RV Instemmen met het Verstedelijkingsconcept Metropoolregio Amsterdam versie 3 (eindversie) (2021.0003112).pdf

gemeente Haarlemmermeer

raadsvoorstel onderwerp

Portefeuillehouder steiler collegevergadering

Instemmen met het Verstedelijkingsconcept Metropoolregio Amsterdam, versie 3 (eindversie) mr. Mariëtte Sedee-Schuitemaker Mark Lammertink 21 december 2021

Raadsvergadering Raadsvoorstelnummer

2021.0003112

1. Voorstel Collegebesluit(en)

Het college besluit de raad voor te stellen om: 1. in te stemmen met de eindversie van het Verstedelijkingsconcept Metropoolregio Amsterdam (MRA) als samenwerkingsproduct van de regio, waarmee een regio-brede basis wordt gelegd voor het maken van afspraken met het Rijk; 2. het college de volgende aandachtspunten mee te geven om daarmee in de uitvoerende fase mede de koers te bepalen: • in de verdere uitwerking moeten er keuzes gemaakt worden en het college gaat dit vervolgproces binnen de MRA met het Rijk de komende jaren aan; • het aanvullende onderzoek sociaal-maatschappelijke handelingsperspectief (kansengelijkheid, woonwerkbalans en gezondheid) vraagt nog om nadere afstemming, uitwerking en afweging; • Van belang is dat de raden (en staten) ook bij vaststelling van de fasering en de investeringsstrategie een rol krijgen; • het vraagstuk leefkwaliteit is breder dan alleen kwetsbare inwoners, het zou ook over gezondheid moeten gaan; • een aantal economisch relevante onderwerpen behoeft een nadere uitwerking, zoals het economisch profiel van de MRA en de deelregio's. Het nog vast te stellen, Amstelland-Meerlanden (AM) regio position paper Economisch Vestigingsklimaat wordt gehanteerd als uitgangspunt voor het verder concretiseren van de strategische lijnen voor het versterken van het economisch profiel; • integrale gebiedsaanpak Zuidflank.

Bewaken dat alle relevante departementen hierbij betrokken worden; • luchtkwaliteit. Het is van belang om bij de beschouwing van dit vraagstuk ook de invloed van het verkeer op de rijkswegen mee te nemen; • Houtrakpolder. Vervolg de route om via het Bestuursplatform Noordzeekanaalgebied (NZKG) de Houtpolder uit de Visie NZKG 2040 te halen als reservering voor haven ontwikkelingen.

Instemmen met het Verstedelijkingsconcept Metropoolregio Amsterdam, versie 3 (eindversie)

pagina 2

2. Samenvatting

Op 3 november 2021 heeft de Rijk-regio Stuurgroep de eindversie van het Verstedelijkingsconcept MRA vastgesteld. We hebben binnen onze regio en met het Rijk overeenstemming bereikt over hoe de veelheid aan onderwerpen in samenhang 'landen' in het Verstedelijkingsconcept. De Rijk-regio Stuurgroep kan zich vinden in de eindversie van het Verstedelijkingsconcept. Wij stemmen in met het Verstedelijkingsconcept MRA als samenwerkingsproduct van de regio, waarmee een regio-brede basis wordt gelegd voor het maken van afspraken met het Rijk. In de verdere uitwerking moeten er keuzes gemaakt worden en daarvoor is een aantal aandachtpunten geformuleerd. Essentieel is de nadrukkelijke inzet op de verdere ontwikkeling van onze regio als een toekomstbestendige, evenwichtige meerkernige metropool. Met deze koers wordt ruimte gegeven aan 325.000 extra woningen tot 2050, waarvan minimaal 175.000 tot 2030 en ongeveer evenveel aan banen. En met de integrale aandacht die er is voor de grote maatschappelijke opgaven en transities waar we voor staan, bouwen we niet alleen woningen, maar duurzame steden en samenlevingen in een aantrekkelijk en vitaal landschap. Daarmee versterken de afzonderlijke gebieden van de MRA elkaar en de regio als geheel. 3. Uitwerking

Door de in de Metropoolregio Amsterdam (MRA) samenwerkende partijen wordt in samenwerking met het Rijk een Verstedelijkingsstrategie opgesteld. Hierin worden de belangrijkste (middellange en lange termijn) systeemkeuzes op het vlak van wonen, werken en bereikbaarheid gemaakt. In de verstedelijkingsstrategie spelen de beleidsvelden landschap, ecologie, water, energie en sociaal een grote rol. Op 11 mei 2021 is de tweede conceptversie van het Verstedelijkingsconcept MRA vrijgegeven voor consultatie. Op deze versie hebben de raden en staten gereageerd en deze reacties en het antwoord erop, zijn weergegeven in de Nota van Beantwoording wensen en opvattingen. Dit heeft geleid tot versie 3, de eindeversie van het Verstedelijkingsconcept MRA. Deze ligt nu ter instemming voor. Eerdere behandeling

AM Redeneerlijn, d.d. 31 augustus 2020 Door de deelregio AM is een redeneerlijn AM-regio ten behoeve van de Verstedelijkingsstrategie MRA (redeneerlijn AM) opgesteld om de inzet te bepalen voor die regio in het traject van de Verstedelijkingsstrategie MRA. Op 4 maart 2021 heeft de raad daarmee ingestemd (2021.0000067). AM wil: • Polycentrisch spreiden op basis van lokale kenmerken en kwaliteiten. • Zoeken naar flexibiliteit en maatwerk waar het gaat om bouwrestricties vanuit Schiphol. • Wonen, werken en bereikbaarheid in samenhang. • Goede onderlinge verbindingen, voor meerdere modaliteiten. • Bij landschap en recreatie inzetten op diversiteit en identiteit. • Een robuust water- en energiesysteem ontwikkelen. •

Instemmen met het Verstedelijkingsconcept Metropoolregio Amsterdam, versie 3 (eindversie)

•

pagina 3

Raadsvoorstel Verstedelijkingsstrategie 2030/2050 Metropoolregio Amsterdam: verzoek tot reacties op versie 2 Verstedelijkingsconcept, raadsvoorstelnummer 2021.0001307. Waarbij de raad heeft ingestemd met de wensen en opvattingen op versie 2 van het Verstedelijkingsconcept MRA.

Vaststelling eindversie Verstedelijkingsconcept MRA Rijk-regio Stuurgroep

Op 3 november 2021 heeft de Rijk-regio Stuurgroep versie 3 (eindversie) van het Verstedelijkingsconcept MRA en daarmee de volgende ambities voor de ontwikkeling van de MRA vastgesteld: • De hele metropoolregio laten profiteren van de groei. • Voldoen aan de kwalitatieve en kwantitatieve behoefte aan woon- en werkmilieus. • Diversiteit en verbondenheid in de economie versterken. • Meer balans brengen in wonen en werken. • Zorgen voor een gezonde leefomgeving. • Bereikbaarheid en bereisbaarheid in de MRA bevorderen. ® De uitstoot van broeikasgassen terugdringen. • Door ontwikkelen van het metropolitane landschap. • De regio klimaat adaptief inrichten. • De biodiversiteit vergroten. Verzoek om de eindversie van het Verstedelijkingsconcept MRA te onderschrijven

We hebben binnen onze regio en met het Rijk overeenstemming bereikt over hoe de veelheid aan onderwerpen in samenhang 'landen' in het Verstedelijkingsconcept. De Rijk-regio Stuurgroep kan zich vinden in de eindversie van het Verstedelijkingsconcept. Gevraagd wordt aan ons college en aan de raad de eindversie van het Verstedelijkingsconcept MRA te onderschrijven. We worden verzocht uiterlijk vrijdag 11 februari 2022 de voorzitter van het bestuurlijk kernteam Verstedelijkingsstrategie hierover te informeren. Verstedelijkingsconcept MRA

Essentieel is de nadrukkelijke inzet op de verdere ontwikkeling van onze regio als een toekomstbestendige, evenwichtige meerkernige metropool. Met deze koers wordt ruimte gegeven aan 325.000 extra woningen tot 2050, waarvan minimaal 175.000 tot 2030 en ongeveer evenveel aan banen. En met de integrale aandacht die er is voor de grote maatschappelijke opgaven en transities waar we voor staan, bouwen we niet alleen woningen, maar duurzame steden en samenlevingen in een aantrekkelijk en vitaal landschap. Daarmee versterken de afzonderlijke gebieden van de MRA elkaar en de regio als geheel. De hoofdpunten van het Verstedelijkingsconcept MRA zijn: • Ontwikkeling van openbaarvervoerslocaties tot gemengde woonwerkmilieus, met nadruk op knooppunten in en om Amsterdam en de Stadsharten Almere, Haarlem, Hilversum, Hoofddorp, Lelystad, Purmerend en Zaanstad. • Versnelling op grote ontwikkellocaties in Almere Pampus, Westflank Haarlemmermeer en Hoofddorp, Zaanstad Achtersluispolder en Amsterdam (Zuidoost en Havenstad). • Grote stedelijke vernieuwingsgebieden in Amsterdam, Lelystad en Zaanstad, inzet op energiearmoede en nieuwe preventieve vormen van beheer in wijken in de voormalige groeikernen. • Een divers woningaanbod dat overal in de regio qua prijs, grootte, type en woonmilieu aansluit bij de behoeften, met bijzondere aandacht voor de betaalbaarheid.

