Bijlage 4 - Raadsvoorstel Actualisatie beleid monumentale en waardevolle bomen
Tekst van het document
gemeente Haarlemmermeer
raadsvoorstel
Onderwerp
Portefeuillehouder Steller Collegevergadering
Actualisatie beleid monumentale en waardevolle bomen gemeente Haarlemmermeer Marjolein Steffens-van de Water Rudolf Stelpstra en Maureen van Munster 10 november 2020
Raadsvergadering Raadsvoorstelnummer
2020.0002903
1. Voorstel Collegebesluit(en)
Het college heeft besloten om: 1. de lijst monumentale en waardevolle bomen van 21 september 2020 vast te stellen; 2. voor het vaststellen van de lijst met monumentale en waardevolle bomen een mandaat te verstrekken aan de clustermanager Beheer en Onderhoud; 3. de stimuleringsbijdrage voor het onderhoud van particuliere monumentale- en waardevolle bomen te verhogen van maximaal € 250 naar maximaal € 300 per vijfjaar. Het college besluit de raad voor te stellen om: 1. het 'Beleid monumentale en waardevolle bomen gemeente Haarlemmermeer 2021' vast te stellen. 2. Samenvatting
Hoe wij monumentale bomen en bomen jonger dan 50 jaar, die in de toekomst monumentaal kunnen worden (waardevolle bomen) onderhouden en beschermen was vastgelegd in de 'Kadernota beheer monumentale en waardevolle bomen 2013 t/m 2018' (2013.0000130). Dit beleid vervalt met ingang van 1 januari 2021 in verband met de samenvoeging van de voormalige gemeente Haarlemmerliede en Spaarnwoude met Haarlemmermeer. Wij hebben het beleid geactualiseerd en geharmoniseerd. Daarnaast hebben wij nieuwe bomen aan de lijst toegevoegd, waaronder de monumentale en waardevolle bomen van de voormalige gemeente Haarlemmerliede en Spaarnwoude. Het totaal aantal monumentale en waardevolle bomen is in de afgelopen jaren toegenomen van 698 naar 815. In 2013 hebben wij de inspectiefrequentie van de monumentale en waardevolle bomen verhoogd van één keer per drie jaar naar jaarlijks. Samen met het goed onderhouden van de bomen heeft dit een positief effect gehad op de kwaliteit van de monumentale en waardevolle bomen in Haarlemmermeer.
Actualisatie beleid monumentale en waardevolle bomen gemeente Haarlemmermeer
pagina 2
Wij willen inwoners stimuleren bomen die mogelijk monumentaal of waardevol zijn te melden. Hiervoor bereiden wij de mogelijkheid voor om deze bomen via onze website aan te melden. Om monumentale en waardevolle bomen te promoten komt er een digitale bomenkaart waarop zij staan vermeld. Omdat de kosten van onderhoud zijn toegenomen, verhogen wij de bijdrage voor het onderhoud van particuliere monumentale en waardevolle bomen door een gecertificeerd bedrijf van maximaal € 250 naar maximaal € 300 per vijf jaar. Hiermee stimuleren wij het goed onderhouden van deze bomen. 3. Uitwerking 3.1 Wat willen we bereiken?
Monumentale bomen en waardevolle bomen (bomen jonger dan 50 jaar die monumentaal kunnen worden) verdienen vanwege hun functie en waarde extra bescherming. Door hun leeftijd zorgen zij voor een schonere lucht en een aangenaam leefklimaat. Zij dragen bij aan een beter klimaat omdat oudere bomen veel water opnemen en vasthouden. Naarmate een boom ouder wordt, gaan er meer soorten organismen op leven, die als voedsel dienen voor vogels en insecten. Dit is van belang voor de biodiversiteit. Ook de directe omgeving is in het kader van de biodiversiteit beschermingswaardig. Tevens is de instandhouding van deze bomen van cultuurhistorisch belang. Inwoners ervaren ze als karakteristiek en bijzonder. Wij willen monumentale en waardevolle bomen duurzaam in stand houden door ze te beschermen en ze goed te onderhouden. Deze doelstelling sluit aan bij de Visie Boombeleid Haarlemmermeer (2014.0056392), waarin de beleidsthema's veiligheid, duurzaamheid, ecologie en participatie zijn uitgewerkt. Monumentale bomen zijn een onderdeel van ons erfgoed. Ons beleid voor monumentale en waardevolle bomen is in lijn met de speerpunten van de 'Erfgoedvisie gemeente Haarlemmermeer 2020-2023; erfgoed omarmen en beleven' (2020.0000051), in het bijzonder: inspireren, in stand houden en ontwikkelen.
Het beleid voor het onderhoud en de bescherming van monumentale en waardevolle bomen in Haarlemmermeer was vastgelegd in de 'Kadernota beheer monumentale en waardevolle bomen 2013 t/m 2018' (2013.0000130). Met ingang van 1 januari 2019 is onze gemeente samengevoegd met de voormalige gemeente Haarlemmerliede en Spaarnwoude. Deze gemeente beschikte niet over beleid voor monumentale en waardevolle bomen. Per 1 januari 2021 vervalt ons beleid hiervoor vanwege de samenvoeging. Het geactualiseerde beleid gaat gelden voor de gehele gemeente Haarlemmermeer. 3.2 Wat gaan we daarvoor doen?
Criteria monumentale en waardevolle bomen Om te bepalen of een boom monumentaal is of dit in de toekomst kan worden (waardevolle boom) zijn criteria opgesteld. Deze bestaan uit basiscriteria en specifieke criteria. De criteria zijn ongewijzigd ten opzichte van het vorige beleid voor monumentale en waardevolle bomen. De basiscriteria zijn: • de boom moet een minimale leeftijd hebben van 50 jaar; • de boom dient een goede gezondheid en een levensverwachting van tenminste nog 10 jaar te hebben; • de boom is karakteristiek voor zijn soort; • de boom mag geen gevaarlijke situatie opleveren. De specifieke criteria zijn: • de boom is beeldbepalend voor de omgeving; • de boom is onderdeel van een intacte boomgroep, bomenlaan of een karakteristieke
Actualisatie beleid monumentale en waardevolle bomen gemeente Haarlemmermeer
• • • • • • • •
pagina 3
structuur; de boom is een herkenningspunt of oriëntatiepunt; de boom is in de gemeente Haarlemmermeer van een zeldzame soort of leeftijdsklasse; de boom is onderdeel van een monument of een cultuurhistorisch waardevol object; de boom is van belang voor de lokale geschiedenis (gedenkboom voor belangrijke maatschappelijke gebeurtenis); de boom herbergt bijzondere dieren en/of planten; de boom is ecologisch of natuurwetenschappelijk waardevol; de boom is waardevol wat betreft soort of variëteit; de boom is waardevol door hoogte, dikte of snoeiwijze.
