Nota Plan van aanpak Verdichtingsvisie Haarlemmermeer (2020.0003022)

gemeente Haarlemmermeer

nota van B&W onderwerp

Portefeuillehouder Collegevergadering Inlichtingen Registratienummer

Plan van aanpak Verdichtingsvisie Haarlemmermeer mr. Mariëtte Sedee-Schuitemaker 24 november 2020 Joanna Stegenga-Rydlewska (+31235676875) 2020.0003022

1. Voorstel Collegebesluit(en) Het college heeft besloten om: 1. een verdichtingsvisie voor Haarlemmermeer op te stellen op basis van het plan van aanpak. Dit plan beschrijft: a. de ambitie 'verdichten om te behouden' gericht op behoud van het open landschap en slimmer en efficiënter ontwikkelen van de beschikbare ruimte waardoor de aantrekkelijkheid van het woon- en vestigingsmilieu wordt versterkt; b. een werkwijze waarin het spelen van een polderspel met betrokkenen centraal staat; c. de participatie die inzicht verschaft in verdichtingsmogelijkheden en een bijdrage levert aan de totstandkoming van de verdichtingsvisie Haarlemmermeer; d. een uitwerking die leidt tot een visie inclusief toetsingskaders voor plannen op drie schaalniveaus: gemeentebreed, type gebied en 'gebouw inclusief directe omgeving'; 2. deze nota ter bespreking te zenden aan de raad. 2. Samenvatting Slim omgaan met de beschikbare ruimte ten behoeve van betere ruimtelijke kwaliteit is één van de belangrijkste ambities uit ons Coalitieakkoord "Samen bouwen aan een krachtig nieuw Haarlemmermeer" (2019-2022). Verdichting is een oplossing voor de grote woningbehoefte en de gewenste economische ontwikkeling.

Verdichting is het stedelijk maken van de omgeving door: • compact bouwen in diverse vormen en bouwhoogtes, zowel laagbouw, middenbouw als een mix van verschillende bouwtypen; • toevoegen van verschillende functies en hiermee doelgroepen; • intensiever en meervoudig gebruik van de openbare ruimte; • meer nadruk op openbaar vervoer en voet- en fietsverkeer. Ondanks de ambitie uit het coalitieakkoord faciliteert onze gemeente de woon- en werkopgave vooral via transformatie- en nieuwbouwlocaties buiten de bebouwde gebieden. De mogelijkheden tot verdichting zijn nog niet verkend. Ook is de invulling gekoppeld aan de doortrekking van de Noord/Zuidlijn nog niet uitgezocht. Haarlemmermeer heeft nog geen beleid voor verdichting. Dit leidt vaak tot ad hoc-ontwikkelingen. Er is geen integraliteit en samenhang. Initiatiefnemers maken vaak plannen om zo hoog te bouwen als de plaatselijke bestemmingsplannen en het Luchthavenindeling besluit Schiphol (UB) toelaten.

Plan van aanpak Verdichtingsvisie Haarlemmermeer

Pagina 2

Daarom willen wij de 'Verdichtingsvisie Haarlemmermeer' opstellen. Het uitgangspunt is om het open landschap te behouden, beschikbare ruimte slimmer en efficiënter te ontwikkelen en hiermee de aantrekkelijkheid van het gemeentelijk woon- en vestigingsklimaat te versterken. De verdichtingsvisie geeft aan hoe en op welke plekken in Haarlemmermeer verdicht kan worden en wat daarbij de voorwaarden en regels zijn. Daarmee stellen we kaders vast waaraan initiatieven getoetst kunnen worden en kunnen we initiatiefnemers inspireren en de gewenste oplossingen stimuleren. De visie gaat over de lange-termijnontwikkeling en heeft een horizon tot 2040. De verdichtingsvisie is een deeluitwerking van de nota omgevingskwaliteit (in de maak) en de omgevingsvisie Haarlemmermeer. De verdichtingsvisie is geen uitvoeringsplan, maar biedt inwoners, beslissers, ontwikkelaars en medewerkers van de gemeente een helder kader en geeft duidelijkheid over de mogelijke keuzes. Bijgesloten Plan van Aanpak Verdichtingsvisie Haarlemmermeer beschrijft hoe wij dit zullen doen. 3.

Uitwerking

3.1 Wat willen we bereiken?

Er zijn diverse aanleidingen voor Haarlemmermeer om een verdichtingsvisie op te stellen. De belangrijkste zijn het inspelen op de verstedelijkingstrends, ontwikkeldynamiek en daaraan gekoppelde woon- en werkopgave, het realiseren van de gemeentelijke ambities en het slim aanpakken van lokale urgenties. Welk doel wordt nagestreefd?

De verdichtingsvisie wordt opgesteld met als doel om duidelijkheid te verschaffen over waar en onder welke voorwaarden verdichting kan bijdragen aan het behouden van ons open landschap, slimmer en efficiënter ontwikkelen van de beschikbare ruimte en hiermee het versterken van de aantrekkelijkheid van het gemeentelijk woon- en vestigingsmilieu. De centrale vraag van de verdichtingsvisie is: "Welke visie heeft de gemeente Haarlemmermeer op de mogelijkheden van ruimtelijke verdichting?" Deelvragen zijn: 1. Welke vormen van verdichting vinden wij passend bij (de identiteit van) Haarlemmermeer? 2. Waar en onder welke voorwaarden is verdichting gewenst en waar is het juist ongewenst? 3. Hoe kan verdichting een bijdrage leveren aan het vergroten van de ruimtelijke kwaliteit? 4. Hoe kan verdichting bijdragen aan betere afscherming van (vliegtuig-)geluid, mogelijkheden voor functiemenging en aan een hogere kwaliteit van de leefomgeving? 5. Welke richtlijnen en regels horen hierbij?

Plan van aanpak Verdichtingsvisie Haarlemmermeer

Pagina 3

Het eindproduct van de verdichtingsvisie wordt een stuk dat inspireert en helpt initiatieven te toetsen. Het geeft invulling aan de ambities en doelstellingen van de gemeente en zal inwoners, bestuurders, ontwikkelaars en medewerkers van de gemeente duidelijkheid bieden over de keuzes. De verdichtingsvisie doet uitspraken op drie schaalniveaus: • Schaal van de hele gemeente. • Schaal van typerende kerngebieden. • Schaal van de bebouwing inclusief directe omgeving. Welke ambitie wordt nagestreefd?

Op basis van de thematische analyse en de aanknopingspunten opgehaald uit Structuurvisie 2030, de 70%-omgevingsvisie, coalitieakkoord 2019-2022 en woonbeleidsprogramma, komen wij tot de volgende ambities en uitgangspunten die de basis vormen voor verdere uitwerking.

iHK 3.Toevoegen ter versterking

i+i

4. Kansen benutten

7. Duurzame stad

6. Meer programma en beter groen

Figuur 1: Ambities verdichten om te behouden

Verdichting is voor ons geen doel op zich, maar een instrument om ons open landschap te behouden, de beschikbare ruimte slimmer en efficiënter te ontwikkelen en hiermee de aantrekkelijkheid van het gemeentelijk woon- en vestigingsmilieu te versterken. Hierin staat de beleving, het gebruik en de waardering van de gebruiker centraal. De thema's zijn verder uitgewerkt in het Plan van Aanpak Verdichtingsvisie. 3.2 Wat gaan we daarvoor doen?

Verdichting in Haarlemmermeer is van grote invloed op huidige en toekomstige bewoners, ondernemers, partners en andere betrokkenen. In onze aanpak stellen wij daarom de gebruiker centraal. Doel is om een gedragen visie te ontwikkelen die duidelijkheid biedt en inspireert. Op basis van ontwerpend onderzoek ontwikkelen wij een zogenoemd polderspel dat wij inzetten om met een vertegenwoordiging van de verschillende externe doelgroepen voorkeuren en mogelijkheden te verkennen. De resultaten vormen een belangrijke inbreng voor de verdichtingsvisie. • Wij bouwen voort op de omgevingsgesprekken. De resultaten van de omgevingsgesprekken met inwoners en ondernemers die in het voorjaar van 2019 zijn gehouden tijdens het maken van de omgevingsvisie, worden ook gebruikt voor de

Plan van aanpak Verdichtingsvisie Haarlemmermeer

Pagina 4

verdichtingsvisie. Deze groepen worden uitgenodigd voor het participatietraject van de verdichtingsvisie. • Om zoveel mogelijk mensen de kans te geven mee te praten over de verdichtingsvisie en om ook jonge mensen te bereiken, zetten we de gemeentelijke (sociale) media en kanalen in en nodigen we specifiek bepaalde belangenorganisaties en ondernemers uit. • Wij nodigen de jongerengemeenteraad en de gemeenteraad uit om het polderspel te spelen om zo ook tijdens het proces hun wensen en ideeën op te halen. • Wij betrekken een klankbordgroep, bestaande uit onafhankelijke experts voor een integraal advies. • Wij delen de participatieresultaten en verifiëren deze met participanten en andere geïnteresseerden. De wensen, ideeën en meningen van betrokkenen en experts zijn adviezen die bijdragen aan de ontwikkeling van de visie. Het college doet een voorstel en de gemeenteraad neemt het uiteindelijk besluit hierover. Wat zijn de argumenten?

