Bijlage 5 Redengevende omschrijving Liedeweg 79 te Haarlemmerliede
Tekst van het document
Redengevende Omschrijving Liedeweg 79 te Haarlemmerliede 1 Redengevende Omschrijving (RO) Liedeweg 79 te Haarlemmerliede Algemene gegevens Naam object: Sint Franciscusschool Adres: Liedeweg 79 2065 AL Haarlemmerliede Kadastrale gegevens: Gemeente Haarlemmerliede en Spaarnwoude Sectie I percelen 1041, 514, 512, 1063, 433. BAG ID nummer: 0393100000001453 Datering/bouwjaar: 1919-1929 Opdrachtgever: Rooms Katholiek Kerkbestuur van de Parochie Heilige Jacobus de Meer- dere te Haarlemmerliede Architect/aannemer: Architect Nicholaas Nelis uit Haarlem, aannemer firma Van Geldorp uit Haarlemmerliede Oorspronkelijke functie: School Huidige functie: Kinderdagopvang Liedeweg Gevel straatzijde van Liedeweg 79 te Haarlemmerliede in 2025, foto: B. van den Berg – Mendes Redengevende Omschrijving Liedeweg 79 te Haarlemmerliede 2 1. Situatie Liedeweg 79 te Haarlemmerliede met projectie van de kadastrale percelen. Het betreffende object, de Sint Franciscusschool met schoolplein is geel gearceerd. De letters geven de in deze RO beschreven gebouwdelen aan. (https://rce.webgis.nl/nl/m ap/erfgoedatlas) Omvang van de bescherming De bescherming als gemeentelijk monument betreft het SCHOOLGEBOUW samengesteld uit diverse ge- bouwdelen, die hier zijn aangeduid met A t/m E.
Daarnaast betreft de bescherming het SCHOOLPLEIN rond het schoolgebouw, waaronder de pleinruimtes, de beplanting en bomen, de pleinmuren en de niet verka- merde cq. open inrichting en indeling van de ruimte op het perceel, zowel dat tussen de gebouwdelen (bin- nenspeelplaats) als die tussen de weg en het schoolgebouw en tussen de Binnen Liede en het schoolge- bouw. Binnen Liede A B C1 D E C2 Redengevende Omschrijving Liedeweg 79 te Haarlemmerliede 3 Beschrijving van de historische context Cultuurhistorische context In Haarlemmerliede en omgeving werd door de overwegend katholieke gemeenschap tot begin 19 de eeuw gebruik gemaakt van houten schuren als schuilkerken. Maar na 1800 beg on binnen de parochie meer en meer het idee te rijpen om een nieuwe, stenen kerk te bouwen. Vanaf de komst van pastoor Albertus Hen- neke in 1835 kwamen de plannen in een stroomversnelling en legde op 1 juni 1837 burgemeester J.H. Schmidt van Spaarnwoude de eerste steen voor de nieuwe kerk aan de Liedeweg, nu nummer 52. Dit gebouw is nog altijd de parochiekerk, genaamd de Rooms Katholieke (R.K.) kerk St.-Jacobus de Meerdere.1 In 1920 kwam de nieuwe Lager Onderwijswet waardoor bijzonder onderwijs, dus ook religieus onderwijs, met overheidsgeld gefinancierd kon worden. Voorheen gold dit alleen voor openbare scholen. Al ver vóór 1920 sorteerde het R.K. kerkbestuur in Haarlemmerliede voor op deze wet.
In 1912 kochten zij een stuk grond aan de Liedeweg met het doel om er een R.K. school te gaan bouwen zodra het politieke akkoord voor de nieuwe wet bereikt was. In 1918 kwam daar nog een stukje bij. Al in 1919 werd vergunning gevraagd voor de bouw van de school. Hierin werd met vooruitziende blik de omtrek van een latere uitbreiding alvast mee- genomen. Ook vroeg men vergunning om alvast een gedeelte van de fundering van het extra lokaal in de eerste fase te mogen aanleggen. 2 Fase 1 – 1920 – gebouwdeel A De St.-Franciscusschool is in de jaren tussen 1920 en 1929 in drie fases gebouwd. In oktober 1920 werd het eerste deel geopend en deze bleek al snel te klein te zijn. Dit was een gangschool met drie lokalen en een spreekkamer (deel A in afbeelding 1). De lange representatieve voorgevel (oostgevel) met hoofdingang voor de zusters werd gericht naar de tuin van het naastgelegen zusterhuis. De leerlingen liepen ‘s ochtends langs het zusterhuis en gingen ook door deze ingang de school binnen.3 Fase 2 – 1921 – gebouwdelen B en C1 Binnen twee maanden na de opening werd toestemming gevraagd om het extra lokaal te mogen bouwen (op de plek van deel C1 in afbeelding 1) én om een gymnastieklokaal te mogen bouwen, schuin achter de school (deel B).4 Eind 1920 werd hiervoor vergunning verleend.
