Kom in Beweging! Speelruimte in de gemeente HLMR.pdf
Tekst van het document
Dergelijke routes kunnen prima aangelegd worden
op activiteiten, het versterken van sport- en
langs bestaande speelplekken of juist aanleiding
beweegroutes en de inrichting van bovenwijkse
geven om langs de route nieuwe sportmogelijkheden
voorzieningen.
te ontwikkelen.
20
Gemeente Haarlemmermeer
Thema 3 - Vergroenen van speelruimte
Speelruimteplan
21
Veel speelplekken in Haarlemmermeer zijn betegeld
Aandachtspunten en acties
en daarmee erg stenig, terwijl de zomers steeds
Vergroening als basisprincipe bij (her)inrichting
warmer worden en de regenbuien steeds intensiever.
We zetten in op het planten van meer bomen, het
Een belangrijke ambitie is dan ook het vergroenen
bieden van meer beschutting en het gebruiken van
van speelruimte. De vergroende speelruimte is
minder verhardingen. In de openbare ruimte kan
niet alleen belangrijk voor de diversiteit van het
regenwaterafvoer zichtbaar worden gemaakt in de
speelaanbod (zie Schijf van Vijf) maar levert ook
vorm van wadi’s of waterpleintjes. Hierbij is het wel
een belangrijke bijdrage aan het versterken van
belangrijk om rekening te houden met het dagelijkse
de leefbaarheid en klimaatbestendigheid van de
beheer, gebruik en draagvlak in de buurt en ook het
openbare ruimte. Daarmee is vergroening niet
beoogde spel en de doelgroep. Vergroening is goed,
alleen een middel, maar ook een doel op zich. Om
maar kan niet overal toegepast worden (skaten gaat
die reden wordt bij de herinrichting van formele
echt minder goed op gras). In het uitvoeringsplan
speel- en sportplekken altijd gekeken naar de
gaan we verder in op dit thema in de kaders voor
mogelijkheid om (extra) te vergroenen.
herinrichting.
Leefbaarheid en klimaatadaptatie
Stimuleren spelen in het groen Naast vergroening als middel om de openbare ruimte klimaatadaptiever te maken is vergroening ook een doel. Groene speelruimte biedt andere
Omgevingsvisie en het Breed palet groene tinten
speelmogelijkheden en vergroot de diversiteit van
Een belangrijke pijler in de Omgevingsvisie is
het aanbod. Door speelaanleidingen of gericht
het klimaatadaptief inrichten van de openbare
bespeelbaar groen toe te voegen, kan het spelen in
ruimte om zo de gemeente toekomstbestendig
het groen worden gestimuleerd. Ook kan in groene
te maken. In het plan van aanpak ‘Breed palet
speelruimte de bewustwording rondom natuur
groene tinten’ (2021 nog in ontwikkeling - herziening
worden geprikkeld, bijvoorbeeld door middel van
Algemeen Groenstructuurrapport 1991) wordt dit
een insectenhotel, bloemenweide of pluktuin. Dit
verder uitgewerkt in kwalitatieve spelregels voor de
kan zowel op bestaande speelplekken als in de vrije
gebruiksfuncties van het groen in de openbare ruimte
speelruimte (let wel op bijlage 2). We sluiten hierbij
(biodiversiteit, gezondheid en klimaatadaptatie).
aan op de Natuurvisie waarin we het belang van
Een belangrijke rol is daarin weggelegd voor de
speelbosjes en de aanwezigheid van natuur en
speelruimte. Speelplekken bieden veel mogelijkheden
biodiversiteit eveneens onderstrepen.
qua oppervlak. Anders dan private tuinen en de meeste daken kan de gemeente hier wel regie over voeren. Door speelplekken klimaatbestendiger in te richten wordt de leefbaarheid in de wijk vergroot. In bijlage 2 wordt specifiek ingegaan op de voordelen van vergroening, de wijze waarop kan worden vergroend en hoe spelen in het groen kan worden gestimuleerd. Ook de kanttekeningen bij vergroening en aandachtspunten voor het beheer en veiligheid worden benoemd.
22
Gemeente Haarlemmermeer
Consequenties voor inrichting en beheer
de formele speelplek als ook de vrije speelruimte betreft moeten de bijkomende beheerkosten voor de vergroening van de speelruimte in kaart worden
Procesafspraken
gebracht en apart worden begroot.
Belangrijk aandachtspunt bij de ambitie voor vergroening van speelruimte is dat er altijd
Omvormen van speelruimte
afstemming plaats moet vinden met het beheer van
Bij thema 1 is het omvormen van speelplekken
de speel- of sportplek. Bomen bieden bijvoorbeeld
benoemd. Dit is het herinrichten van bestaande
veel beschutting maar kunnen ook funest zijn
speelplekken zonder gebruik te maken van
voor het schoonhouden of de levensduur van
speeltoestellen. Het blijft daarmee wel vrije
speeltoestellen als deze daar direct onder staan. Ook
speelruimte, bij voorkeur in het groen, maar zonder
moet het groenbeheer op de speelplek afgestemd te
speeltoestellen. Het is belangrijk om hierover goede
zijn op de intentie van het (speel)groen.
procesafspraken te maken, voor zowel het beheer als de communicatie met bewoners. Dit wordt verder
Aandachtspunten en acties
uitgewerkt in het uitvoeringsplan.
Beheerkosten Door vergroening van de speelruimte komt er meer groen om te onderhouden. Dit is geen regulier speelonderhoud (geen toestellen of kunstmatige valondergronden) maar ook geen regulier groenonderhoud (veel specifieker en meer maatwerk). Het zorgt wel voor een stijging van de kosten voor onderhoud. Omdat deze ambitie zowel
Speelruimteplan
23
Thema 4 - De inclusieve speelruimte
24
Gemeente Haarlemmermeer
Wij verbinden ons aan het SamenSpeelAkkoord
Aandachtspunten en acties
dat in 2019 is gesloten door het Ministerie van
Toepassen 100-70-50 richtlijn
Volksgezondheid Welzijn en Sport met onder
Verschillende praktijkonderzoeken geven richtlijnen
andere de branchevereniging Spelen en Bewegen
voor een integraal toegankelijke speelvoorziening,
en Het Gehandicapte Kind (NSGK). De ambities uit
zoals de recent verschenen Inspiratiebundel - Aan
het SamenSpeelAkkoord zijn, het bieden van een
de slag met samenspelen (VNG: 2019). Hierin wordt
inclusieve speelcultuur, waarin het vanzelfsprekend
gebruik gemaakt van de 100-70-50-richtlijn:
is dat kinderen met en zonder beperking samen spelen, meer plekken om samen te spelen en betere
•
en meer toegankelijke kennis over samenspelen.
zich 100% welkom voelen. •
Samenspeelplekken
Een kind of inwoners met een beperking moet 70% van de speelplek moet voor iedereen toegankelijk zijn (paden, ondergronden)
•
50% van de speelaanleidingen is gericht op ontmoeting en samenspelen en biedt
VN verdrag Handicap
speelplezier aan alle kinderen.
Nederland heeft in 2016 het VN verdrag Handicap geratificeerd. Daarmee is benadrukt dat de
Bij de herinrichting van nieuwe speelplekken passen
rechten van inwoners met een beperking hetzelfde
we deze richtlijn toe.
zijn als andere mensen. Met de ondertekening wordt de belofte gemaakt hindernissen voor deze
Kernteam Samenspelen
groep weg te nemen en het mogelijk te maken
Om speelruimte écht inclusiever te maken richten we
dat zij gelijkwaardig deel kunnen nemen aan de
binnen de gemeente een kernteam Samenspelen op.
samenleving en daarmee de openbare ruimte.
Dit is een fanclub met inwoners, de Belangengroep
Speel- en sportplekken zijn belangrijke openbare
Gehandicapten Haarlemmermeer, maatschappelijke
voorzieningen. Hier moet iedereen gebruik van
organisaties en betrokken beleidmakers. Zij kunnen
kunnen maken, ook inwoners met een beperking.
de speelplek toetsen op de 100-70-50 richtlijn en ervoor zorgen dat inwoners met een beperking en/
Wegnemen van sociale en fysiek drempels
of hun ouders worden betrokken bij de (her)inrichting
Anders dan bij de bouw van openbare gebouwen is
van een speelplek en activiteiten. Daarnaast kunnen
er (nog) geen wettelijke verplichting om speel- en
zij het samen spelen promoten. Door te laten weten
sportvoorzieningen toegankelijk voor mensen met
dat kinderen met een beperking óók welkom zijn,
een beperking te ontwerpen en aan te leggen. Wij
er rekening met hen is gehouden bij de inrichting
gaan hier wél rekening mee houden bij de inrichting
van voorzieningen en door gericht activiteiten te
van de toekomstige speel-, sport- en beweegruimte.
organiseren, worden sociale drempels weggenomen om lekker samen buiten te gaan spelen.
