Rapportage Duisenberg, analyse Programma Maatschappelijke ontwikkeling, Beleidsdoel A begroting 2022_ BvS-EV df 4.11

Duisenberg-onderzoek Begroting 2022 Maatschappelijke ontwikkeling Beleidsdoel A (Inwoners ervaren zo min mogelijk sociale-en gezondheidsprobleem en ontwikkelen een verantwoorde levensstijl)

Beryl van Straten en Erik Vermeulen 4 november 2021

2

Doelen van deze analyse voor verdere verbetering van de informatie waarde van begroting : 1. Voorbeeld/format voor verbetering presentatie van de financiële informatie; 2. Zicht op prestaties en indicatoren 3. Zicht op aansluiting nieuw beleid bij begroting/jaarstukken (aan de hand van nieuw gezondheidsbeleid) 4. Zicht op maatschappelijke impact strategische heroriëntatie

1. Wat kan de manier van presenteren toevoegen aan de verbetering van de financiële informatiewaarde? 2. Zicht op prestaties en indicatoren? Is er een prettiger format te bedenken? Is duidelijk wat de doelen, activiteiten en prestaties zijn? Bij beleidsdoel A staan verschillende speerpunten en ambities, met veel jargon. • Er is eigenlijk geen duidelijke scheiding van doelen en prestaties: Activiteiten zijn eigenlijk meer subdoelen, met verwijzingen naar uitvoerders (CJG) andere nota’s (Gezondheidsbeleid 2021-2028) en aanpakken (JOGG) • Er zijn geen effect of prestatie indicatoren bij het beleidsdoel zelf genoemd, terwijl er in beleidsstukken (Regionale gezondheidsnota) wel meetbare doelen staan die betrekking hebben op het lokale beleid. • Inzicht in de Financiën worden alleen op beleidsdoelniveau gegeven en niet uitgesplitst naar de activiteiten.

Hierdoor is het onduidelijk wat het uiteindelijke effect is wat de gemeente wil bereiken, wat gedaan wordt om dat te bereiken en wat het gaat kosten.

Dit kan anders 3

Inspiratie

NB. Groningen kiest ervoor om (verplichte) BBV indicatoren in aparte monitor op te nemen en er in de begroting naar te verwijzen. In de begroting worden alleen indicatoren opgenomen die relatie hebben met het beleid.

Inspiratie Nieuwe opzet Begroting Gemeente Groningen

Doel subdoel

Prestatie/ activiteit

4

3. Zicht op aansluiting nieuw beleid bij begroting/jaarstukken (aan de hand van nieuw gezondheidsbeleid)

1. Uit de beleidsstukken (en bijbehorend raadsvoorstellen) wordt niet duidelijk aan welke (sub)doel van de begroting gewerkt wordt met deze doelen of activiteiten. Mogelijke verbeteringen: In het beleidsstuk (of het bijbehorende raadsvoorstel) zowel opnemen aan welk doel in de begroting gewerkt wordt als ook het subdoel of activiteit waaraan gewerkt wordt.

2. In de begroting is niet gemakkelijk vindbaar in welk ‘relevant beleidsdocument’ informatie voor dit specifieke (sub)doel of activiteit vindbaar is. Mogelijke verbeteringen: Na de toelichting op ieder subdoel of activiteit een overzicht geven van de relevante beleidsdocumenten in plaats van een opsomming voor het volledige beleidsdoel zoals nu het geval is. en/of Hyperlinks maken in de tekst wanneer er verwezen wordt naar documenten.

5

4. Zicht op maatschappelijke impact strategische heroriëntatie Maatschappelijke effecten van de ombuigingen zijn niet inzichtelijk in de begroting Deze bezuiniging heeft een ‘grote invloed’ op het beleid.

Maar Haalt de gemeente haar doelstellingen wel? Kunnen we onze top prioriteiten halen? Welke keuzes heeft de gemeente om op te bezuinigen? Als je niet precies weet wat de doelstelling die de gemeente wil halen is, is het lastig om deze genoemde bezuinigingen en hun effecten op waarde te schatten. Het is dan ook lastig om hier via het amendementsrecht ‘goed’ op te kunnen sturen.