Het gymlokaal werd op de noordwesthoek van de gangschool toegevoegd en springt iets naar voren richting de speelplaats aan de Liedeweg. Het kreeg net als de gangschool één hoge bouwlaag op een rechthoekige plattegrond onder een schilddak met nok die haaks op de kap van de gangschool stond. Het extra lokaal is aan het einde van de gang aan de zuidwestelijke zijde toegevoegd (deel C1). Dit éénlaags lokaal had een piramidedak (Afb. 2). Fase 3 – 1929 – gebouwdelen C (C1 en C2) en D In 1929 was de school nog verder gegroeid in leerlingaantal: ruim 200 leerlingen. Daarom werd in het ver- lengde van het lokaal met piramidedak nog een lokaal en een ruimte voor leermiddelen toegevoegd (deel C2). Daarbij werd het piramidedak vervangen door één groot schilddak boven beide lokalen.5 Hiermee is een U-vormige plattegrond ontstaan met binnenterrein als speelplaats. Evenwijdig aan de uitbreiding werd aan de zijde van het binnenterrein in dezelfde fase een gang met plat dak gebouwd, waar tegenaan tevens de 1 NHA 1599 Parochie Heilige Jacobus de Meerdere te Haarlemmerliede, Inleiding, 3. 2 Van der Aar, Halenbeek-van Bladeren e.a. 1996, 19-20. 3 Mondelinge mededeling de heer C. Schouten, 9 april 2025. 4 NHA 1800, inv.nr. 462, 1920. 5 NHA 1599 - 463. Redengevende Omschrijving Liedeweg 79 te Haarlemmerliede 4 toiletten werden gebouwd, onder een iets lager plat dak (deel D).
Tegen de westelijke kopse gevel van ge- bouwdeel C werd kort hierna een kolenhok gebouwd.6 Hiervan resteren alleen nog één muur en wat restan- ten daklood. 2. 1920-1928, de Sint Franciscusschool gezien vanuit het zuidoosten met links gebouwdeel C1 met piramidedak. In het midden de gangschool met drie lokalen. Rechts in beeld is het zusterhuis met bewaarschool. (Van der Aar, Ha- lenbeek-van Bladeren e.a. 1996, 20) Fase 4 – na 1950 - restfase In en na de Tweede Wereldoorlog heeft een deel (het achterste lokaal aan de oudste gang) van de school tot 1956 als noodwoning gefunctioneerd. 7 In de loop van de decennia daarna is een aantal wijzigingen uitge- voerd. Zo is aan de zijde van het binnenterrein in de gang van het jongste bouwdeel een doorbraak gemaakt om een computerruimte te kunnen toevoegen (deel E). Inwendig is aan het einde van deze gang een werk- kamer gemaakt. In de oudste gang zijn enkele wc’s opgeheven om een extra werkruimte voor leerlingen te creëren. Het einde van deze gang is bij de lokalen gevoegd. De plafonds zijn verlaagd, met uitzondering van die in de vestibules. In de gevels zijn veel van de kozijnen, ramen en deuren vernieuwd. De bovenlichten bij alle toegangsdeuren zijn nog bewaard gebleven. Het schoolplein is sinds de bouw van de school een onlosmakelijk deel geweest van het functioneren als schoolgebouw.
Hoewel niet meer van oorspronkelijke inrichting (door veranderde maatschappelijke inzich- ten) voorziet het terrein in sociale, gezondheids- en maatschappelijke behoeften ten gunste van het onder- wijs. In plaats van een basketbalveld en volledige verharding met betonnen stoeptegels kwam er na 2013 in het midden van het voorplein een groot onverhard, cirkelvormig perk met boomstammen, enkele wilgen en struiken. Achter de school, tussen de Binnen Liede en het gebouw, kwamen rechthoekige perken voor groen- ten en een pluimveehok met ren. Aan de bomen rondom het schoolplein lijkt recentelijk niets te zijn gewij- zigd. 6 Mondelinge mededeling van de heer C. Schouten, 9 april 2025. 7 Van der Aar, Halenbeek-van Bladeren e.a. 1996, 24.
Redengevende Omschrijving Liedeweg 79 te Haarlemmerliede 5 3. Het volledig uit stoeptegels bestaande schoolplein in 2013 gezien vanaf de leerlingeningang richting de Liedeweg (www.google.nl/maps) Gebruikers, opdrachtgever en uitvoerders De school maakt deel uit van het complex katholieke gebouwen aan weerszijden van de Liedeweg dat bestaat uit de R.K. kerk St.-Jacobus de Meerdere met pastorie en het naast en eigenlijk tegenover de school gelegen zusterhuis met bewaarschoollokalen (Liedeweg 69-71). Het zusterhuis kwam vrijwel gelijktijdig met de school tot stand en was ontworpen door dezelfde architect: Nicholaas Nelis (1861-1931).8 De zusters Franciscanes- sen verzorgden tot in de Tweede Wereldoorlog (1941) het onderwijs. Later werd dat gedaan door een aparte stichting, in 1969 opgericht voor het katholieke onderwijs in Haarlemmerliede en Spaarnwoude. Het kerkbe- stuur was tot 1969 tevens het schoolbestuur en eigenaar van de school. De ontwerpen zijn van architect Nicholaas Ludovicus Nelis uit Haarlem. Hij was in 1920 58 jaar oud en reeds decennia actief als architect in Haarlem en omgeving. Onder meer het neogotische klooster complex uit 1894-1896 van St. Lucia in Bennebroek is van zijn hand. Hij liet zich daarbij inspireren door het in 1891 ge- bouwde Abbaye de Notre Dame in Wisques, Noord -Frankrijk, van bouwmeester Paul Vilain.