Speelruimteplan
25
Thema 5 - Participatie
26
Gemeente Haarlemmermeer
Het is belangrijk dat met name kinderen en
gezamenlijk opgepakt. Bewoners (met name
jongeren (gebruikers) mee kunnen denken over
kinderen en jongeren) kunnen dan participeren op
de toekomst van de speel- en sportruimte. Niet
een voorstel van hun speelbuurt.
alleen kan hierdoor maatwerk worden geboden
Als de ene speelplek in de speelbuurt wordt
(wat is er nodig), maar is de betrokkenheid en het
omgevormd tot een informele groene plek en
gebruik na realisatie over het algemeen beter. Ook
tegelijkertijd een andere speelplek in de speelbuurt
de samenwerking met andere organisaties kan de
wordt heringericht met speeltoestellen, versterken
openbare speelruimte versterken.
we niet alleen de wisselwerking tussen investeren en omvormen, maar stemmen we speelplekken beter
Plan van aanpak
op elkaar af. Door op deze manier te participeren, ontstaat er meer draagvlak voor de te nemen beslissingen op speelbuurt- en dorpsniveau. In
De speelbuurt als basis: Gebiedsgericht en
sommige gevallen kan participatie leiden tot conflict
maatwerk
of het niet kunnen nemen van beslissingen omdat
Momenteel betrekken we bewoners al bij de
overtuigingen of perspectieven soms recht tegenover
herinrichting van elke speelplek afzonderlijk.
elkaar kunnen staan. De gemeente werkt daarom
Bij toekomstige herinrichting van speelplekken
altijd een voorstel uit en hakt uiteindelijk de knoop
willen we in nauwe samenwerking met het
door. Daarmee behoudt de gemeente de regie.
gebiedsmanagement meer gebiedsgericht werken. Dit doen we in samenwerking met de dorps- en
Samenwerking met partners
wijkraden. Hierbij geven we centraal aan welke
Waar mogelijk zoeken we de samenwerking met
opgave er per gebied ligt. Als in dezelfde speelbuurt
onder andere Team Sportservice, sportcoaches,
meerdere speelplekken moeten worden heringericht
JOGG ambassadeurs, Stichting Meerwaarde,
of omgevormd, worden deze zoveel mogelijk
Stichting Jeugdland, speeltuinverenigingen en
Speelruimteplan
27
scholen. Op deze manier faciliteren we een gezonde
Aandachtspunten en acties
leefstijl, het samen spelen, maar ook bijvoorbeeld het
Gebruikers op de voorste rij
spelenderwijs leren en ontdekken zo breed mogelijk.
Iedereen is welkom om mee te denken over de
Ook kunnen we op die manier krachten bundelen en
herinrichting van speelruimte. Hierbij stellen we de
kansen benutten. Vaak bieden dergelijke organisaties
belangen, behoeftes en ideeën van de gebruikers
mogelijkheden in de vorm van toezicht en beheer
(kinderen, jongeren, ouderen, sporters) zelf voorop. Bij
die in de openbare ruimte onhaalbaar zijn of is het
draagvlak van en afstemming met gebruikers is de
mogelijk om in combinatie met fondsenwerving extra
kans op goed gebruik immers groter. Een belangrijke
budget te verkrijgen voor unieke speellocaties.
groep gebruikers zijn de kinderen of inwoners met een beperking.
Nieuwbouw Spelen, maar ook daaraan gekoppelde
Stappenplan voor initiatieven
beleidsterreinen als groen, ecologie en sport moet
Voor initiatieven die uit de samenleving komen
in de planvorming bij met name nieuwbouw of
is ook een gebiedsgerichte aanpak nodig en
herontwikkelingstrajecten vanaf de start worden
moeten de kaders duidelijk zijn. Deze werken we
betrokken. Niet alleen met betrekking tot de
uit in het Uitvoeringsplan voor de Speelruimte in
inrichting van de aan te leggen speelvoorzieningen,
Haarlemmermeer.
maar juist om ook voldoende speelruimte te borgen. Door aan de voorkant mee te kunnen kijken kunnen de voorzieningen in de toekomst mee veranderen met de behoeftes van de wijk (opgroeiende kinderen).
28
Gemeente Haarlemmermeer
Conclusie en aanbevelingen Nieuwe ambities
Kanttekeningen voor uitvoering
Ruim tien jaar na het huidige speelruimteplan is met
Het speelruimteplan beschrijft ambities voor de
dit document een vernieuwd plan opgesteld voor de
speelruimte, maar geeft ook aanbevelingen voor
toekomst voor de speelruimte in Haarlemmermeer.
de overige openbare ruimte in het kader van de
Dit plan is gebaseerd op een uitgebreid onderzoek
beweegvriendelijke leefomgeving. Daarnaast kijken
naar de speelruimte in de verschillende woonkernen
we breder en niet alleen naar de speeltoestellen en
van de gemeente; de formele speelplekken
valondergronden. Voor een goede uitvoering van
en de vrije speelruimte. Daarnaast is voor de
de ambities en thema’s in dit speelruimteplan is
totstandkoming een serie panelgesprekken gevoerd
het dan ook essentieel dat de uitvoering integraal
met deskundigen op het gebied van spelen,
wordt opgepakt met andere beleidsterreinen
beheer, groen, duurzaamheid, projecten, sport,
en ketenpartners en dat er voldoende middelen
communicatie en inclusiviteit.
worden ingezet. Dit betekent niet alleen dat er een duidelijk plan nodig is voor de uitvoering, maar dat
Dit plan beschrijft de ambities van de gemeente
er ook voldoende budget, draagvlak, samenwerking
op het gebied van de openbare speelruimte en
en ruimte beschikbaar moeten zijn. Zonder deze
maakt daarbij koppelingen met overkoepelende
aspecten wordt het lastig om de openbare
of relevante beleidsplannen en visies. Op die
speelruimte daadwerkelijk te verbeteren en te
manier proberen we een meer integrale aanpak
beheren.
te stimuleren waarbij krachten kunnen worden gebundeld en kansen worden benut. Dit is deels een
Het doorvoeren van de speelruimte-ambities zal
gevolg van de evaluatie van de huidige speelruimte,
niet binnen een jaar geregeld zijn. Het zal enkele
deels een product van de ontwikkelingen die
jaren kosten om de gewenste verbeteringen door
momenteel spelen (onder andere de inclusieve
te voeren in het huidige speelaanbod. Om te
samenleving, klimaatverandering, de omgevingswet).
beoordelen of het nieuwe speelruimteplan goed geïmplementeerd kan worden, is het nodig elke drie
Het nieuwe speelruimteplan beschrijft de ideale
tot vijf jaar te peilen of de thema’s die in dit plan zijn
verdeling van speelplekken over de speelbuurt,
benoemd ook daadwerkelijk tot uitvoering worden
het versterken van het sport- en beweegaanbod,
gebracht en zo niet, wat daarin dan de beperkende
het vergroenen van de openbare speelruimte, de
factoren zijn.
ambities op het gebied van de inclusieve speelruimte en de communicatie met bewoners. Het plan kent daarmee een bredere scope dan het huidige plan.
Speelruimteplan
29
Nieuwbouw
Verdichting is daarom niet wenselijk in wijken die niet voldoen of niet gaan voldoen aan
In het aan het speelruimteplan gekoppelde
het speelbuurtmodel door toedoen van de
uitvoeringsplan geven we invulling aan de
verdichtingsopgave, tenzij er wordt gekeken naar het
verdere uitwerking van de kaders voor uitvoering,
doorvoeren van significante verbeteringen en/of het
beheer, participatie en communicatie. Omdat
inzetten van alternatieven om de speelbuurt alsnog
Haarlemmermeer de komende jaren veel
te laten voldoen.
nieuwe woningen gaat realiseren, worden in het uitvoeringsplan, naast kaders voor de
Vanaf de start meekijken
verbetering van de bestaande speelruimte, ook
Om goede speelruimte te realiseren is het nodig dat
aparte kaders meegegeven voor nieuwbouw en
Spelen (en speelbeheer) vanaf de start kan meekijken
gebiedsontwikkeling. Om het speelruimteplan
en –denken over de kaders voor de speelruimte
goed toe te kunnen passen nemen we de drie
in nieuwe wijken/plannen. Dit doen we door deze
belangrijkste kaders voor nieuwbouw ook op in het
plannen te toetsen aan het speelbuurtmodel. Ook
speelruimteplan:
kunnen we zo de ambities van het speelruimteplan vanaf het begin goed integreren. Zo zijn de nieuwe
Streefambitie bij nieuwbouw
speelbuurten toekomstbestendig en mogelijk
Bij nieuwbouw streven we er naar de speelruimte
zelfs een goed voorbeeld voor her te ontwikkelen
in samenwerking met projecten bij de start (in
bestaande speelplekken en -buurten.
de ontwerpfase) volgens het principe van het speelbuurtmodel te regelen zodat voldoende openbare speelruimte wordt gereserveerd. De definitie van ‘voldoende’ is afhankelijk van het type woonmilieu en wordt uitgewerkt in het speelbuurtmodel in het uitvoeringsplan. Bij zowel plannen met een gemiddelde als hoogstedelijke woningdichtheid werken we met kwalitatief goede en grote buurtspeelplekken die voldoen aan de inrichtingseisen in het uitvoeringsplan. Door dit te doen vergroten we niet alleen de kans op samenspel, maar is een speelbuurt ook in staat om beter in te spelen op nieuwe behoeftes in de toekomst (bijv. jongeren). Kaders bij verdichting Bij herontwikkeling en verdichting in bestaande woongebieden is in de regel sprake van een afname van de bespeelbaarheid van de openbare ruimte en een toename van de vraag. Hierdoor veranderen de kaders voor een speelbuurt. Zo kan het gebeuren dat in een speelbuurt waar eerst één buurtspeelplek voldoende was, door verdichting ook een netwerk van ingerichte kleinere plekken nodig is.