Deze criteria zijn gebaseerd op landelijke criteria van de Bomenstichting, maar aangepast aan de Haarlemmermeerse situatie. Bomen die aan de basiscriteria en tenminste aan één specifiek criterium voldoen, kunnen de status monumentale boom krijgen. Herdenkingsbomen of gedenkbomen vallen meestal in de categorie waardevolle bomen en zijn uitgezonderd van het criterium van de minimale leeftijdsgrens. Lijst met monumentale en waardevolle bomen Wij hebben een nieuwe lijst met monumentale en waardevolle bomen vastgesteld. De 24 monumentale en waardevolle bomen van Haarlemmerliede en Spaarnwoude zijn toegevoegd aan de lijst. Daarnaast hebben wij nog 108 nieuwe monumentale en waardevolle bomen aan de lijst toegevoegd. Deze zijn onder meer door inwoners aangemeld. Het aantal monumentale en waardevolle bomen is gestegen van 698 bomen in 2013 naar 815 bomen in 2020. Van deze bomen zijn 453 er in beheer bij de gemeente en 362 bomen zijn particulier eigendom. De afgelopen jaren zijn 15 monumentale en waardevolle bomen gerooid. Dit had vooral te maken met de kastanjebloedingsziekte. Om de lijst in de toekomst doorlopend te kunnen actualiseren, verstrekken wij voor het toevoegen van nieuwe bomen een mandaat aan de clustermanager Beheer en Onderhoud. Jaarlijkse inspectie Met ingang van 2013 is de inspectiefrequentie verhoogd van één keer per drie jaar naar één keer per jaar.
Samen met het goed onderhouden van de bomen is hierdoor de kwaliteit van de bomen verbeterd. De meeste bomen op de lijst hebben een goede conditie (ruim 79%). Van 15,8% van deze bomen is de conditie matig, 4,7% heeft een slechte kwaliteit en 0,3% heeft een zeer slechte kwaliteit. Ten opzichte van 2013 is het aandeel bomen met een goede kwaliteit met bijna 20% gestegen; het aantal bomen in matige conditie is met circa 55% verminderd. Bomen die de veiligheid in gevaar brachten zijn inmiddels verwijderd. StimulerinRsbiidrage particuliere bomen Een groot deel van de monumentale en waardevolle bomen staat op particulier terrein. Om te stimuleren dat de eigenaren de bomen goed onderhouden kunnen zij één keer per vijfjaar een bijdrage in het onderhoud ontvangen. De bomen moeten door een gecertificeerd bedrijf worden onderhouden. Ondanks dat wij alle eigenaren van particulieren bomen hebben geïnformeerd over het bestaan van de regeling, wordt er weinig gebruik van gemaakt. Vanaf 2012 is voor slechts 69 van de 348 particuliere bomen een bijdrage verstrekt. Wij willen de regeling opnieuw onder de aandacht van particuliere eigenaren brengen. Daarnaast verhogen wij de bijdrage van € 250 naar maximaal € 300 per vijfjaar, omdat de kosten van onderhoud hoger zijn geworden.
Actualisatie beleid monumentale en waardevolle bomen gemeente Haarlemmermeer
pagina 4
3.3 Wat mag het kosten?
De kosten voor de uitvoering van dit voorstel bedragen jaarlijks € 25.000 voor het onderhoud van monumentale en waardevolle bomen en maximaal € 10.000 bestemd voor het toekennen van een stimuleringsbijdrage voor het onderhoud van particuliere monumentale en waardevolle bomen. In de berekening van de kosten is er rekening mee gehouden dat de inkoop-btw compensabel is. De kosten worden gedekt uit het in de programmabegroting opgenomen budget onder beleidsdoel A: 'Goed onderhouden openbaar groen en bomen, die bijdragen aan een positieve beleving van de openbare ruimte' van het programma Kwaliteit Fysieke Omgeving, taakveld 5.7. 3.4 Wie is daarvoor verantwoordelijk?
Het college van B&W is verantwoordelijk voor het vaststellen van de lijst met monumentale en waardevolle bomen. De wethouder Fysieke Leefomgeving is binnen het college het eerste aanspreekpunt. De raad is verantwoordelijk voor het vaststellen van het beleid ten aanzien van monumentale en waardevolle bomen. 3.5 Welke overige relevante informatie is beschikbaar?
Communicatie Wij informeren onze inwoners over het geactualiseerde beleid op onze website en in de Informeer. Op de website is tevens vermeld hoe inwoners een boom die mogelijk monumentaal of waardevol is kunnen aanmelden. Tevens maken wij het geactualiseerde beleid bekend op overheid.nl. Aanmelden mogeliike monumentale en waardevolle bomen De lijst met monumentale en waardevolle bomen komt mede tot stand door de inbreng van inwoners. Zij kunnen bomen waarvan zij denken dat deze of monumentaal of waardevol zijn bij ons aanmelden. Om inwoners hiertoe te stimuleren maken wij het mogelijk om deze bomen aan te melden via de website van de gemeente. Inspireren Voor cultuur- en erfgoedbeleving (inspireren) is het belangrijk om informatie over monumentale en waardevolle bomen bekend te maken aan inwoners, bezoekers en ondernemers. Er bestaan monumentale bomenroutes, die wandelend of fietsend langs mooie monumentale en waardevolle bomen binnen de gemeente Haarlemmermeer leiden. Deze routes zijn ontwikkeld door de Heimanshof, MEERgroen en vrijwilligers. Daarnaast is er een route 'Bomen om bij weg te dromen', die digitaal verwerkt is tot een audiotour en via een App raadpleegbaar is. Om meer bekendheid te geven aan monumentale en waardevolle bomen is een digitale kaart in voorbereiding waarop alle bomen zijn weergegeven. Naar verwachting is deze kaart eind 2020/begin 2021 beschikbaar.
4. Ondertekening
Burgemeester en wethouders van de gemeente Haarlemmermeer, de secretaris, de burgenfieester.