Instemmen met het Verstedelijkingsconcept Metropoolregio Amsterdam, versie 3 (eindversie)

•

•

•

•

•

•

pagina 4

Versterking van de economische profielen van de deelregio's om daarmee de werkgelegenheid evenwichtiger over de MRA te verdelen en bij te dragen aan een betere woon-werkbalans, waarbij het versterken van het economisch profiel van Almere is benoemd als rijk-regio-opgave. Landschappelijke versterking, ontwikkeling van groene zones ten behoeve van landschappelijke en ecologische verbindingen en het uitbouwen van een MRAdekkende recreatieve structuur; inclusief een integraal gebiedsproces voor de toekomst van veenweidegebieden en het Toekomstbestendig Ecologisch Systeem Markermeer- IJmeer. Integrale systeemuitwerking voor een waterrobuuste en klimaatadaptieve regio (incl. ruimte voor piekwaterbuffering en aanpak van het watersysteem in de Gooi en Vechtstreek). Aanpakken van energieknelpunten korte termijn en in samenhang met de verstedelijkingsopgave verder uitwerken van het energiesysteem 2030-2050, met onder andere inzet op aanleg van nieuwe onderstations, lokale (wijk)opslag voor elektriciteit, ontwikkeling van een regionale waterstofbackbone en energiehubs op strategische locaties voor koppeling tussen het waterstof- en elektriciteitsnetwerk, ontwikkelen van warmtenetten in stedelijk gebied.

De Nationale Omgevingsvisie (NOVI)-gebiedsaanpak Noordzeekanaalgebied met aandacht voor transitie haven naar hub voor duurzame brandstof en goederenstromen, ruimte voor circulaire economie, ruimte voor bedrijventerreinen, het verbeteren van de gezondheid en de leefkwaliteit (met name in de IJmond) en locatiekeuze, omvang en inrichting van de tijdelijke piekwaterberging in/bij het Oer-IJ. Integrale gebiedsaanpak Zuidflank, waarbij de centrale vraag is: wat is de juiste balans tussen ruimte voor woningbouw, leefomgevingskwaliteit, gezondheid en de ruimte voor luchtvaart en welke keuzes en maatregelen (financieel, regelgeving, isolatie, en et cetera) zijn.

Reactie op de eindversie van het Verstedelijkingsconcept MRA

Wij merken het volgende op over de eindversie van het Verstedelijkingsconcept MRA. • De hoofdlijn is akkoord, maar er zijn nog wel keuzes te maken In hoofdlijnen kunnen we ons vinden in het MRA Verstedelijkingsconcept. Deze onderschrijven wij als de belangrijkste opgaven met een regionaal ruimtelijke weerslag. In de verdere uitwerking moeten er keuzes gemaakt worden en graag gaan we dit vervolgproces binnen de MRA met het Rijk de komende jaren aan. • Verwerking AM-Redeneerlijn Vanuit de AM-redeneerlijn zien wij dat de prioritaire AM-onderwerpen als Leefkwaliteit Schiphol, verrommeld glas, mobiliteit (het idee van verschuiving van de Ring AIO naar de Ring A5/A9 is definitief van de baan; beide ringen zijn nodig), economische ontwikkeling en landschap (PARK21, Westeinderscheg, Amstelscheg en Diemerscheg) in het Verstedelijkingsconcept geland zijn. • Het aanvullende onderzoek sociaal-maatschappelijke handelingsperspectief (kansengelijkheid, woonwerkbalans en gezondheid) verricht tussen versie 2 en 3 van het Verstedelijkingsconcept MRA is te snel in conclusies omgezet naar richtinggevende uitspraken in het Verstedelijkingsconcept MRA. Dit vraagt nog om nadere afstemming, uitwerking en afweging. In vergelijking met versie 2 van het Verstedelijkingsconcept is versie 3, de voorliggende eindversie verder uitgewerkt. Grotendeels veroorzaakt door nieuwe onderzoeken en inzichten.

Instemmen met het Verstedelijkingsconcept Metropoolregio Amsterdam, versie 3 (eindversie)

pagina 5

Het is gunstig dat er op het vlak van sociaal-maatschappelijke opgaven, woningbouw en economie onderzoek is verricht en dit de kennis heeft verbreed. We constateren echter dat deze onderzoeken, die nog niet breed ambtelijk en bestuurlijk besproken zijn, te snel in conclusies- en naar richtinggevende uitspraken zijn omgezet in het Verstedelijkingsconcept. Dit onderzoek is te snel verengd tot 'de balans van wonen-werken-voorzieningenbereikbaarheid en naar het sociaaleconomische karakter van de deelregio's'. Deze uitspraken behoeven een nadere uitwerking. Harde afspraken over deze onderwerpen, bijvoorbeeld over percentages sociale woningbouw, realiseren goedkope woningen of economische profielen, zijn dan ook niet te maken en wij verwachten dat deze ook niet in het kader van de verstedelijkingsstrategie gemaakt worden. Wij zouden dat ook niet wenselijk vinden. • Rol van de raad bij vaststelling fasering en investeringsstrategie MRA Het Verstedelijkingsconcept is het eerste onderdeel van de Verstedelijkingsstrategie MRA. De fasering en Investeringsstrategie worden later vastgesteld. Van belang is dat de raden (en staten) ook bij vaststelling van deze stukken een rol krijgen. • Leefkwaliteit, gaat om meer dan kwetsbare inwoners alleen In het Verstedelijkingsconcept is een nieuw deel opgenomen over de leefomgeving en specifiek gekoppeld aan kwetsbare inwoners.

Een gebied met een ongezonde leefomgeving maar minder kwetsbare mensen is in deze redenering geen aandachtsgebied. Wat ons betreft is het vraagstuk over leefkwaliteit breder en gaat het niet alleen om kwetsbare inwoners. Zie bijvoorbeeld de aanpak van de leefkwaliteit rond Schiphol die wij integraal op willen pakken, voor alle inwoners, niet alleen voor de kwetsbare inwoners. • Economie/economisch vestigingsklimaat Een aantal economisch relevante onderwerpen behoeft een nadere uitwerking, zoals het economisch profiel van de MRA en de deelregio's. De AM regio stelt een position paper Economisch Vestigingsklimaat op. Dit position paper brengt de economische kracht van de AM regio in beeld, selecteert de twee sterkste ecosystemen en legt de focus op drie locatiefactoren die bepalend zijn voor het aantrekkelijk houden, versterken en toekomstbestendiger maken van het economische vestigingsklimaat. De AM regio is voornemens dit position paper als uitgangspunt te hanteren voor het verder concretiseren van de strategische lijnen voor het versterken van het economisch profiel zoals opgenomen in paragraaf 3.1 van het Verstedelijkingsconcept 2050. • Integrale gebiedsaanpak Zuidflank Wij zijn blij dat een van punten uit onze AM redeneerlijn, het keuzevraagstuk over balans tussen Schiphol en de gezonde leefomgeving in onze regio is opgenomen in het Verstedelijkingsconcept MRA.

Zorgdragen voor een gezonde leefomgeving bij het benutten van ruimtelijke kansen is een gezamenlijke verantwoordelijkheid voor rijk en regio. Er spelen diverse belangen die departementoverschrijdend zijn, het is van belang dat deze departementen zich ook verantwoordelijk voelen voor de oplossing van vraagstukken en dat het Rijk een lijn kiest en dat het niet uitmaakt welk departement zich uitlaat over het onderwerp. Bij keuzes die het Rijk maakt horen consequenties en die moeten samen worden opgelost, ieder vanuit zijn eigen rol en verantwoordelijkheid. Wederkerigheid tussen 'land' en 'lucht' is van belang voor de balans in de regio. De luchtvaart houdt rekening met het ruimtegebruik op de grond en vice versa.