30
Gemeente Haarlemmermeer
Bijlagen
Speelruimteplan
31
Bijlage 1 - Evaluatie huidige speelruimte Tijdens het speelruimteonderzoek (2019) zijn
Speelplekken zijn niet gelijkwaardig verdeeld over de
negentien woonkernen van de gemeente bezocht
gemeente. In enkele wijken en kernen is het aanbod
en zijn de speelmogelijkheden in beeld gebracht
minimaal, hier kunnen kinderen geen of slechts een
(zie ook de speelruimtekaarten in bijlage 3). Hierbij
kleine speelplek bereiken. In meerdere wijken zijn
is gelet op de kwaliteit, spreiding en inrichting
wel veel speelplekken aanwezig, maar bestaat het
van de huidige openbare speel- en sportruimte.
aanbod uit alleen kleine speelplekken. Dit is vooral
Dit betroffen zowel de 706 formele speelplekken
nadelig voor oudere kinderen, zij hebben behoefte
als de vrije speelruimte op straat en in het
aan grotere en meer uitdagende speelplekken.
groen. De belangrijkste bevindingen zijn in deze
In verschillende wijken liggen kleine speelplekken
evaluatie opgenomen en vormen de basis voor het
en buurtspeelplekken dicht bij elkaar, hier is een
opgestelde Speelruimteplan 2021.
overaanbod van speelvoorzieningen aanwezig.
Openbare speelruimte - op basis van speelruimteonderzoek 2019
Buiten de formele speelplekken in het beheer van de gemeente zijn er in Haarlemmermeer ook twee Jeugdlanden (Hoofddorp en Nieuw Vennep) en speeltuinverenigingen in Zwanenburg
Speelaanbod
en Badhoevedorp. Daarnaast zijn er tal van
Het speelaanbod in de gemeente Haarlemmermeer
schoolpleinen verspreid over de gemeente, deze
is goed geregeld. Verspreid over de verschillende
zijn deels openbaar. Deze plekken vallen niet onder
kernen en speelbuurten liggen buurtspeelplekken
het beheer van de gemeente. Wel dragen ze bij aan
(grotere speelplekken met een ontmoetingsfunctie
de (soms zelfs openbare) speelmogelijkheden in de
voor de buurt). Ondanks dat het in het merendeel
woonbuurt.
van de speelbuurten goed geregeld is, is ook ruimte voor verbetering aanwezig.
Sportaanbod Bij het sportaanbod is onderscheid te maken in
Zo is de diversiteit en uitdaging van de speelruimte
sportplekken gericht op de kinderen en jongeren
beperkt. Veel speelplekken zijn ingericht met
uit de speelbuurt en sportplekken voor een bredere
vergelijkbare, traditionele speeltoestellen, wat het
doelgroep. Voor de eerste categorie geldt dat deze
niet aantrekkelijk maakt om meerdere speelplekken
vooral in de grotere woonkernen goed geregeld zijn.
te bezoeken. De (vooral kleinere) speelplekken
In de kleinere kernen van de gemeente ontbreekt
zijn ingericht voor de doelgroep tot 9 jaar. Door
soms een sportvoorziening. Het sportaanbod
het ontbreken van uitdagende speeltoestellen of
is in veel van de kernen eentonig. Het bestaat
sporttoestellen bieden deze weinig speelwaarde voor
voornamelijk uit trapvelden of basketbalpalen.
kinderen ouder dan 9 jaar. Verspreid over de gemeente zijn aantrekkelijke
32
Naast het netwerk van buurtspeelplekken zijn veel
sportvoorzieningen ingericht die gebruikers uit
kleine speelplekken aanwezig in de gemeente.
de hele kern/gemeente aantrekken. Enerzijds zijn
De spreiding van de speelplekken is uit balans.
dit sportplekken waar een breed aanbod van
Gemeente Haarlemmermeer
verschillende sporten wordt aangeboden, anderzijds
Wat gaat goed:
zijn het sportplekken die een specifieke doelgroep
• Het aanbod van de huidige speel- en sportruimte
bedienen. Voorbeelden hiervan zijn sportkooien,
bestaat uit veel voorzieningen. Deze voorzieningen
Cruyff Courts, grote skateparken, trimroutes, etc.
zijn goed gesitueerd, waardoor ze een prima bereikbaarheid hebben.
Vrije speelruimte
• Daarnaast is een netwerk aanwezig van grotere
Bij de vrije speelruimte (informeel spelen) wordt
voorzieningen die een grote aantrekkingskracht
onderscheid gemaakt tussen het spelen in het
hebben, bijvoorbeeld de voorzieningen
groen en spelen op straat. In de kleinere kernen zijn
in het Haarlemmermeerse Bos, Park21, de
vaak aanrommelstroken te vinden aan de randen
verschillende speeltuinverenigingen of de grotere
van de dorpen waar kinderen prima in het groen
sportvoorzieningen.
kunnen spelen. Voor de grotere kernen geldt dat dit voornamelijk in de woonwijken zelf gezocht moet worden (parken, groenzones, etc.). Hoewel er weinig
• Sportplekken (trapvelden en basketbalpalen) zijn redelijk verdeeld over de gemeente. • De openbare ruimte is in veel gevallen prima
aantrekkelijk speelgroen wordt aangeboden kan er in
bespeelbaar. In de kleinere kernen kunnen kinderen
het merendeel van de woonkernen gespeeld worden
relatief eenvoudig in het groen en op straat
in openbaar groen (parkjes, plantsoenen, bossen).
spelen. In de grotere kernen zijn wel meer barrières aanwezig waar rekening mee gehouden moet
Het spelen op straat kan in het algemeen prima in
worden. Wel zijn veel woonwijken kindvriendelijk
de kleinere kernen, het aantal drukke/ doorgaande
ingericht, door de aanwezigheid van woonerven of
wegen is in de meeste kleine kernen beperkt. In de
verkeersluwe straten.
grotere kernen als Hoofddorp of Nieuw Vennep zijn wel meer barrières (wegen, water, parken,
Wat kan beter:
industrie, etc.) aanwezig voor kinderen. Hier zijn
• Verspreid over de gemeente, vooral in Nieuw-
kinderen aangewezen op hun eigen speelbuurt
Vennep en Hoofddorp, is een hoog aantal kleine
binnen de barrières. In de verschillende woonwijken
speelplekken aanwezig. Voorzieningen die in
kunnen kinderen vaak goed op straat spelen door
veel gevallen op elkaar lijken en waarvan de
bijvoorbeeld woonerven of verkeersluwe straatjes.
speelwaarde beperkt is.
Speelruimteplan
33
• De variatie van het aanbod is beperkt, veel
dat woonachtig is in een wijk bepalen we of een
locaties zijn op een vergelijkbare manier én met
speelplek nodig is en welke inrichting deze krijgt.
speeltoestellen ingericht.
Voor de inrichting is het advies om, waar mogelijk,
• Het sportaanbod in de wijken is in sommige kernen beperkt en in veel gevallen eenzijdig • (vooral trapvelden). Naast het aanbieden van
diverse toestellen voor diverse leeftijdscategorieën zo veel mogelijk te combineren op één plek. Verder zetten we in op een meer gevarieerde inrichting
trapvelden, kan het sportaanbod ook meer divers
van de speelruimte. Dat wil zeggen werken met
worden ingericht.
speeltoestellen, maar ook speelaanleidingen.