Er zijn diverse argumenten om de verdichtingsvisie juist nu op te stellen: 1. Benutten, inbreiden en verdichten zien wij als de manier om onze polderlandschap te beschermen en te behouden. 2. Sturing op differentiatie van vestigingsmilieus (vraag naar stedelijke milieus). 3. Duidelijkheid en sturing op initiatieven met tijdswinst in het proces (voorkomt gefragmenteerd en ad hoe voorwerk). 4. Sturing op de verwachtingen van inwoners. 5. Sturing op samenhang en integraliteit van gebiedsontwikkeling. 6. Sturing op ambities vastgesteld in het coalitieakkoord waaronder: a. Ruimtelijke ordening: slim omgaan met de beschikbare ruimte door het realiseren van een hoog stedelijk milieu. b. Mobiliteit: inzicht in ruimtelijke mogelijkheden voor gebiedsontwikkeling gekoppeld aan het doortrekken van de Noord/Zuidlijn naar, in ieder geval, Hoofddorp. c. Wonen: extra alternatieve locaties voor binnenstedelijke verdichting en het realiseren van hoog stedelijke milieus. d. Grootschalig groen: het behoud van de buitenruimte en activeren van grootschalig groen. e. Economische zaken: het creëren van gemengde milieus die bijdragen aan economische diversificatie van onze gemeente. f. Gebiedsgericht werken: deze visie wordt opgesteld in onderlinge dialoog met inwoners, gebruikers en ontwikkelaars. 7.

Positionering in regionale trajecten zoals Verstedelijkingsstrategie Metropoolregio Amsterdam, Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport (MIRT)trajecten) en netwerkstudies.

Plan van aanpak Verdichtingsvisie Haarlemmermeer

Pagina 5

Wat zijn de kanttekeningen en risico's?

Aan het vaststellen van inhoudelijk beleid zijn risico's verbonden. De risico's zijn opgenomen in het Plan van Aanpak. De belangrijkste zijn: • Inhoudelijke en procesmatige afhankelijkheden met diverse lopende trajecten. Om de samenhang te bewaken is er een onderlinge afstemming in het proces geïntegreerd. • De coronacrisis kan leiden tot tal van onzekerheden: o in bemensing en continuïteit van het proces, dit wordt tijdig gecommuniceerd; o mogelijke aanpassing van het participatietraject en procesvertraging, dit wordt tijdig gecommuniceerd. 3.3 Wat mag het kosten?

Aan de uitvoering van deze nota zijn, naast de beschikbare ambtelijke capaciteit, geen kosten verbonden. 3.4 Wie is daarvoor verantwoordelijk?

Het college is verantwoordelijk voor het opstellen van de verdichtingsvisie, de raad voor de vaststelling hiervan. Binnen het college is de wethouder Ruimte het eerste aanspreekpunt. 3.5 Welke overige relevante informatie is beschikbaar?

De verdichtingsvisie is een langetermijnvisie (2040) op de schaal van de hele gemeente en bouwt voort op bestaande beleidskaders zoals de Structuurvisie Haarlemmermeer 2030 (2012.0033712) en de Structuurvisie van Haarlemmerliede en Spaarnwoude 2035, Mobiliteitsvisie 2018 (2018.0065348) en Woonbeleidsprogramma 2019-2025 (2019.0058049) en Uitgangspunten voor de Schaalsprong van de Oostflank Haarlemmermeer (2019.0058297). Daarnaast zijn er afhankelijkheden met de beleidstukken die op dit moment in ontwikkeling zijn. Zo bouwt de visie voort op de overkoepelende Omgevingsvisie Haarlemmermeer. Daarnaast is deze visie een van de onderdelen van de Nota omgevingskwaliteit waarin samen met andere visies bijdraagt aan de richtlijnen van de ruimtelijke ordening en kwaliteit in Haarlemmermeer. In het proces wordt de samenhang tussen producten middels afstemmingsmomenten gewaarborgd. Afstemming en uitwisseling met onderzoeken zoals Atelier Oostflank en Netwerkstudie (in de maak) worden in het proces meegenomen. Ook inzichten vanuit regionale trajecten zoals Verstedelijkingsstrategie Metropool Regio Amsterdam of MIRT-trajecten worden meegenomen in deze verdichtingsvisie.

Plan van aanpak Verdichtingsvisie Haarlemmermeer

Pagina 6

3.6 Wanneer en hoe zal de raad/het college over de voortgang worden geïnformeerd?

Het opstellen van de conceptvisie is beoogd voor medio 2021, met vaststelling door de gemeenteraad in de tweede helft van 2021. Wij spelen het polderspel, evenals de gemeenteraad en de jongerengemeenteraad. Daarnaast presenteren wij de voortgang met tussenresultaten in een vorm van een presentatie aan de raad. De planning is afhankelijk van de op dat moment geldende coronamaatregelen. Per fase worden tussenproducten mogelijkerwijs met de raad besproken. Ook per fase wordt het vervolg, de aanpak, planning en haalbaarheid bepaald. 3.7 Wat betekent dit voor de Metropoolregio Amsterdam (MRA)?

Een van de hoofdambities van de samenwerkende overheden in de MRA is het verder verdichten binnen het bestaand stedelijk gebied. Het opstellen van een verdichtingsvisie past bij deze ambitie en is afgestemd met de provincie en zal nog met MRA afgestemd worden. 4. Ondertekening

i

Burgemeester en wethouders van de gemeente Haarlemmermeer, ue de secretaris, eidiis, dej

drs. Carei Brugman

Bijlage(n) • Plan van Aanpak verdichtingsvisie

Plan van aanpak verdichtingsvisie Verdichten om te behouden

Colofon Tekst, vormgeving en drukwerk Gemeente Haarlemmermeer Postbus 250 2130 AG Hoofddorp Telefoon 0900 1852 E-mail info@haarlemmermeer.nl Internet www.haarlemmermeer.nl Fotografie Kees van der Veer November 2020

2

Gemeente Haarlemmermeer

Inhoudsopgave Samenvatting ................................................................................................................................................. 4 1. Beleidskaders ............................................................................................................................................ 5 2. Definitie van verdichting ....................................................................................................................... 7 3. Aanleiding ................................................................................................................................................... 9 3.1 Ontwikkeldynamiek en regionale opgave .................................................................................................................................... 10 3.2 Gemeentelijke ambities ........................................................................................................................................................................... 11 3.3 Lokale urgenties .......................................................................................................................................................................................... 12

4. Uitwerking .................................................................................................................................................. 13 4.1 Wat willen we bereiken ............................................................................................................................................................................. 13 4.2 Welke ambitie wordt nagestreefd .................................................................................................................................................... 14 4.3 Centrale vraag ............................................................................................................................................................................................. 16 4.4 Eindproduct ................................................................................................................................................................................................... 16 4.5 Participatie ..................................................................................................................................................................................................... 17

5. Organisatie en planning ..................................................................................................................... 20 5.1 Opdrachtgever en opdrachtnemer ................................................................................................................................................ 20 5.2 Organisatiestructuur ............................................................................................................................................................................... 20 5.3 Planning, overlegstructuur en besluitvorming ........................................................................................................................... 21

6. Communicatie ........................................................................................................................................ 22 6.1 Uitgangspunten .......................................................................................................................................................................................... 22 6.2 Definities ......................................................................................................................................................................................................... 22 6.3 Doelgroepen ................................................................................................................................................................................................ 23 6.4 Communicatiemiddelen ....................................................................................................................................................................... 23