In 1901 -1902 verbouwde hij een pand ‘aan het Spaarne, hoek Turfmarkt. […] thans door zijn talent een ander aanzien verkregen’. Hij werd na oplevering geprezen om zijn gebruik van rode en gele bakstenen en ‘de zekere hand van een voortreffelijk stijlkenner’.9 Die stijl was voornamelijk de neogotiek die hij soms ook combineerde met de Zwitserse chaletstijl (Afb. 42). In 1900-1902 bouwde Nicholaas Nelis naast het St. Lucia klooster in Benne- broek de Sint Jozefkerk en de pastorie daarnaast met hoofdzakelijk neogotische stijlkenmerken en rode en gele baksteen. Overigens was hij tot in de jaren dertig voorzitter van het kerkbestuur in Bennebroek. Maar hij bouwde niet alleen voor katholieke opdrachtgevers in Bennebroek. Ook in Haarlem en Spaarnwoude staan kerkgebouwen die hij ontworpen heeft: de Sint Adelbertuskerk (1924) aan de Ringweg 30 in Spaarn- woude en in Haarlem de kapel, portierswoning en het lijkenhuisje van de R.K. begraafplaats St. Barbara aan het Soendaplein 27 (1892). Zie de bijlage voor enkele afbeeldingen. De uitvoering van in elk geval de eerste fase van de Sint Franciscusschool was in handen van de firma Van Geldorp uit Haarlemmerliede. Dit aannemingsbedrijf Van Geldorp uit Haarlemmerliede is in 1888 gestart door Nicolaas van Geldorp. Het bedrijf is uitgegroeid tot belangrijk Haarlemmerliedens familiebedrijf waar in 2016 de vijfde generatie aan het werk is.
De firma Van Geldorp heeft in Haarlemmerliede en omgeving erg veel gebouwd. Sinds enkele jaren is het bedrijf in Spaarndam gevestigd.10 8 Het bestek van het zusterhuis met bewaarschool is digitaal te raadplegen: Noord Hollands Archief (NHA), toegang 1599 Parochie Heilige Jacobus de Meerdere te Haarlemmerliede, inventarisnummer 98. 9 Haarlems Dagblad 1902, mogelijk betrof dit Turfmarkt 2 in Haarlem. Zie de bijlage. 10 Romanica 2016, 1.
Redengevende Omschrijving Liedeweg 79 te Haarlemmerliede 6 Beschrijving bestaande toestand Ruimtelijke context en omgeving van het monument Liedeweg 79 ligt aan het westelijke begin van het lintdorp Haarlemmerliede. De bebouwing is gesitueerd vlak langs en aan weerszijde van de dijk langs de noordelijke oever van de Binnen Liede. De Binnen Liede is een oude veenstroom die voor de afwatering van dit veenontginningengebied zorgt. De verkavelingsrich- ting en – structuur van het strokenlandschap langs de Liedeweg is nog altijd goed herkenbaar (Afb.4). De R.K. dorpskerk is gelegen op een fragment van de oude strandwal die hier in noord-zuid richting ligt. 4. Ruimtelijke situatie Liedeweg 79 te Haarlemmerliede (rode stip), aan de oever van de kronkelende Binnen Liede en aan de westelijke rand of ingang van het lintdorp Haarlemmerliede, gelegen binnen het nog goed herkenbare slagenlandschap van dit veenontginningengebied vlak achter de strandwallen en oude duinen van het Zuid-Kennemerland. Het schoolgebouw staat aan de zuidzijde van de Liedeweg, nabij het dorpsplein en de R.K. kerk, grenzend aan de Binnen Liede. Tussen de school en de Liedeweg ligt een speelplaats. Deze ligging wijkt af van de lint- bebouwing aan weerszijden van de Liedeweg, die voornamelijk op korte afstand van de Liedeweg is gesitu- eerd.
Het zusterhuis, waar de school schuin achter is geplaatst, ligt wel dichter bij de weg. 5. Situatie Liedeweg 79 (Sint Franciscus- school) te Haarlemmerliede. Het school- gebouw is schuin achter het zusterhuis gesitueerd en ligt daardoor ook verder van de weg af dan de meeste andere be- bouwing langs de Liedeweg. (https://rce.webgis.nl/nl/map/erf- goedatlas) Directe omgeving van het monument Het omliggende schoolplein voorziet in speel- en ontmoetingsruimte voor de gebruikers en bezoekers van de school. Afwisselend is dit schoolplein open (verhard) en omzoomd (begroeiing in de vorm van struiken en bomen). Het schoolplein bestaat in feite uit vier delen: het schoolplein vóór het schoolgebouw (voorplein), de binnenspeelplaats gelegen tussen gebouwdeel A, B en C, de tuin gelegen achter de school grenzend aan de Binnen Liede en de strook langs de voormalige voorgevel van de school aan de oostzijde. St. Franciscus- school R.K. kerk en pastorie Voormalig zusterhuis Bewaarschool- lokalen R.K. kerk en pastorie
Redengevende Omschrijving Liedeweg 79 te Haarlemmerliede 7 Het schoolplein is ten opzichte van de oorspronkelijke volledig verharde situatie mettertijd vergroend (on- derbegroeïng en bomen). De opdeling in “verharde speelkamers” door beplanting zorgt voor schaduw en biedt ruimte voor andere inzichten in hoe kinderen spelen. Op het schoolplein staan eigentijdse speeltoe- stellen en natuurlijke speelaanleidingen als bijvoorbeeld klim- en klauterbomen. Groenaanleg / tuin / hekwerk / buitenterrein De samenhang van open, deels met (beton-)steen verharde, en deels onverharde ruimten rond het school- gebouw is begrensd met een eenvoudige aluminium en stalen omheining die voor veiligheid van de kin- deren zorgt. Langs de noordzijde van het voorplein staan vijf volwassen beuken. Langs de westzijde van het perceel loopt een sloot met enkele (verwaarloosde) jonge wilgen en ter hoogte van het gymlokaal staan een paar beuken. De tuin achter de school wordt afgezoomd van de oever met struiken en lage bomen. Langs de oostzijde staat een schutting op de erfgrens tussen gebouwdeel A en de tuin van het zusterhuis. Tussen zusterhuis en het voorplein staan diverse bomen die op of nabij de perceelsgrens lijken te staan: één grote beuk en diverse kleine coniferen. Het voorplein, de binnenspeelplaats en de strook langs de oostzijde zijn vrijwel volledig verhard met beton- nen stoeptegels.