• De bespeelbaarheid van de openbare ruimte
Daarnaast geven we nadrukkelijk aan dat kinderen
kunnen we vergroten door het aanbrengen
met een beperking (samen met anderen) moeten
van speelaanleidingen of het aansporen tot
kunnen spelen.
gebruik van het groen (geen kijkgroen, maar gebruiksgroen).
Toetsing speelruimte
• Er is bij de inrichting van speelplekken nog
Naast het werken met normen en richtlijnen
geen specifieke aandacht gegeven aan
zijn zes vragen opgesteld, de aanleg van een
klimaatbestendigheid en inclusiviteit.
nieuwe speelplek kan hiermee worden bepaald (in willekeurige volgorde):
Beleidsplan Spelen, Sporten en Ontmoeten in de buitenruimte 2009
• Is er voldoende informele speelruimte in de wijk? • Kan de informele speelruimte worden verbeterd, zodat deze voldoende is? • Hoe zijn de formele speelmogelijkheden in de wijk?
Belangrijkste punten van het plan uit 2009 Het speelruimteplan uit 2009 is een uitgebreid document waarin door middel van beleidsuitgangspunten kaders zijn opgesteld voor de inrichting van de speel- en sportplekken, de
• Wonen er voldoende kinderen binnen de actieradius om een nieuwe plek te realiseren? • Hoe zijn de huidige en toekomstige demografische gegevens? • Wat zijn de financiële consequenties?
inrichting van een beweegvriendelijke omgeving, de samenwerking met (externe) partijen en op welke
Beheer, onderhoud en vervanging
manier ruimte gereserveerd kan worden voor speel-
Bij vervanging van speeltoestellen en herinrichtingen
en sportvoorzieningen. De belangrijkste punten uit
van speelplekken wordt gekeken naar het
het plan van 2009:
totaalbeeld (= eerlijke en evenredige verdeling) wanneer, wat, waar nodig is en voor welke
De informele speelruimte (vrije speelruimte)
doelgroep. Bij een herinrichting wordt gekeken naar
In het plan uit 2009 hebben we richtlijnen benoemd
de actuele en toekomstige bevolkingssamenstelling
voor een goed bespeelbare openbare ruimte. Bij
voor de keuze van het type en aantal toestellen.
werkzaamheden in de openbare ruimte kan door middel van een speeltoets inzichtelijk worden
Ruimte claim (bij nieuwbouwwijken en in- of
gemaakt hoe de bespeelbaarheid vergroot kan
uitbreiding)
worden.
Bij toekomstige nieuwbouw, herinrichting of in- en uitbreidingen hebben we uitgesproken in
34
Speel- en sportplekken
te zetten op een netwerk aan speel-, sport- en
De inrichting van, en het aantal voorzieningen,
ontmoetingsplekken met een kwalitatieve inrichting
wordt in dit speelruimteplan bepaald aan de hand
en een optimale ligging. Dit doen we door bij de
van normen. Op basis van het aantal kinderen
totstandkoming van deze plannen te toetsen of
Gemeente Haarlemmermeer
aan de normen wordt voldaan in relatie tot de
Huidige aanpak herinrichting speelruimte
verwachten aantallen 0-18 jarigen.
Wanneer gesignaleerd wordt dat huidige speeltoestellen aan het einde van hun levensduur
Bij het vernieuwen van bestemmingsplannen zorgen
zijn, dan toetsen wij aan de hand van richtlijnen of
we ervoor dat binnen de bestemmingen ‘groen’ en
de demografie van de wijk, eventueel in combinatie
‘verkeer’ voorzieningen kunnen worden aangelegd.
met de ligging van de speelplek en alternatieve
In de bestemmingsplannen moet voldoende
speelplekken in de wijk, aanleiding geeft tot
ruimte worden gereserveerd voor speel-, sport- en
vervangen (voor dezelfde of gewijzigde doelgroep) of
ontmoetingsplekken, volgens de normen en in relatie
verwijderen van speeltoestellen. Afhankelijk van het
tot de te verwachten aantallen 0 t/m 18-jarigen.
advies en de grootte van de betreffende aanpassing in de buitenruimte, bepalen we vervolgens de
Samenwerking met partijen
participatieaanpak. Bewoners worden vervolgens
In het speelruimteplan stimuleren we de
geïnformeerd over de voorgenomen ingreep.
aanwezigheid van speeltuinverenigingen door
Bij behoud en herinrichting kunnen bewoners
middel van subsidie. Waar mogelijk willen we ook
meedenken over het nieuw inrichtingsvoorstel.
schoolpleinen, woningcorporaties en sportvereniging in de toekomst nauwer betrekken bij de speelruimte.
In het afgelopen jaar (2019-2020) is getracht een
Met name bij wijken en kernen waar het aantal
aantal speelplekken te verwijderen/om te vormen.
voorzieningen in de openbare ruimte en de vrije
Dit heeft tot veel ophef onder bewoners geleid die
speelruimte beperkt is. Deze partijen vallen formeel
zich niet konden vinden in de plannen. In de praktijk
niet onder het speelruimtebeleid, ze bieden wel een
blijkt het lastig om eenduidig uit te leggen waarom
belangrijke aanvulling op het openbare speel- en
het niet altijd nodig is om een speelplek opnieuw in te
sportaanbod.
richten.
Evaluatie speelruimteplan 2009-2013 (In 2014
Wat gaat goed:
opgesteld)
• In het voormalig beleid zijn veel verschillende
De belangrijkste conclusie uit de evaluatie van het
thema’s aangekaart en zijn richtlijnen (normen)
beleidsplan in 2014 zijn:
gegeven voor de inrichting. Het beleidsplan richt zich op de vrije en formele speelruimte, op beheer
• Met name de ruim opgezette speelplekken worden goed gewaardeerd.
en onderhoud en op de samenwerking met andere partijen.
• Op de open speelplekken wordt beter voorzien
• In het beleid is een koppeling gemaakt met
in gevoel van veiligheid, dan de meer verscholen
andere beleidsterreinen en wordt aandacht
gelegen speelplekken.
besteed aan ontwikkelingen zoals nieuwbouw of
• De kunstgrasvelden zijn populair en voldoen in de
renovatie van een wijk.
behoefte van 6 tot 18 jarigen. • De kleinere speelplekken met weinig open ruimte sluiten met name bij de oudere doelgroep minder aan (6-18 jaar). • Ouders en kinderen vinden het niet erg om een
Wat kan beter: • De werkbaarheid en toepasbaarheid van het speelruimteplan is niet optimaal. De vertaalslag naar een praktisch uitvoerbaar plan ontbreekt. Zo
blokje om te lopen als er een leukere of geschiktere
is enerzijds de omgang met de informele ruimte te
plek wat verder weg is.
ver gespecificeerd, waardoor het beperkt wordt
• Kinderen zijn inventief en weten altijd wel spelletjes
toegepast in de praktijk.
te verzinnen op en rondom toestellen die op het eerste gezicht niet heel uitdagend lijken.
Speelruimteplan
35
• Anderzijds zijn een deel van de beleidsambities te abstract. Aangegeven wordt dat hier rekening mee moet worden gehouden, maar niet aangegeven is op welke manier. • Het speelruimtebeleid richt zich nog te beperkt op alleen kinderen van 0 tot 18 jaar. Kansen worden gemist om ook volwassenen en ouderen te betrekken. • In het algemeen wordt de kans gemist om echt verbindingen te maken met andere doelgroepen en thema’s. Andere beleidsterreinen worden genoemd, maar er is nog niet echt sprake van een integrale aanpak. • Er is een duidelijkere uitleg nodig om te bepalen of een speelplek kan blijven, heringericht moet worden of beter kan worden omgevormd of opgeheven. Dit leidt tot complicaties in de uitvoering.
36
Gemeente Haarlemmermeer
Bijlage 2 - Vergroenen van speelruimte
Speelruimteplan
37
Factsheet - Vergroenen In deze bijlage wordt dieper ingegaan op de veiligheidskaders voor natuurlijk spelen, aandachtspunten van verschillende vormen van vergroening voor o.a. beheer en veiligheid en toepassingskaders, -kanttekeningen én -tips voor de vergroening van openbare (speel) ruimte. Actuele status Met betrekking tot de veiligheid op natuurlijke speelplekken is veel onduidelijkheid en wordt regelmatig gesproken over het “grijze gebied” tussen wens (vooral lekker ravotten) en de realiteit (aansprakelijkheid, veiligheid). In 2008 is door de VWA de factsheet Speelbossen opgesteld. Hierin zijn de kaders geschetst voor de toepassing van natuurlijke speelaanleidingen in de openbare ruimte. In bepaalde gevallen geldt namelijk dat het Warenwetbesluit Attractie- en Speeltoestellen (WAS) van toepassing is. Het WAS behandelt de wet- en regelgeving voor speelvoorzieningen en schrijft voor op welke wijze de veiligheid op deze plekken geborgd kan worden (o.a. certificering, inspecties, onderhoud).