drs. Carel Brugman
Schiturmans-Wijdeven
Bijlage: 'Beleid monumentale en waardevolle bomen geVneVnte Haarlemmermeer 2021' met bijlagen (waaronder de lijst (en kaart) met monumentale en waardevolle bomen d.d. 21 september 2020)
Beleid monumentale en waardevolle bomen Haarlemmermeer 2021
Inhoudsopgave Samenvatting ............................................................................................................................. 4 1
2
Inleiding .............................................................................................................................. 6 1.1
Aanleiding .......................................................................................................................................... 6
1.2
Afbakening ......................................................................................................................................... 6
1.3
Leeswijzer .......................................................................................................................................... 7
Waarom beleid voor monumentale en waardevolle bomen ................................................. 8 2.1
Functies en waarde............................................................................................................................ 8
2.2
Doelstelling ........................................................................................................................................ 9
3
Evaluatie Kadernota Beheer Monumentale en Waardevolle (toekomst) bomen 2013-2018 10
4
Wat zijn monumentale en waardevolle bomen .................................................................. 12
5
6
7
8
4.1
Definities .......................................................................................................................................... 12
4.2
Criteria ............................................................................................................................................. 12
Wat zijn onze monumentale en waardevolle bomen .......................................................... 14 5.1
Methode .......................................................................................................................................... 14
5.2
Aantal monumentale en waardevolle bomen ................................................................................. 15
5.3
Kwaliteit van de bomen ................................................................................................................... 18
Hoe beheren wij de monumentale en waardevolle bomen ................................................ 19 6.1
Onderhoud ...................................................................................................................................... 19
6.2
Vervanging ....................................................................................................................................... 19
6.3
Financiën.......................................................................................................................................... 19
Hoe beschermen wij de monumentale en waardevolle bomen .......................................... 21 7.1
Landelijke juridische instrumenten en richtlijnen ........................................................................... 21
7.2
Haarlemmermeerse regelgeving en beleid ..................................................................................... 22
Bijlagen ............................................................................................................................. 27 8.1
Kaart met monumentale en waardevolle bomen ........................................................................... 28
8.2
Lijst met monumentale bomen ....................................................................................................... 29
8.3
Lijst met nieuwe potentiële monumentale en waardevolle bomen ............................................... 30
Beleid monumentale en waardevolle bomen Haarlemmermeer 2021 2
Deze beleidsnota is door de cluster Beheer en Onderhoud opgesteld, in samenwerking met de clusters: Samenleving, Sport en Cultuur (Recreatie en Cultuur) Ruimte Economie en Duurzaamheid (Landschap en Polderecoloog) Dienstverlening (Beleid dienstverlening en Frontoffice vergunningen) Handhaving en Toezicht (Verordening fysiek domein) Oktober 2020 Op de omslag: monumentale bomen in de Verzetsheldenbuurt in Hoofddorp. Foto’s in deze nota: Rob de Ruiter en Wim Nagel.
Beleid monumentale en waardevolle bomen Haarlemmermeer 2021 3
Samenvatting Doel Monumentale en waardevolle bomen verdienen vanuit hun functie en waarde voor onder andere de leefomgeving, klimaatadaptatie, de gezondheid van mens en dier en de biodiversiteit extra bescherming. Ons doel is het duurzaam beheren en in stand houden van deze bomen. Dit doen wij door de bomen optimaal te beschermen en ze goed te onderhouden. Niet alleen de boom, maar ook de locatie waar de boom staat, willen we beschermen, omdat de directe omgeving van de boom ook van belang is voor de biodiversiteit. Actualiseren nota monumentale en waardevolle bomen Ons beleid voor het beheer van monumentale en waardevolle bomen is vastgelegd in de ‘Kadernota beheer monumentale en waardevolle bomen 2013 t/m 2018’ (2013/0000130). Deze nota geeft ook een onderbouwing voor de regels voor het kappen van bomen in de Verordening Fysiek Domein. Met ingang van 1 januari 2019 is onze gemeente samengevoegd met de voormalige gemeente Haarlemmerliede en Spaarnwoude. Met deze geactualiseerde nota ‘Beleid monumentale en waardevolle bomen Haarlemmermeer’ gaat ons beleid ook voor dit deel van de hele gemeente Haarlemmermeer gelden. Criteria Om te bepalen of een boom monumentaal is of dit in de toekomst kan worden (waardevolle boom) zijn criteria opgesteld. Deze criteria zijn gebaseerd op landelijke criteria van de Bomenstichting en zijn aangepast aan de Haarlemmermeerse situatie.
Actualiseren lijst monumentale en waardevolle bomen Wij hebben de lijst met monumentale en waardevolle bomen geactualiseerd aan de hand van de resultaten van de jaarlijkse inspectie. Daarnaast zijn de monumentale en waardevolle bomen van Haarlemmerliede en Spaarnwoude aan de lijst toegevoegd. Inwoners hebben voor de actualisering van de lijst nieuwe bomen aangemeld. De lijst met monumentale en waardevolle bomen wordt vastgesteld door het college van B&W. Om de lijst doorlopend te kunnen actualiseren, wordt voor het vaststellen van de lijst een mandaat verstrekt aan de clustermanager Beheer en Onderhoud. Wij willen inwoners stimuleren om bomen die mogelijk monumentaal of waardevol zijn bij ons aan te melden. Hiervoor maken wij het mogelijk om deze bomen aan te melden via de website van de gemeente. Om meer bekendheid te geven aan monumentale en waardevolle bomen is een digitale kaart in voorbereiding waarop alle bomen zijn weergegeven. Kwaliteit en aantal Met ingang van de vorige beleidsnota monumentale en waardevolle bomen is de inspectiefrequentie verhoogd van één keer per drie jaar naar één keer per jaar. Dit heeft een positief effect gehad op de kwaliteit van de bomen. Het aantal monumentale bomen is in de afgelopen jaren toegenomen en waardevolle bomen zijn uitgegroeid tot monumentale bomen.
Op de lijst met monumentale en waardevolle bomen uit 2013 waren 698 bomen opgenomen. De nieuwe lijst omvat 815 bomen. Ten opzichte van de vorige nota
Beleid monumentale en waardevolle bomen Haarlemmermeer 2021 4
is het aandeel bomen met een goede kwaliteit met bijna 20 % gestegen; het aantal bomen in matige conditie is met circa 55% verminderd. Stimuleringsbijdrage particuliere bomen Om te stimuleren dat monumentale en waardevolle bomen goed worden onderhouden bestaat een stimuleringsbijdrage voor het onderhoud. Dit onderhoud dient plaats te
vinden door een gecertificeerd bedrijf. Wij hebben geconstateerd dat van de regeling weinig gebruik wordt gemaakt. Wij willen de regeling opnieuw onder de aandacht van particuliere eigenaren brengen. Tevens verhogen wij de bijdrage van maximaal € 250 naar € 300 per vijf jaar, omdat de onderhoudskosten zijn toegenomen.
Wilg Dr. Van Haeringenplantsoen Nieuw-Vennep
Beleid monumentale en waardevolle bomen Haarlemmermeer 2021 5
1 Inleiding 1.1 Aanleiding Monumentale bomen zijn van een onschatbare waarde voor onze leefomgeving en onze gezondheid. Mede door hun leeftijd zorgen zij voor een schonere lucht, minder gezondheidsklachten en een aangenaam leefklimaat. De instandhouding van deze bomen is ook van cultuurhistorisch belang. Inwoners ervaren monumentale bomen, waardevolle bomen en gedenkbomen als bijzonder. Om zich goed te kunnen ontwikkelen hebben monumentale en waardevolle bomen baat bij een stabiele omgeving. Monumentale bomen verdwijnen de laatste jaren in een snel tempo uit het Nederlandse straatbeeld. Jaarlijks verdwijnt ongeveer 1% voornamelijk door menselijk ingrijpen. Deze bomen moeten vaak plaatsmaken voor gebouwen of nieuwe infrastructuur. Daarnaast verdwijnen monumentale bomen vanwege een onzorgvuldige behandeling tijdens bijvoorbeeld bouwprojecten in de omgeving of de aanleg van kabels en leidingen. Sommige bomen gaan dood aan nieuwe ziekten of bijvoorbeeld aan een verandering van de grondwaterstand en een enkele gewoon vanwege ouderdom.