Instemmen met het Verstedelijkingsconcept Metropoolregio Amsterdam, versie 3 (eindversie)

pagina 6

• Luchtkwaliteit De leefkwaliteit in de omgeving van Schiphol wordt onder andere door de luchtvaart beïnvloed. In dat licht is de luchtkwaliteit een belangrijk aandachtspunt. Het is van belang om bij de beschouwing van dat vraagstuk ook de invloed van het verkeer op de rijkswegen mee te nemen. • De Houtrakpolder in het Verstedelijkingsconcept MRA Een specifiek onderwerp wat voor Haarlemmermeer van belang is, is de Houtrakpolder. Voor het Verstedelijkingsconcept MRA is de Visie NZKG 2040 uitgangspunt voor het verder na denken over de opgave die er voor dit deel van de regio ligt. Hierdoor blijven partijen de Houtrakpolder zien als reserverelocatie voor de Amsterdamse haven. In reactie op versie 2 van het Verstedelijkingsconcept MRA is dit onacceptabel genoemd. Daarom heeft ons college op 21 oktober 2021 het Bestuursplatform NZKG formeel gevraagd de Visie NZKG 2040 aan te passen op het onderdeel Houtrakpolder in Haarlemmermeer door de reservering voor havenactiviteiten te laten vervallen en in plaats daarvan op te nemen dat de bestaande groene en recreatieve kwaliteiten van het gebied worden behouden en daar waar mogelijk versterkt. • Afgestemd met de AM gemeenten Deze opmerkingen zijn afgestemd met de AM gemeenten.

Waarbij we bij de Schiphol gerelateerde onderwerpen een eigen, bij Haarlemmermeer passende formulering hebben gekozen; wij volgen de lijn afgesproken in de Bestuurlijke Regio Schiphol (BRS). 3.1. Wat willen we bereiken? Regio-brede basis voor het maken van afspraken met het Rijk

Voor investeringsbeslissingen op het gebied van economie, mobiliteit, energietransitie, klimaatadaptatie, landschap, recreatie, (hoger)onderwijs en de planvorming rondom woningbouw zijn substantiële rijksbijdragen noodzakelijk. Over het dekken van deze kosten zijn op termijn nadere afspraken nodig tussen rijk en regio. Dergelijke afspraken worden in toenemende mate gemaakt aan overlegtafels waarbij het Rijk in gesprek is met de MRA als geheel. Eendracht maakt macht

Draagvlak voor het Verstedelijkingsconcept MRA onder de gekozen volksvertegenwoordigers is essentieel, om als MRA eensgezindheid uit te stralen. Met een gezamenlijk geluid ontstaat een sterke positie ten opzichte van het Rijk. In de samenwerking bij de realisatie van de grote opgaven die voor ons liggen werkt dit in ons voordeel. Het Verstedelijkingsconcept MRA past in het beleid van Haarlemmermeer

Haarlemmermeer heeft een belangrijke positie in de MRA. Het verstedelijkingsconcept vormt de gemeenschappelijke basis voor het maken van afspraken tussen rijk en regio én afspraken binnen de regio. Deze gedeelde basis kan als input dienen voor lokaal en regionaal op te stellen beleid. Het verstedelijkingsconcept beschrijft de overeenstemming over de onderdelen voor de toekomst van de MRA als geheel en de positie van Haarlemmermeer en AM als onderdeel van de MRA in deze toekomst. Een belangrijk deel van de ontwikkeling van Haarlemmermeer is verbonden met de ontwikkeling van de MRA. Door in stemmen met het verstedelijkingsconcept verbinden we onze gemeentelijke koers met die van de MRA. De raad blijft verantwoordelijk voor eigen beleid

De raad is verantwoordelijk voor de kaders waarbinnen de uitvoering van het verstedelijkingsconcept op Haarlemmermeers grondgebied gestalte krijgt. Alle overheidspartners op de diverse schaalniveaus worden verwacht de komende jaren zelf handen

Instemmen met het Verstedelijkingsconcept Metropoolregio Amsterdam, versie 3 (eindversie)

pagina 7

en voeten te geven aan de verstedelijking, ieder vanuit de eigen bevoegdheden en instrumenten. De bevoegdheden van alle MRA-deelnemende raden en staten zijn hiervoor het uitgangspunt. 3.2 Wat gaan we daarvoor doen?

Wij hebben samen met de regionale partners uit de MRA en het Rijk een Verstedelijkingsconcept MRA opgesteld. De fasering en investeringsstrategie volgen nog. Nieuwe fase Als het Verstedelijkingsconcept wordt onderschreven gaan we een nieuwe fase in. Daarin worden verstedelijkingsopgaven in onze regio geagendeerd die we verder gaan oppakken. We willen in de MRA met elkaar en met het Rijk concretere uitwerking van de opgaven, oplossingen en de fasering opnemen in de investeringsstrategie (bekostiging en financiering). In een uitvoeringsprogramma gaan we met het Rijk (met het nieuw kabinet) hierover afspraken maken. Verstedelijkingsakkoord Vooruitlopend daarop willen we als MRA over de opgaven uit de Verstedelijkingsstrategie MRA met het (nieuwe) kabinet afspraken maken in een Verstedelijkingsakkoord. Mede op basis daarvan kunnen alle overheidspartners op de diverse schaalniveaus de komende jaren ook zelf handen en voeten geven aan de verstedelijking, ieder vanuit de eigen bevoegdheden en instrumenten. Het Rijk beoogt de Verstedelijkingsstrategie MRA op te nemen in de Omgevingsagenda Noordwest Nederland en daarmee in het rijksbeleid. Binnen de MRA zal het Verstedelijkingsconcept doorwerken in de relevante lopende uitvoeringslijnen. Bestuurlijke gesprekken daarover vinden plaats in de diverse MRA-platforms. 3.3 Wat mag het kosten?

Aan de uitvoering van dit voorstel zijn, naast de beschikbare ambtelijke capaciteit, geen kosten verbonden. 3.4 Wie is daarvoor verantwoordelijk?

De raad is verantwoordelijk voor de kaders waarbinnen de uitvoering van het verstedelijkingsconcept op Haarlemmermeers grondgebied gestalte krijgt. De portefeuillehouder Ruimtelijke Ordening heeft zitting in het Platform Ruimte MRA en is binnen het college het eerste aanspreekpunt. De portefeuillehouder Verkeer & Vervoer heeft, namens de Vervoerregio Amsterdam (VRA) zitting in de bestuurlijke Stuurgroep Verstedelijkingsstrategie MRA. Zolang de Verstedelijkingsstrategie MRA zich beweegt binnen de kaders die de raad heeft gesteld is het een verantwoordelijkheid van ons college. Op het moment dat er buiten de kaders getreden wordt, wordt hiervoor een voorstel aan de raad voorgelegd. Op dit moment wordt er geopereerd binnen de gestelde gemeentelijke kaders. 3.5 Welke overige relevante informatie is beschikbaar?

Op 13 februari 2020, 2 juli 2020 en 25 augustus 2020 is de raad per brief, zonder kenmerk, geïnformeerd over de Verstedelijkingsstrategie MRA door het bestuurlijk team MRA Verstedelijkingsstrategie.

Instemmen met het Verstedelijkingsconcept Metropoolregio Amsterdam, versie 3 (eindversie)

pagina 8

Op 15 september 2020 hebben wij de raad per brief, kenmerk X.2020.04035, de AM redeneerlijn met bijlage toegezonden. Met het Raadvoorstel Verstedelijkingsstrategie Metropoolregio Amsterdam; Redeneerlijn Deelregio Amstelland - Meerlanden, raadvoorstelnummer 2021.0000067, heeft de raad op 4 maart 2021 ingestemd. In juni 2021 hebben wij het Raadsvoorstel Verstedelijkingsstrategie 2030/2050 Metropoolregio Amsterdam: verzoek tot reacties op versie 2 Verstedelijkingsconcept, Raadsvoorstelnummer 2021.0001307, aan de raad verzonden. Op 1 juli 2021 heeft de raad dit voorstel (unaniem) aangenomen. In Bijlage C 'Gemaakte afspraken' worden de uitkomsten uit de volgende overleggen weergegeven: • Bestuurlijk Overleg (BO) Leefomgeving 8 juni 2020 • Rijk-regio afspraken BO-MIRT 25 november 2020 • BO Leefomgeving 21 april 2021 3.6 Wanneer en hoe zal de raad over de voortgang worden geïnformeerd?

In de procesvoorstellen van de MRA is dit nog niet uitgewerkt. Van belang is dat de raden (en staten) ook bij vaststelling van de fasering en de investeringsstrategie een rol krijgen. Hoe verhoudt het Verstedelijkingsconcept MRA zich met de Omgevingsvisie Haarlemmermeer 2040?

Met uitzondering van het gestelde over de Houtrakpolder in de concept reactie met wensen en opvattingen, is het Verstedelijkingsconcept MRA in lijn met de ontwerp-Omgevingsvisie Haarlemmermeer 2040. 3.7 Wat betekent dit voor de Metropoolregio Amsterdam (MRA)?