Scope Hoewel er veel overeenkomsten zijn (beiden groen) is het belangrijk om onderscheid te maken tussen het vergroenen van de openbare (speel)ruimte en het transformeren van speelplekken naar natuurspeelplaatsen. Waar het eerste vooral gaat over het plaatsen van extra bomen, beplanting of het toepassen van gras als (val)ondergrond, gaat het toepassen van natuurlijk spelen een stapje verder. Hier zijn vanuit de wet- en regelgeving ook (aanvullende) richtlijnen opgesteld om de veiligheid te borgen. Door goede afstemming met beheer en veiligheid kunnen beide processen bijdragen aan een leefbare en aantrekkelijkere openbare (speel)ruimte.
Certificeren en inspecteren Op plekken waar het WAS van toepassing is, is het nodig om de veiligheid te borgen door de certificering van speelobjecten en/ of het terrein. Dit laatste wordt vaak gedaan bij natuurlijke speelterreinen waar het onbegonnen werk is om elke speelaanleiding afzonderlijk te laten certificeren. Met de certificering kan aangetoond worden dat de speelplek veilig is ingericht.
Wanneer geldt het WAS? Voor de veiligheidsrichtlijnen is het belangrijk of een plek met natuurlijke speelaanleidingen gezien wordt als een speelplek. Op dergelijke locaties geldt immers de volgende reikwijdte van het WAS:
Borden en verantwoordelijkheden Regelmatig wordt de vraag gesteld of een bord met de tekst “spelen op eigen risico” meer juridische mogelijkheden geeft om de verantwoordelijkheden met betrekking tot het spelen op openbare speelplekken over te dragen aan gebruikers van de speelplek.
Wel een speelplek, maar geen certificering Voor natuurlijke speelaanleidingen die niet als constructie kunnen worden aangemerkt (los materiaal), geen duidelijke speelwaarde of risico’s kennen (doolhoven, wilgenvlechtwerk) of door de natuur zelf zijn ontstaan (speeleilanden, tegen elkaar aangevallen bomen) geldt dat deze niet onder het WAS vallen (zie voorbeelden hieronder).
Geadviseerd wordt om in dit geval wel Om de veiligheid ook na aanleg te borgen een risico-analyse uit te voeren en deze is het nodig om goed beheer uit te voeren voorzieningen toch mee te nemen in de en daarbij de speelplek ook regelmatig te reguliere inspecties. laten inspecteren op veiligheid. Gekoppeld aan een goede registratie kan vervolgens worden aangetoond dat voldaan is aan Op deze pagina wordt eerst verder ingegaan de verantwoordelijkheden die het WAS op de veiligheidsaspecten bij natuurlijk spelen. voorschrijft.
De factsheet Speelbossen staat ter discussie. Volgens veel deskundigen gaat de factsheet te ver in de regelgeving en moet er meer ruimte zijn voor natuurlijk spel. Het is daarom goed mogelijk dat er op korte termijn (1-3 jaar) een nieuwe factsheet wordt ontwikkeld.
Doelbewust op een speelterrein geplaatste natuurlijke materialen die zijn bewerkt of verwerkt in een constructie met meerdere/ andere (natuurlijke) materialen én door deze bewerking of verwerking uitnodigen tot spelen.
Voor deze bijlage bij het Speelruimteplan 2020 is de factsheet uit 2008 het leidende document om de veiligheidskaders te schetsen voor natuurlijk spelen in de openbare ruimte. Bij het opstellen van deze bijlage is dan ook uitgegaan van dit document.
Of iets een speelterrein is of niet, wordt bepaald door de communicatie/definitie erover vanuit de gemeente (Speelbossen, Speeljungle, Speelplek) maar ook de inrichting zelf (wel of geen speeltoestellen). Meer uitleg hierover is te vinden in het WAS zelf.
Op dit moment is dit nog niet het geval. Natuurlijk kunnen borden op een (natuurlijke) speelplek gebruikers wijzen op andere risico’s die samenhangen met het spelen in een natuurlijke speelomgeving (zie ook pagina 3 van deze bijlage). Kinderen kunnen hier vies worden, een schram oplopen of een nat pak halen. Het is echter niet zo dat dergelijke borden de verantwoordelijkheid verminderen voor de beherende partij. Certificeringen en inspecties blijven daarmee nodig en een taak van de gemeente/beheerder.
Factsheet - Vergroenen Bij het vergroenen van speelplekken gaan de thema’s spelen, klimaat, biodiversiteit en gezondheid hand in hand. Speelplekken zijn bij uitstek geschikt voor vergroening en vervullen een belangrijke rol bij de klimaatadaptatie van de openbare ruimte. Anders dan tuinen en de meeste daken heeft de gemeente hier zelf de regie over de inrichting. Groene speelplekken zijn er in soorten en maten. Van een grasveld met speeltoestellen tot een natuurlijk speelterrein waarin gebruikers in en mét de natuur kunnen spelen. Buiten de officiele speelplekken, spelen kinderen ook in bosjes, parken en ander gemeentelijk groen. Het creëren van een groenere speelomgeving heeft niet alleen betrekking op de speelplekken met toestellen, maar op de hele openbare ruimte. Dit betekent natuurlijke speelmaterialen, ondergronden en de mogelijkheid om zelf vorm te geven aan de speelruimte en zo de fantasie en exploratiedrang te prikkelen. Toestellen zijn hierbij niet uitgesloten, maar zeker niet noodzakelijk om toe te voegen.
Groen voor SPEL EN VERBLIJF
Groen voor GEZONDHEID
Voordelen: • Groene ruimtes zijn prettige verblijfsplekken tijdens warme dagen • Goede groene speelruimte is uitdagend en stimuleert exploratief en creatief spel omdat kinderen er zelf vorm aan kunnen geven
Voordelen: • Bevorderen motorische/cognitieve ontwikkeling • Vermindering blootstelling UV-straling • Mentale ontspanning en betere concentratie in de klas
Zichtbaar groen versterkt de aantrekkingskracht van de buitenruimte bij zowel volwassenen als kinderen. Een groene omgeving daagt kinderen uit om een eigen spel te bedenken en op avontuur te gaan.
Een groene omgeving heeft een positief effect op het welzijn van inwoners. Ze voelen zich gelukkiger in een groene omgeving en meer groen draagt bij aan de ontwikkeling en gezondheid van kinderen1+2. Daarbij biedt groen bescherming tegen de zon2.
Groen voor BIODIVERSITEIT
Groen voor KLIMAAT
Voordelen: • Ruimte voor flora en fauna • Natuurlijke plaagbestrijding, bijv. processierups en muggen door vogels en gaasvliegen • Natuureducatie en ander type spel
Voordelen: • Minder wateroverlast, betere afwatering • Meer groene speelplekken zorgen voor een verkoelend effect op de directe omgeving.
Met groen op speelplekken zorgt voor nestplaatsen en schuilplaatsen voor insecten, vogels en andere dieren om zo in de stad te leven en overleven2. Meer biodiversiteit bevordert het ecologisch evenwicht en draagt bij aan natuureducatie (beestjes zoeken, bloemen plukken, wisseling van seizoenen etc.).
Groene speel- en sportplekken kunnen een rol spelen in het hitte- en watermanagement van de stad2. Vergroening van speelplekken in woonwijken helpt om (lokaal) hitte tegen te gaan en water sneller af te voeren, of juist tijdelijk vast te houden. De stad wordt op deze manier beter bestand tegen weersextremen.
Overwegingen - vergroening en veiligheid
Overwegingen - vergroening en speelcultuur
Vergroening heeft soms consequenties voor de (omgang met) veiligheid op een speelplek. Op een speelplek wordt bijvoorbeeld anders omgegaan met de toepassing van eenvoudige natuurlijke speelomleidingen. Dit heeft te maken met de reikwijdte van het Warenwetbesluit Attractie- en Speeltoestellen (WAS).
Vergroening van speelplekken is aantrekkelijk en nuttig, maar is niet overal haalbaar of gewenst. Het kan zelfs ten koste gaan van de waardering en het gebruik van een plek door bewoners. Bijvoorbeeld omdat ouders bang zijn voor de risico’s van natuurlijk spelen zoals tekenbeten of kapotte of vieze kleding. Kinderen vinden het daarom ook zelf niet altijd even leuk om buiten te ravotten. Draagvlak en betrokkenheid vanuit de buurt is van belang en niet vanzelfsprekend.