Monumentale bomen verdienen vanwege hun waarde extra bescherming. In de gemeente Haarlemmermeer is al geruime tijd aandacht voor het behoud en de bescherming van monumentale en waardevolle bomen. Begin 2013 is de Kadernota Beheer Monumentale en Waardevolle (toekomst) bomen 2013 t/m 2018 door de gemeenteraad vastgesteld (2013/0000130). Met ingang van 1 januari 2019 zijn de voormalige gemeenten Haarlemmermeer en Haarlemmerliede en Spaarnwoude samengevoegd. De bijzondere bomen in Haarlemmerliede en Spaarnwoude zijn opgenomen in de lijst met monumentale en waardevolle bomen van de nieuwe gemeente Haarlemmermeer. Daarnaast heeft een inspectie plaatsgevonden van alle monumentale en waardevolle bomen. De resultaten van de inspectie zijn verwerkt in deze geactualiseerde nota ‘Beleid monumentale en waardevolle bomen Haarlemmermeer’. Tot slot zijn nieuwe bomen, die voldoen aan de criteria voor monumentale en waardevolle bomen, aan de lijst toegevoegd.
1.2 Afbakening De nota betreft alle monumentale- en waardevolle bomen op het grondgebied van de gemeente Haarlemmermeer, zowel
gemeentelijke bomen als particuliere bomen. Het beleid wordt geactualiseerd wanneer daartoe aanleiding bestaat.
Beleid monumentale en waardevolle bomen Haarlemmermeer 2021 6
1.3 Leeswijzer Hoofdstuk 2 gaat in op de vraag waarom beleid voor monumentale en waardevolle bomen belangrijk is. Wat is hun functie en waarde en wat zijn de doelen die wij willen bereiken? In hoofdstuk 3 evalueren wij de belangrijkste resultaten van de vorige nota. Hoofdstuk 4 geeft wat de criteria zijn voor
monumentale en waardevolle bomen. Het resultaat van de inventarisatie van de bomen is opgenomen in hoofdstuk 5. Hoe wij deze bomen beheren en onderhouden is het onderwerp van hoofdstuk 6. Tot slot gaat hoofdstuk 7 in op de bescherming van de bomen.
Lindes Raadhuisplein Hoofddorp
Beleid monumentale en waardevolle bomen Haarlemmermeer 2021 7
2 Waarom beleid voor monumentale en waardevolle bomen 2.1 Functies en waarde Waarom zijn monumentale en waardevolle bomen belangrijk voor de omgeving van de mens? Bomen in het algemeen en monumentale en waardevolle bomen in het bijzonder hebben diverse functies en zijn waardevol vanuit verschillende invalshoeken. Deze functies zijn:
Verkeersgeleidende functie • laanbeplanting • markering
Verbetering leefklimaat, klimaatadaptatie en luchtkwaliteit • productie van zuurstof • regulering temperatuur • lichtregulatie • windregulatie • (fijn) stoffiltering en CO2- binding • geven verkoeling (tegen hittestress) • houden water vast (voor klimaatadaptatie)
Daarnaast hebben monumentale en waardevolle bomen een waarde op economisch en op ecologisch gebied.
Algemeen welzijn verhogend • verbetering leefklimaat • natuurbesef • rustgevend • belevingswaarde Bouw- en architectuur versterkend • esthetisch/belevingswaarde • inpassing • camouflerend
Zicht- en geluidsafscherming • camouflage • geluidswerend/verstrooiend
Economische waarde Om de economische waarde te berekenen wordt de rekenmethode volgens de ‘Richtlijnen NVTB’ (Nederlandse Vereniging van Taxateurs van Bomen) gebruikt. Deze rekenmethode is bedoeld voor het berekenen van de waarde van bomen in een tuin, op een erf, in een park, in de straat of in een laan. De hoogte van de boomwaarde wordt berekend op basis van de kosten die gemaakt moeten worden om de betrokken boom op dezelfde locatie te vervangen. Bij grote of oudere bomen zal de waarde bestaan uit de kosten van het (her)planten van een boom, plus de kosten van beheer en onderhoud tot de betreffende boom op gelijkwaardige wijze de functie vervult van de oude boom.
Beleid monumentale en waardevolle bomen Haarlemmermeer 2021 8
Ecologische waarde • vogels • vleermuizen • insecten • knaagdieren • etc. De ecologische waarde van monumentale en waardevolle bomen is extra hoog. Naarmate een boom ouder wordt, gaan er meer soorten organismen op leven. Naast de boom zelf heeft ook de directe omgeving ervan een hoge
biodiversiteit. Door de jaarlijkse bladval ontstaat een verterend pakket humus, dat onderdak biedt aan een groot aantal soorten insecten die de bladeren tot grond afbreken. Deze soorten zijn weer voedsel voor grotere organismen als vogels en zoogdieren. Voor de biodiversiteit zijn daarom oudere en volwassen bomen van groot belang. Daarom laten wij monumentale bomen zo lang mogelijk staan en laten wij hun standplaats in een ruime cirkel met rust. Dit doen wij zolang de bomen veilig zijn voor hun omgeving.
2.2 Doelstelling Onze doelstelling is het duurzaam beheren en in stand houden van monumentale en waardevolle bomen. Dit doen wij door de bomen optimaal te beschermen en ze goed te onderhouden. Niet alleen de boom, maar ook de locatie waar de boom staat, willen we beschermen. Met deze nota bieden wij een kader voor inrichtingsplannen en beheerplannen. De doelstelling sluit aan bij de Visie Boombeleid Haarlemmermeer, waarin de beleidsthema’s veiligheid, duurzaamheid, ecologie en participatie zijn uitgewerkt. Deze doelstelling is ook in lijn met de speerpunten van de ‘Erfgoedvisie gemeente Haarlemmermeer 2020-2023, Erfgoed omarmen en beleven’. De speerpunten van de Erfgoedvisie zijn: 1. Inspireren (het verhaal van Haarlemmermeer beter zichtbaar en beleefbaar maken voor inwoners, ondernemers en bezoekers); 2. In stand houden (erfgoedparels in ere houden); 3. Ontwikkelen (verbinden van erfgoed en ruimtelijke ontwikkelingen). Daarnaast geeft de nota ‘Beleid monumentale en waardevolle bomen Haarlemmermeer 2021’ een onderbouwing voor het onderdeel
van de Verordening Fysiek Domein, waarin de regels voor het kappen van bomen zijn vastgelegd. Tot slot harmoniseren wij met deze nota het beleid voor monumentale en waardevolle bomen voor de beide voormalige gemeenten Haarlemmermeer en Haarlemmerliede en Spaarnwoude. Hoofdlijnen en ambities •
Monumentale en waardevolle bomen hebben een functie en waarde voor:
•
o
welzijn en gezondheid;
o
beleving van de openbare ruimte;
o
ecologie/biodiversiteit;
o
verkeersgeleiding;
o
economie.