Vanaf de Liedeweg loopt langs de westzijde van het terrein een halfverharde strook van grasbetontegels. Behalve veel verharding is er op het voorplein recent ook een onverhard rond perk aange- legd met houtsnippers, boomstammen, struiken en wilgen rondom. Tussen dit perk en de gevel van de gymzaal (deel B) is recent een houten pergola aangebracht en naast het perk is een kleine halfronde tri- bune van klinkers en tegels gekomen. In de tuin achter de school zijn relatief recent moestuinvakken aange- legd en is er een pluimveehok met ren gebouwd. De genoemde beuken zijn gezien hun doorsnede en hoogte uit ongeveer het midden van de 20e eeuw of jonger. Ook is op afbeelding 2 te zien dat er in 1920 al andere volwassen bomen stonden, mogelijk beuken of iepen.11 De bestrating van de schoolpleinen met stoeptegels zal zijn aangelegd na de Tweede Wereldoor- log. Het onverharde ronde perk, de pergola, de lage tribune en de moestuin met pluimvee-ren zijn van na 2013. 6. Overzichtsbeeld van het voorplein van de Sint Franciscusschool gezien richting het zuidoosten, met links en rechts enkele volwassen beuken (www.google.nl/maps, 2025) 11 Ook wordt in 1943 melding gedaan van een boom met iepziekte ‘voor het klooster aan de Liedeweg’. Zie NHA 1599, inv.nr. 103.
Redengevende Omschrijving Liedeweg 79 te Haarlemmerliede 8 7. Het voorplein van de St. Franciscusschool in 2025, gezien richting het zuidoosten, met links de pergola tussen het nieuwe onverharde deel en de gevel van deel B, de gymzaal. Rechts is een kleine sierwilg te zien. 8. De grote beuken en kleine coniferen lijken op of vlakbij de perceelsgrens te staan, aan de oostzijde van het perceel. 9. Bomen staan voornamelijk langs de ran- den van het perceel en het schoolplein. De enige uitzonderingen daarop zijn de (recent geplante) wilgen en sierwilg op het voorplein.
Redengevende Omschrijving Liedeweg 79 te Haarlemmerliede 9 10. De sloot met enkele verwaarloosde wil- gen langs de westzijde van het school- plein. Op de achtergrond een restant van het kolenhok. 11. De binnenspeelplaats is volledig met be- tonnen stoeptegels belegd. Voor de toilet- ramen is een haag te zien met een mix van wilg en vlier. Deze kan gezien de stamdiktes niet ouder zijn dan ca. midden 20e eeuw. 12. De tuin achter het schoolgebouw met pluimvee ren en op de achtergrond de moestuin. Langs de gevel ligt bestrating van stoeptegels.
Redengevende Omschrijving Liedeweg 79 te Haarlemmerliede 10 13. Langs de oostgevel en oostzijden van het buitenterrein liggen voornamelijk stoep- tegels. Voor de hoofdingang is een trede gemaakt van klinkers en betontegels. De kleine berging rechts is van kunststof en hout. Gebouw beschrijving Bouwmassa’s Het éénlaagse gebouw heeft een U-vormige plattegrond en een samengestelde kap van drie schilddaken belegd met rode opnieuw verbeterde Hollandse pannen en met keramische pirons op de nokhoeken. Het gebouw is grofweg in drie rechthoekige gebouwdelen met schilddaken te verdelen: het oudste deel A aan de oostzijde dat met de nok haaks op de weg ligt. Hier haaks op ligt het gebouwdeel B aan de noordzijde, met de nok dus evenwijdig aan de weg. De andere poot van de U-vorm wordt gevormd door deel C dat aan de zuidzijde tegen deel A aan ligt. De representatieve gevel met voormalige hoofdingang ligt in de oostgevel van deel A, gericht op het zuster- huis op het perceel ernaast. De huidige ingang is te vinden in de noordelijke kopgevel van deel A gericht op de Liedeweg. De open zijde van het U-vormige pand ligt aan de westzijde en hierbinnen bevindt zich een binnenspeelplaats. Hier is een ondiep éénlaags volume onder plat dak gebouwd tegen deel A aan waarin zich een deur naar de speelplaats bevindt.
Ook tegen de binnenplaatsgevel van deel C is een ondiep een- laags volume onder plat dak gebouwd (deel D). Daar waar deze aanbouw het eenlaags volume van deel A raakt is nog een relatief recente uitbouw onder plat dak gebouwd (deel E). Constructie Het pand is gefundeerd op palen en opgetrokken uit gevels van schoon metselwerk met spouw, houten balklagen en houten kapconstructies met Hollandse verbeterde spanten. Het enige gebouwdeel met dakka- pellen in het schilddak is gebouwdeel B: twee in het noordelijke dakschild en één in de westelijke, op de kop. Er zijn buitendaks geen gemetselde schoorstenen (wel binnen).