In parken, (speel)bossen en buitengebied (plekken waar jonge kinderen in de regel niet zelfstandig komen) wordt aanbevolen op een informatiebord aan te geven dat er sprake kan zijn van andere speelrisico’s. Bij voorkeur wordt dit op een positieve manier gebracht (je kunt hier lekker ravotten, vies worden en met takken slepen!). Hiermee informeer of waarschuw je de gebruiker voor eventuele risico’s en heb je meer inrichtingsmogelijkheden. Het vervangt echter niet je beheerof veiligheidsverantwoordelijkheden en bij toepassing van speeltoestellen geldt ook nog steeds het WAS. Het blijft daarom altijd nodig om wel langs te gaan.
2
Per buurt moet daarom gekeken worden naar de meest geschikte vorm om te ‘vergroenen’, er zijn immers veel verschillende vormen. Van eenvoudige speelaanleidingen in een grasveld met bomen tot een plek met zand, water, verschillende soorten beplanting en niveauverschillen als ultieme ravotplek. Het maken van een goed ontwerp en goede afstemming met de buurt en buurtprofessionals is essentieel voor het laten slagen van een groene speelplek.
Factsheet - Vergroenen
Speelgroen en speelaanleidingen Kinderproof beplanting: niet giftig, zonder scherpe stekels, robuust en snelgroeiend. Voorbeelden: laurier, haagbeuk, wilgen, kornoelje, hazelaar, olifantengras en bloemrijk hooiland. • Plant bij voorkeur in groepen om goede speelbosjes te creëren. • Laat snoeiafval, vooral van de wilg en hazelaar, (deels) liggen zodat kinderen hier mee kunnen spelen en bouwen. Hier moet je wel geschikte locaties voor kiezen, een stedelijke omgeving leent zich hier duidelijk minder goed voor. Natuurlijke speelaanleidingen: kunnen worden aangelegd om de diversiteit van het speelaanbod te vergroten. Bijvoorbeeld: heuvels/glooiingen, stapstammen, zwerfkeien, palenbos, wilgenhutten- of tunnels. Rioolbuizen en autobanden vallen niet helemaal onder de categorie ‘natuurlijk’, maar worden wel vaak in combinatie met natuurlijk spelen toegepast. • Speelaanleidingen geplaatst op officiële speelplekken moeten voldoen aan de veiligheidseisen van het WAS. • Voor natuurlijke speelaanleidingen die extra en/of specifiek beheer vragen is bewonersparticipatie noodzakelijk. Bijvoorbeeld bij wilgenhutten en stapstammen van lokaal kaphout.
Speelbomen: zoals vleugelnoten, wilgen en haagbeuken zijn voorbeelden van goede snelgroeiende klimbomen die weinig bevattelijk zijn voor ziektes. Ook (andere) notenbomen kunnen extra speelwaarde toevoegen door de noten in de herfst. • Kroon speelbomen niet op. • Plaats bomen niet te dicht bij toestellen en paden (wortelgroei) • Plant alleen op plekken waar de bomen volop mogen groeien • Plant geen tamme kastanjes op speelplekken of tenminste een eind bij de toestellen vandaan. Ondanks de onschuldige naam en eetbare binnenkant hebben deze noten een stekelige buitenkant. Eetbare beplanting: zoals appels, peren, kersen, noten, bessen, etc. • Een combinatie met participatie en beheer door bewoners is hierbij een must. • Plant eetbare soorten niet te dicht op de toestellen/het ‘speelgedeelte’ van een speelplek. • Bramen en frambozen zijn prikkelaars en woekeraars (en geven vlekken) en moeten enigszins in toom worden gehouden om een plek bespeelbaar te houden. Regelmatig onderhoud (door bewoners) is hierbij noodzakelijk. • Gevallen appels en peren moeten tijdig worden geraapt om overlast door wespen te voorkomen. LET OP! - zoals de benoemde punten aangeven is het belangrijk dat bewoners onderdeel zijn van het beheer van een groene speelplek. Zonder draagvlak heeft (onderhoudsintensief) groen vrijwel geen kans van slagen.
Schaduw en groenbuffer Op grote speelplekken: kunnen bomen met een grote kroonomvang worden geplant. Positioneer bomen (of de speelplek) zo dat de toestellen op het heetst van de dag in de schaduw liggen. • Zorg dat (kunststof en houten) toestellen en ondergronden niet de hele dag in de schaduw liggen om groene aanslag te voorkomen. • Zorg dat bomen zo worden geplaatst dat zo min mogelijk bladafval op de toestellen en ondergronden terecht komt. dit komt de gebruiksduur en levenduur ten goede. Op kleine speelplekken/ruimtes: kunnen dak- en leibomen worden gebruikt voor het creëren van schaduw. Het voordeel is dat deze bomen minder ruimte innemen en minder hoog worden (mits regelmatig gesnoeid). • Alternatieven zijn een prieel of pergola met begroeiing of een schaduwdoek (bij scholen). Een goed ingerichte groenbuffer op speelplekken langs drukke wegen verbetert de beleving (optisch). Ook kan groen geluidshinder dempen2 op een speelplek. • Het is belangrijk om met de groenbuffer een wal te creëren. Een rij opgekroonde bomen heeft bijvoorbeeld weinig effect. • Kinderen moeten niet vanuit het groen direct op de drukke weg kunnen komen. Het is
daarom belangrijk om in dat geval ook een hekwerk of andere begrenzing toe te passen.
Water en ondergronden Wadi’s en slootjes: kunnen water bergen of juist zorg dragen voor een goede afwatering naar sloten of de bodem. Gecombineerd met speelaanleidingen zoals stapstenen of touwen bieden ze extra avontuurlijke speelwaarde. Met name op drassige plekken zijn wadi’s ideale oplossingen die tevens speelwaarde bieden. • Zorg ervoor dat de staanders van toestellen tegen water kunnen. Plaats geen houten toestellen of speelaanleidingen in de wadi, of tenminste op RVS-voetjes. • Gebruik zwerfkeien of betonnen poefs als parcours door het water, geen stapstammen van hout. • Waterspeelplekken ( fontijntjes, pierenbadjes, waterpompen) zijn erg in trek en gewenst. voor verkoeling en plezier in de zomer. Juist hier is een combinatie met schaduwgroen essentieel voor prettig verblijf. LET OP! - Wadi’s kennen naast veel speelwaarde ook enkele risico’s. Zorg daarom dat deze niet te diep zijn of snel het water afvoeren in de bodem (infiltratie). Water in wadi’s mag niet (te lang) stilstaan om gezondheidsrisico’s te beperken (algengroei).
Factsheet - Vergroenen
LET OP! - Bij vochtige bodems worden losse ondergronden als snippers afgeraden omdat het snel verteert en daarmee zijn functie verliest. Wanneer wel een kunstondergrond of verharding: als een plek intensief wordt bespeeld waardoor een grasondergrond te snel uitslijt en niet voldoende tijd heeft voor herstel, of als toegankelijkheid voor rolstoelgebonden bewoners nodig is, kan toch (deels) een kunstmatige ondergrond of verharding nodig zijn (o.a. sportvelden, schoolpleinen). • Halfverharding kan een compromis zijn tussen waterdoorlaatbaarheid en toegankelijkheid. • Op sportplekken kan gewerkt worden met een waterbassin. Bij (extreme)regenval kan deze gebruikt worden als kunstmatige waterberging. • Let op de nieuwe milieucriteria van de Rijksoverheid voor de aanschaf van nieuwe toestellen en ondergronden. Ook het vrijkomen van PAK’s is aan richtlijnen gebonden (REACH richtlijn). • Soms is het niet nodig om onder het gehele
• •
•
toestel een kunstondergrond te plaatsen, maar enkel de plekken waar de ondergrond het hardst slijt. Kies lichtere kleuren als ondergrond, die worden minder warm. Het (her)gebruik van betontegels op sportveldjes is een duurzaam alternatief voor kunstgras. Betontegels zijn ook her te gebruiken als bijvoorbeeld stapstenen in gras. Wanneer de grond verontreinigd is kan een kunstmatige valondergrond een uitkomst zijn.
LET OP! - ‘Groene speelplekken’ betekent niet dat er geen sprake meer is van veiligheidseisen zoals die op andere speelplekken gebruikelijk zijn. Zeker bij gebruik met speeltoestellen geldt gewoon het Warenwetbesluit Attracties en speeltoestellen (WAS). Wel biedt een groene inrichting veel mogelijkheden om hierbinnen de acceptabele risico’s op te zoeken en avontuurlijke speelvormen aan te bieden.
•
•
•
Door pimpel- en koolmezen of boomklevers aan te trekken, krijgt de eikenprocessierups er een natuurlijke vijand bij. Groenblijvende beplanting als hulst (geen stekels), laurier en naaldbomen bieden beschutting voor dieren in de herfst/winter. Hoge grassen zijn ideaal als schuilplek voor veel kleine dieren, insecten en vlinders.