Onze doelstelling is deze bomen duurzaam in stand te houden door de bomen en de locatie waar ze staan, goed te beschermen en te onderhouden.
•
De nota ‘Beleid monumentale en waardevolle bomen Haarlemmermeer 2021’ geeft een onderbouwing voor de regels uit de Verordening Fysiek domein (kapverbod).
•
Met de nota wordt het beleid voor monumentale en waardevolle bomen van kracht voor de hele gemeente Haarlemmermeer.
Beleid monumentale en waardevolle bomen Haarlemmermeer 2021 9
3 Evaluatie Kadernota Beheer Monumentale en Waardevolle (toekomst) bomen 2013-2018 Het doel van de vorige nota monumentale en waardevolle bomen was om deze bomen beter te beschermen en goed te onderhouden. Hiervoor is de inspectiefrequentie van deze bomen verhoogd van één keer per drie jaar naar één keer per jaar. Daarnaast is voor de beoordeling van potentiële monumentale en waardevolle bomen een commissie gevormd, bestaande uit ambtenaren van de gemeente, een vertegenwoordiger van de Erfgoedcommissie en, als het een particuliere boom betreft, de eigenaar van de boom. Kwaliteit Het verhogen van de inspectiefrequentie heeft een positief effect gehad op de kwaliteit van de monumentale en waardevolle bomen in Haarlemmermeer. De kwaliteit van de bomen is verbeterd. (zie verder paragraaf 5.3) Essengroep Troelstralaan Zwanenburg
Aantal Het aantal monumentale bomen is in de afgelopen jaren toegenomen. Omdat veel waardevolle bomen inmiddels zijn uitgegroeid Promotie Om monumentale en waardevolle bomen bekend te maken aan inwoners, bezoekers en ondernemers zijn bomenroutes samengesteld
tot monumentale bomen is het aantal waardevolle bomen afgenomen. (zie verder paragraaf 5.2)
door de Heimanshof, MEERgroen en vrijwilligers. Daarnaast is een digitale audiotour (de route Haarlemmermeer 'Bomen om bij weg te
Beleid monumentale en waardevolle bomen Haarlemmermeer 2021 10
dromen') gemaakt, die via een App raadpleegbaar is. Tevens is een digitale kaart in voor-
bereiding waarop alle monumentale en waardevolle bomen worden vermeld.
Stimuleringsbijdrage Een groot deel van de monumentale en waardevolle bomen staat op particulier terrein. Om te stimuleren dat de eigenaren de bomen goed onderhouden bestaat een stimuleringsbijdrage voor het onderhoud. Eigenaren kunnen eens in de vijf jaar een bijdrage ontvangen. Het onderhoud dient plaats te vinden door een gecertificeerd bedrijf. Ondanks dat wij alle eigenaren van particulieren bomen hebben geïnformeerd
over het bestaan van de regeling, wordt er weinig gebruik van gemaakt. Vanaf 2012 is voor slechts 69 van de 348 particuliere bomen een bijdrage verstrekt. Wij willen de regeling opnieuw onder de aandacht van particuliere eigenaren brengen. Daarnaast verhogen wij de bijdrage van € 250 naar maximaal € 300 per vijf jaar, omdat de kosten van onderhoud hoger zijn geworden.
Hoofdlijnen en ambities •
Door een hogere inspectiefrequentie is de kwaliteit van de bomen verbeterd. Het aantal monumentale en waardevolle bomen is gestegen.
•
Voor het promoten van monumentale bomen zijn bomenroutes en een I-tour (App) langs monumentale
bomen
gerealiseerd.
Een
website met alle bomen is in voorbereiding. •
Van de stimuleringsregeling voor particuliere eigenaren wordt nog onvoldoende gebruik gemaakt. De regeling wordt opnieuw onder de aandacht gebracht. Tevens verhogen wij de bijdrage van maximaal € 250 naar € 300 per vijf jaar, omdat de onderhoudskosten zijn toegenomen.
Eik Wandelpark Zwanenburg
Beleid monumentale en waardevolle bomen Haarlemmermeer 2021 11
4 Wat zijn monumentale en waardevolle bomen 4.1 Definities Het begrip monumentaal is voor bomen een relatief begrip. In een gemeente met veel oude bomen, is een boom minder snel monumentaal dan in een gemeente met veel jonge bomen. Per gemeente zijn dus verschillende criteria in gebruik. De criteria die in Haarlemmermeer gelden beschrijven wij hieronder (paragraaf 4.2). Waardevolle bomen zijn bomen jonger dan vijftig jaar, die op dit moment nog niet aan alle criteria voldoen maar zich onder de juiste groeiomstandigheden kunnen ontwikkelen
tot monumentale bomen. Onder de waardevolle bomen vallen ook de gedenkbomen zoals de Wilhelmina-boom en de Amaliaboom en bomen die op grond van een belangrijke maatschappelijke gebeurtenis zijn geplant (cellenbrand Schiphol, Turkish Airlines). Ook zijn in de periode tussen 1995 en 2007 op elf locaties in de gemeente Haarlemmermeer bevrijdingsbomen geplant als herdenking voor de bevrijding van de bezetting tijdens de Tweede Wereldoorlog (1940-1945).
4.2 Criteria Om te bepalen of een boom monumentaal is één specifiek criteria voldoen, kunnen de of dit in de toekomst kan worden (waardestatus waardevolle boom krijgen. volle boom) zijn criteria opgesteld. Deze beHerdenkingsbomen of Gedenkbomen vallen staan uit basiscriteria en specifieke criteria. in de categorie waardevolle bomen omdat Deze criteria zijn gebaseerd op landelijke crideze bomen vaak geen hoge leeftijd hebben teria van de Bomenstichting, maar aangepast en slechts aan drie van de vier basisvooraan de Haarlemmermeerse situatie. waarden voldoen. Herdenkingsbomen die wel Monumentale bomen voldoen aan de vier ouder zijn dan 50 jaar vallen ze in de categorie hieronder vermelde basiscriteria en aan ten Monumentale bomen. De criteria zijn ongeminste één specifiek criterium. Bomen die wijzigd ten opzichte van de vorige nota aan drie van de vier basiscriteria en tenminste monumentale en waardevolle bomen. Basiscriteria (A) A1 de boom moet een minimale leeftijd hebben van 50 jaar de boom dient een goede gezondheid en een levensverwachting van tenminste nog A2 10 jaar te hebben; A3 de boom is karakteristiek voor zijn soort; A4 de boom mag geen gevaarlijke situatie opleveren.
