich te profileren en laat zien welke resultaten er geboekt worden.

• Cultureel ondernemerschap De uitwerking van cultureel ondernemerschap behoeft aandacht binnen de gemeente. Instellingen geven aan dat de nadruk vanuit de gemeente voornamelijk op het financiële aspect ligt, namelijk de subsidierelatie tot de instellingen. De instellingen zijn vaak welwillend om financiële geldstromen te genereren (denk aan

Cultuur in 2025

19

Het landschap en de geschiedenis van Haarlemmermeer zijn uniek en mogen een veel grotere rol spelen in het cultuuraanbod

• Belemmerende rol gemeentelijke structuur De onderlinge afstemming binnen de gemeente kan beter. Het gebrek aan integraliteit van de gemeente werkt op meerdere fronten belemmerend. Dit komen we op meerdere gebieden tegen. Het gebrek aan integrale samenwerking tussen bijvoorbeeld vergunningen, vastgoed, onderhoud en beheer en handhaving leidt tot lange ambtelijke trajecten. Interne regels en processen die niet goed afgestemd zijn. Het komt nog vaak voor dat experts en specialisten te laat bij een herbestemmingsproces betrokken worden. Dit zorgt voor vertraging in het proces. Initiatiefnemers voor een herbestemmingsproces moeten veel ambtelijke lagen en structuren

• Het landschap wordt nog te weinig ingezet als drager van cultuur Het landschap en de geschiedenis van Haarlemmermeer zijn uniek. Het polderlandschap, de geografische spreiding, de erfgoedparels, forten, de Ringvaart, de Ringdijk, de Stelling van Amsterdam. Al deze elementen vormen de identiteit van Haarlemmermeer en zijn typische karakteristieken van wat Haarlemmermeer bijzonder maakt. Uit de evaluatie blijkt dat dit meer uitgedragen mag worden, zowel door de instellingen als door de gemeente zelf. Deze unieke locaties mogen een veel grotere rol gaan spelen binnen het cultuuraanbod en het cultuurbeleid.

• Maatschappelijke accommodaties worden onvoldoende benut De gemeente beschikt over veel bijzondere (erfgoed)locaties, de locaties van Het Cultuurgebouw, de dorpshuizen, jongerencentra. Een deel van deze locaties wordt niet efficiënt ingezet, om diverse redenen. Ofwel onbekendheid van de locaties bij de instellingen, of door te hoge huur(door)belasting, beheerkosten en administratieve issues. Er zijn veel accommodaties, zoals scholen, die in het weekend leeg staan.

20

Gemeente Haarlemmermeer

doorlopen voordat hun initiatief uitgevoerd kan worden.

3.2

Ontwikkelingen

3.2.1 Landelijk beleid³

3.2.2 Regionaal beleid Haarlemmermeer is onderdeel van de Metropool Regio Amsterdam (MRA). Dit is een

‘Trots voor wat er is, plek maken voor meer en

samenwerkingsverband van de provincies

vernieuwende genres en breder gevarieerder

Noord-Holland en Flevoland, 32 gemeenten en

publiek bereiken. Zo ook eerlijke beloning binnen de

de Vervoerregio Amsterdam. Elke gemeente en

cultuursector en cultuur van en voor iedereen.’

deelregio brengt kwaliteiten in die het totaal versterken.

Het nieuwe cultuurbeleid van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) kent een

Als uitvloeisel van het landelijke beleid heeft

accentverschuiving ten aanzien van het eerdere

het Kabinet de steden en provincies gevraagd

beleid. Het Rijk richt zich de komende jaren op een

om stedelijke en regionale profielen om op die

brede benadering van cultuur met de nadruk cultuur

manier het cultuurbeleid vorm te geven. De

voor en door iedereen. Dat betekent spreiding in het

MRA heeft het regioprofiel ‘Meer dan de delen;

cultuuraanbod, diversiteit, inclusiviteit en cultureel

Programma Kunst Cultuur en erfgoed 2019-

ondernemerschap.