6

6. Conclusies en aanbevelingen Aanbevelingen voor Raad & College 1. Zorg voor een handzame weergave van informatie in de begroting om de raad te helpen hun controlerende taak uit te voeren en haal inspiratie uit het voorbeeld uit Groningen voor weergave van doelen en bijbehorende prestaties; 2. Maak de doelen en prestaties in de begroting meetbaar door effect en prestatie indicatoren op te nemen die betrekking hebben op het lokale beleid, bijvoorbeeld uit de Regionale Nota gezondheidsbeleid (voorzien van nulmetingen, streefwaarden en eindambities). 3. Zorg bij het opstellen van nieuwe raadsvoorstellen/nota’s dat duidelijk is onder welk programma in de begroting het valt, welk beleidsdoel hiermee wordt behaald, welke prestaties daarvoor worden geleverd en welke indicatoren daarvoor worden gebruikt; 4. Geef na de toelichting op ieder subdoel of activiteit een overzicht van de relevante beleidsdocumenten ipv een opsomming voor het volledige beleidsdoel en maak hyperlinks in de tekst wanneer er verwezen wordt naar documenten. 5. Zorg dat de maatschappelijke effecten van de ombuigingen inzichtelijk wordt gemaakt;

7

Bijlage • Beantwoording vragen methode Duisenberg

8

Duisenberg-methode: Duisenberg Vragen 1. 2. 3. 4. 5.

Beeld op hoofdlijnen? Welke doelen zijn gepland? Welke prestaties zijn gepland? Wat gaat het gekost? Oordeel Rechtmatigheid, Doeltreffendheid, Doelmatigheid 6. Conclusies & Aanbevelingen

-----

9

1. Wat kan de manier van presenteren toevoegen aan de verbetering van de financiële informatiewaarde? Is er een prettiger format te bedenken? Is duidelijk wat de doelen, activiteiten en prestaties zijn?

Doel Toelichting

Prestaties/activiteiten

Bron: Begroting 2022, p.66

Bij beleidsdoel A staan verschillende speerpunten en ambities, met veel jargon. • Er is eigenlijk geen duidelijke scheiding van doelen en prestaties: Activiteiten zijn eigenlijk meer subdoelen, met verwijzingen naar uitvoerders (CJG) andere nota’s (Gezondheidsbeleid 2021-2028) en aanpakken (JOGG) • Er zijn geen effect of prestatie indicatoren bij het beleidsdoel genoemd. • Financiën worden alleen op beleidsdoelniveau gegeven Hierdoor is het onduidelijk wat het uiteindelijke effect is wat de gemeente wil bereiken, wat gedaan wordt om dat te bereiken.

Dit kan anders

Bron: Begroting 2022, p.70

10

2. Is duidelijk welke doelen en prestaties gepland zijn + indicatoren voor resultaten? De indicatoren die voor het programma Maatschappelijke ontwikkeling opgenomen zijn, zijn de verplichtte BBV indicatoren. Onze lokale beleidsdoelen zijn hier niet mee te monitoren. Indicatoren programma Maatschappelijke ontwikkeling

?

Bron: Begroting 2022, p.68

Meetbare doen uit de Regionale Gezondheidsnota

In beleidsstukken worden meetbare doelen gegeven die wel betrekking hebben op het lokale beleid. Hier zouden effect- en prestatie indicatoren uitgehaald kunnen worden voor de begroting. Waarbij wel nulmetingen , streefwaarden en eindambities helder gemaakt moeten worden.