Het is een traject dat door het de MRA is geïnitieerd zodat er een Verstedelijkingsstrategie MRA ontstaat waarin de belangrijkste (middellange en lange termijn) systeemkeuzes op het vlak van wonen, werken en bereikbaarheid gemaakt worden.

4. Ondertekening Di i r rr o m zn o c t o r o n lA/QtKrM iHorc won Ha rro m a cm "ha l—lo o rl am m o rm aar

Bijlage(n): / • Verstedelijkingsconcept MRA EINDVERSIE • Nota van Beantwoording wensen en opvattingen op Verstedelijkingsconcept MRA. • Brief VC MRA voor raden en staten 8 november 2021

METROPOOLREGIO AMSTERDAM

VERSTEDELIJKINGSCONCEPT 2050 METROPOOL VAN GROTE KLASSE MET MENSELIJKE MAAT

3 november 2021 Een gezamenlijke koers voor de ontwikkeling van de Metropoolregio Amsterdam

t

Het wat en hoe van het Verstedelijkingsconcept MRA Het Rijk en de Metropoolregio Amsterdam (MRA) willen

Totstandkoming

gezamenlijk afspraken maken over de ontwikkeling van de

Het Verstedelijkingsconcept is tot stand gekomen in

MRA op middellange en lange termijn. Daartoe werken zij

een gezamenlijk productieproces van Rijk en regio.

samen aan een integrale verstedelijkingsstrategie voor de

Het vertrekpunt voor het Verstedelijkingsconcept is

MRA.

bestaand beleid op nationaal niveau, op provinciaal niveau en op gemeentelijk niveau, waaronder de

Het Verstedelijkingsconcept, inclusief fasering op

Nationale Omgevingsvisie, de omgevingsvisies die voor

hoofdlijnen, vormt de inhoudelijke basis voor deze

provincies en gemeenten zijn gemaakt en het nationale

Verstedelijkingsstrategie. De verdere uitwerking

Deltaprogramma. Ook zijn de afspraken die Rijk en

van de fasering en investeringsstrategie geven

regio in het recente verleden hebben gemaakt erin

richting aan de uitvoering van dit concept. De

verwerkt, waaronder de afspraken over de meerkernige

Verstedelijkingsstrategie wordt gecomplementeerd

ontwikkeling tot 2030, gemaakt bij BO-MIRT 2020 en BO

met het Verstedelijkingsakkoord waarin de uiteindelijke

Leefomgeving 2020.

wederkerig bindende afspraken tussen Rijk en regio voor de komende jaren gestalte zullen krijgen.

Op actuele maatschappelijke opgaven die met het bestaande beleid nog onvoldoende werden geadresseerd

De Verstedelijkingsstrategie van de MRA is de

heeft aanvullend onderzoek plaatsgevonden.

gebiedsgerichte uitwerking van de Nationale

Dat is onder meer het geval op het punt van het

afbeelding 1

Omgevingsvisie (NOVI). De Verstedelijkingsstrategie

sociaal-maatschappelijke handelingsperspectief

Proces Verstedelijkingsstrategie

wordt opgenomen in de Omgevingsagenda

(kansengelijkheid, woonwerkbalans en gezondheid), het

Noordwest Nederland en vormt daarmee het

economisch ontwikkelperspectief, de ontwikkeling en

gezamenlijke beleidskader en de uitvoeringsagenda

verduurzaming van het Noordzeekanaalgebied en de

voor de samenwerking tussen Rijk en regio. Dit

ontwikkeling van het energiesysteem op lange termijn.

Verstedelijkingsconcept (inclusief de fasering op hoofdlijnen) vormt de inhoudelijke basis voor de

Daarnaast heeft afstemming plaatsgevonden met

Verstedelijkingsstrategie van de MRA en voor lokaal en

relevante beleidsprogramma’s die parallel in ontwikkeling

regionaal op te stellen beleid.

zijn, zoals het Rijk-regioprogramma Samen Bouwen aan Bereikbaarheid (SBaB) en programma’s voor specifieke

De Verstedelijkingsstrategie biedt zodoende

gebieden zoals het Handelingsperspectief Oostflank

een gezamenlijke koers, en tegelijk is het een

en het NOVI-gebied Noordzeekanaalgebied. Het

uitvoeringsinstrument.

Verstedelijkingsconcept brengt samenhang en focus aan in al deze onderdelen.

2

t

Bestuurlijk proces De definitieve Verstedelijkingsstrategie wordt – afhankelijk van de voortgang van de huidige kabinetsformatie – ter vaststelling aangeboden aan het Bestuurlijk Overleg Leefomgeving voorjaar 2022, met daaraan gekoppeld het Verstedelijkingsakkoord, een set aan afspraken tussen Rijk en regio. Voorafgaand hieraan worden raden en Staten verzocht de inhoudelijke koers voor de Verstedelijkingsstrategie – het Verstedelijkingsconcept – te onderschrijven en daarmee de intentie uit te spreken deze gezamenlijke koers voor de regio te vertalen in de toekomstige eigen beleidsinstrumenten. Aan de voorliggende versie van het Verstedelijkingsconcept gingen twee versies vooraf. Elke versie is besproken door de Stuurgroep van Rijk en regio, die telkens werd voorafgegaan door bestuurlijk overleg van MRA Platform Ruimte ten behoeve van afstemming binnen de MRA. Raads- en Statenleden hebben in april 2021 de mogelijkheid gehad geïnformeerd te raken over versie 1 en aandachtspunten mee te geven. In het voorjaar van 2021 hebben raden en Staten gelegenheid gekregen om hun wensen en opvattingen mee te geven, op grond van de tweede conceptversie van het Verstedelijkingsconcept. Ook Rijkspartners kregen gelegenheid om te reageren. De resultaten daarvan zijn in de voorliggende versie van het Verstedelijkingsconcept verwerkt.

3

Samenvatting De samenvatting is een zeer verkorte weergave van

Gemeenteraden, provinciale staten, de vervoerregio,

we moeten maken, bij elkaar. Van hoe we duurzaam

het Verstedelijkingsconcept. De tekst van het totale

waterschappen hebben een reactie gegeven op een

willen leven, wonen, werken en ons verplaatsen tot hoe

Verstedelijkingsconcept is leidend.

vorige versie van het Verstedelijkingsconcept. Hun

we omgaan met landschap, energie, water, natuur en

wensen en opvattingen zijn in deze versie verwerkt. De

circulaire economie. De Verstedelijkingsstrategie draait

Wat en hoe van de Verstedelijkingsstrategie

stuurgroep Verstedelijkingsstrategie heeft op 3 november

daarmee niet om het bouwen van huizen, maar om het

De Verstedelijkingsstrategie van de Metropoolregio

2021 ingestemd met het Verstedelijkingsconcept

bouwen van complete steden en samenlevingen. De

Amsterdam (MRA) is de uitwerking van de Nationale

inclusief fasering . Raden en staten worden na de

strategie laat zien waar we samen naartoe willen: naar

Omgevingsvisie (NOVI) voor dit gebied en wordt

stuurgroep verzocht om het Verstedelijkingsconcept

een evenwichtige metropoolregio met een gezonde en

opgenomen in de Omgevingsagenda Noordwest

te onderschrijven en de intentie uit te spreken deze te

veilige leefomgeving. Aantrekkelijk en internationaal

Nederland. De Omgevingsagenda vormt het

vertalen naar het eigen beleid. De uiteindelijke afspraken

georiënteerd. Van grote klasse, en met een menselijke

gezamenlijke beleidskader en de uitvoeringsagenda voor

leggen we vast in een Verstedelijkingsakkoord, dat in het

maat.

de samenwerking tussen Rijk en regio

Bestuurlijk Overleg Leefomgeving 2022 tussen Rijk en regio wordt vastgesteld.