LET OP! - Fijne plekken voor beestjes betekent vaak ook een hoger risico op teken; een bekend bezwaar tegen groene speelplekken. Hier is in de inrichting weinig aan te doen. Het RIVM adviseert om bij het buitenspelen in de bosjes je broek in je sokken te doen, shirts met lange mouwen te dragen en vooral na het buitenspelen je lichaam te (laten) controleren op eventuele teken4. Bloemrijke mengsels inzaaien: op grasvelden bij speelplekken ziet er fleurig uit en zijn tegelijkertijd belangrijk voedsel voor hommels, bijen en andere insecten. • Het zaaien van bloemen en het onderhouden hiervan kan vaak prima door bewoners gebeuren. Wel is het belangrijk dat dit wordt afgestemd met het gemeentelijk maaibeleid. • Kies voor inheemse bloemen- en kruidenmengsels, dat is belangrijk om de overlevingskansen van insecten te vergroten.
•
•
•
Laat snoei- ook bladafval liggen, maak takkenrillen of schuif het onder struiken en bomen. Dit is waardevol voor de (bodem) biodiversiteit. Het zorgt voor voedsel en beschutting voor verschillende dieren en insecten én beschermt de bodem tegen erosie. Nestkastjes, vleermuizenkasten, insectenhotels nodigen dieren uit om te nestelen op de speelplek. Ook leuk in het kader van natuureducatie. Met groene verbindingen tussen speel- en sportplekken en de randen van de wijk of stad kunnen fijne routes worden aangelegd voor recreatie en sport maar worden tegelijkertijd ook (kleinschalige) ecoroutes gecreëerd.
LET OP! - Groene speelplekken lijken vaak minder onderhouden. Dit is meestal bewust en maken de Diervriendelijk inrichting en beheer: komt de speelplek ook interessanter. Belangrijk is wel dat leefbaarheid voor dieren en insecten ten goede en hiervoor de juiste plekken worden gekozen. stimuleert biodiversiteit.
Blije beestjes Diervriendelijke beplanting: komt redelijk overeen met de voor mensen eetbare beplanting, zoals kers, kornoelje en verschillende bessensoorten (uiteraard geen giftige soort toepassen als speelgroen).
Meer weten?
Natuurlijke ondergronden: zoals gras, zand, houtsnippers en boomschors op speel- en sportplekken zorgen voor meer verkoeling en een betere afwatering dan kunstmatige ondergronden. Daarnaast hebben natuurlijke ondergronden een (veel) lagere CO2-impact. • Natuurlijke ondergronden zijn goedkoper in aanschaf dan kunstmatige ondergronden. Losse ondergronden moeten sneller vervangen/verschoond worden en zijn duurder in onderhoud. • Bewoners kunnen eerder overlast ondervinden van hondenpoep op grasvelden en kattenpoep in losse ondergronden.
1. W. Leufgen, M. van Lier; Vrij Spel voor Natuur en Kinderen. Uitgeverij Jan van Arkel, Utrecht, 2007, p.152. 2. Groen in de stad; WUR; https://www.wur.nl/nl/Dossiers/dossier/Groen-in-de-stad.htm 3. R. Louv; Het laatste kind in het bos – Hoe we onze kinderen weer in contact brengen met de natuur. Uitgeverij Jan van Arkel, Utrecht, 2007. 4. www.rivm.nl/tekenbeten-en-lyme/teek
Factsheet - Vergroenen Wijze van vergroening
Toevoegen bomen en beplanting
Gras als ondergrond
Toepassen waterberging
Bieden o.a. beschutting en extra speelmogelijkheden. Nemen CO2 op, bufferen regenwater en verrijken biodiversiteit.
Zorgt voor een gezonde bodem, verrijkt biodiversiteit, verkoelend effect en kan bijdragen aan betere regenwaterafvoer.
Zorgt voor waterberging en kan extra (avontuurlijke) speelwaarde bieden.
Beheer
Niet te dicht op toestellen en/of rubber/kunststof ondergronden. + Zorgplicht boomeigenaar
Mogelijk kostbaar(der) maaibeheer, afhankelijk van bespeling en bereikbaarheid voor grasmaaier.
Goede aanleg is noodzakelijk voor goede infiltratie en voorkomen stilstaand water (algengroei).
Afhankelijk van toegepast materiaal. Regelmatig controleren en waarschijnlijk kortere levensduur. Met beheer veiligheid waarborgen. Buiten formele speelplekken en/of bij betrokken bewoners is buurtbeheer mogelijk.
Afhankelijk van toegepast materiaal. Regelmatig controleren en waarschijnlijk kortere levensduur. Met beheer veiligheid waarborgen. Beheer door bewoners wordt niet aanbevolen.
Certificering en inspecties
Niet van toepassing met betrekking tot speelbeleid.
Toegestaan bij toestellen met een valhoogte tot 1,5 meter.
Als er sprake is van structureel water onderdeel van risicoanalyse speelterrein
Meenemen in risico-analyse speelterrein. (stuks)Certificering is niet nodig. Op formele speelplekken wel meenemen in de periodieke inspecties.
Certificering is (nu nog) nodig. Een terreincertificering kan afzonderlijke stukscertificering vervangen. Meenemen in periodieke inspecties.
Wanneer wel?
Bij voorkeur overal waar voldoende ruimte en afstand tot speeltoestellen kan worden gehouden.
Vooral op de kleinere plekken met lage toestellen en op plekken met veel verharding.
In buurten met wateroverlast en/of een lage grondwaterstand.
Speelaanleidingen die niet binnen het WAS vallen kunnen in principe overal worden toegepast. Toepassing afstemmen op locatie (incl. omgeving) en de beoogde doelgroep. Op plekken met buurtbeheer goede toevoeging!
Per definitie op formele speelplekken. Bij voorkeur op plekken waar goed en regelmatig beheer mogelijk is. Toepassing afstemmen op locatie (incl. omgeving) en de beoogde doelgroep.
Aandachtspunten voor:
Meerwaarde bij inrichting
Wanneer beter niet?
Op heel smalle/kleine speelplekken.
Op plekken waar veel kinderen (tegelijk) spelen of waar een grasmaaier niet of nauwelijks kan komen.
Afhankelijk van type waterberging en herkomst te bergen water.
Natuurlijke speelaanleidingen: Natuurlijke speelaanleidingen: niet binnen het WAS
wel binnen het WAS
Bieden extra speelwaarde, zowel op speelplekken als daarbuiten.
Locatie middenin (hoog)stedelijke buurten lenen zich minder goed voor ravotplekken, losse materialen en/of snoeiafval. Op plekken zonder beheer van bewoners heeft kwetsbaar groen en vlechtwerk weinig kans van slagen. Verder natuurlijke speelaanleidingen vooral niet toepassen zonder kennis van de regelgeving en/of afstemming met beheer en groen.
Bijlage 3 - Speelruimtekaarten
38
Gemeente Haarlemmermeer
Gemeente Haarlemmermeer - Zwanenburg & Halfweg Onderzoeksthema’s
Legenda
Formeel aanbod In Zwanenburg zijn een aantal goede centrale speelplekken gelegen (. In de noordelijke buurten (boven de Friedalaan) is het aanbod beperkt. Dit is rondom het park aan de Plantsoenlaan geen probleem, maar in de buurtjes langs de Zwanenburgerdijk zijn er weinig bereikbare alternatieven. Rondom Kinheim is een overmaat aan voorzieningen. Hier kunnen kinderen zich heel goed verplaatsen, waardoor ze eenvoudig van verschillende plekken gebruik kunnen maken.
Legenda
herinrichten binnen drie jaar
omvormen: spelen in het groen
herinrichten binnen vijf jaar
omvormen: spelen op een pleintje
nr. TV
SV
ST
park / bosgebied scou�ng
loca�e opheffen
voetbal
nr.
ravotplek (lekker vies worden!)
nr.
speelpleintje zonder toestellen
7-18
doelgroep (lee�ijden) speelplek
Bereik:
veel beschutting ☺
016
013
kleine speelplek
dierenweide
386
Speelplekken met weinig speelwaarde bedrijventerrein
0-12
384 387
?
?
?
Legenda
Bereik van een speelplek, uitgaande van een kind met een lee�ijd van 5-9 jaar.
omvormen: spelen op een pleintje
S
S
2020
378
speelplek niet relevant*
laag
S
Overig:
Type: nr.
speelplek
nr.
ravotplek (lekker vies worden!)
nr. nr.
schoolplein (niet in beheer)
nr.
nr.
park
sportplek
speeltuinvereniging met toezicht
ravotgroen TV
St. Jozef
854 mogelijkheden voor uitbreiding
376
574 + calisthenics
377 + fitness
toestellen
SV
Zwanenburg-West
S
Gaandeweg 2022 521
mogelijkheden voor uitbreiding
De Knuffelweide
hoog
S
De Achtbaan
0-12
speelplek met beperkte speelwaarde
Toestellen worden verwijderd in de periode 2018 - 2019.
nr.