1. Naar 0% alcoholgebruik bij jongeren middelbaar onderwijs. Nu is het 26% 2. 40% afname in overmatig alcoholgebruik onder volwassenen Nu drinkt 20% van de volwassenen en 26% van de 65-plussers overmatig. 3. Aantal rokende volwassenen moet dalen van 20% nu naar maximaal 5% in 2040 4. 49% van de Nederlanders boven de 20 is te zwaar. Doel 2040 is max 38% 5. 13,5% van de kinderen heeft overgewicht (23% lage SES 7% hoge SES). Doel 2040 is 9,1% 6. 57% van de volwassenen en 38% van de 65-plussers haalde in 2017 de beweegrichtlijn. Bron: Raadsvoorstel Regionale Nota Gezondheidsbeleid 2021-2028

Ook dit kan anders

11

3. In uitwerkingen in Nota’s en ander relevante beleidsdocumenten; sluit nieuw beleid aan bij de systematiek van de begroting? Begroting

Lokaal preventie akkoord

Regionale Gezondheidsnota Bron: Begroting 2022, p.66

7 thema’s Lokaal preventieakkoord

Bron: Raadsvoorstel Regionale Nota Gezondheidsbeleid 2021-2028, p.2

Hoe kun je zien welke begrotingsdoelstellingen in welk beleidsdocument uitgewerkt worden

• Uit de beleidsstukken (en bijbehorend raadsvoorstel) wordt niet duidelijk aan welke (sub)doel van de begroting gewerkt wordt met deze doelen of activiteiten. • In de begroting is niet gemakkelijk vindbaar in welk ‘relevant beleidsdocument’ informatie voor dit specifieke (sub)doel of activiteit vindbaar is.

?

Haarlemmermeer ‘Gezond & Meer’ 1. 2. 3. 4. 5. 6.

Gezonde gewoontes (roken&alcohol) Gezonde voeding (overgewicht) Blijven bewegen (overgewicht) Sociale connecties en zingeving (eenzaamheid) Gezonde financiën (armoede, huisvesting) Gezonde leefomgeving (overgewicht, roken &alcohol) 7. Stress & ontspanning (mentale gezondheid) Bron: Haarlemmermeers preventieakkoord 2021-2024 p.5

Ook dit kan anders 12

Inspiratie

NB. Groningen kiest ervoor om (verplichte) BBV indicatoren in aparte monitor op te nemen en er in de begroting naar te verwijzen. In de begroting worden alleen indicatoren opgenomen die relatie hebben met het beleid.

Inspiratie Nieuwe opzet Begroting Gemeente Groningen

Doel subdoel

Prestatie/ activiteit

13

3. In uitwerkingen in Nota’s en ander relevante beleidsdocumenten 1. Uit de beleidsstukken (en bijbehorend raadsvoorstellen) wordt niet duidelijk aan welke (sub)doel van de begroting gewerkt wordt met deze doelen of activiteiten. Mogelijke verbeteringen: In het beleidsstuk (of het bijbehorende raadsvoorstel) zowel opnemen aan welk doel in de begroting gewerkt wordt als ook het subdoel of activiteit waaraan gewerkt wordt. 2. In de begroting is niet gemakkelijk vindbaar in welk ‘relevant beleidsdocument’ informatie voor dit specifieke (sub)doel of activiteit vindbaar is. Mogelijke verbeteringen: Na de toelichting op ieder subdoel of activiteit een overzicht geven van de relevante beleidsdocumenten in plaats van een opsomming voor het volledige beleidsdoel zoals nu het geval is. en/of Hyperlinks maken in de tekst wanneer er verwezen wordt naar documenten.

14

Overzicht Doelen (doelenboom) ANALYSE JAARVERSLAG 2020 Kunnen we nog naar kijken om te verbeteren Doelenboom Programma Maatschappelijke Ontwikkeling, Beleidsdoel A Beleidsveld Maatschappelijke Ontwikkeling Beleidsdoel A

Doel

Effectindicator

Zo min mogelijk sociale – en gezondheidsproblemen

Absoluut verzuim (beleidsdoel B)

Ontwikkelen van een verantwoorde leefstijl

Relatief verzuim (beleidsdoel B)

Prestatie

Prestatie Indicator

Vroegsignalering en preventie

Geen

Geen

CJG is expertisepunt Algemene ondersteuning bv het geven van webinars

Geen

Geen

De gezonde wijk-aanpak, Gezonde scholen-aanpak, JOGG Project Hartveilige gemeente Mental Health First Aid