Dat wil niet zeggen dat we alles al precies weten. Het

Dit Verstedelijkingsconcept (inclusief de fasering

Verstedelijkingsconcept bevat nog onbeantwoorde

op hoofdlijnen) vormt de inhoudelijke basis voor de

vragen en onzekerheden zoals de effecten van

Verstedelijkingsstrategie van de MRA en voor lokaal en

1. Inleiding

regionaal op te stellen beleid. Het Verstedelijkingsconcept

De komende jaren staat de Metropoolregio Amsterdam

ontwikkelingen en de lange termijneffecten van de

is door Rijk en regio samen opgesteld. De

voor grote opgaven. Als Rijk en regio moeten we veel

COVID-pandemie. Zeker is dat we keuzes moeten

Verstedelijkingsstrategie wordt gecomplementeerd

woningen bouwen en tegelijkertijd de overgang maken

maken, want niet alles kan overal en tegelijk. We moeten

met het Verstedelijkingsakkoord waarin de uiteindelijke

naar duurzame energie en warmte. We moeten ons

die keuzes in samenhang met het MRA-schaalniveau

wederkerig bindende afspraken tussen Rijk en regio voor

aanpassen aan verandering van het klimaat en zorgen

uitwerken. Zeker is ook dat we moeten investeren.

de komende jaren gestalte zullen krijgen.

voor een sterke economie in een gezond leefklimaat

Maar ook dat kan niet allemaal overal tegelijk. De

voor mens plant en dier. En dat terwijl de tijd dringt, de

Verstedelijkingsstrategie bestaat daarom uit drie

Het vertrekpunt van het Verstedelijkingsconcept

ruimte schaars is en niet alle wensen naadloos op elkaar

onderdelen: een Verstedelijkingsconcept inclusief een

is bestaand beleid op nationaal, provinciaal en

aansluiten.

fasering in de tijd, een investeringsstrategie en een

klimaatverandering, de impact van technologische

Verstedelijkingsakkoord, waarmee Rijk en regio voor de

gemeentelijk niveau. Daarnaast is het concept gemaakt in samenhang met (beleids)programma’s

Alleen als we het samen doen en de opgaven

komende jaren afspraken maken over hun inzet voor de

die tegelijkertijd in ontwikkeling zijn en die de

samenhangend aanpakken, zal het ons lukken om deze

ontwikkeling van de MRA.

leefomgeving raken. Bovendien hebben we op een

vraagstukken het hoofd te bieden. Daarom zetten het Rijk

aantal onderdelen aanvullend onderzoek gedaan. Het

en de MRA) met de Verstedelijkingsstrategie gezamenlijk

Verstedelijkingsconcept brengt in dit alles samenhang en

een koers uit voor de middellange (2030) en de lange

focus aan.

(2050) termijn. In de strategie komen alle keuzes die

4

Verstedelijkingsconcept 2050

N N

schaal 1:100.000

schaal 1:100.000 0 5.000 0

10.000

5.000

15.000

20.000

10.000

15.000

20.000

2. De groei en transitie in de metropoolregio Amsterdam: ambities

3. Verstedelijkingsconcept: metropool van grote klasse met menselijke maat

•

onderstaande 10 ambities bereiken.

3.1 Meerkernige ontwikkeling met menselijke maat

Met name de ontwikkeling van centrumgebieden buiten

•

De hele metropoolregio profiteert van de groei.

Via een meerkernige ontwikkeling geven we invulling aan

Amsterdam (de stadsharten en regionale centra zoals

•

Er zijn genoeg woon- en werkmilieus van goede

onze ambities van evenwichtige groei.

Beverwijk en Amstelveen) is van belang bij de ambitie om

Behoud van voldoende (milieu)ruimte voor bedrijventerreinen in het Noordzeekanaalgebied.

Met het Verstedelijkingsconcept willen Rijk en regio de

economische groei evenwichtig over de regio te verdelen

kwaliteit. We versterken diversiteit en verbondenheid in de

Ontwikkeling van woon- en werklocaties

en de woon-werkbalans in de afzonderlijke gebieden te

economie.

Het Rijk en de regio hebben afgesproken tot 2030

verbeteren. We verwachten dat we van zo’n 10% van de

We brengen wonen en werken meer met elkaar in

175.000 woningen te bouwen. Omdat de vraag naar

banengroei in de nabijheid van OV knooppunten tot 2030

balans.

woningen zo groot is, kijken we of we de bouwproductie

kunnen beïnvloeden waar deze landt, in aanvulling op de

•

De MRA wordt beter bereikbaar en bereisbaar.

tot 2030 kunnen verhogen tot 220.000 woningen. Voor

banengroei die al uit de deelregio zelf voortkomt.

•

De regio biedt een gezonde leefomgeving.

het bouwen van complete steden en hun economische

•

We stoten minder broeikasgassen uit.

ontwikkeling is het van belang dat we voldoende ruimte

Divers woningaanbod in de hele regio

•

We versterken de kracht van ons gevarieerde

hebben voor de bedrijven, waaronder te verplaatsen

Door de stijgende koop- en huurprijzen wordt de

landschap.

industrie uit de transformatiegebieden, en dat deze

woningmarkt in grote delen van de MRA voor lagere

We richten de regio zo in dat die bestand is tegen de

bereisbaar zijn voor de werknemers. Met het oog hierop

en middeninkomens steeds minder betaalbaar en

gevolgen van klimaatverandering.

ontwikkelen we een regionale bedrijventerreinenstrategie.

toegankelijk. Om de MRA op de gewenste manier sociaal

We vergroten de biodiversiteit.

Willen nieuwe woon- en werkmilieus daadwerkelijk

en economisch te ontwikkelen, moeten we zorgen voor

bijdragen aan een gezonde, veilige en aantrekkelijke

een divers woningaanbod dat overal in de regio qua prijs,

leefomgeving, dan zullen deze aan een aantal

grootte, type en woonmilieu aansluit bij de behoeften.

• •

• •

voorwaarden moeten voldoen op het gebied van bereikbaarheid, klimaatadaptie, biodiversiteit, water en

Ruimtelijk-economische strategie

energie.

De meerkernige ontwikkeling vraagt een ruimtelijk-

De volgende ontwikkel- en stedelijke

economische strategie om de economische profielen

vernieuwingslocaties hebben prioriteit voor Rijk-regio-

van de deelregio’s te versterken en daarmee de

samenwerking:

werkgelegenheid evenwichtiger over de MRA te

•

Knooppunten in en om Amsterdam.

verdelen. Deze strategie spitst zich toe op het uitbreiden

•

Stadsharten Almere, Haarlem, Hilversum, Hoofddorp,

van het economisch kerngebied, het versterken van

Lelystad, Purmerend en Zaanstad.

gespecialiseerde clusters en het vergroten van de

Mogelijke versnelling op grote ontwikkellocaties

voordelen van sociale en economische diversiteit. Het

in Almere Pampus, Westflank Haarlemmermeer

economisch kerngebied wordt uitgebreid naar de

en Hoofddorp, Zaanstad Achtersluispolder en

stadsdeelcentra Noord, Nieuw-West en Zuidoost van

Amsterdam (Zuidoost en Havenstad)

Amsterdam en naar Zaanstad. In Hoofddorp bevorderen

Grote stedelijke vernieuwingsgebieden in

we economische diversiteit. Almere en Haarlem

Amsterdam, Lelystad en Zaanstad.

worden volwaardige stedelijke centra in samenhang

•

•

6

met het kerngebied. In Hilversum ligt de nadruk op het

Leefkwaliteit Schiphol in relatie tot verstedelijking in

verbetering nodig blijven. Ook goede landbouwgronden

opschalen van de krachtige en veelbelovende sectoren.

de MRA

blijven nodig, daarom moet bij afwegingen over

Een corridorontwikkeling kan de ontwikkeling van deze

In een groot deel van de MRA, in het bijzonder in de

ruimteclaims het behoud daarvan altijd meewegen.

centra versterken. Goede verbondenheid met andere

regio Amstelland-Meerlanden, beïnvloedt Schiphol de

delen van de metropool is daarvoor een belangrijke

verstedelijkingsmogelijkheden voor de meerkernige

Landschappelijke versterking

randvoorwaarde. In de ontwikkeling van Amstelveen,

ontwikkeling in een gezonde, veilige en aantrekkelijke

Onze landschappen dragen bij aan gezondheid, recreatie,

Beverwijk, Lelystad en Purmerend ligt functiemenging en

leefomgeving. Schiphol is een economische motor, maar

verduurzaming en klimaatadaptatie. Daarom willen we de

diversificatie van de bestaande economische structuur

de luchtvaart beïnvloedt ook de leefkwaliteit en draagt bij

landschappen versterken en zorgen dat ze voor iedereen

voor de hand.

aan de relatief ongezonde leefomgeving in nabijgelegen

bereikbaar en toegankelijk zijn.

gemeenten. De luchthaven legt daarnaast een claim op Grotere kansengelijkheid

de ruimte en beïnvloedt de ontwikkelingsmogelijkheden

Groene zones: landschappelijke verbindingen

We willen dat de inwoners in onze regio gelijke kansen

waaronder de mogelijkheden om het areaal verrommeld

De landschappen in de MRA zijn niet alleen divers,

krijgen, onafhankelijk van waar ze wonen. Waar mogelijk

glas te transformeren. De regio heeft grote opgaven

maar hebben ook een aaneengesloten karakter.

