CONCEPT - Initiatiefvoorstel GL PvdA D66 Burgerberaad

Initiatiefvoorstel Burgerberaad De raad besluit: 1. Om het burgerberaad als instrument voor burgerparticipatie mee te nemen bij de actualisatie van het participatiebeleid; 2. Het burgerberaad als instrument voor burgerparticipatie uit te werken volgens de algemene uitgangspunten in bijlage 1; - Hierbij tevens gebruik te maken van de expertise van de VNG; - En van ervaringen opgedaan in andere gemeenten (bijvoorbeeld Haarlem, Heemstede en Amsterdam 1); 3. Bij de vaststelling van het te actualiseren participatiebeleid en de daaruit volgende Inspraak- en Participatieverordening te beslissen of het Burgerberaad daarin wordt opgenomen.

1. Inleiding In de afgelopen jaren is er vanuit diverse hoeken kritiek gekomen op het huidige democratische systeem, waarbij de bevolking slechts eenmaal in de zoveel jaar een mandaat geeft aan (een vertegenwoordiger van) een politieke partij en daarna slechts beperkte mogelijkheden heeft om de besluitvorming te beïnvloeden. In Haarlemmermeer hebben bewoners de mogelijkheid om besluitvorming te beïnvloeden door (laagdrempelig) inspreken of (hoogdrempelig) een raadgevend referendum. Daarnaast zet de gemeente participatietrajecten in bij diverse projecten. Ook zijn er initiatieven geweest met wijkbudgetten. Verder voert de gemeente enquêtes uit om de mening van bewoners te peilen over onderwerpen. Bij geen van deze vormen wordt er daadwerkelijk mandaat gegeven aan de burgers. Daarbij leeft de indruk dat slechts een beperkte groep mensen gebruik maakt van de participatiemogelijkheden en dat een groot deel van de bewoners, gebruikers en andere stakeholders niet betrokken zijn bij de besluitvorming.

1

https://haarlem.nl/burgerberaad-vermindering-co2-uitstoot https://www.heemstede.nl/burgerberaad https://www.amsterdam.nl/bestuur-organisatie/invloed/burgerberaad/schone-stad/

2. Burgerberaad Een vorm waarbij inwoners wel direct betrokken worden in het besluitvormingsproces is het burgerberaad. Een burgerberaad bestaat uit een zo goed mogelijke afspiegeling van de bewoners van een land/regio/gemeente/wijk die, al dan niet bindend, adviseren over uiteenlopende onderwerpen. Het gaat vaak om onderwerpen die veel emoties oproepen, maar zich minder goed lenen voor een referendum met een eenduidige uitkomst (helemaal voor of helemaal tegen).2 Zo hebben burgerberaden in Ierland de hevig gepolariseerde discussie over abortus en het homohuwelijk vlot getrokken en gaven burgerberaden in IJsland en het Canadese British Columbia een uiteindelijk overgenomen advies over de staatsinrichting van hun land/staat. In Nederland hebben Burgerberaden plaatsgevonden in vele gemeenten, waaronder bijvoorbeeld Amsterdam, Zeist, Haarlem, Heemstede en Rotterdam, en in provincies, waaronder Gelderland. Ook zijn er momenteel veel burgerberaden in voorbereiding, waaronder een landelijk burgerberaad. Burgerberaden kunnen het vertrouwen in de (lokale) democratie versterken en zorgen dat moeilijke besluiten niet leiden tot gepolariseerde voor-of-tegen discussies, maar dat gekeken wordt waar met respect voor elkaars standpunten oplossingen te vinden zijn.

De Adviescommissie Burgerbetrokkenheid bij klimaatbeleid constateert dan ook dat burgerberaden "een krachtige aanvulling (...) op bestaande vormen van burgerparticipatie en inspraak" vormen. Tot slot daagt een burgerberaad de deelnemers uit om zich in het onderwerp te verdiepen en deskundigen te raadplegen, zodat een goed geïnformeerd advies kan worden gegeven.

3. Kosten De kosten van een burgerberaad komen ten laste van de gemeente. Een burgerberaad is geen doel op zich, zodat er geen aanleiding is hiervoor een vast budget te reserveren. Dat gebeurt immers ook niet bij kosten voor bestaande participatietrajecten of bezwaar- en beroepsprocedures. Het ligt het meest voor de hand om de kosten onder te brengen bij het project of het beleidsdoel dat onderwerp is van het burgerberaad. De kosten van een burgerberaad liggen afhankelijk van omvang en uitvoering tussen 100.000 en 300.000 euro.