7. Argumenten en risico’s ........................................................................................................................ 24 7.1 Argumenten voor en tegen .................................................................................................................................................................... 24 7.2 Kanttekeningen en risico’s ..................................................................................................................................................................... 24

8. Financiën ................................................................................................................................................... 26

Plan van aanpak verdichtingsvisie

3

Samenvatting Slim omgaan met de beschikbare ruimte ten

Het cluster Ruimte, Economie en Duurzaamheid

behoeve van ruimtelijke kwaliteit is een van de

(RED) wil daarom met inbreng van belanghebbenden

belangrijkste ambities uit ons Coalitieakkoord

een standpunt ontwikkelen over verdichting

(2019-2022). Dit naar aanleiding van de toenemende

binnen onze gemeente. Dit met als doel om ons

druk op de beschikbare ruimte. De realisatie van

open landschap te behouden, beschikbare ruimte

zogenoemde hoog stedelijke milieus, gebieden

slimmer en efficiënter te ontwikkelen en hiermee

gekenmerkt door intensief en meervoudig

de aantrekkelijkheid van het gemeentelijk woon-

ruimtegebruik, wordt daar waar dat mogelijk

en vestigingsklimaat te versterken. Het standpunt

en gewenst is omarmd als oplossing in de grote

zal leiden tot de gemeentelijke ‘Verdichtingsvisie

woningbehoefte en de gewenste economische

Haarlemmermeer’, verankerd in de Nota

ontwikkeling. Ondanks deze ambitie faciliteert onze

Omgevingskwaliteit en in de Omgevingsvisie

gemeente de woon- en werkopgave vooral nog

Haarlemmermeer. De visie betrekt de lange

via transformatie- en uitleglocaties. Voor wonen

termijn ontwikkeling met een horizon tot 2040 en

zijn dat Hoofddorp Noord, Cruquius – Zwaanshoek

doet uitspraken op schaal van de hele gemeente,

(deelgebied B), Bennebroekerdijk (deelgebied A),

gebied en gebouw met daarin locaties voor wonen,

Nieuw-Vennep West en Lisserbroek Noord, via het

werken, voorzieningen en recreatie. Hiermee

Programma Versnelling Woningbouw (2017.0037218)

willen wij duidelijkheid scheppen over wat wel of

en de werklocaties door ontwikkeling van de

niet acceptabel is met betrekking tot ruimtelijke

Oostflank Haarlemmermeer (2019.0058297). De

verdichting, onder welke voorwaarden daartoe kan

mogelijkheden tot binnenstedelijke verdichting

worden overgegaan en tegelijkertijd willen wij de

zijn nog niet verkend, invulling gekoppeld aan

gewenste oplossingen stimuleren.

de metrodiscussie is nog niet uitgezocht en het verstedelijkingsconcept van de gemeente als geheel

De visie is geen uitvoeringsplan, maar dient als

is nog niet ontwikkeld.

reguleringsdocument dat de vraag van verdicht bouwen dient te structureren en kan inspireren.

Dit terwijl de afgelopen jaren mondiaal steeds

Enerzijds helpt het de verschillende initiatieven

meer verdichtings- en hoogbouwprojecten worden

binnen een afgewogen kader te toetsen, anderzijds

gerealiseerd. Veel gemeentes zijn daarom op

geeft de invulling de verschillende ambities en

zoek naar een rode draad en de meerwaarde

doelstellingen weer die de gemeente voor de

van verdichting en hoogbouw voor hun steden of

toekomst heeft gesteld. Uiteindelijk zal het een helder

kernen. Haarlemmermeer kent op dit moment geen

kader bieden aan bewoners, beslissers, ontwikkelaars

gereguleerd beleid hiervoor. Ook zijn de meningen

en medewerkers van de gemeente die duidelijkheid

verdeeld over de gewenste en haalbare ontwikkeling,

geeft over de mogelijke keuzes.

ontbreekt een eenduidig standpunt ten opzichte van ruimtelijke verdichting en de betekenis van compact

Voorliggend Plan van Aanpak Verdichtingsvisie

bouw. Dit leidt vaak tot ad-hocontwikkelingen,

Haarlemmermeer beschrijft hoe wij dit zullen doen.

gekenmerkt door een gebrek aan integraliteit en samenhang. Voor nieuwe initiatieven betekent dit vaak een marktwens om plannen tegen de bovenste grens van het Luchthavenindeling-besluit Schiphol (LIB) te realiseren.

4

Gemeente Haarlemmermeer

1. Beleidskaders

Figuur 1: Schematische weergave beleidskaders (vastgesteld en in ontwikkeling) op schaal Metropoolregio Amsterdam (MRA)/provincie Noord-Holland (PNH), gemeente en gebieden.

De verdichtingsvisie geeft invulling aan de volgende

Welstandnota 2013 (2013.0031136), Mobiliteitsvisie

ambities uit ons Coalitieakkoord (2019-2022):

2018 (2018.0065348) en Woonbeleidsprogramma

•

2019-2025 (2019.0058049).

Ruimtelijke ordening: slim omgaan met de beschikbare ruimte door het realiseren van een

•

•

•

•

•

hoog stedelijk woonmilieu daar waar dat mogelijk

Op gemeentelijk niveau is een van de onderdelen

en gewenst is.

van de Nota Omgevingskwaliteit (in ontwikkeling) en

Mobiliteit: inzicht in ruimtelijke mogelijkheden

is verankerd in de overkoepelende Omgevingsvisie

voor gebiedsontwikkeling gekoppeld aan het

Haarlemmermeer (naar verwachting kan de

doortrekken van de Noord/Zuidlijn naar, in ieder

gemeenteraad deze begin 2021 vaststellen).

geval, Hoofddorp.

Samen met andere visies draagt deze bij aan de

Wonen: extra alternatieve locaties voor

richtlijnen van de ruimtelijke ordening en kwaliteit

binnenstedelijke verdichting en het realiseren van

in Haarlemmermeer. De onderlinge samenhang

hoog stedelijke milieus.

van de visies wordt ondergebracht in de Nota

Grootschalig groen: het behoud van de

Omgevingskwaliteit. Zo wordt inzichtelijk welke

buitenruimte en activeren van grootschalig groen

regels er in het omgevingsplan opgenomen moeten

(zoals randen PARK21).

worden om vervolgens regie te kunnen voeren op

Economische zaken: het creëren van verdichte

de opgaven binnen de woon- en werkgebieden,

en gemengde milieus die bijdragen aan

het plangebied Oostflank en recreatiegebieden

economische diversificatie van onze gemeente.

zoals parken (zie in figuur hierboven ‘schaalniveau

Gebiedsgericht werken: deze visie wordt

gebieden in ontwikkeling’). Keuzes in het ruimtelijk

opgesteld in onderlinge dialoog met bewoners,

beleid hangen ook samen met de verschillende

gebruikers en ontwikkelaars.

opgaven in de omgevingsvisie zoals de opgaven wonen, werken, mobiliteit, natuur en landschap. In

De verdichtingsvisie is een lange termijnvisie (2040)

het proces wordt de samenhang tussen producten

op de schaal van de hele gemeente (zie figuur

middels afstemmingsmomenten geborgd.

1: schaalniveau gemeente in ontwikkeling) en bouwt voort op bestaande beleidskaders zoals de Structuurvisie Haarlemmermeer 2030 (2012.0033712),

Plan van aanpak verdichtingsvisie

5

Tot slot draagt deze visie alleen bij aan de regie op gemeentelijk niveau, maar ook aan de regionale positionering van onze gemeente (zie in figuur hierboven ‘regionale en provinciale schaalniveau MRA/PNH in ontwikkeling’) voor trajecten zoals Verstedelijkingsstrategie MRA of diverse MIRTtrajecten. Een van de hoofdambities van de samenwerkende overheden in de MRA is namelijk het verder verdichten binnen bestaand stedelijk gebied. Het opstellen van de verdichtingsvisie bijdraagt bij deze ambitie.

6

Gemeente Haarlemmermeer

2. Definitie van verdichting

Figuur 2: Schematische weergave van monofunctionele spreiding, verbeeld in Mondriaans ‘Compositie in rood, blauw en geel’ (links) en verdichting met functiemix, verbeeld in zijn latere werk ‘Victory Boogie Woogie’ (rechts).