dragen we daar met de Verstedelijkingsstrategie aan bij,

op het gebied van woningbouw, economie, mobiliteit,

Menging van functies is hier een uitgangspunt, zodat

bijvoorbeeld door maatregelen die segregatie tegengaan

klimaat, energietransitie en groen. Dat vraagt om een

de landschappelijke verbindingen - ‘groene zones’-

en nabijheid van werk en voorzieningen bevorderen. Het

integrale belangenafweging, met als uitgangspunt

aan verschillende ambities kunnen bijdragen. Veel

vergt voortdurende en per gebiedsdeel verschillende

het principe van wederkerigheid tussen ‘de lucht’

verbindingen - ook ecologische - moeten worden

interventies op de woningmarkt om ook lage en

en ‘de grond’: de luchtvaart houdt rekening met het

verbeterd om goed te functioneren.

middeninkomens blijvend te binden aan alle deelregio’s

ruimtegebruik op de grond en vice versa. Landschaps- en natuurinclusieve verstedelijking

van de MRA. 3.2 Groenblauw netwerk in en om de stad

Bij de aanleg van bijvoorbeeld wegen, woonwijken

Stedelijke vernieuwing en beheer

Het gevarieerde en samenhangende landschap is een

en bedrijventerreinen zorgen we dat die meehelpen

Ons doel is dat zittende bewoners per saldo baat

unieke, onderscheidende kwaliteit van de metropoolregio.

om het landschap te versterken, in plaats van dat ze

hebben bij de bouwopgave en verdichting. Tot 2030

Uitgangspunt bij de ontwikkeling van het groenblauwe

het landschap aantasten. Daarom werken we met een

wordt een deel van de nieuwe woningen gebouwd in

netwerk is dat functionele ingrepen in het landschap

‘landschapsinclusieve ontwikkeling’.

stedelijke vernieuwingsgebieden, als onderdeel van

ook de beleving vergroten en dat ingrepen die de

een samenhangende, gebiedsgerichte aanpak die de

landschappelijke beleving moeten vergroten, ook andere

Uitbouwen van een MRA-dekkende recreatieve

leefbaarheid en de sociaaleconomische positie van de

doelen dienen. We werken dat uit via onderstaande lijnen.

structuur We willen door de hele MRA een recreatieve structuur

huidige bewoners versterkt. In voormalige groeikernen (Lelystad, Almere, Purmerend en Haarlemmermeer)

Landschappen met bijzondere waarden:

ontwikkelen die het mogelijk maakt het landschap te

zijn nieuwe vormen van beheer nodig om specifieke

kwaliteitsimpuls

‘beleven’, van voordeur tot buitengebied. We werken

problemen in de wijken vroegtijdig te signaleren en aan te

Een aantal gebieden binnen de MRA met bijzondere

daartoe aan een schaalsprong via versterking en

pakken.

natuur-, erfgoed- of recreatiewaarden, vraagt om

doorontwikkeling van de bestaande recreatieve structuur,

een kwaliteitsimpuls. Zo zijn de komende jaren veel

rekening houdend met groei van de bevolking en van de

inspanningen nodig om het Natuurnetwerk Nederland -

recreatiebehoefte.

inclusief Natura 2000 - af te ronden, waarna beheer en

7

3.3 Systemen voor de toekomst

Mobiliteit

De meerkernige ontwikkeling van wonen, werken en

Er is een mobiliteitstransitie nodig om de MRA

en verdelen over het netwerk. Afhankelijk

voorzieningen en de ontwikkeling van het groenblauw

bereikbaar en de steden leefbaar te houden. Met

van het resultaat van maatregelen voor

netwerk in en om de stad vindt plaats in wisselwerking met

een samenhangende aanpak van de verstedelijking

verkeersvermindering, zijn grootschaligere

de systemen van mobiliteit, ecologie, water en energie.

en het mobiliteitssysteem dragen we niet alleen bij aan bereikbaarheid en leefkwaliteit, maar ook bij

•

Het autoverkeer op de ringwegen blijven sturen

investeringen in het wegennet nodig. •

Voor regionale en stedelijke bereikbaarheid: ringen

Water

aan duurzaamheid, gezondheid en inclusiviteit. Een

van regionale hubs langs de corridors richting

Klimaatverandering en verdergaande verstedelijking

Multimodaal Toekomstbeeld 2040 MRA (MTB 2040) is

Amsterdam, autoluwe binnensteden en kernen,

hebben grote invloed op ons watersysteem. Dat vraagt om

in ontwikkeling om richting te geven aan de keuzes die

aandacht voor bereisbaarheid en betaalbaarheid voor

fundamentele veranderingen in het gehele watersysteem

we hiervoor moeten maken. Omdat verstedelijking en

praktisch en middelbaar opgeleiden en stimuleren

in samenhang met hoe we onze leefomgeving inrichten.

mobiliteit samen oplopen, nemen we samenhangende

efficiënte bundeling van goederenstromen.

De nadruk bij een waterrobuuste inrichting ligt op het

besluiten over investeringen ten behoeve van de

vasthouden van water, op het zorgen voor voldoende

ontwikkeling van nieuwe woon- en werklocaties en het

Energie

drinkwater en verbeteren van de waterkwaliteit en op

mobiliteitssysteem.

We werken toe naar een geïntegreerd, hybride

het zodanig inrichten van de omgeving dat de gevolgen

energiesysteem. De keuzes daarvoor hebben ruimtelijke

van wateroverlast en overstroming zoveel mogelijk

Een mix van maatregelen is nodig om duurzaamheid,

gevolgen. Met de keuzes voor de verstedelijking in de

beperkt blijven, ook na 2050. Rijk en regio gaan een

leefkwaliteit en het functioneren van de netwerken

MRA willen we daar, voor zover mogelijk, op anticiperen.

samenhangende systeemuitwerking maken voor een

te verbeteren. Bijvoorbeeld temperen van de groei

Voor de energietransitie tot 2030 werken we met het

waterrobuuste en klimaatbestendige regio, waaruit

van het autoverkeer via gedragsmaatregelen. En slim

‘basispad’, met daarin projecten uit onder andere de

blijkt waar en hoe de ruimtelijke ordening rekening

verstedelijken, via de meerkernige ontwikkeling en

Regionale Energiestrategieën (RES), investeringsplannen

moet houden met maatregelen voor de impact van

gemengde woon-werkmilieus op vooral binnenstedelijke

van TenneT, Gasunie en Liander en de Cluster

klimaatverandering in locatiekeuze en gebiedsinrichting

ontwikkelingslocaties bij belangrijke ov-locaties.

Energiestrategie van het Noordzeekanaalgebied.

Daarnaast zijn investeringen nodig in netwerken van fiets,

De energievoorziening zal in de periode 2030-2050

Ecologie

openbaar vervoer, auto en hubs:

drastisch veranderen, maar hoe precies is nog onduidelijk.

Een toekomstbestendig ecologisch systeem draagt bij aan

•

Uitbreiding van het fietsnetwerk, onder andere met

De volgende no regret-maatregelen zullen in de MRA in

veilige, snelle en comfortabele doorfietsroutes.

ieder geval nodig zijn:

inclusief zoekgebieden voor tijdelijke piekwaterbuffering

onze ambitie om de biodiversiteit te vergroten, maar ook

Een stapsgewijze schaalsprong van het regionale

•

Het aanleggen van nieuwe onderstations.

in en buiten de stad. Tot 2027 werken we aan de afronding

openbaar vervoer: regionale metronetwerk(zie

•

Het plaatsen van lokale (wijk)opslag voor elektriciteit

van het Natuur Netwerk Nederland. Tegelijk werken we

paragraaf 3.3 systemen vor de toekomst onder

aan de groene zones met landschappelijke en ecologische

mobiliteit) , HOV-busverkeer en mogelijk tram/

verbindingen en aan een ‘natuurinclusieve samenleving,

lightrail, ontvlechten van het regionale en nationale

aansluiting op de nationale waterstofbackbone

met meer aandacht voor biodiversiteit.

spoor voor meer capaciteitsruimte op het nationale

en koppelingen maken tussen het waterstof- en

spoor.

elektriciteitsnetwerk op de strategische locaties

aan een gezonde, veilige en aantrekkelijke leefomgeving,

•

om het netwerk te ontlasten. •

Ontwikkeling van de regionale waterstofbackbone,

Velsen en Hemweg.

8

•

•

Ruimte reserveren voor aanlanding, import, opslag en

Noordzeekanaalgebied aangewezen als NOVI-gebied.

•

conversie van energie waarbij in het energiesysteem

Voor vraagstukken die niet in het NOVI-gebied kunnen

•

het Noordzeekanaalgebied net als nu een belangrijke

worden opgelost of een bredere reikwijdte hebben, wordt

rol heeft.

de afweging gemaakt op het schaalniveau van de MRA en

Het maken van integrale uitvoeringsplannen, zowel

daarbuiten.