Beleid monumentale en waardevolle bomen Haarlemmermeer 2021 12
Toelichting 1: Het criterium leeftijd wijkt af van de landelijke criteria, aangezien Haarlemmermeer een relatief jonge polder is. Om de leeftijd van de boom te bepalen wordt – indien bekend - het jaar van aanplant aangehouden. 2: Via een BVC-inspectie (Boom Veiligheids Controle) 1 dient een goede conditie van de boom te worden geconstateerd. 3: De habitus (vorm) van de boom dient te zijn zoals op volwassen leeftijd. In enkele gevallen Categorie B1a B1b B1c B2a B2b B2c B3a B3b B4a B4b
kunnen dit vormbomen zijn. Vormbomen zijn bomen die, vaak op jonge leeftijd, door snoei zijn gevormd tot een bepaald einddoel. 4: Het criterium gevaarlijke situaties of schade is van belang voor de afweging bij het toekennen van de monumentale status. Een boom kan op grond van de andere criteria monumentaal zijn, maar als de boom een gevaar oplevert, dan kan kappen gerechtvaardigd zijn.
Specifieke criteria (B) de boom is beeldbepalend voor de omgeving; de boom is onderdeel van een intacte boomgroep, bomenlaan of een karakteristieke structuur; de boom is een herkenningspunt of oriëntatiepunt; de boom is in de gemeente Haarlemmermeer van een zeldzame soort of leeftijdsklasse; de boom is onderdeel van een monument of een cultuurhistorisch waardevol object; de boom is van belang voor de lokale geschiedenis (gedenkboom voor belangrijke maatschappelijke gebeurtenis); de boom herbergt bijzondere dieren en/of planten; de boom is ecologisch of natuurwetenschappelijk waardevol; de boom is waardevol wat betreft soort of variëteit; de boom is waardevol door hoogte, dikte of snoeiwijze.
Hoofdlijnen en ambities •
•
•
•
1
Een boom komt in aanmerking voor de status monumentale boom als hij voldoet aan de vier basiscriteria en aan ten minste één specifiek criterium. Bomen die aan drie van de vier basiscriteria en tenminste één specifiek criteria voldoen, kunnen de status waardevolle boom krijgen. Waardevolle bomen zijn bomen jonger dan vijftig jaar die zich onder de juiste groeiomstandigheden kunnen ontwikkelen tot monumentale bomen. Gedenkbomen vallen ook onder waardevolle bomen.
Een BVC-inspectie is een veiligheidsonderzoek voor bomen. Dit onderzoek wordt uitgevoerd volgens de door de Duitse prof. Matteck ontwikkelde methode waarbij op de mechanische functies van de boom wordt gelet, zoals breukveiligheid en stabiliteit als ook biolo-
gische functies. Hierbij gaat de aandacht onder andere uit naar zwamaantasting en overgroeiing van snoeiwonden.
Beleid monumentale en waardevolle bomen Haarlemmermeer 2021 13
5 Wat zijn onze monumentale en waardevolle bomen 5.1 Methode 5.1.1 Inspectie bestaande bomen De actualisatie van de lijst monumentale en waardevolle bomen vindt plaats aan de hand van de jaarlijkse inspectie van de bomen op de bestaande lijst (Boomveiligheidscontrole, BVC-inspectie). Deze inspectie vindt plaats zoals beschreven in de Kadernota Veiligheid. De bomen zijn daarnaast beoordeeld op basis van de criteria die in hoofdstuk 4 zijn vermeld. Van iedere boom is voor zover mogelijk ook een foto gemaakt. In een aantal gevallen is een foto van toepassing op meerdere bomen (bijvoorbeeld lanen). Tijdens de bezoeken aan particuliere bomen is de eigenaar van de boom zoveel mogelijk benaderd. Als de eigenaar niet thuis was, is op een later moment een tweede poging gedaan. Als ook dan niemand thuis werd aangetroffen, en de boom niet goed bereikbaar was, is deze van een afstand beoordeeld.
5.1.2 Aanmelden nieuwe bomen Inwoners kunnen bomen aandragen, die mogelijk monumentaal of waardevol zijn (zowel gemeentelijke als particuliere bomen). De voorgedragen bomen worden beoordeeld door een commissie, bestaande uit ambtenaren van de clusters Beheer en Onderhoud (groenbeheerders) en Ruimte, Economie en Duurzaamheid (landschappers) en Samenleving, Sport en Cultuur (vertegenwoordiger van de Erfgoedcommissie) van de gemeente Haarlemmermeer en, indien het een particu-
Boomveiligheidscontrole (BVC) De periodieke visuele controle is vooral bedoeld om voorzienbare schade te voorkomen. Bij de controle wordt bijvoorbeeld gekeken naar de aanwezigheid van holten en scheuren, slecht aangehechte takken (bijvoorbeeld plakoksels), de aanwezigheid van houtrot. Houtrot is (vooral in het najaar) herkenbaar aan de aanwezigheid van specifieke vruchtlichamen (paddenstoelen) op of rond de boom. Ook een zichtbare teruggang in de gezondheid (conditie) van de boom kan een belangrijk symptoom zijn. Niet alleen direct zichtbare zaken kunnen leiden tot voorzienbare schade. Ook niet direct zichtbare zaken, zoals ondergrondse wortelschade door de uitvoering van graafwerkzaamheden in de directe omgeving van bomen, langdurige grondwateronttrekking en/of hoge grondwaterstand kunnen leiden tot voorzienbare schade. Wanneer er sprake is van voorzienbare schade kan de eigenaar van de boom voor deze schade aansprakelijk worden gehouden. Het is dus zaak als boomeigenaar tijdig en vakkundig de bomen te (laten) inspecteren.
liere boom betreft, de eigenaar. Na een positief advies van de commissie worden de bomen toegevoegd aan de lijst met monumentale en waardevolle bomen. Voor de lijst met monumentale en waardevolle bomen zijn in het verleden de dorps- en wijkraden geraadpleegd en inwoners hebben nieuwe bomen aangemeld. Wij willen inwoners stimuleren om bomen die mogelijk monumentaal of waardevol zijn aan te melden door dit mogelijk te maken via de website van de gemeente.
5.1.3 Vaststellen lijst monumentale en waardevolle bomen De lijst monumentale en waardevolle bomen wordt vastgesteld door het college van B&W.
Beleid monumentale en waardevolle bomen Haarlemmermeer 2021 14
Door de clustermanager van Beheer en Onderhoud het mandaat te verstrekken de lijst vast te stellen is het beter mogelijk om in te spelen op de actualiteit. Wij zijn dan in staat
om de lijst met monumentale en waardevolle bomen doorlopend te herzien en deze bomen beter te beschermen.
5.2 Aantal monumentale en waardevolle bomen Aantallen Wij hebben een nieuwe lijst met monumentale en waardevolle bomen opgesteld. De 24 monumentale en waardevolle bomen van Haarlemmerliede en Spaarnwoude zijn toegevoegd aan de lijst. Daarnaast hebben wij nog 108 nieuwe monumentale en waardevolle bomen aan de lijst toegevoegd. Het aantal monumentale en waardevolle bomen is gestegen van 698 bomen in 2013 naar 815 bomen in 2020. De afgelopen jaren zijn 15 monumentale en waardevolle bomen gerooid. Dit had vooral te maken met de kas-
tanjebloedingsziekte. Veel hiervan stonden langs de Ringdijk. Deze mochten van het hoogheemraadschap van Rijnland niet worden herplant. Onder het aantal monumentale bomen vallen 21 bomen die ook op de landelijke lijst met monumentale bomen worden vermeld. In de praktijk zijn de nieuwe bomen overwegend als monumentaal benoemd. Ook zijn enkele waardevolle bomen inmiddels ouder geworden dan 50 jaar en hiermee hebben deze bomen de monumentale status verkregen.