2024’ opgesteld. Het opgestelde regioprofiel speelt een rol bij voorstellen voor proeftuinen

Gedachte hierachter is dat de samenleving

vanuit het Rijk en vormt aanknopingspunten

verandert. Denk aan mensen met verschillende

voor thematische samenwerking. Doel

culturele achtergronden, minder jongeren, meer

van het regioprofiel is het bevorderen van

ouderen en groei van de steden. Dit heeft gevolgen

cultuurparticipatie en het versterken van de

voor de vraag naar cultuur. Ook de manier van

cultuursector in de MRA. Het programma

cultuur maken verandert. Een nieuwe generatie

brengt de bovenregionale samenwerking op de

kunstenaars speelt in op het publiek van deze tijd

beleidsterreinen kunst, cultuur en erfgoed in een

met vernieuwende kunstvormen. Het Rijk speelt

stroomversnelling. De partners werken samen

op deze ontwikkeling in door trots te zijn op het

aan het bevorderen van het cultuurbezoek van

huidige aanbod én ruimte te maken voor andere

inwoners en bezoekers in de gehele regio en het

kunstvormen en nieuwe generaties. Vernieuwing,

faciliteren van toekomstbestendige cultuur en

innovatie, verbreding en toegankelijkheid

erfgoedsectoren. Hierbij wordt gekeken naar het

zijn belangrijke landelijke thema’s, evenals

bevorderen van samenwerking, zichtbaarheid,

cultuuronderwijs en participatie.

bezoek en toegankelijkheid, cultuureducatie en talentontwikkeling, ruimte en duurzaamheid en

Daarnaast wordt ingezet op de verbinding tussen

erfgoed. Programmalijnen zijn samenwerking,

zorg en sociaal werk met professionele culturele

toegankelijkheid, cultuur aan de basis, ruimte

instellingen, amateur en erfgoedverenigingen en

en erfgoed. Als sterke punten van de regio

lokale initiatieven.

Amstelland-Meerlanden Metropool- mainport Haarlemmermeer, waar Haarlemmermeer naast Amstelveen onder valt, worden de faciliteiten, diversiteit, mogelijkheden en de ondernemende houding van instellingen en inwoners genoemd. Als uitdagingen worden genoemd de bereikbaarheid, versnippering, zichtbaarheid en daardoor ook samenwerking.

3 Cultuurbeleid 2021 – 2024: Cultuur voor iedereen

Cultuur in 2025

21

Binnen het regioprofiel worden twee

Stevige Sociale Basis, waar een deel van de culturele

Haarlemmermeerse MRA magneten genoemd,

activiteiten onderdeel van is, te creëren. Dit kan

namelijk het nieuw te bouwen Haarlemmermeer-

leiden tot meer zichtbaarheid, kostenbesparing,

museum De Cruquius en PARK21. Ook het levendige

efficiëntie en het bereiken van andere doelgroepen

verenigingsleven binnen de amateurkunst wordt als

en resultaten. Een aantal terreinen binnen het

typerend voor Haarlemmermeer gezien.

sociaal domein is zeer relevant om de samenwerking mee te zoeken, zoals sport, onderwijs en toerisme.

De komende periode worden op basis van het opgestelde regioprofiel de programmalijnen verder gezamenlijk uitgewerkt.

3.3

Corona effecten

Sinds maart 2020 is ons land in de greep van het

3.2.3 Lokale ontwikkelingen

coronavirus. In maart leidde dit tot de ‘intelligente’ lockdown. Theaters, podia en musea gingen

De bevolking van Haarlemmermeer is enerzijds

gedeeltelijk en uiteindelijk ook geheel dicht.

jong (gezinnen met jonge kinderen) en

Voorstellingen die niet doorgingen, concerten die

anderzijds vergrijzend (actieve senioren). De

afgelast werden, musea die op veel minder bezoekers

Haarlemmermeerder is breed geïnteresseerd,

konden rekenen. De (financiële) impact op het

kritisch en veeleisend, hoewel gemiddeld genomen

culturele bestel is groot. De (financiële) effecten van

iets behoudender en zonder het progressieve

de coronacrisis op cultuur kunnen we op dit moment

en avontuurlijke profiel zoals dat bekend is van

nog niet volledig overzien, maar we weten wel dat

studentensteden. De komende jaren verwachten

er weinig reserve is bij de instellingen. Bovendien

we een groei van ongeveer 30.000 inwoners in de