Ruimtelijke verdichting, vaak ook verstedelijking

zoals compacte laagbouw, middenbouw, menging

genoemd, is al decennialang een leidend principe in

van verschillende bouwtypen, tot hoogbouw (zie

het Nederlandse ruimtelijke beleid , volgend op het

voorbeelden in figuur 3). De vorm van verdichting

spreidingsmodel van uitbreidingen van de afgelopen

is afhankelijk van het doel, de ambitie en de

eeuw (zie figuur 2).

gewenste stedelijke vorm. Verdichting is daarmee

1

een instrument en geen doel op zich. Het dient juist Verdichting gaat in principe om het ‘stedelijker’

de bestaande identiteit (zie ook paragraaf 4.1.) te

maken van een omgeving door compact te bouwen,

versterken en de beoogde stedelijkheid vorm te

in diverse vormen en bouwhoogtes², het toevoegen

geven.

van diverse functies en hiermee doelgroepen, intensiever gebruik van openbare ruimte en meer nadruk op openbaar vervoer, voet- en fietsverkeer. Een vaak voorkomend misverstand is dat verdichting vooral door hoogbouw te realiseren is. Dat is niet zo. Er zijn namelijk verschillende vormen van verdichting

1

Onder andere: www.pbl.nl/publicaties/stedelijke-verdichting-een-ruimtelijke-verkenning-van-binnenstedelijk-wonen-en-werken www.collegevanrijksadviseurs.nl/adviezen-publicaties.

2

Ruimtelijke dichtheid gaat over de ruimtelijke concentratie van de (relatieve) dichtheid in de ruimtelijke spreiding van verschijnselen. Bij de analyse van de ruimtelijke spreiding gaat het om ‘massa dichtheid’ (aantal m2 per oppervlakte), vorm en strooiing. Bron: wikipedia ‘Dichtheid’ (ruimtelijke ordening) en ‘Ruimtelijke concentratie’.

Plan van aanpak verdichtingsvisie

7

Figuur 3: Voorbeelden van verdichting en verschijningsvormen.

Verdichting heeft een aantal voordelen. Zo wordt

Verder wordt verdichting gezien als een manier

het gezien als een belangrijk middel om de kwaliteit

om te voorkomen dat er steeds meer groene

van het stadsleven te creëren en/of versterken.

ruimte verdwijnt⁶; een middel om de kwaliteit van

Door compacter bouwen is het vaak mogelijk om

het stadsleven en de beleving van het landschap

herkenbare locaties te ontwikkelen. Een hogere

te versterken en met elkaar te verbinden. Zo kan

dichtheid biedt daarnaast meer ruimte voor

namelijk door het compacter bouwen, ruimte worden

functiemenging van wonen, werken, voorzieningen

gehouden voor groen, pleinen of andere doeleinden

en recreatie³. Hierdoor ontstaan interessante

voor openbare ruimte. Hiermee is verdichting niet

gemengde milieus voor diverse doelgroepen.

alleen een ruimtelijke maar tegelijkertijd een sociale

Door compacter te bouwen ontstaan vervolgens

opgave, omdat het bepalend is voor het gebruik en

kansen voor niet-gemotoriseerd verkeer en prettige

de beleving van de ruimte en daarmee het dagelijkse

leefomstandigheden. Dit zijn vaak gebieden die

leven van inwoners raakt. Bij verdichting wordt er

beter zijn voor het klimaat, sociale interactie

daarom niet alleen vanuit sky-level (skyline)⁷, maar

stimuleren⁴, een gezonde leefstijl promoten en

vooral op eye-level (straat) geredeneerd.

waar hoogwaardig openbaar vervoer en publieke voorzieningen financieel haalbaar zijn⁵.

3

In de menging onderscheiden wij drie zones. In elk van die zones kunnen we wonen en is ruimte voor andere stedelijke functies. Maar elke zone heeft zijn eigen accent, te labelen als reuring, rust of ruis. De indeling van de zones is niet gebaseerd op functie, maar op (stedelijke) kwaliteiten. Zie ook: www.dezwartehond.nl/projecten/reuring-rust-ruis.

4

Afgelopen jaren zijn er diverse onderzoeken gedaan naar de effecten van verdichting. Zie voor de meest recente publicatie: Dashboard Verstedelijking www.collegevanrijksadviseurs.nl/adviezen-publicaties/publicatie/2018/10/16/dashboard-verstedelijking.

⁵ Soft City, David Sim. ⁶ Het College van Rijksadviseurs in het rapport ‘Prachtig Compact NL’. ⁷ In stedenbouw worden twee termen bij verdichting gebruikt: eye- en sky level. Eye-level gaat om de kwaliteit die de gebruiker beleeft vanaf maaiveldniveau. Sky-level gaat om de ‘skyline-ervaring’ vanaf grotere afstand of vanaf grotere hoogte.

8

Gemeente Haarlemmermeer

3. Aanleiding Er zijn diverse aanleidingen voor Haarlemmermeer om een verdichtingsvisie op te stellen. Zo kan zij inspelen op de ontwikkeldynamiek en regionale opgave, gemeentelijke ambities realiseren en lokale urgenties slim aanpakken.

Figuur 4: Regionale opgave, lokale identiteit en gemeentelijke ambities en urgenties.

Plan van aanpak verdichtingsvisie

9

Figuur 5: Open landschap van Haarlemmermeer is een van de weinige open landschappen in de MRA.

3.1 Ontwikkeldynamiek en regionale opgave De druk op de beschikbare ruimte in

Amsterdam (MRA), en staat tot 2040 voor een flinke bouwopgave van ongeveer 20.000 woningen, 635.000 m2 bvo kantoren en ruim 230 hectare bedrijventerreinen.

Haarlemmermeer neemt steeds verder toe. Enerzijds door de sterke behoefte aan meer woningen

De afgelopen jaren worden mondiaal gestaag

en anderzijds door de gewenste economische

steeds meer verdichtings- en hoogbouwprojecten

ontwikkeling en daarmee het aantrekken van

gerealiseerd. Veel gemeentes zijn op zoek naar

bedrijvigheid10.

een rode draad en de meerwaarde van ruimtelijke verdichting en hoogbouw voor hun steden of

Verstedelijking en regionale woon- en

kernen. Haarlemmermeer kent op dit moment geen

werkopgave

gereguleerd beleid hiervoor. Ook zijn de meningen

Haarlemmermeer, net als andere gemeenten binnen

verdeeld over de gewenste en haalbare ontwikkeling,

de Metropool Regio Amsterdam (MRA), ervaart grote

ontbreekt een eenduidig standpunt ten opzichte van

druk op de beschikbare ruimte. De druk vanuit de

ruimtelijke verdichting en de betekenis van compact

woningbouwbehoefte en vanuit de markt wordt is

bouw. Dit terwijl onze geldende bouwhoogtekaders

steeds groter. Dit als effect van de mondiale trend

op dit moment bepaald worden door het vigerend

van bevolkingsgroei en verstedelijking. In 2050 woont

beleid van het Luchthavenindeling-besluit Schiphol

twee derde van de wereldbevolking in steden⁸. Dit

(LIB) en conserverende bestemmingsplannen. Voor

geldt ook voor Nederland, waar de bevolkingsgroei

nieuwe initiatieven betekent dit vaak een marktwens

de afgelopen decennia vooral sterker was in de

om tegen de bovenste grens van het LIB te kunnen

Randstad dan in de rest van het land. Volgens

bouwen. Dit leidt vaak tot ad-hocontwikkelingen,

prognoses van PBL⁹ en CBS tot 2035 wordt er in

gekenmerkt door een gebrek aan integraliteit en

Nederland significante bevolkingsgroei verwacht in

samenhang.

grote steden en randgemeenten en vooral krimp in plattelandsgemeenten. Onze gemeente bevindt zich binnen een sterk groeiende regio, de Metropoolregio

8

2050 woont 68 procent van de wereldbevolking in een stad, nu is dat nog 55 procent https://www.gebiedsontwikkeling.nu/ artikelen/2050-woont-tweederde-van-de-wereldbevolking-steden.

9

10

PBL/CBS – 2019 Regionale bevolkings- en huishoudensprognose.