Eigendomssituatie monumentale bomen Van de 815 bomen zijn er 453 in beheer bij de gemeente en 362 bomen zijn in particulier eigendom. In onderstaande grafiek zijn de
particuliere bomen en de gemeentelijke bomen in percentages van het totale aantal monumentale bomen weergegeven.
Eigendom en beheer
Particulier 44%
Gemeentelijk 56%
Gemeentelijk
Particulier
Beleid monumentale en waardevolle bomen Haarlemmermeer 2021 15
Locatie De verspreiding van de monumentale en waardevolle bomen over de kernen is als volgt: Aantallen per kern Aalsmeerderbrug Abbenes (e.o.) Badhoevedorp (e.o.) Beinsdorp Boesingheliede Buitenkaag Burgerveen Cruquius Haarlemmerliede Halfweg Hoofddorp Leimuiderbrug
36 50 56 4 2 6 1 6 14 9 357 11
Lijnden (e.o.) Lisserbroek (e.o.) Nieuw-Vennep Oude Meer Rijsenhout (e.o.) Rozenburg (e.o.) Spaarndam Vijfhuizen (e.o.) Weteringbrug Zwaanshoek (e.o.) Zwanenburg
22 31 67 5 40 6 2 24 22 9 35
In bijlage 8.1 is een tekening opgenomen met de locatie van de monumentale en waardevolle bomen. Boomsoort De meest voorkomende boomsoorten zijn Kastanje, Linde, Beuk, Es en Plataan. Daarnaast is er sprake van een aanzienlijke verscheidenheid in soorten, waaronder enkele bomen van een in de gemeente Haarlemmermeer voorkomende zeldzame soort, type of leeftijdsklasse: Quercus frainetto, Ginkgo biloba, Fraxinus excelsior Pendula, Juglas regia en Pterocarya fraxinifolia.
Diversen De dikste bomen in Haarlemmermeer zijn een wilg in Graan voor Visch uit 1950 en een Pterocarya uit 1935 op het Marktplein in Hoofddorp, beide met een omtrek van 520
Acer Negundo Snipstraat Badhoevedorp
cm. De oudste boom in de lijst is een rode beuk (Fagus sylvatica Purpurea) aan de Kromme Spieringweg in Vijfhuizen, deze boom dateert uit 1855.
Beleid monumentale en waardevolle bomen Haarlemmermeer 2021 16
meest voorkomende soorten in aantallen 50 11
102
18
23 107
Beuken (Fagus) Eiken (Quercus)
27
Esdoorn (Acer)
44
Essen (Fraxinus) Haagbeuken (Carpinus)
14
Kastanjes (Aesculus) Lindes (Tilia) Platanen (Platanus) Walnoot (Juglans)
132
Wilgen (Salix) overig (17 soorten)
287
De oudste monumentale bomen Boomsoort
Aanplant
Straat
Bruine Beuk Bruine Beuk Gewone Beuk Zomereik Witte Paardenkastanje Gewone Beuk Gewone Beuk Bruine Beuk Zomereik
1890 1880 1880 1870
Aalsmeerderdijk Aalsmeerderbrug Aalsmeerderdijk Aalsmeerderbrug Burgemeester Amersfoordtlaan Badhoevedorp Centrum Cruquiusdijk Cruquius
Monumentaal Monumentaal Monumentaal Monumentaal
1870
Hoofdweg
Lijnden Omgeving
Monumentaal
1870 1870 1855 1870
Hoofdweg Hoofdweg Kromme Spieringweg Liniewal
Lijnden Omgeving Lijnden Omgeving Vijfhuizen Omgeving Vijfhuizen Stellinghof
Oosterse Plataan 1875
Venneperweg
Nieuw-Vennep Oost
Bruine Beuk
Aalsmeerderdijk
Aalsmeerderbrug
Monumentaal Monumentaal Monumentaal Monumentaal Monumentaal (tevens landelijke lijst) Monumentaal
1890
Kern
Digitale bomenkaart De monumentale en waardevolle bomen worden opgenomen op een digitale kaart. Het gaat hierbij om zowel de particuliere als de
Status
gemeentelijke monumentale en waardevolle bomen.
Beleid monumentale en waardevolle bomen Haarlemmermeer 2021 17
5.3 Kwaliteit van de bomen Uit de meest recente inspectie (2019) kwam naar voren dat het merendeel van de monumentale en waardevolle bomen in Haarlemmermeer in goede conditie verkeert (79,2%). Van 15,8% van deze bomen is de conditie matig, 4,7% van de bomen heeft een slechte kwaliteit en 0,3% heeft een zeer slechte kwaliteit. Ten opzichte van 2013 is het aantal bomen met een goede kwaliteit gestegen (met bijna
20%); het aantal bomen in matige conditie is met circa 55% verminderd. Van de 108 nieuwe potentiële bomen is de kwaliteit van 80% van de bomen voldoende en 20% van de bomen matig. Voor bepaalde bomen wordt een nader onderzoek aanbevolen, om de veiligheid te waarborgen. Bomen die de veiligheid in gevaar brachten zijn inmiddels verwijderd.
Hoofdlijnen en ambities •
• •
•
•
•
•
De lijst monumentale en waardevolle bomen wordt herzien aan de hand van de jaarlijkse inspectie. Inwoners kunnen tevens monumentale en waardevolle bomen aandragen. Inwoners hebben voor de nieuwe lijst bomen aangemeld. Wij willen inwoners stimuleren om bomen die mogelijk monumentaal of waardevol zijn aan te melden door dit mogelijk te maken via de website van de gemeente. Van de 815 monumentale en waardevolle bomen zijn er 453 in beheer bij de gemeente en 362 particulier eigendom. De meeste bomen op de lijst hebben een goede conditie (552 stuks); van 110 is de conditie matig. Ten opzichte van de vorige nota is het aandeel bomen in goede kwaliteit gestegen (met circa 20%); het aandeel bomen in matige conditie is verminderd met 55%. Van de 108 nieuwe potentiële bomen is 80% van voldoende kwaliteit en 20% matig.
Linde Rijsenhout gedenkboom
Beleid monumentale en waardevolle bomen Haarlemmermeer 2021 18
6 Hoe beheren wij de monumentale en waardevolle bomen 6.1 Onderhoud Om bomen in goede conditie te houden en de levensduur van bomen te verlengen, is goed onderhoud een vereiste. Monumentale bomen zijn ouder dan de gemiddelde boom en hebben hierdoor meer onderhoud nodig. In het beheerplan bomen en beplanting 20202023 is beschreven hoe monumentale bomen worden onderhouden. Alle monumentale bomen worden ieder jaar geïnspecteerd op veiligheid en gezondheid (de wettelijke BVCinspecties). Omdat monumentale bomen al een behoorlijke leeftijd hebben, is het nodig om de veiligheid en de kwaliteit van de boom goed te monitoren. Als de veiligheid in gevaar is en de kwaliteit van de boom vermindert, is het belangrijk om zo snel mogelijk in te grijpen.