Redengevende Omschrijving Liedeweg 79 te Haarlemmerliede 11 14. Eén van de spanten in de kap van het schoolgebouw (foto gemeente Haarlemmermeer) Gevels De gevels van alle drie de gebouwdelen zijn opgetrokken in rode baksteen en in kruisverband gemetseld met een gesneden kalkvoeg. De onderste lagen metselwerk (cementraam) zijn met cementspecie gevoegd. Deze lage bakstenen plint wordt met een rollaag afgesloten. Boven de deuren en hoge vensters met boven- lichten zijn strekken gemetseld. In de bovenhoeken zijn twee metsellagen licht vertrapt vóór het kozijn langs gemetseld, waardoor de scherpe hoek tussen strek en muurdam in feite ingezwenkt of afgerond wordt. Ook in de gevels van de aanbouwen onder plat dak bij de binnenspeelplaats zijn deze afgeronde hoeken en de lage plint met rollaag te zien. Maar het metselwerk van deze aanbouwen is in halfsteensver- band uitgevoerd en is verder soberder uitgevoerd dan dat van de overige gevels. Alleen in de gevels van volumes A, B en C namelijk zijn de lekdorpels in gele verblendsteen uitgevoerd en loopt er een sierband van gele en grijze verblendstenen ter hoogte van de bovendorpels van de hoge vensters. Deze gevels wor- den bovenaan afgesloten door een metsellaag van gele verblendsteen, vlak onder de houten gesneden gootklossen en geprofileerde gootlijsten.
Deze gele metsellaag en sierband loopt langs alle gevels van de drie gebouwdelen, behalve bij de achter- of binnengevel van deel A, die uitziet op de binnenspeelplaats. Deze gevel wordt bovenaan afgesloten met een rollaag van koppen onder een geprofileerde boeiboord zonder klossen. De aanbouwen met plat dak aan deze binnenspeelplaats hebben dezelfde sobere gevelbe- eindiging met rollaag en boeiboord. 15. De oostelijke gevel (voorgevel) van het schoolgebouw, gericht op het naastgelegen zusterhuis.
Redengevende Omschrijving Liedeweg 79 te Haarlemmerliede 12 De oostgevel (deel A) is zoveel mogelijk symmetrisch ingedeeld zover dat kon met drie klaslokalen en een ingangspartij. De hoofdingang bevindt zich tussen het tweede en derde lokaal (vanaf de Liedeweg gezien) in een hoger opgetrokken risaliet dat het dakschild doorbreekt. Het risaliet heeft een plat dak met overstek aan de voorzijde dat rust op gesneden houten klossen. De hoekpilasters zijn tot hoekpinakels opgetrokken. Het risaliet heeft rijk gedetailleerd siermetselwerk (banden en bloktand) in gele en grijze verblendsteen. Op de begane grond is recent een brede, getoogde toegangspui geplaatst met twee plaatdeuren erin, onder een gemetselde dubbele hanenkam. Op de verdieping is een negenruits roederaam te zien onder een strek, geflankeerd door twee smallere drieruits roederamen onder gemetselde rollagen. In het bovenste gedeelte van het risaliet is in een verdiept rechthoekig veld een tegeltableau aangebracht van crèmekleurig geglazuurde tegels met een tekst in een zachtgroene kleur: R.K:PAR:SCHOOL. Boven en onder het tegeltableau is een rollaag gemetseld. Aan weerszijden van deze ingangspartij zijn ter hoogte van elk klaslokaal drie hoge H-vensters onder gemetselde hanekammen geplaatst. De ramen en ko- zijnen zonder profilering zijn van relatief recente datum. 16.
Details van de risaliet met hoofdingang in de oostelijke gevel (voorgevel) De zuidelijke gevel is grotendeels symmetrisch ingedeeld met twee hoge H-vensters aan weerszijden van een terrasdeur ter hoogte van beide klaslokalen. Links en rechts in de gevel zijn iets lagere vensters ge- plaatst met stolpraam en dubbel bovenlicht. Ook deze kozijnen en ramen zijn van recente datum. De over- gang van het eerst gebouwde klaslokaal van gebouwdeel C dat een piramidedak had naar de uitbreiding met een tweede lokaal is nog enigszins terug te zien in het metselwerk.
Redengevende Omschrijving Liedeweg 79 te Haarlemmerliede 13 17. Links: in het metselwerk is nog enigszins de overgang te zien (bouwnaad) van het eerste lokaal van gebouwdeel C uit 1920 naar de uitbreiding met twee lokalen uit 1929. 18. Boven: zicht op de zuidelijke gevels van gebouwdelen C en A (rechts). 19. Onder: de zuidelijke en de westelijke gevel van gebouwdeel C met restanten van de kolenbergplaats (foto gemeente Haar- lemmermeer) De korte kopse achtergevel (westgevel) bestaat uit een blind geveldeel waartegen de kolenbergplaats heeft gestaan en een lager gedeelte ter plaatse van de gang. In dit deel is een enkelvoudig venster met gedeeld bovenlicht geplaatst.
Redengevende Omschrijving Liedeweg 79 te Haarlemmerliede 14 20. De westelijke gevel van gebouwdeel A aan het binnenterrein 21. De zuidelijke gevel van gebouwdeel B aan het binnenterrein 22. De noordelijke gevel van gebouwdeel C aan het binnenterrein De lagere gevels aan het binnenterrein van de bouwdelen met plat dak hebben kleine staande enkelvoudige vensters van de wc’s. Ook is in deze gevels een toegang. Deze bestaat uit een paneeldeur met zijlichten en nog ongewijzigd gedeeld bovenlicht met vierru its roedenverdeling. De zuidgevel aan het binnenterrein is gedeeltelijk gepleisterd en van een schildering voorzien. De gevel heeft twee enkelvoudige vensters met ge- deeld bovenlicht (Afb. 21). Tussen de vensters is een deur met hoog gedeeld bovenlicht. Venster en deur zijn van relatief recente datum. De westgevel van gebouwdeel A (gymlokaal) is een blinde gevel. Tegen een deel van de gevel is een lagere, vrij recente en semipermanente bergruimte toegevoegd. De dakkapel heeft een groot enkelvoudig venster en twee kleine bovenlichten. Haaks op de gevel s taat een bakstenen muur met doorgang naar het binnen- terrein.