Geen

Geen

Samenwerken met ketenpartners (Stevige Sociale basis 2020) MeerWaarde, MEE, Coronapunt, financieel café

Geen

Vroegtijdig schoolverlaters (beleidsdoel B) Niet-sporters (beleidsdoel E)

1: Het bieden van preventieve opvoed- en opgroeiondersteuning

3: Zorg dragen voor collectieve preventie

6: Bieden van informatie en advies en lichte begeleiding

Laagdrempelige snelle hulp opvoedvraagstukken Algemene ondersteuning, het geven van webinars

Verdere uitrol Gezonde wijk - aanpak Project Hartveilige gemeente Signaleren en toeleiden Lichte ondersteuning bv ontmoeting of financieel

15

2.2 Overzicht Doelen en bijbehorende effect indicatoren Realisatie Doelstellingen & Indicatoren …

Nulmeting

(2016-19)

Streefwaarde Begroting 2020

Realisatie

Jaarverslag 2020

2020

Beoordeling College

Rapporteurs

Opmerkingen

Beleidsdoel A: Inwoners ervaren zo min mogelijk sociale –en gezondheidsproblemen en ontwikkelen en verantwoorde leefstijl Subdoel 1

Het bieden van preventieve opvoed- en opgroei ondersteuning

Effect Indicator

Geen indicator opgenomen

Subdoel 3

Zorgdragen voor collectieve preventie

Effect Indicator

Geen indicator opgenomen

.

.

Het is eigenlijk een subdoel geformuleerd als een actie, met in de toelichting een beschrijving wat het CJG doet. Het is onduidelijk wat de gemeente wil bereiken, waar zij verantwoordelijk voor is en waar de raad op kan sturen.

Er worden hier 6 verschillende nota’s en projecten genoemd met speerpunten en thema’s waar aan gewerkt wordt. Soms staat er een doel of ambitie bij. Bijvoorbeeld bij het preventie akkoord: “de ambitie daarbij is dat zowel de fysieke als de sociale omgeving meer dan nu het geval is gezond gedrag stimuleert”. Maar wat is de overkoepelende ambitie?

Legenda beoordeling rapporteurs Uitvoering volgens plan Uitvoering verdient aandacht Uitvoering niet volgens plan Uitvoering niet te controleren

16

2.2 Overzicht Doelen en bijbehorende effect indicatoren Realisatie Doelstellingen & Indicatoren …

Nulmeting

(2016-19)

Streefwaarde Begroting 2020

Jaarverslag 2020

Realisatie 2020

Beoordeling College

Rapporteurs

Opmerkingen

Beleidsdoel A: Inwoners ervaren zo minmogelijk sociale –en gezondheidsproblemen en ontwikkelen en verantwoorde leefstijl Inwoners ontwikkelen zich naar vermogen, participeren actief in de samenleving en ontplooien zich optimaal. Subdoel 6

Bieden van informatie en advies en lichte ondersteuning

Effect Indicator

Geen indicator opgenomen

Het is onduidelijk wat precies het doel en de rol en verantwoordelijkheid van de gemeente is.

Legenda beoordeling rapporteurs Uitvoering volgens plan Uitvoering verdient aandacht Uitvoering niet volgens plan Uitvoering niet te controleren

17

Overzicht prestaties en bijbehorende prestatie indicatoren Realisatie Prestaties

Nulmeting

(2016-19)

Streefwaarde Begroting 2020

Jaarverslag 2020

Realisatie 2020

Beoordeling College

Rapporteurs

Opmerkingen

Doel: Beleidsdoel A: Inwoners ervaren zo min mogelijk sociale –en gezondheidsproblemen en ontwikkelen en verantwoorde leefstijl. Subdoel 1. Het bieden van preventieve opvoed- en opgroei ondersteuning Actie 1

?

Prestatie Indicator

…

Er wordt in de toelichting gerefereerd aan het CJG en wat zij doen, maar dit zijn niet de acties en verantwoordelijkheden van de gemeente. Er wordt wel gerefereerd aan de wettelijke JGZ taak van de gemeente.