Uitwerking strategische reservering Houtrakpolder Verbeteren van de gezondheid en de leefkwaliteit, met name in de IJmond

•

Locatiekeuze, omvang en inrichting van de tijdelijke piekwaterberging in/bij het Oer-IJ

ondergronds als bovengronds. Het ontwikkelen van warmtenetten in het stedelijk

Op acht punten maken Rijk en regio nu al een keuze die

IJmond, Noord- en Zuid-Kennemerland

gebied.

duidelijkheid geeft over de te volgen koers:

Dit gebied biedt ruimte voor de bouw van zo’n 40.000

•

Verduurzaming (waaronder Tata Steel)

woningen. Het accent van de meerkernige ontwikkeling

•

Aansluiten op waterstofbackbone en overige in het

ligt op de stadshartontwikkeling in Haarlem en de

CES-traject besloten onderdelen

intensieve verstedelijking rondom station Beverwijk. Het

Ontwikkeling van transformatiegebieden onder de

deelgebied heeft een gevarieerd economisch profiel met

voorwaarden van de Visie NZKG 2040

werk voor zowel praktisch geschoolden als kenniswerkers.

Het niet inzetten van de Wijkermeerpolder voor

Het havengebied van de IJmond ontwikkelt zich als

werken we in het Verstedelijkingsconcept uit voor zeven

droge bedrijventerreinen inclusief de acceptatie

nautische toegangspoort, als ‘groene stekker’ en als

deelgebieden.

consequentie dat ruimte voor uitbreiding zal moeten

TechPort. Ontwikkelgebieden rond OV-knooppunten

•

4. Integraal te ontwikkelen gebieden Wat betekenen de hierboven beschreven keuzes voor de bestaande landschappen, steden en economische centra

•

in de MRA? Hoe kunnen we de kracht van diversiteit en identiteit optimaal benutten en versterken? Dat

•

worden gezocht op andere locaties. Mogelijke

bieden de kans om het Haarlemse economisch profiel te

Noordzeekanaalgebied (NZKG)

locaties: Boekelermeer in Alkmaar, Baanstee Noord

versterken. De Beverwijkse spoorzone legt een basis voor

Het Noordzeekanaalgebied geldt als cluster van

Purmerend, De Vaart Almere en Flevokust Lelystad

verdere verstedelijking en economische ontwikkeling

Verbeteren gezondheid en leefkwaliteit als

ten noorden van het Noordzeekanaal. Via ‘Amsterdam

randvoorwaarde voor toekomstige ontwikkelingen

Beach’ versterken we het toeristische karakter van

stuwende, industriële economie en werkgelegenheid,

•

kennis- en energiehotspot aan zee, nautische toegangspoort van de MRA en proeftuin voor toegepaste

•

Borgen en ontwikkelen natuur- en recreatiegebieden

de kustplaatsen. Keuzes zijn onder ander nodig rond

innovatie op het gebied van duurzaamheid en circulaire

•

Identificeren van een zoekgebied voor tijdelijke

regionale bereikbaarheid, het verbinden van Nationaal

piekwaterberging

Park Zuid-Kennemerland met Spaarnwoude en PARK21,

economie. Rijk en regio hebben in 2013 in de Visie

Behoud van de status van Unesco-werelderfgoed

en de continuïteit van de landschappelijke structuur aan

Noordzeekanaalgebied 2040 keuzes gemaakt voor

•

voor de Stelling van Amsterdam als randvoorwaarde

weerszijden van het Noordzeekanaal.

de ontwikkeling van dit gebied. Daarbovenop liggen

voor toekomstige ontwikkelingen Zaanstreek, Waterland, Corridor Amsterdam-Hoorn

er nu ook de nieuwe grote opgaven: verduurzaming havencomplex, energietransitie, circulaire economie,

Zes punten agenderen we voor verdere uitwerking in de

De stedelijke gebieden ten noorden van het IJ groeien

woningbouw en stedelijke vernieuwing, gezondheid

NOVI-gebiedsaanpak Noordzeekanaalgebied:

de komende decennia door tot ruim 500.000 inwoners.

van de leefomgeving, watersysteem en het aanpassen

•

Transitie haven naar hub voor duurzame brandstof en

Die groei zetten we in voor economische en sociaal-

goederenstromen

maatschappelijke versterking, bijvoorbeeld via integrale

aan klimaatverandering. De ruimteclaims vanuit deze opgaven wijzen niet automatisch dezelfde kant op.

•

Ruimte voor circulaire economie

plannen voor de stadsharten van Zaanstad en Purmerend.

Om deze complexe opgaven te beantwoorden is het

•

Ruimte voor bedrijventerreinen

Verdere relevante ontwikkelingen in Zaanstad zijn de mogelijk versnelde ontwikkeling van Achtersluispolder,

9

stedelijke vernieuwing in Zaandam Oost en de aanleg

Gooi en Vechtstreek

Hoofddorp in combinatie met het doortrekken van de

van de HOV-verbinding ZaanIJ. De veenweidegebieden,

De Gooi en Vechtstreek verbindt de dichtbevolkte

Noordzuidlijn, de westflank Haarlemmermeer en de

de droogmakerijen en de Zaanoever maken we beter

stedelijke regio’s Amsterdam, Almere, Amersfoort

ontwikkelingen rondom station Duivendrecht passend

bereikbaar ter versterking van de recreatiefunctie.

en Utrecht. De media vormen in dit deelgebied een

bij het LIB, versnelling aanleg recreatiegebieden en

Samen met alle betrokkenen kijken we naar de beste

herkenbaar cluster binnen het economische profiel. De

het toegankelijk maken van het landschap tussen de

aanpak van bodemdaling in veenweidegebieden.

Gooi en Vechtstreek onderscheidt zich door de grote

dorpen en steden. Ook zijn er ontwikkelingen langs

Andere aandachtspunten: mogelijke versterking van

cultuurhistorische gelaagdheid en diversiteit van het

de vernieuwde Amstelveenlijn en in het centrum van

het hoofdelektriciteitsnet naar Noord-Nederland en de

landschap en de natuur. De stadshartontwikkeling van

Amstelveen.

verbinding A8-A9. Voor de hele regio is de ontwikkeling

Hilversum,de ontwikkelingen rond Station Hilversum,

van de corridor Amsterdam-Hoorn van belang.

Hilversum Sportpark en Hilversum Mediapark, dragen bij

Amsterdam

aan de verdere ontwikkeling van het economisch profiel

Amsterdam is de kernstad van de metropoolregio, met

Oostflank en Markermeer/IJmeer

van de regio. Aandachtspunten in dit gebied: verdroging

een zeer diverse bevolking, gevarieerde economische

De Oostflank levert een grote bijdrage aan de MRA

in de Heuvelrug mede in relatie tot de Vechtplassen. Om

structuur en een grote aantrekkingskracht. Groei van

qua wonen, werken en recreëren. Met versnelling

natuurwaarden te beschermen, waterkwaliteitsdoelen te

de bevolking en van de economie moeten hand in

van de woningbouw in de stadsharten, met de grote

halen en te zorgen voor een klimaatbestendig bebouwd

hand te gaan met verbetering van het leefklimaat en

gebiedsontwikkeling Pampus, de verkenning versnelling

gebied, is een integrale aanpak van het watersysteem

gelijke kansen voor alle inwoners. Opgaven hier zijn

woningbouw Lelystad Zuid/ Warande in samenhang

nodig, in relatie tot het gebruik en de inrichting in de

de bouw van 150.000 woningen met bijbehorende

met (her)ontwikkeling bestaande stad en stedelijke

Gooi en Vechtstreek. Daarnaast is aandacht nodig voor

voorzieningen en werkruimtes binnen de bestaande

vernieuwing spelen we hierop in.

het functioneren van de A1 en A27 in relatie tot (H)OV-

stad tot 2050, het bevorderen van de bouw van sociale

Daarbij werken we toe naar complete steden en

verbindingen en het behoud van praktijkgeschoolde

en middeldure huurwoningen en het versnellen van de

verbetering woon-werkbalans. Het economisch karakter

werkgelegenheid in de regio.

bouwproductie tot 2030 in Haven-Stad en Amsterdam Zuidoost. Aandachtspunten zijn onder andere: het

van dit nieuwe land is nog volop in beweging. Het economisch profiel van Almere ontwikkelt zich verder

Zuidflank

bereikbaar houden van de woningmarkt voor lage en

door versterking van het cluster circulaire economie,

Het samenhangend gebied van Amstelland-Meerlanden

middeninkomens, de omschakeling naar een autoluwe

ICT-tech en energietransitie. De ontwikkeling van

en de zuidkant van Amsterdam bruist van economische

stad, de schaalsprong in het hoogwaardige openbaar

hoger (technisch) onderwijs is hiervoor een belangrijke

activiteit en trekt bedrijvigheid uit binnen- en buitenland.