Redengevende Omschrijving Liedeweg 79 te Haarlemmerliede 15 23. Zicht op de westelijke en noordelijke gevels van gebouwdeel B, met rechts in beeld de recente berging en gemetselde muur met doorgang naar het binnenterrein. 24. De noordelijke gevel van gebouwdeel B en links de hoek met de leerlingeningang en een stukje oostelijke gevel van gebouwdeel B. 25. De noordelijke gevel van gebouwdeel A. Links is een deel van de muur met poort te zien tussen schoolgebouw en zusterhuis (zie ook afb. 26). De oostgevel van gebouwdeel B heeft in de hoek bij de leerlingeningang een tweelichtvenster met gedeeld bovenlicht. De onderramen hebben een achtruitsroedenverdeling, de bovenramen een vierruits en zijn
Redengevende Omschrijving Liedeweg 79 te Haarlemmerliede 16 mogelijk nog uit de bouwfase. Gebouwdeel B (de gymzaal) heeft in de noordgevel aan de speelplaats langs de Liedeweg twee hoog geplaatste tweelichtvensters met zesruits roedenverdeling. De dakkapellen hebben vensters met zesruits ramen. In de kopse noordelijke gevel van gebouwdeel A is in de hoek bij de gymzaal de ingang voor de leerlingen. Deze bestaat uit een moderne pui met deur met zij- en bovenlichten, waar- van het gedeelte met de bovenlichten nog uit de bouwfase kan stammen. 26. De muur met poort tussen schoolgebouw en zusterhuis, uit een iets latere fase dan gebouw- deel A. Het siermetselwerk met gele en zwarte baksteen is ook in de gevel van het zusterhuis (rechts) terug te zien. Interieur Hoewel een aantal wijzigingen is uitgevoerd is de ruimtelijke structuur nog heel goed herkenbaar en be- waard gebleven. Inwendig zijn veel oorspronkelijke elementen gehandhaafd of hergebruikt. Het betreft dan met name de paneeldeuren met de kozijnen én met de houten gesneden omtimmeringen, de vensters tus- sen de lokalen en de gang met de houten gesneden omtimmeringen, een aantal houten gesneden omtim- meringen van vernieuwde vensters, de granito vloer met donkere banden in de gangen en een aantal hou- ten kasten met paneeldeuren op de zolder boven de gymzaal en op de begane grond.
Het houten, witge- schilderd beeld van St.-Franciscus en de luidbel zijn behouden. De vestibules hebben de oorspronkelijke hoogte (geen verlaagd plafond) en de glaspuien met dubbele deuren behouden. In de gymzaal is de trap naar de zolder. 27. De gang met terrazzovloer in gebouwdeel A gezien richting leerlingingang in de noordelijke gevel.
Redengevende Omschrijving Liedeweg 79 te Haarlemmerliede 17 28. De deur naar de hal bij de hoofdtoegang gezien vanuit de gang. De deur en omlijsting stammen uit de bouwfase maar hij is hier in een latere fase geplaatst. Aan de zwarte band in de terrazzovloer is te zien dat hier voorheen de gang in open verbinding stond met de (hal en) hoofdtoegang. 29. De gang nabij de leerlingingang, met links het beeld van Franciscus. 30. Op de plek waar in 1919 de toiletten gebouwd waren is een doorbraak gemaakt om meer ruimte te creeëren. De toiletramen zijn behouden.
Redengevende Omschrijving Liedeweg 79 te Haarlemmerliede 18 31. Het interieur van één van de drie lokalen in gebouwdeel A. Links is nog het schoorsteenkanaal van de kolen- of oliekachel aanwezig. 32. Zicht op de oostelijke gevel (voorgevel) vanuit het klaslokaal uit afb. 31. Hier valt direct het verlaagde plafond (systeemplafond) op. 33. De doorgang naar de uitgang richting binnenspeelplaats uit 1919-1920 met segmentboog rustend op stevige consoles. 34. Veel deuren uit 1919-1920 zijn nog aanwezig, zoals deze in het meest noordelijke klaslokaal in gebouwdeel A. 35. Het beeld van Sint Franciscus is nog aanwezig in de gang.
Redengevende Omschrijving Liedeweg 79 te Haarlemmerliede 19 36. Het gymlokaal in gebouwdeel B is nog redelijk gaaf bewaard gebleven en als zodanig in gebruik. Het systeemplafond is van recente datum. 37. Onder: ook in gebouwdeel C is een rondbogige doorgang op stevige consoles te zien. 38. Rechtsboven: zicht door de hal van gebouwdeel C richting gebouwdeel A. 39. Rechts: Zicht op dezelfde gang als in afb. 38 maar dan gezien richting de westelijke gevel en het einde van de gang.
Redengevende Omschrijving Liedeweg 79 te Haarlemmerliede 20 Waardering Cultuurhistorische waarde De R.K. St. Franciscusschool (hierna ook kortweg ‘schoolgebouw’ genoemd) is van algemeen belang en heeft een hoge cultuurhistorische waarde vanwege: • de belangrijke rol die het gebouw speelde binnen de sociaaleconomische dorpsgeschiedenis van Haarlemmerliede; • als belangrijk onderdeel van het katholieke leven en het katholieke onderwijs in Haarlemmerliede; • als onderdeel van de reeks panden die de lokale aannemingsfirma Van Geldorp in Haarlemmerliede bouwde; • als onderdeel van het oeuvre van de architect Nicholaas Nelis uit Haarlem; • als redelijk gaaf bewaard gebleven voorbeeld van het type gangschool met gymzaal uit het eerste kwart van de 20e eeuw dat wegens snelle groei van leerlingen binnen een korte tijd uitgebreid is met extra lokalen. De ontwikkeling in maatschappelijke inzichten over hoe kinderen spelen is zichtbaar in de fysieke inrichting van het schoolplein en het schoolplein is daarmee van cultuurhistorische waarde. Situationele en ensemble waarde Het schoolgebouw heeft een hoge ensemblewaarde: • Vanwege de nog zichtbare relatie tussen schoolgebouw, schoolplein en zusterhuis en de ligging na- bij de dorpskerk en pastorie heeft het schoolgebouw een hoge situationele en ensemble waarde.