Gemeente Haarlemmermeer

Open landschap en polderidentiteit

beweging en gezondheid. Alle opgaven tezamen

De dynamiek in de regio drukt op ons unieke

vragen om zorgvuldige afwegingen. Benutten,

en schaarse open polderlandschap. Na

inbreiden en verdichten zien wij als de manier om

decennialang te hebben ontwikkeld via

ruimte voor uitloop en ontspanning te behouden en

uitbreidingen en ‘Vinex’-locaties, veelal ten koste

ontwikkelen.

van de buitenruimte en leidend tot een eenzijdig aanbod van vestigingsmilieus, is er momentum

Verscheidenheid door toevoeging van stedelijke

en urgentie ontstaan om slimmer en efficiënter

milieus

te gaan ontwikkelen. De versterking van het

In de vastgestelde visies12, de in de maak zijnde

open polderkarakter en onze atypische identiteit

Omgevingsvisie Haarlemmermeer en het

met diverse kernen wordt ons vertrekpunt. Met

gemeentelijke coalitieakkoord13 hebben wij onszelf

verdichting willen wij de regionale opgave faciliteren

als gemeente de ambitie gesteld om een meer

en hiermee ook van de voordelen van stedelijke

gevarieerd aanbod aan woon- en werkmilieus te

milieus profiteren, maar tegelijkertijd ons unieke en

realiseren. Naast de bestaande wijken, voornamelijk

schaarse open landschap sterk beschermen. Dit

suburbane en landelijke woonmilieus14, willen wij ook

betekent dat wij niet meer via uitbreiding, maar

nieuwe stedelijke gemengde milieus realiseren. Dit

zo veel mogelijk door verdichting de toekomstige

met uitstekend bereikbare werk- en verblijflocaties

bouwopgave willen faciliteren.

en met maatschappelijke en programmatische

10

synergie tussen bestaande en nieuwe gebieden. Op dit moment faciliteert onze gemeente

3.2 Gemeentelijke ambities

deze bouwopgave vooral door transformatie

De verdichtingsvisie biedt ook een aantal

en nieuwe uitleglocaties. Voor woningbouw

koppelkansen om gemeentelijke ambities te

door versnellingslocaties15 toe te wijzen en voor

realiseren:

werklocaties door ontwikkeling van de Oostflank Haarlemmermeer16. Door met zorg voor het slim

Waardering en behoud van het buitengebied

omgaan met de beschikbare ruimte, willen wij hoog

In ons beleid en in de gemeentelijke ruimtelijke visies

stedelijk milieus, gebieden gekenmerkt door intensief

benadrukken wij continu en consistent de waarde

en meervoudig ruimtegebruik, daar waar dat

van ons buitengebied. Wij willen de ruimte benutten

mogelijk en gewenst is, realiseren17. De mogelijkheden

voor wonen, werken, energie en infrastructuur, maar

tot binnenstedelijke verdichting zijn echter nog

tegelijkertijd willen we het buitengebied beschermen

niet verkend en het verstedelijkingsconcept van de

en doorontwikkelen ten behoeve van recreatie,

gemeente als geheel is nog niet ontwikkeld. Met

natuur, voedselproductie en wateropvang. Dit

verdichting geven wij invulling aan de wijze waarop

buitengebied met recreatie- en natuurgebieden is

de gemeente dit kan realiseren.

11

namelijk erg belangrijk voor verkoeling, sport, spel,

10

De Structuurvisie Haarlemmermeer 2030 kent onze gemeente een atypische identiteit toe waarbij sociaal, programmatische en ruimtelijke diversiteit van kernen een belangrijk uitgangspunt vormen.

11

Structuurvisie Haarlemmermeer 2030 en 70% Omgevingsvisie Haarlemmermeer.

12

Structuurvisie Haarlemmermeer 2030 (2012), Deelstructuurvisie Hoofddorp (2013) en Nota van Uitgangspunten Oostflank Haarlemmermeer (2019).

13

Coalitieakkoord 2019-2022. Samen bouwen aan een krachtig nieuw Haarlemmermeer.

14

Haarlemmermeer Woonbeleid 2030

15

Programma Versnelling Woningbouw. In 2017 heeft de raad opdracht gegeven tot het versnellen van de woningbouwproductie door het versnellen van de planvorming van een aantal nieuwe woningbouwlocaties. Het gaat om de zogenoemde versnellingslocaties Hoofddorp Noord, Cruquius – Zwaanshoek (deelgebied B) & Bennebroekerdijk (deelgebied A), Nieuw-Vennep West en Lisserbroek Noord (2017.0037218).

16

Nota van Uitgangspunten Oostflank Haarlemmermeer, vastgesteld op 10 december 2019. De vervolgstudie naar de oostflank zal uitwijzen welke ruimte kan worden toegevoegd. Een eerste inschatting is dat er 4 - 6.000 woningen, 150.000 - 200.000 m2 bvo kantoren en ruim 200 ha bedrijfsterrein mogelijk is. De oostflank van Haarlemmermeer heeft potentie om die schaalsprong in ambitie te maken, mits onder andere hoogwaardige compacte topmilieus gerealiseerd kunnen worden.

17

Coalitieakkoord 2019-2023, Ruimtelijke kwaliteit p, 23.

Plan van aanpak verdichtingsvisie

11

Draagvlak voor metrolijn

Bereikbaarheidsproblematiek maakt huidige

De ambitie ten aanzien van stedelijke milieus gaat

ontwikkeling lastig

gepaard met ambities ten aanzien van mobiliteit

Haarlemmermeer staat voor een moeilijke

en bereikbaarheid en in het bijzonder daaraan

bereikbaarheidsopgave. Op alle ontwikkellocaties

gekoppeld de discussie rondom het doortrekken van

zijn aanpassingen op het onderliggend en op

de metrolijn naar, in ieder geval, Hoofddorp18. De

het hoofdwegennet nodig om de bereikbaarheid

verdichting zou een enorme toename van inwoners,

te garanderen. De bestaande infra kan echter

gebruikers en werknemers betekenen. Dit creëert

slechts ongeveer een derde van deze opgave

draagvlak voor een breed aanbod van voorzieningen

faciliteren. Door mogelijkheden voor verdichting te

zoals een metrolijn en het verbetert de levendigheid

onderzoeken, willen wij aanvullende alternatieven

van het gebied. Deze opgave is complex omdat

voor binnen- en buitenstedelijke locaties verkennen

de locaties langs de mogelijke tracés ruimtelijke

en hiermee efficiënter inspelen op infrastructuur.

beperkingen hebben. LIB en bestemmingsplannen bieden enige Geluidadaptief bouwen

hoogtekaders

Zowel het gemeentelijk coalitieakkoord als de

Het geldende begrenzende kader ten aanzien

luchtvaartnota noemen geluidadaptief bouwen als

van bouwhoogte op dit moment is het

een kansrijke ontwikkeling om een impuls te geven

Luchthavenindelingbesluit Schiphol (LIB) en

aan de kwaliteit van de leefomgeving rond Schiphol.

de vigerende bestemmingsplannen. Bij nieuwe

Verdichting kan een belangrijk instrument zijn om

initiatieven betekent dit vaak dat de marktwens om

lokaal de hoorbaarheid van (vliegtuig-)geluid te

tegen de bovenste grens van LIB te kunnen bouwen

verminderen. Dit biedt vervolgens kansen om in de

nauwelijks te beteugelen is. Dit kan in westelijke delen

toekomst naar functiemenging te kijken in gebieden

van Hoofddorp oplopen van 100 m NAP tot wel

waar dat momenteel nog niet kan. Daarbij kan meer

146 m en voor Nieuw-Vennep geldt zelfs overwegend

maatwerk worden geleverd dan wat nu binnen het

tot 146 m. Een duidelijk kader ten aanzien van

LIB mogelijk is.

bouwhoogtes is noodzakelijk om ontwikkelingen integraal te kunnen afwegen.

3.3 Lokale urgenties Naast onze gemeentelijke ambities hebben wij te maken met een aantal urgenties waar verdichting een adequaat antwoord op zou kunnen bieden. Dit zijn de volgende: Ad-hocontwikkelingen Er zijn momenteel verschillende gebiedsontwikkelingen19, verspreid over diverse locaties in de gemeente. De samenhang op gemeentelijke schaal ontbreekt, veel plannen worden ad-hocontwikkeld waardoor win-winoplossingen niet mogelijk zijn. Daarnaast vereisen vele locaties vaak hoge investeringen voor nieuwe infrastructuur en voorzieningen. Een visie op gemeentelijke schaal biedt mogelijkheden om integraliteit te bewaken en win-winoplossingen te realiseren.