vervoer en het behouden en versterken van de groene

voorwaarde. Lelystad krijgt steeds meer een profiel als

Naast algemene knelpunten zorgt de aanwezigheid van

scheggen en landschappen. Ook bínnen de stad wordt

multimodale logistieke hub, ook dankzij economische

Schiphol op diverse plekken voor een extra uitdaging

gestreefd naar meerkernigheid, door versterking van de

ontwikkelingen in relatie tot Lelystad Airport, de

bij woningbouw. Het heeft tevens invloed op de

centra in Noord, Nieuw-West en Zuidoost en door de

haven, de positie in het energienetwerk en de sterke

mogelijkheden voor verstedelijking en het saneren van

verdere ontwikkeling van de Zuidas.

agrifoodsector. Het gebied biedt daarnaast kansen

zo’n 800 hectare verrommeld glas. Rijk en regio moeten

om de vrijetijdseconomie verder te ontwikkelen.

daarom keuzes maken over de leefkwaliteit rondom

Opgaven in dit gebied zijn onder meer: multimodale

Schiphol in relatie tot de verstedelijking en de toekomst

bereikbaarheid, natuur- en landschapsontwikkeling in en

van de luchthaven. Dit vraagt om een integrale en

om Markermeer en IJmeer, en de mogelijke aanleg van

gebiedsaanpak in de Zuidflank. Andere aandachtspunten

een hyperconnectiviteitshub.

in dit gebied: integrale ontwikkeling van stadshart van

10

5. Fasering We kunnen de ontwikkelingen in de Verstedelijkingsstrategie niet allemaal tegelijk uitvoeren. In een faseringsbeeld schetsen we de ideale ontwikkeling in de tijd. Het komend decennium ligt de nadruk op het verlichten van de druk op de woningmarkt met de bouw van 175.000-220.000 woningen tot 2030. We benaderen de woningbouwopgave integraal: we bouwen niet alleen woningen, maar steden en samenlevingen. Het gaat hierbij vooral om ontwikkelingen rond ov-knooppunten en versterken van de stadsharten en economische profielen van de kernen buiten Amsterdam. Klimaatadaptatie, waterrobuustheid, natuurinclusiviteit en investeringen in het landschap zijn onderdeel van deze ontwikkelingen. Wat betreft mobiliteit zetten we de komende tien jaar vooral in op het uitvoeren van bestaande Rijk-regioafspraken, maatregelen om de bereikbaarheid van Amsterdam en de stadsharten te verbeteren, afronding metropolitaan fietsnetwerk en voorbereiden schaalsprong mobiliteitsnetwerk. Voor energie richten we ons het komende decennium op het oplossen van knelpunten in het huidige netwerk en het verder uitwerken van een hybride energienetwerk voor de toekomst. Voor een meer gedetailleerd faseringsbeeld verwijzen we naar het Verstedelijkingsconcept. Het faseringsbeeld zal in de uitwerking van het verstedelijkingsconcept worden aangescherpt en jaarlijks worden geactualiseerd.

11

Inhoudsopgave Het wat en hoe van het Verstedelijkingsconcept MRA

2

Samenvatting

4

1. Inleiding

13

2. De groei en transitie in de metropoolregio

15

2.1 De kracht van de MRA

16

2.2 Urgentie van een integrale aanpak

21

2.3 Onze ambities

22

3. Verstedelijkingsconcept

33

3.1 Meerkerninge ontwikkeling met menselijke maat

35

3.2 Groenblauw netwerk in en om de stad

48

3.3 Systemen voor de toekomst

53

4. Integraal te ontwikkelen gebieden

69

5. Fasering

103

Bijlagen

112

Colofon

134

12

t

1. Inleiding

13

Inleiding De Metropoolregio Amsterdam biedt een thuisbasis

Die magneetfunctie zet de leefkwaliteit tegelijk

Het schaalniveau van de Metropoolregio Amsterdam

voor 2,5 miljoen inwoners, verdeeld over een groot

op onderdelen onder druk. De afgelopen jaren

is hierbij van groot belang. De regio vormt functioneel

aantal steden en dorpen. Dankzij de grote variëteit in

concentreerde de groei zich voornamelijk in en

één geheel: de MRA omspant het gebied waarbinnen

woon- en werkmilieus is er ruimte voor iedere leefstijl in

om Amsterdam. Dit heeft toenemende drukte en

het grootste deel van het woon-werkverkeer, de

elke levensfase. En hoewel de meeste inwoners zich in

oplopende vastgoedprijzen tot gevolg. En als de

recreatieve verplaatsingen en de verhuisbewegingen

de eerste plaats verbonden voelen met hun woonplaats,

verdeling van de groei blijft zoals nu, dan groeien

plaatsvindt. Ontwikkelingen in het ene deel van de regio

speelt het leven zich ook daarbuiten af. Sociale contacten,

de sociaaleconomische verschillen in de regio, met

zijn ook van betekenis voor inwoners elders in de MRA.

werk, uitgaan, bewegen: binnen het gebied dat ze kunnen

een negatieve uitwerking op de kansengelijkheid

En ontwikkelingen op de ene plek beïnvloeden het

bereizen, kiezen mensen daarvoor de meest geschikte of

binnen de MRA. We moeten voorkomen dat een

functioneren van andere plekken in de MRA. Dit ‘daily

aantrekkelijke plekken uit, ongeacht gemeentegrenzen.

deel van de inwoners wordt weggedrukt vanwege de

urban system’ dijt uit. Er is sprake van een steeds sterkere

De meerkernige structuur van steden en dorpen in een

internationale aantrekkingskracht, zoals in veel andere

uitstraling naar steden en regio’s in alle windrichtingen. En

aaneengesloten landschap brengt een grote diversiteit in

metropoolgebieden in de wereld het geval is. De vraag is

internationaal is de metropoolregio goed verbonden met

stedelijke milieus en landschappen met zich mee, en zorgt

hoe we de groei accommoderen op zo’n manier dat we

andere stedelijke regio’s in Noordwest-Europa.

ervoor dat de menselijke maat behouden blijft.

de leefkwaliteit en de economische kracht van de regio bestendigen.

Om de urgente, complexe en omvangrijke opgaven tot een goed einde te brengen, zetten het Rijk en de MRA

De MRA is tegelijk een van de belangrijkste economische motoren van Nederland, met 300.000 bedrijven en

Daarbovenop komen de transities die nodig zijn om de

met de Verstedelijkingsstrategie samen de koers uit voor

1,5 miljoen banen. De internationale oriëntatie en

regio ook in de verre toekomst bewoonbaar en leefbaar

de ontwikkeling op de middellange en lange termijn. In de

bereikbaarheid, in combinatie met de hoge leefkwaliteit,

te houden. De MRA ligt voor een belangrijk deel onder

strategie komen keuzes op het gebied van leefkwaliteit,

maakt dat de MRA meedraait in de internationale top.

NAP en krijgt in hevige mate te maken met de gevolgen

woningbouw, werklocaties, mobiliteit, landschap, energie,

Dankzij de hoge leefkwaliteit en de gunstige economische

van de klimaatverandering, die ook nu al merkbaar zijn. Er

water, circulaire economie en ecologie bij elkaar. De

positie oefent de MRA een enorme aantrekkingskracht

liggen nationale en internationale afspraken om verdere

strategie geeft aan waar we gezamenlijk met de regio naar

uit, in binnen- en buitenland. Tot 2050 wordt een groei

klimaatverandering tegen te gaan en de biodiversiteit te

toe willen. Hoe we voortbouwen aan een metropoolregio

met bijna 700.000 inwoners en 270.000 banen verwacht.

versterken. Deze moeten op regionaal niveau gestalte

van grote klasse met een menselijke maat. En hoe we

De komende tien jaar zal die groei het sterkst zijn.

krijgen.

samen werken aan een gezonde, veilige en aantrekkelijke leefomgeving, ook op de lange termijn.

14

2. Groei en transitie in de metropoolregio De Metropoolregio Amsterdam biedt een grote kwaliteit van leven. Dat is te danken aan de verscheidenheid, verbondenheid en menselijke maat die eigen zijn aan deze metropool. De eerste helft van de 21e eeuw is een periode van groei en transitie. Iedereen krijgt daarmee te maken. Bewoners, ondernemers, bezoekers. Wij willen die ontwikkeling zo vormgeven, dat de kwaliteit van leven toeneemt. Een gezonde en veilige leefomgeving, aantrekkelijk en internationaal georiënteerd. Een metropool van grote klasse, met menselijke maat. Dat is goed voor wie woont, werkt of verblijft in de MRA, maar ook voor de welvaart en het welzijn in Nederland. 2.1 2.2 2.3

De kracht van de MRA De urgentie van een integrale aanpak Onze ambities