4. Initiatiefvoorstel Burgerberaad in Haarlemmermeer Het burgerberaad is een aanvulling op de bestaande instrumenten voor burgerparticipatie om burgers actief bij besluitvorming te betrekken, en niet alleen mee te laten praten maar ook meebeslissen. In de raad is er een breed gedragen wens tot verbetering van bestaande instrumenten voor burgerparticipatie.

2

Een referendum is moeilijk te vergelijken met een burgerberaad. Bij een referendum kan alleen voor of tegen worden gestemd, zodat elke nuance verdwijnt. Een referendum leent zich dus alleen voor eenduidige vragen. Verder speelt bij een referendum soms een rol dat het gebruikt kan worden om gevoelens van onvrede te uiten, die weinig te maken hebben met de voorliggende vraag van het referendum.

Met het burgerberaad is op diverse plekken ervaring opgedaan. Haarlemmermeer kan dan ook gebruik maken van die ervaringen. De uitgangspunten zoals verwoord in bijlage 1 zijn gebaseerd op de ervaringen in andere gemeenten. De initiatiefnemers stellen voor om voor Haarlemmermeer de uitgangspunten uit te werken voor het burgerberaad, inclusief uitgangspunten voor de evaluatie, een eventueel vervolgtraject, de onderwerpkeuze en de financiering van een burgerberaad. De raad kan aan de hand daarvan beslissen of het burgerberaad wordt opgenomen als een instrument voor burgerparticipatie in het te actualiseren participatiebeleid en in de daaruit volgende Inspraak- en Participatieverordening.

5. Conclusie Met dit initiatiefvoorstel laat de gemeenteraad zien dat Haarlemmermeer het belangrijk vindt om bewoners actief te betrekken bij besluitvorming over (complexe) onderwerpen die in de hele gemeente of in een aanzienlijk deel van de gemeente spelen of voor een aanzienlijk deel van de inwoners belangrijke gevolgen hebben of kunnen hebben, en laat de gemeenteraad onderzoeken op welke manier het burgerberaad gebruikt kan worden in situaties waarin de bestaande mogelijkheden voor participatie niet toereikend zijn.

Bijlage 1:

Voor het Burgerberaad gelden de volgende uitgangspunten: Algemene uitgangspunten burgerberaad: ● Het burgerberaad wordt gehouden onder inwoners van de hele gemeente of, indien het onderwerp daar aanleiding toe geeft, onder de inwoners van een specifiek deel van de gemeente; ● De deelnemers aan het burgerberaad worden dubbel geloot door middel van een gewogen loting, waarbij een nacontrole wordt gedaan of er de samenstelling die is geloot zo veel mogelijk overeenkomt met de bevolkingssamenstelling van de gemeente of het deel van de gemeente, en er zo nodig een correctie plaatsvindt; ● De gemeenteraad kan besluiten om de loting open te stellen voor jongeren vanaf 16 jaar; ● Het burgerberaad bestaat uit minimaal 50 en maximaal 150 deelnemers; ● De deelnemers aan het burgerberaad hebben het recht om anoniem te blijven tot het moment waarop het burgerberaad het advies uitbrengt.

Het gaat er niet om dat deelname geheim moet zijn, maar deelnemers moeten zonder druk van buitenaf hun werk kunnen doen; ● Het burgerberaad krijgt binnen het vastgestelde budget professionele ondersteuning, die los staat van de gemeente Haarlemmermeer; ● Het burgerberaad heeft het recht zich te laten scholen en/of externe experts in te huren binnen het vastgestelde budget; ● Het burgerberaad krijgt begeleiding van onafhankelijke deskundige gespreksleiders; ● Het burgerberaad heeft het recht om hun adviezen ambtelijk te laten doorrekenen, waarbij naast de kosten, ook de baten van het voorstel worden betrokken; ● Het burgerberaad krijgt de opdracht om de uitgebrachte adviezen op praktische (wettelijke en financiële) uitvoerbaarheid te laten toetsen; ● Adviezen kunnen niet in strijd zijn met hogere wet- en regelgeving, die de gemeente(raad) niet zelfstandig kan wijzigen, en moeten passen binnen de gemeentelijke financiële mogelijkheden; ● Het burgerberaad streeft ernaar adviezen uit te brengen waar het gehele burgerberaad achter staat. Als volledige consensus niet mogelijk blijkt, stemt het burgerberaad over het uiteindelijke advies. Een advies kan worden uitgebracht als minimaal 70% van de deelnemers van het burgerberaad instemt.