12

18

MRA-programma Samen Bouwen Aan Bereikbaarheid (SBAB): programmalijn ZWASH (Zuidwest Amsterdam- Schiphol-Hoofddorp).

19

Tot 2040 bedraagt de gemeentelijke opgave ca. 20.000 woningen11F, 150.000 - 200.000 m2 bvo kantoren en ruim 200 ha bedrijfsterrein.

Gemeente Haarlemmermeer

4. Uitwerking

Figuur 6: Schematische weergave ontwikkelkeuzes Haarlemmermeer: stagneren, spreiden en verdichten.

4.1 Wat willen we bereiken

Open landschap behouden

Met de verdichtingsvisie willen we een standpunt

Als gemeente hebben wij de ambitie om een

ontwikkelen over verdichting binnen onze gemeente.

schaalsprong te realiseren naar hogere stedelijkheid20

Dit met als doel om ons open landschap te

en om een substantiële bijdrage te leveren aan de

behouden, beschikbare ruimte slimmer en efficiënter

MRA woon- en werkopgave21. Dit niet alleen met

te ontwikkelen en hiermee de aantrekkelijkheid

het doel om de regio te faciliteren maar ook om

van het gemeentelijk woon- en vestigingsmilieu te

stagnatie (vergrijzing, verloedering, leegstand) te

versterken.

voorkomen (zie figuur 6: ‘1. Stagneren’).

Gedragen standpunt en duidelijkheid

De doorontwikkeling van onze gemeente hebben wij

Wij willen een gemeentelijk standpunt ontwikkelen

in ons beleid omarmd, maar ondanks de ambities

ten opzichte van de verdichtingsopgave om de

faciliteert onze gemeente de bouwopgave vooral

leefbaarheid, leesbaarheid en aantrekkelijkheid

via transformatie-en nieuwbouwlocaties buiten

van de gemeente te vergroten. Hiermee willen

bebouwd gebied. Dit gaat vaak ten koste van ons

wij duidelijkheid scheppen over wat wel en wat

polderlandschap (zie figuur 6: ‘2. Spreiden’). De

niet acceptabel is met betrekking tot ruimtelijke

groene ruimtes worden steeds schaarser en deze

verdichting en onder welke voorwaarden.

manier van ontwikkelen laat weinig ruimte voor

Tegelijkertijd willen wij de gewenste oplossingen

toekomstige ontwikkelingen.

stimuleren. Het standpunt zal leiden tot de gemeentelijke Verdichtingsvisie Haarlemmermeer. De

Wij stellen een zorgvuldige, slimme en efficiënte

visie betrekt de lange termijnontwikkeling met een

ontwikkeling van onze gemeente voor door

horizon tot 2040 en doet uitspraken op schaal van

verdichting en compact bouwen. Het benutten,

de hele gemeente met daarin locaties voor wonen,

inbreiden en intensiveren zien wij als een manier

werken, voorzieningen en recreatie.

om ons buitengebied te behouden en de gewenste hoog stedelijke milieus te ontwikkelen (zie figuur 6: ‘3. Verdichten’). Deze wijze van ontwikkelen biedt kansen om bestaande ruimtelijke structuren, zoals

20

70% Omgevingsvisie, Coalitieakkoord 2019-2022. Samenbouwen aan een krachtig nieuw Haarlemmermeer, NvU Oostflank 2019.

21

NvU oostflank 2019, MRa Sleutelprojecten, Versnellingswoningbouw.

Plan van aanpak verdichtingsvisie

13

groen en bebouwing, te versterken, infrastructuur

op draagvlak voor voorzieningen, functiemenging en

beter te benutten en draagvlak voor voorzieningen

levendigheid. Dit in tegenstelling tot spreiding met

en recreatie te creëren. Verder kan compacte bouw

bijhorende forse investeringen.

en lokale verdichting tot betere geluidsomgevingen leiden en een lagere blootstelling aan (vliegtuig-) geluid. Dit biedt vervolgens mogelijkheden voor functiemenging op plekken waar dat traditioneel niet kan.

4.2 Welke ambitie wordt nagestreefd Op basis van de thematische analyse en

Slimmer en efficiënter ontwikkelen

de aanknopingspunten opgehaald uit de

En tot slot biedt verdichting ons de kans

70%-omgevingsvisie, komen wij tot de volgende

slimmer te ontwikkelen. Mede vanwege onze

ambities en uitgangspunten die de basis vormen

bereikbaarheidsproblematiek en ambitie om eerst

voor verdere uitwerking:

te bewegen en dan te bouwen, moeten wij als gemeente op zoek gaan naar oplossingen zoals

Verdichten om te behouden

verdichte milieus.

Verdichting is voor ons geen doel maar een instrument. Wij willen ons open landschap behouden,

De vormgeving van de ruimtelijke ontwikkeling

beschikbare ruimte slimmer en efficiënter ontwikkelen

bepaalt namelijk hoe het mobiliteitsgedrag eruitziet

en hiermee de aantrekkelijkheid van het gemeentelijk

en daarmee de opgave om het mobiliteitssysteem

woon- en vestigingsmilieu versterken.

groter of kleiner te maken. Deze afhankelijkheid is verbeeld in figuur 7. Zo leidt hogere dichtheid tot efficiënter ruimtegebruik, heeft een positief effect

Figuur 7: De afhankelijkheid van spreiding en verdichting met mobiliteit en programma.22.

22

14

Verbeelding uit Programmaraad SBAB d.d. 16 oktober 2019 en Adaptief Ontwikkelpad Verstedelijking en Bereikbaarheid.

Gemeente Haarlemmermeer

Figuur 8: Ambities verdichten om te behouden.

De gebruiker staat centraal

2. Multimodale stad. Verdichting dient te zorgen

Verdichting zien wij als een manier om de diversiteit

voor een grotere markt voor mobiliteit. Dit maakt

aan leefstijlen en leefpatronen in onze gemeente te

het mogelijk om meer alternatieven van vervoer

versterken door nieuwe leefstijlen naar de gemeente

aan te bieden op een aantrekkelijk niveau en

te trekken en zo de sociale samenstelling diverser

maakt de afstanden kleiner. Lopen en fietsen

en rijker te maken. Bovendien biedt verdichting

worden hierdoor aantrekkelijker, laagdrempeliger

ook mogelijkheden om gedurende alle levensfasen

en er is meer draagvlak voor openbaar vervoer.

op één plek te kunnen blijven wonen of werken.

Dit biedt keuzevrijheid en duurzame mobiliteit

De kwaliteit op straatniveau vinden wij hierbij een

voor de reiziger/gebruiker. Ook draagt het bij aan

belangrijke voorwaarde voor sociale cohesie. De

de beweegvriendelijkheid van de omgeving en

beleving op ooghoogte, de menselijke maat en

daarmee de gezondheid van bewoners.

levendigheid staan daarom voor ons centraal. Met

3. Toevoegen om te versterken. Inzetten in het

verdichting willen wij de kwaliteit van de publieke

toevoegen van aanvullend, complementair

ruimte versterken en aantrekkelijke plekken bieden

programma en het creëren van een spin-off

waar mensen elkaar kunnen ontmoeten. De

effect voor de directe omgeving. Hierin zowel

levendigheid van de publieke ruimte draagt namelijk

ruimtelijke als sociale revitalisatie van de

bij aan de betrokkenheid van forensen en bewoners

bestaande wijken.

van het gebied.

4. Kansen benutten. Verdichting dient in eerste instantie bestaande gebieden te optimaliseren en

Hiervoor zien wij bijdragen van de volgende thema’s (figuur 8):

beschikbare ruimte te benutten. 5. Leefbaar en gezond. Verdichting dient waar

1. Leesbare stad. Verdichting dient waar mogelijk

mogelijk strategisch gepositioneerd te worden en

bij te dragen aan leesbaarheid, oriëntatie en

bij te dragen aan het creëren en versterken van

versterking van lokale kwaliteiten van onze

leefbare plekken, een gezonde leefomgeving met

atypische gemeente, met allerlei varianten in

verblijfskwaliteit. Het geluidadaptief bouwen kan

mengvormen van stad en land.

daarnaast mogelijk ook bijdragen als argument voor strategische functiemenging.