Het schoolgebouw ligt nog altijd schuin achter het zusterhuis met bewaar- en naaischool (Liedeweg 69-71) en verder van de weg af dan de meeste panden langs de Liedeweg. Beide panden liggen tevens nabij de dorpskerk St. Jacobus de Meerdere en pastorie (Liedeweg 52). De relatie tussen de school en het zusterhuis en de relatie met de R.K. kerk in het dorp is daardoor nog goed afleesbaar, ook al is het zusterhuis nu een woning en is er een erfafscheiding tussen zusterhuis en school geplaatst. • Vanwege de nog goed afleesbare functionele en architectonische relatie, te zien aan de detaille- ring, hoofdvormen en positionering ten opzichte van elkaar. De R.K. St. Franciscusschool werd geleid door de zusters Franciscanessen, die woonden in het zusterhuis dat er schuin vóór staat. Het schoolgebouw is in dezelfde stijl en met dezelfde detaillering en materialen gebouwd als het zusterhuis dat rond dezelfde tijd gebouwd is. Beide gebouwen zijn door architect Nicolaas Nelis ontworpen in 1919-1920. Het zusterhuis en het schoolgebouw hadden dus een functionele relatie en die kwam tot uiting in de architectuur en in de manier waarop de gebouwen ten opzichte van elkaar zijn geplaatst. Het schoolgebouw vormt samen met het omliggende schoolterrein een ensemble dat in functionele zin onlosmakelijk aan elkaar verbonden is geweest.
Het heeft ensemblewaarde: • Vanwege de duidelijke functie als speelterrein, een open, omheinde ruimte met daarbinnen ver- schillende sferen, en daarmee de duidelijke relatie met het schoolgebouw. • Vanwege de vijf beuken langs het voorplein die nog herinneren aan gebruikelijke wegbeplanting en erfbeplanting aan het begin van de 20e eeuw. Architectuurhistorische waarde Het schoolgebouw heeft een hoge architectuurhistorische waarde: Redengevende Omschrijving Liedeweg 79 te Haarlemmerliede 21 • als gaaf voorbeeld van het werk van Nicholaas Nelis; • vanwege de goed afleesbare fasering en passende uitvoering van de uitbreidingen; • vanwege de detaillering en het materiaalgebruik. Het schoolgebouw is in 1919-1920 ontworpen door architect Nicholaas Nelis uit Haarlem. De gevels zijn uitgevoerd in een zorgvuldige ambachtelijke, traditionele bouwtrant met siermetselwerk. Men voorzag dat uitbreiding spoedig nodig zou zijn en had daarom de plannen voor de gymzaal (deel B) en een extra lokaal al klaar liggen. Ook de latere uitbreiding met twee lokalen in 1929 is passend en met een zelfde detaillering en materialen gebouwd als de eerste gangschool. Die (geplande) fasering is nog goed afleesbaar aan het pand. De constructie en hoofdvorm van het gebouw is bovendien gaaf bewaard gebleven en het interieur op enkele wijzigingen na ook.
De meest recente aanbouw bij de binnenplaats, uitgevoerd in zeer recente, uniforme baksteen (gebouw- deel E) en de berging tegen de westgevel van het gymlokaal hebben vanwege hun vorm en het materiaal- gebruik een lage architectuurhistorische waarde. Behalve de functie als speelterrein is er geen andere dui- delijke relatie tussen buitenruimte en schoolgebouw. Hetzelfde geldt voor de, uit de laatste fase stam- mende bomen die op enkele plekken langs de randen van het terrein staan. De buitenruimte en bomen hebben daarom geen architectuurhistorische waarde. Gaafheid en herkenbaarheid Het belang van het schoolgebouw is groot vanwege de: • gaafheid van de constructie; • gaafheid van het architectonisch ontwerp; • de detaillering en materialen uit 1920-1929 (met uitzondering van veel ramen en deuren in de ge- vels, die zijn vervangen); • herkenbaarheid van de fasering in de bouw- en gebruiksfasen; • als nog goed herkenbare uitdrukking van de oorspronkelijke functie, R.K. basisschool. Het schoolplein heeft door zijn specifiek op onderwijsdoeleinden gerichte invulling en inrichting een grote herkenbaarheidswaarde voor het complex. Deze waarden uiten zich het meest in de ‘onverkamerde’ inde- ling en de omsluiting van het terrein als één eenheid: laag omheinde open ruimtes met verharding en om- sloten groene ruimten wisselen elkaar af.