Met minder dan 70% instemming van de deelnemers van het burgerberaad kan er geen advies worden uitgebracht; ● Op voorhand moet duidelijk zijn wat er met een door het burgerberaad opgestelde advies gebeurt. ● Voor elk burgerberaad worden door de gemeenteraad specifieke kaders vastgesteld waarin bovenstaande algemene uitgangspunten worden uitgewerkt.

Specifieke uitgangspunten burgerberaad op initiatief van de gemeenteraad: ● Het doel van een burgerberaad is om één of meerdere praktisch uitvoerbare adviezen te geven over een maatschappelijk relevant vraagstuk; ● Een burgerberaad blijft in functie totdat de gemeenteraad een beslissing heeft genomen over de adviezen van het burgerberaad; ● De gemeenteraad kiest (met de gebruikelijke meerderheidseisen) een specifiek onderwerp dat wordt voorgelegd aan een burgerberaad;

●

● ● ● ● ●

●

Nadat de gemeenteraad besloten heeft een burgerberaad in te stellen, zoekt de gemeente op zo kort mogelijke termijn een extern bureau dat het burgerberaad zal begeleiden. Daarna vindt de loting plaats; Het burgerberaad concretiseert of specificeert het vraagstuk in een vraagstelling waarop het burgerberaad praktisch uitvoerbare adviezen kan geven; De vraagstelling wordt ter informatie aan de commissie bestuur of de ter zake kundige commissie gezonden; De gemeenteraad neemt het advies van het burgerberaad in beginsel over wanneer 70% van de deelnemers het advies steunt; Hoewel de gemeenteraad adviezen in beginsel overneemt is de uiteindelijke beslissing over de adviezen van het burgerberaad altijd aan de gemeenteraad; Over alle processen van het burgerberaad tot en met de gegeven adviezen wordt transparant gecommuniceerd naar alle inwoners, en ook over de uiteindelijke besluitvorming in de gemeenteraad en de uitvoering van de adviezen worden zowel het burgerberaad als alle inwoners tijdig en transparant geïnformeerd; De kosten van het burgerberaad komen voor rekening van de gemeente.

Specifieke uitgangspunten burgerberaad op initiatief van bewoners: ● Bewoners van Haarlemmermeer kunnen de gemeenteraad verzoeken om een burgerberaad in te stellen; ● De gemeenteraad zal het verzoek tot het houden van een burgerinitiatief agenderen wanneer het verzoek wordt ingediend door tenminste 5% van de kiesgerechtigden. Dit komt overeen met de voorwaarden voor het houden van een referendum op initiatief van bewoners. A. Gemeenteraad honoreert het verzoek om een burgerberaad: Wanneer de gemeenteraad besluit het verzoek te honoreren, gelden voor het burgerberaad dezelfde regels als voor een burgerberaad op initiatief van de gemeenteraad. B.

Gemeenteraad honoreert het verzoek om een burgerberaad niet: Wanneer de gemeenteraad besluit het verzoek niet te honoreren, gelden in afwijking van het voorgaande, de volgende regels: ● De initiatiefnemer kan besluiten zelf een burgerberaad te organiseren; ● De initiatiefnemer zorgt zelf voor de werving en loting van bewoners en kan daarvoor géén gebruik maken van de gemeentelijke basisadministratie; ● De initiatiefnemer is zelf verantwoordelijk voor alle kosten die samenhangen met het burgerberaad; ● Het burgerberaad mag niet rekenen op ambtelijke doorrekening; ● De gemeenteraad agendeert het advies van het burgerberaad, wanneer: - Duidelijk is dat het advies gegeven is door een diverse groep overeenkomt met de bevolkingssamenstelling van de gemeente of het deel van de gemeente waar het burgerberaad over adviseert; - De gemeenteraad kan besluiten het advies al dan niet geheel of gedeeltelijk over te nemen.