Plan van aanpak verdichtingsvisie

15

6. Meer programma en beter groen. Verdichting dient proportioneel op te gaan met het

Deelvragen zijn: 1. Welke vormen van verdichting vinden wij passend bij (de identiteit van) Haarlemmermeer?

toevoegen van kwalitatief groen of openbare ruimte. Dit waar mogelijk ten gunste van

2. Waar en onder welke voorwaarden is verdichting gewenst en waar is het juist ongewenst?

de directe omgeving waarbij aspecten als biodiversiteit, gezondheid, beweegvriendelijk-

3. Hoe kan verdichting een bijdrage leveren aan het vergroten van de ruimtelijke kwaliteit?

heid en klimaatadaptieve inrichting (water- en hittestress) worden meegenomen.

4. Hoe kan verdichting bijdragen aan betere

7. Duurzame stad. Efficiënt gebruik en hergebruik

afscherming van (vliegtuig-)geluid, mogelijkheden

van grondstoffen, efficiënt omgaan met water,

voor functiemenging en aan een hogere kwaliteit van de leefomgeving?

klimaatadaptatie en duurzame voedselproductie worden integraal meegenomen bij het verdichten

5. Welke richtlijnen en regels horen hierbij?

van de gemeente. 8. Energietransitie. Verdichting vergroot de vraag naar elektriciteit en warmte. Deze energie dient

4.4 Eindproduct

duurzaam opgewekt en getransporteerd te

Het eindproduct van de verdichtingsvisie is een

worden. Onze ambitie is om verdichting bij te

inspirerend stuk dat helpt initiatieven te toetsen en

laten dragen aan de opgaven uit energietransitie.

dat invulling geeft aan de ambities en doelstellingen

Concreet betekent dit het vergroten van de

van de gemeente. Het biedt bewoners, bestuurders,

opwek van hernieuwbare elektriciteit en bijdragen

ontwikkelaars en medewerkers van de gemeente

aan de warmtetransitie in de bestaande bouw.

duidelijkheid over de mogelijke keuzes.

9. Sterke polderidentiteit. Verdichting en/of hoogbouw dient de lokale karakteristieken

De verdichtingsvisie doet uitspraken op drie

en de cultuurhistorische waarden van het

schaalniveaus (figuur 9):

polderlandschap te respecteren en te versterken. 1.

4.3 Centrale vraag De centrale vraag van de verdichtingsvisie is:

Schaal van de hele gemeente. Op de schaal van de gemeente wordt een structuurkaart met de gewenste, potentiële en ongewenste locaties opgesteld.

2. Schaal van het gebied. Voor de gewenste

“Welke visie heeft de gemeente Haarlemmermeer op de mogelijkheden van ruimtelijke verdichting?”

en potentiële typerende gebieden worden gebiedspaspoorten met richtlijnen opgesteld. 3. Schaal van de bebouwing inclusief directe omgeving. Op kavel niveau worden toetsingskaders (richtlijnen en regels) voor de bebouwing en de directe omgeving opgesteld.

Door de schalen heen wordt er rekening gehouden met aspecten zoals: • Morfologie (bebouwd en landschappelijk) • Typologie • Bouwhoogte (incl. silhouet) • Oriëntatie (plinten en entrees) • Functiemenging (incl. LIB met kansen voor geluidadaptief bouwen) • Bereikbaarheid • Landschap en openbare ruimte (gezond, beweegvriendelijke, klimaatadaptief en biodivers)

16

Gemeente Haarlemmermeer

Figuur 9: Schematische weergave uitwerking Verdichtingsvisie per schaal.

• Energie (opwek en infrastructuur)

laatste fase een overstijgend integraal expertadvies

• Duurzaamheidsaspecten (zoals flexibiliteit en

geeft over de voorkeursvariant. Ook het college van

circulariteit)

burgemeester en wethouders, de gemeenteraad en

• Volume en massa opbouw

de jongerengemeenteraad worden uitgenodigd om

• Bouwtechnische (on)mogelijkheden

het polderspel te spelen.

• Klimaat (wind, zon) • Natuurinclusiviteit

Om zoveel mogelijk mensen de kans te geven

• Fasering (bestaand, projecten 2030 en 2040).

mee te praten over de verdichtingsvisie en om ook jonge mensen te bereiken, zetten we ook het

4.5 Participatie

gemeentelijke digipanel en het jongerenpanel in. We vragen deelnemers aan het digipanel en het

Het verdichten van Haarlemmermeer is van grote

jongerenpanel om aan te geven of zij mee willen

invloed op huidige en toekomstige bewoners,

doen aan het polderspel. We delen de oproep om

ondernemers, partners en andere stakeholders.

mee te doen aan het digipanel of jongerenpanel

Doel is om een gedragen visie te ontwikkelen die

via de social media van de gemeente. Wij delen

duidelijkheid biedt en die inspireert. De gebruiker

de participatieresultaten en verifiëren deze met

staat centraal, zoals eerder genoemd. Om die

participanten en andere geïnteresseerden.

redenen is het van belang om stakeholders, maar ook experts te betrekken bij de ontwikkeling van de

Het college van burgemeester en wethouders en de

visie. Vanzelfsprekend krijgen ook het college van

gemeenteraad besluiten over de verdichtingsvisie.

burgemeester en wethouders en de gemeenteraad

De wensen, ideeën en meningen van andere

een rol. Niet alleen in de besluitvorming, maar ook

stakeholders en experts zijn adviezen bij de

bij het ophalen van wensen en ideeën. De resultaten

ontwikkeling van de visie.

van de omgevingsgesprekken met inwoners en ondernemers die in het voorjaar van 2019 zijn gehouden tijdens het maken van de omgevingsvisie, worden ook gebruikt voor de verdichtingsvisie. Inzet van polderspel, klankbordgroep van experts, digipanel en jongerenpanel Een zogenoemd ‘polderspel’ gebruiken we om met verschillende groepen stakeholders te komen tot een voorkeursvariant voor de verdichtingsvisie. Daarnaast is er een klankbordgroep van experts die een advies geeft, meedoet met groepen inwoners, ondernemers en ontwikkelaars tijdens het polderspel en in de

Plan van aanpak verdichtingsvisie

17

Stakeholders

Het polderspel wordt in stappen opgebouwd:

1. Bewoners en ondernemers uit Haarlemmermeer

Stap 1. Inventarisatie dromen en kwesties.

(ook de toekomstige bewoners en jongeren)

Stap 2. Hoe dromen te verwezenlijken.

en vertegenwoordigers van bewoners

Stap 3. Toepassen bouwstenen op typerende

en ondernemers zoals de dorps- en wijkraden en ondernemersverenigingen en belangenverengingen. Voor deze mensen

plekken. Stap 4. Mogelijke betekenis voor gemeente als geheel.

moet het prettig wonen en werken blijven in de gemeente. 2. Belangrijke partijen voor Haarlemmermeer (veelal partners) zoals ontwikkelaars, woningcorporaties,

Het verslag van de tussenresultaten wordt aangeboden aan college en raad in de vorm van een informele sessie.

beleggers, grondeigenaren, (grote) bedrijven en Schiphol. Deze partijen krijgen te maken met de

Selectie van deelnemers voor het polderspel

toetsingskaders van de verdichtingsvisie.

Via verschillende kanalen kunnen stakeholders zich

3. Experts 1. Provinciaal Adviseur Ruimtelijke Kwaliteit (PARK)

aanmelden voor het polderspel. De experts worden persoonlijk benaderd.

voor provincie Noord-Holland 2. Stichting Hoogbouw Nederland

De kanalen waarmee we mensen uitnodigen:

3. Wonen op hoogte!

• Contacten die hebben meegedaan aan de

4. MRA-verdichtingsstrategie

omgevingsgesprekken wijzen we in een e-mail

5. Deltametropool

over de voortgang van de omgevingsvisie op de

6. Podium voor Architectuur

mogelijkheid van het polderspel.

7. Wageningen Environmental Research, WUR Wageningen University & Research 8. Lokale stedenbouwkundige

• Deelnemers aan het jongerenpanel en het digipanel informeren we over de mogelijkheid van het polderspel.

9. Vastgoed adviseur

• E-mail aan de relaties van de gebiedsmanagers

Hoe werkt het polderspel?

• InforMeer en gemeentelijke accounts Twitter en

en de nieuwsbrief voor dorps- en wijkraden. Het polderspel is een variant van het spel dat

Facebook.

bureau De Zwarte Hond succesvol heeft ingezet

• Advertenties.

om te komen tot een verdichtingsvisie voor de gemeente Leiden. Zij hebben hier veertig

We communiceren de opzet en het maximaal

verdichtingsinstrumenten ontwikkeld om een

aantal deelnemers per sessie. De uitwerking hangt

woningopgave van 20.000 woningen in de stad te

af van het medium en de digitale mogelijkheden.

realiseren.