Toestellen worden verwijderd in de periode 2020 - 2023.
nr.
Toestellen deels in 2018 - 2019 en deels in 2020-2023 verwijderd.
!!
373
veel beschutting ☺
389 388
(Een deel van) de toestellen wordt na 2023 verwijderd.
527
TV VV
Lucky Strike
Zwanenburg
beperkte barrière populaire speel-/sportplek
?
!!
vermoeden van beperkt gebruik aandachtspunten voor speelaanbod in de buurt
2019
herinrich�ng in 2019
2020
herinrich�ng in 2020 en 2021
2022
herinrich�ng in 2022 en 2023
beperkt aanbod
110 374
drukke weg (barrière)
Bereik: kleine speelplek
grote speelplek voor de wijk
sportclub
nr.
bedrijventerrein geen speelvraag
390
?
Analyse:
losse speelaanleiding
plek voor de hele buurt
VV
S
021
Wandelpark
Legenda
022
020
019
Zwanenburg Verwijderen toestellen
BS
S
Margriet
Halverwege
beperkt aanbod
dorpshuis
wijkplek 381
loca�e opheffen
!!
018
beperkt aanbod
!
017
?
beperkt aanbod
park
10-19
buurt
VV
sportclubs
vrije speelruimte in het groen
Doelgroep:
blok
Dekking:
schoolplein
speeltuinvereniging
speelplek Aldoende Bereik:
ac�eradius: 300 meter
loca�e uitbreiden nr.
TV
sportplek De Kameleon
382
Het bereik van een speelplek wordt afgesneden bij barrières, zoals (water-)wegen.
omvormen: spelen in het groen
BS
SV
De Bataaf
Type:
!
Voorzieningen:
plek om op te knappen
Legenda
2022 383
opgeheven speelplek (al leeg)
-
geen speelvraag
één grote speelzone
385
voegen weinig toe
In Halfweg is er vooral sprake van ongedefinieerd ravotgroen aan de rand van het dorp om in te spelen.
Vervangingsopgave
014
015
drukke weg (barrière)
Het groene speelaanbod is vergelijkbaar met het formele speelaanbod. In de ruim opgezette zuidelijke buurtjes is veel bespeelbaar groen. Langs de dijk is duidelijk minder ruimte en veel terrein particulier eigendom. In het Park Zwanenburg is recent een plek aangelegd waar bewust wordt ingezet op een meer natuurlijke speelinrichting.
Op basis van de inspectieronde in mei 2019 wordt er in de periode 2019-2023 geen ingreep verwacht in Halfweg. In Zwanenburg is op één plek (#378) een (gedeeltelijke) herinrichting nodig in 2020. In de periode 2021-2023 komen daar nog twee kleine plekken bij. Met name bij plek #521 liggen kansen om de buurt te voorzien van een goede speelplek.
mist een echte buurtplek
geen speelvraag
Legenda
In Halfweg kan er, binnen de barrières goed gespeeld worden op straat, met name in het noordelijke buurtje.
skaten
grote speelplek voorinde wijk bedrijventerre
In Halfweg is het sportaanbod beperkt. Alleen op #020 is een trapveld mét doelen en baskets. Hier is ook weinig ruimte voor extra sportvoorzieningen.
Spelen op straat Rondom Kinheim, de Plantsoenlaan en het wandelpark in Zwanenburg kan er goed gespeeld worden op straat. Gelijk aan het formele aanbod kan er ook mider goed gespeeld worden in de buurtjes langs de dijk.
sportplek
plek voor de hele buurt
Sportaanbod In Zwanenburg zijn een aantal goede sportplekken te vinden (#384, #381, #574 en #389). Recent is het aanbod uitgebreid met de nieuwe skate en voetbalplek in Park Zwanenburg. In de buurten langs de Zwanenburgerdijk mist een goede sportplek, maar ontbreekt ook goede ruimte voor een dergelijke voorziening.
Basisscholen De schoolpleinen in Zwanenburg (4) en Halfweg (3) zijn niet openbaar. Wel zijn de scholen in Zwanenburg goed toegankelijkheid (laag hek en/of open entree). In Halfweg zijn de schoolpleinen niet toegankelijk door een hoog hek. De schoolpleinen voegen weinig toe aan de openbare speelruimte.
nr.
speelplek
In Halfweg liggen relatief veel speelplekken. Wel is het aanbod vooral gericht op jonge kinderen en ontbreekt een goede centrale speelplek (nu alleen #020).
Spelen in het groen
basketbal
tafeltennis
sportclub speeltuin
Speelruimtekaarten Haarlemmermeer 2019
Type:
basisschool
loca�e uitbreiden nr.
Legenda
Programma
X
speelplekken niet in beheer gemeente
Park Zwanenburg
X
speelplek niet relevant loca�e uitbreiden
Gemeente Haarlemmermeer - Badhoevendorp & Lijnden Onderzoeksthema’s
laag
Speelruimtekaarten Haarlemmermeer 2019
Formeel aanbod In Badhoevedorp zijn de speelvoorzieningen op een goede manier verspreid. In bijna elk barrièregebied is wel een buurtplek gelegen. Alleen rondom het Wandelbos Badhoevedorp ontbreekt een echt centrale speelplek voor de buurt (kans voor ontwikkeling!). In sommige gevallen is een klein, vaak weinig uitdagend klein speelplekje direct gelegen naast een grotere buurtplek (#79, #122). Deze voegen weinig toe aan de mogelijkheden in de buurt. In de zuidoost-hoek is Speeltuin Badhoevedorp gelegen. Dit is de grootste speelplek, welke tevens vrij toegankelijk is voor kinderen. In Lijnden is het aanbod prima. Plek #795 is vervallen.
Legenda 67 66
?
2020 795
?
!
Overig:
Type: nr.
speelplek
nr.
ravotplek (lekker vies worden!)
nr. nr.
schoolplein (niet in beheer)
nr.
speeltuinvereniging met toezicht
beperkt aanbod veel beschutting ☺ 2020
721
VV
TV
Analyse: beperkte barrière populaire speel-/sportplek
?
!!
grote speelplek voor de wijk
595 446 0-12
sportclub
drukke weg (barrière)
plek voor de hele buurt
speelplek met beperkte speelwaarde
83
vermoeden van beperkt gebruik aandachtspunten voor speelaanbod in de buurt
2019
herinrich�ng in 2019
2020
herinrich�ng in 2020 en 2021
2022
herinrich�ng in 2022 en 2023
94
In Lijnden is één trapveld gelegen. In het zuidelijke deel van deze kern ontbreekt zodoende een sportplek.
95 ontwikkelkans
Spelen in het groen Er is weinig uitgesproken bespeelbaar groen. Dit is bijvoorbeeld in het park nabij #148 en naast plek #130. In het wandelbos kunnen kinderen ook in het groen spelen, maar het is nog niet duidelijk of dit ook veel gebeurt. Ook op dit vlak ligt hier natuurlijk een ontwikkelkans.
2022
82
122
voegt weinig toe
Wandelbos Badhoevedorp
S
De Hoeve
In Lijnden is meer ongedefinieerd openbaar groen. Dit kan vertaald worden naar speelruimte, maar het is niet duidelijk of kinderen dit ook doen.
SV
123
80
G. Th. Rietveldschool
Sporting Badhoevedorp
TV 121
Badhoevedorp
78
133 125
96
In Lijnden kan er prima op straat gespeeld worden.
S
132
BS
Spelen op straat Spelen op straat kan beperkt in Badhoevedorp. Er zijn veel drukke autowegen en de stoep is niet overal breed. Auto’s domineren het straatbeeld. Wel zijn er voldoende grasveldjes en in sommige buurtjes (rondom #78 en #104) kun je je als kind eenvoudig verplaatsen.
Oranje Nassau
151
104
2022
79
?
!
leeg
184
S
voegt weinig toe
beperkt aanbod
Burgemeester Amersfoordtschool
150
Dr. Plesmanschool
S 152
126
bedrijventerrein geen speelvraag
147
dubbelop
Vervangingsopgave
ravotgroen
Bereik: kleine speelplek
bedrijventerrein geen speelvraag
84
Op basis van de inspectieronde in mei 2019 worden er in de periode 2019-2020 alleen een ingrepen verwacht in Lijnden. Plek #795 is duidelijk vervallen. De herinrichting van plek #721 is belangrijker, dit is immers de enige plek in het zuidelijk deel van Lijnden. In de periode 2021-2023 worden er nog ingrepen verwacht op kleinere speelplekken in Badhoevedorp (#79, #82 en #148). Bij #148 liggen er kansen om veel meer met het aanwezige groen te doen.