Prestatie Indicator

Legenda beoordeling rapporteurs Uitvoering volgens plan Uitvoering verdient aandacht Uitvoering niet volgens plan Uitvoering niet te controleren

18

Overzicht prestaties en bijbehorende prestatie indicatoren Realisatie Prestaties

Nulmeting

(2016-19)

Streefwaarde Begroting 2020

Jaarverslag 2020

Realisatie 2020

Beoordeling College

Rapporteurs

Opmerkingen

Doel: Beleidsdoel A: Inwoners ervaren zo min mogelijk sociale –en gezondheidsproblemen en ontwikkelen en verantwoorde leefstijl. Subdoel 3. Zorg dragen voor collectieve preventie Actie 1

?

Actie 2

80% dekkend netwerk AED’s en vrijwilligers in december 2022 via Project hartveilige gemeente Haarlemmermeer.

Prestatie Indicator

Er wordt in de toelichting gerefereerd nar verschillende akkoorden, ota’s etc. het is alleen onduidelijk hoe ze op elkaar aansluiten en wat de gemeente nou precies gaat doen.

Hier zou je de voortgang van kunnen meten als dit voor Haarlemmermeer een belangrijk speerpunt is.

Actie 3

Gezonde-School aanpak

Actie 4

Jongeren op gezond gewicht (JOGG) aanpak

Legenda beoordeling rapporteurs Uitvoering volgens plan Uitvoering verdient aandacht Uitvoering niet volgens plan Uitvoering niet te controleren

19

3. Welke prestaties zijn gepland?

Kiezen ervoor om (verplichte) BBV indicatoren in aparte monitor op te nemen en er in de begroting naar te verwijzen en in begroting alleen indicatoren op te nemen die relatie hebben met het beleid.

Inspiratie Nieuwe opzet Gemeente Groningen

20

4. Wat gaat het kosten?; maatschappelijke impact van de strategische heroriëntatie 2. Informatie bij het programma Programma

Beleidsveld

Bron: Begroting 2022, p. 66

Verschillen tussen 2021 en 2022 groter of gelijk aan € 200.000 lichten we toe conform de financiële verordening. Ook bij verschillen van die grootte in latere jaren geven we een toelichting. Verschillen die voortvloeien uit het (in de financiële begroting opgenomen) investeringsplan in de vorm van kapitaallasten worden alleen globaal toegelicht wanneer deze groter zijn dan € 250.000. Bron: Begroting 2022, p. 10

Bron: Begroting 2022, p. 71

Dit biedt nog niet genoeg info over wat er aan de hand is. 21

4. Wat gaat het kosten? Strategische heroriëntatie

Bron: Begroting 2022 , p.225 & 229

Deze bezuiniging heeft een ‘grote invloed’ op het beleid. Vraag: Als je niet precies weet wat de doelstelling die de gemeente wil halen is, is het lastig om deze genoemde bezuinigingen en hun effecten op waarde te schatten. Het is dan ook lastig om hier via het amendementsrecht ‘goed’ op te kunnen sturen.

Haalt de gemeente haar doelstellingen wel, kunnen we onze top prioriteiten halen welke keuzes heeft de gemeente om op te bezuinigen?

22

4. Wat gaat het kosten?

Recapitulatie op het taakveld

Begroting 2022

Waar vind je de € 203.000 aan bezuinigingen terug van de Strategische heroriëntatie?

Toename € 5.000, va 2023 afname € 6.000

Gelijk Afname € 1.000 Afname € 89.000

Afname € 90.000

Bron: Begroting 2022, p.265

Wat verder opvalt: • Er zijn 4 regels met bedragen die betrekking hebben op beleidsdoel A. Door een verspringing in de tabel is niet direct duidelijk wel bedrag bij welk taakveld hoort (zie regel 1), waardoor de snelle lezer onjuiste conclusies zou kunnen trekken. • Onderwerpen waarbij een A genoteerd staat zouden ook bij een ander beleidsdoel kunnen horen. (wijkteams; ook m.b.t. zorg?) )De toewijzing van een beleidsdoel aan een taakveld is onduidelijk

23