In het geval van een beperkt aantal beschikbare plekken in de online omgeving, zullen mogelijkheden

De Zwarte Hond ontwikkelt een online versie van

worden onderzocht om overige geïnteresseerden

het polderspel met als doel te enthousiasmeren

de discussie te laten volgen via een livestream met

en randvoorwaarden op te halen voor verdichting.

de mogelijkheid via een chatfunctie vragen en

Het spel bouwt voort op de omgevingsgesprekken,

opmerkingen te plaatsen.

biedt voldoende ruimte voor eigen inspraak en leidt tot kaders die een integrale invulling vormen voor de gemeentelijke ambities. Online participatietools worden onderzocht. Mogelijkheid om vragen te stellen en feedback te geven worden geïntegreerd in het spel.

18

Gemeente Haarlemmermeer

Als vertrekpunt voor participatie nemen wij de volgende kaders mee, zie tabel hieronder:

Participatie kaders NIET

WEL

Geen onderdeel van participatie

Samen te onderzoeken

WAT

HOE

1. Definitie Verdichting1

1. Vormen van verdichting10

2. Ambitie tot verstedelijking, diversiteit en

2. Wenselijkheid en haalbaarheid van diverse

hoogkwalitatieve milieus² 3. Atypische stedelijkheid met typen wijken³ 4. Ruimtelijke hoofdstructuren: • Begrenzing van bebouwde kom (conform plannen tot 2040)

verdichtingsvormen11 3. Integrale bijdragen12 incl. wenselijkheid en haalbaarheid tot geluidsadaptiviteit. 4. Alternatieven voor extra woon, werk, voorzieningen en recreatie programma13

• Groenstructuur⁴

5. Richtlijnen en bouwregels14

• Infrastructuur

6. Eventueel wenselijke prioritering

• LIB-regelgeving5 5. Afspraken versnelling woningbouw6 6. Afspraken werkprogramma conform Plabeka⁷ 7. Gemeentelijke normen⁸ 8. Planfasering 9. Afspraken RES10 energietransitie

¹

Conform definitie in dit plan van aanpak.

² Conform ambities Coalitieakkoord, MIRT-ZWASH, Nota van uitgangspunten Oostflank Haarlemmermeer. ³

Structuurvisie 2030: in Haarlemmermeer worden zes wijktypen onderscheiden: historische kern, contrastdorp, mozaïekkern, kleine moderne wijk, grote moderne wijk, postmoderne wijk.

⁴ Bv. Park 21 als grootschalige landschappelijk O-W verbinding. ⁵ Conform geldende Luchthavenindelingbesluit Schiphol. ⁶ Conform Woonbeleidsprogramma Haarlemmermeer 2019-2025: Het verschil maken. ⁷ Conform Actualisatie Vraagraming van het Platform Bedrijven en Kantoren (Plabeka) die zich richt op het reduceren van de structurele leegstand van werklocaties in de MRA. ⁸ Zoals parkeernorm, norm groen enz. Deze zijn vastgesteld, worden in DIOR en of omgevingsplan verder herdefinieerd. ⁹ Regionale Energiestrategie Noord-Holland Zuid geeft weer wat de ambitie van Haarlemmermeer is op het gebied van duurzame energie. 10

Met vragen zoals wat voor gemeente willen wij zijn en wat vinden wij passend bij (de identiteit van) Haarlemmermeer: verspreid, geconcentreerd, met randen ,centrum, landmarks, platte gemeente, OV-knooppunten enz.

11

Waar en onder welke voorwaarden is ruimtelijke verdichting (en eventueel hogere bouw) (on-)gewenst? Waar hoog, waar compact of waar laag? Waar intensief of minder gemengd enz.

12

Hoe kan verdichting een bijdrage leveren aan het vergroten van de kwaliteit van de openbare (groene) ruimte?

13

Optimalisatie mogelijkheden voor functie menging.

14

Welke richtlijnen, met betrekking tot verdichting en bouwhoogte, willen wij geven aan externe partijen of initiatieven?

Plan van aanpak verdichtingsvisie

19

5. Organisatie en planning

Figuur 10: Organisatie overzicht

5.1

Opdrachtgever en opdrachtnemer

bespreken van de stukken met de adviesgroep, management, directie en portefeuillehouders en de afstemming met andere producten die in dezelfde

•

Verantwoordelijk wethouder is Mariette Sedee.

tijd geproduceerd worden en raakvlak hebben met

•

Ambtelijk opdrachtgever is directeur Michiel Ruis.

de verdichtingsvisie.

De clustermanager van RED, Jeroen Graafland, is

•

voor het projectteam het eerste aanspreekpunt

Projectteam (PT)

voor de dagelijkse gang van zaken, inhoudelijke

Het producerend projectteam bestaat uit een

zaken en vormt de eerste escalatielijn.

ambtelijk kernteam en extern bureau.

Ambtelijk opdrachtnemer: Hans Poulssen, teammanager team ruimtelijke kwaliteit, is

De Zwarte Hond, ontwerpbureau voor architectuur

opdrachtnemer en eindverantwoordelijk voor

en stedenbouw, heeft de opdracht gekregen om de

deze opdracht.

verdichtingsvisie te maken.

5.2

Organisatiestructuur

De werkzaamheden worden uitgevoerd door het projectteam onder regie van het cluster RED. De resultaten worden regelmatig besproken met een adviesgroep die bestaat uit medewerkers vanuit verschillende vakdisciplines. Het projectteam stelt samen met het begeleidende bureau, De Zwarte Hond (DZH), de stukken op en zorgt voor de organisatie van de participatiesessies, het

20

Gemeente Haarlemmermeer

Figuur 11: Planningsoverzicht

5.3

Planning, overlegstructuur en besluitvorming

onderzoek zijn eerste verkenningen gedaan en is de opzet van het polderspel uitgewerkt. De documenten worden aangeboden aan de betreffende Staf

Het opstellen van de conceptvisie is beoogd medio

(Ruimtelijke Ordening), college van B en W en ter

2021 met vaststelling door de gemeenteraad

informatie naar de raad.

in de tweede helft van 2021. De voortgang van de verdichtingsvisie wordt geagendeerd in

Na instemming van staf en college vinden verdere

ambtelijke overleggen, staf Ruimtelijke Ordening

participatievoorbereidingen plaats. Vervolgens zal

en Vergunningen (RO: wethouder Mariette Sedee),

de eerste ronde van participatie (interactieve online

Afstemmingsoverleg Ruimte (AOR), college van

sessies) plaatsvinden met als doel: bewustwording,

B&W en/of gemeenteraad. Het tempo zal mede

inzicht in verdichtingsmogelijkheden, kansen en

afhankelijk zijn van de mogelijkheden binnen de

wensen, testen van scenario’s/modellen/keuzes en

op dat moment geldende coronamaatregelen

dilemma’s. Het verslag van de tussenresultaten wordt

en afhankelijk zijn van het tempo van bestuurlijke

aangeboden aan college en raad in de vorm van een

besluitvormingstrajecten.

informele sessie.

Fase 1: Startnotitie – Q1-Q2 2020 afgerond

Fase 3: Concept visie Q3 2021

In de beginfase is een uitgebreide startnotitie

In deze fase vindt de tweede participatieronde

opgesteld met doel- en vraagstelling,

plaats (interactieve online sessie), met als doel de

onderzoeksvragen en aanzet tot het vervolgproces.

verwerkte en opgehaalde informatie te verifiëren

Er is kennisgenomen van de wijze waarop andere

en hier conclusies aan te verbinden. Op basis van de

gemeenten verdichting- en hoogbouwbeleid hebben

input wordt de concept-verdichtingsvisie opgesteld

vormgegeven en er zijn eerste analyses gemaakt

en aan college en raad aangeboden.

van de bestaande, harde en zachte plannen van de gemeente. Op basis hiervan zijn ambities en

Fase 4: Vaststelling visie Q4 2021

uitgangspunten geformuleerd die als basis dienen

De laatste fase bestaat uit aanscherping en

voor de verdere uitwerking.

verwerken van reacties en het opstellen van de definitieve versie van de verdichtingsvisie. Tweede