De individuele kwaliteit van de elementen is niet doorslaggevend maar met name de niet geringe leeftijd van de bomen op het terrein zorgt voor anciënniteit en een volwas- sen, overtuigende (groen-)structuur. Zeldzaamheid Het schoolgebouw is ontworpen door Nicholaas Nelis (1861-1931) uit Haarlem die tussen ca. 1880 en 1920 meerdere gebouwen voor R.K. parochies rondom Haarlem en enkele in de Haarlemmermeer heeft gereali- seerd. Het gebouw is een relatief laat voorbeeld van zijn werk in een traditionele, ambachtelijke stijl. De sobere detaillering van gele en zwarte sierbanden in het metselwerk komen ook in zijn andere ontwerpen voor, zoals bij de kapel van de Begraafplaats St. Barbara in Haarlem (1890) en de pastorie van de St. Jozef- kerk in Bennebroek (1900). Voor zover bekend zijn er geen andere schoolontwerpen van zijn hand. Als enig bekende voorbeeld van een R.K. lagere school binnen het oeuvre van Nicholaas Nelis heeft dit schoolge- bouw een hoge zeldzaamheidswaarde. Ook maakt het schoolgebouw onderdeel uit van één van de weinige ensembles van religieuze gebouwen, en in het bijzonder Rooms Katholieke gebouwen, in de Haarlemmer- meer. Ook daarom heeft het schoolgebouw een hoge zeldzaamheidswaarde. Het buitenterrein en de beplanting bij de school zijn generiek van vorm en niet zeldzaam. Het buitenter- rein, inclusief de beplanting en bomen, heeft geen zeldzaamheidswaarde.
Redengevende Omschrijving Liedeweg 79 te Haarlemmerliede 22 Bronnen - S.E. van der Aar, A.S. Halenbeek-van Bladeren, M.C. Houtkamp-Vink, W.E. Meiboom, C.J.M Schou- ten en R.M. de Vries, Les aan de Lie, Vijfenzeventig jaar St. Franciscusschool in Haarlemmerliede 1920-1995, Haarlemmerliede 1996 - https://ilibrariana.wordpress.com/2018/10/23/rie-van-helden-zuster-sophia-schrijfster-rie-van- ipenburg/ - Het Noord-Hollands Archief (archieftoegang 1599 Parochie Heilige Jacobus de Meerdere te Haar- lemmerliede) - www.reliwiki.nl - Liedeweg 79, Haarlemmerliede, in: Redengevende omschrijving van potentiële gemeentelijke mo- numenten in gemeente Haarlemmerliede en Spaarnwoude, Romanica, architectuurgeschiedenis en erfgoedzorg, augustus 2016 Mondelinge bron: - De heer C.J.M. Schouten, oud bestuurslid van de Sint Franciscusschool en co-auteur van Les aan de Lie (zie literatuur bronnen) Redengevende Omschrijving | Liedeweg 79 te Haarlemmerliede Bijlage: extra afbeeldingen Andere gebouwen naar ontwerp van architect Nicholaas Nelis (1861 | -1931): 40. | Klooster St.Lucia stempel 1954, (Noord Hollands Archief, 1094 - Collectie van prentbriefkaarten van Lou Braakman te Haarlem, 3998). Het klooster is gebouwd in 1894-1896. 41. | 1900, Soendaplein, westzijde, ziende op de begraafplaats Sint Barbara. NB. In eigen beheer ver- vaardigd 1981, uit de verzame- ling van Dhr. W.P.Ruigrok.
Links is de portiers-/doodgraverswoning te zien, rechts het lijkenhuisje en in het midden de kapel. (Noord- Hollands Archief, 1100 - Beeldcol- lectie van de gemeente Haarlem- collectie, 4836) 42. | De begraafplaats Sint Barbara in 2024 (www.google.com/maps, geraadpleegd juni 2025) 23 Redengevende Omschrijving Liedeweg 79 te Haarlemmerliede 24 43. De sint Jozefkerk en pastorie in Bennebroek in 2019, in gebruik genomen in 1900. (Foto door M.J. de Rijk, Badhoevedorp bron: Reliwiki.nl, bestand 5239.002) 44. Turfmarkt 2 in Haarlem, rijksmonument 19789. Mogelijk is dit het pand dat Nicholaas Nelis verbouwd had en waarover in 1902 een lovend artikel verscheen in het Haarlems Dagblad. (monumentenregister.cultureelerfgoed.nl/monumenten/19789)
Redengevende Omschrijving | Liedeweg 79 te Haarlemmerliede Vergelijking van de toegang in gebouwdeel C met een foto uit ca. 1950 | -1960: 45. | De toegang met bovenlichten en toiletramen van | 46. | Dezelfde toegang als in afbeelding 45 in ca. 1950- gebouwdeel C aan het binnenterrein in 2025 | 1960. De dubbele deur en toiletramen zijn sindsdien vervangen, de kozijnen zijn behouden. (foto uit Van der Aar, Halenbeek-van Bladeren e.a. 1996, 23) 25 Redengevende Omschrijving Liedeweg 79 te Haarlemmerliede 26 Colofon Opdrachtgever: Gemeente Haarlemmermeer Uitgevoerd door: Belle van den Berg – Mendes MA Belle Bouwhistorie en Erfgoedadvies Bouwhistorisch onderzoek, publicaties en advies op het gebied van gebouwd erfgoed in Nederland info@bellebouwhistorie.nl www.bellebouwhistorie.nl 2025 © Vermenigvuldiging en verspreiding van deze rapportage alsmede het publiceren van (delen van) de resultaten van de werkzaamheden of citeren van de uitkomsten van het rapport is alleen toegestaan na uit- drukkelijke schriftelijke toestemming van Belle Bouwhistorie en Erfgoedadvies. Alle foto’s en tekeningen in dit rapport zijn gemaakt door Belle Bouwhistorie en Erfgoedadvies, tenzij na- drukkelijk anders staat vermeld. Let op: op de afbeeldingen in deze rapportage kunnen auteursrechten van toepassing zijn.
Als u denkt dat uw materiaal zonder voorafgaande toestemming is gebruikt, neem dan contact op met Belle Bouwhistorie en Erfgoedadvies.