Essen Purmerstraat Hoofddorp
6.2 Vervanging Als een monumentale boom om veiligheidsredenen niet gehandhaafd kan worden, dan wordt deze vervangen door een nieuw te
planten boom van een grote maat op dezelfde locatie. Dit vindt plaats vanuit de Vernieuwing Openbare Ruimte (VOR).
6.3 Financiën Het onderhoud van gemeentelijke monu-mentale en waardevolle bomen valt onder programma Kwaliteit fysieke omgeving, product openbaar groen. Voor het onderhoud van monumentale en waardevolle bomen is jaarlijks een bedrag van € 25.000 beschikbaar.
Daarnaast is nog jaarlijks maximaal € 10.000 bestemd voor het toekennen van een stimuleringsbijdrage voor het onderhoud van particuliere monumentale en waardevolle bomen door een gecertificeerd bedrijf.
Beleid monumentale en waardevolle bomen Haarlemmermeer 2021 19
Dennengroep Bosstraat Hoofddorp
Beuken Van Tolstraat Abbenes
Hoofdlijnen en ambities •
• •
•
•
In het beheerplan bomen en beplanting 20202023 is beschreven hoe monumentale bomen worden onderhouden. Alle monumentale bomen worden ieder jaar geïnspecteerd op veiligheid en gezondheid. Monumentale bomen die om veiligheidsredenen niet kunnen blijven staan, worden vervangen door een nieuw te planten boom van een groot formaat vanuit de Vernieuwing Openbare Ruimte (VOR). Voor het onderhoud van monumentale en waardevolle bomen is jaarlijks € 25.000 beschikbaar. Daarnaast is nog jaarlijks maximaal € 10.000 bestemd voor een stimuleringsbijdrage voor het onderhoud van particuliere monumentale en waardevolle bomen door een gecertificeerd bedrijf.
Beleid monumentale en waardevolle bomen Haarlemmermeer 2021 20
7 Hoe beschermen wij de monumentale en waardevolle bomen De monumentale status krijgt waarde als deze niet vrijblijvend is. Voor de bescherming van monumentale bomen heeft de beheerder een aantal (landelijke) juridische instrumenten en
richtlijnen tot zijn beschikking. Daarnaast is lokaal beleid opgesteld dat eraan bijdraagt dat monumentale en waardevolle bomen behouden blijven.
7.1 Landelijke juridische instrumenten en richtlijnen 7.1.1 Wet natuurbescherming De Wet natuurbescherming regelt de bescherming van natuurgebieden, planten- en diersoorten en bos in Nederland. De wet vervangt
sinds 1 januari 2017 drie wetten: de Natuurbeschermingswet 1998, de Boswet en de Flora- en Faunawet.
7.1.2 Richtlijnen Bomenstichting, CROW en Stichting Stadswerk De richtlijnen en de bomenposter zijn uitgegeven door Vereniging Stadswerk en zijn beschreven in het Handboek Bomen van Norminstituut Bomen. In de CROW-publicatie 280 ‘Combineren van onder- en bovengrondse infrastructuur met bomen’ zijn praktische maatregelen beschreven om risico’s en schade aan bomen tijdens werkzaamheden te beperken. De randvoorwaarden en de bomenposter ten behoeve van werken rond bomen zijn onderdeel van het standaard bestek voor werken in de buitenruimte. Op dit moment
zijn de KBB (Kwaliteitseisen Besteksvoorwaarden Boombeheer) opgenomen in de DIOR (Duurzame Inrichting Openbare Ruimte). Het handboek Bomen vervangt het KBB en wordt in de nieuwe Leidraad basisinrichting openbare ruimte (LIOR), opgenomen. Door deze richtlijnen voor alle bomen in Haarlemmermeer te hanteren kunnen monumentale bomen bij bouwwerkzaamheden beter worden beschermd en kunnen waardevolle bomen zich tot monumentale bomen ontwikkelen.
Beleid monumentale en waardevolle bomen Haarlemmermeer 2021 21
7.2 Haarlemmermeerse regelgeving en beleid 7.2.1 Erfgoedvisie gemeente Haarlemmermeer 2020-2023 Erfgoed omarmen en beleven In Haarlemmermeer zijn Rijksmonumenten, provinciale monumenten en gemeentelijke monumenten. Alle monumentale bomen vallen onder de gemeentelijke monumenten. Het is op basis van de Erfgoedwet verboden zonder vergunning van het bevoegd gezag een gemeentelijk monument of gemeentelijk stads- of dorpsgezicht af te breken, te verstoren, te verplaatsen of in enig opzicht te wijzigen. Daarnaast is het verboden om een
gemeentelijk monument of gemeentelijk stads- of dorpsgezicht te herstellen, te gebruiken of te laten gebruiken op een dusdanige wijze, dat het wordt ontsierd of in gevaar gebracht. Tot slot is het verboden om in een gemeentelijk stads- of dorpsgezicht beeldbepalende panden en onroerende zaken, geen bouwwerk zijnde, hieronder begrepen straten, wegen, pleinen, wateren, bomen of erfscheidingen te wijzigen.
7.2.2 Verordening Fysiek Domein De uitwerking van de beschermde status van monumentale en waardevolle bomen is opgenomen in de Verordening Fysiek Domein. Monumentale bomen en waardevolle bomen hebben de hoogste beschermingsstatus. Dit betekent onder meer dat er geen Omgevingsvergunning voor monumentale en waardevolle bomen, die als zodanig zijn aangewezen, zal worden afgegeven, tenzij de veiligheid in het geding is. Ten behoeve van die afweging dient door de aanvrager te worden aangetoond dat het noodzakelijk is de boom op de bestaande locatie te verwijderen. Niet alleen bij de aanvraag voor kap maar bij elke aanvraag voor een Omgevingsvergunning waarbij een monumentale- of waardevolle boom binnen een straal van 50 meter binnen het bouwproject staat, dient een Boom Effect Analyse (BEA) te worden ingediend. De aanvraag van een Omgevingsvergunning voor kap dient in de planvorming te zijn voorgelegd aan het college van B&W, dat hier een besluit over neemt. In deze nota Monumentale en waardevolle bomen Haarlemmermeer zijn de weigerings-
gronden voor een kapvergunning voor deze bomen opgenomen. Weigeringsgronden kapvergunning voor monumentale en waardevolle bomen Bomen die op de lijst monumentale en waardevolle bomen van de gemeente Haarlemmermeer staan geregistreerd kunnen ook worden geregistreerd op de landelijke lijst van monumentale bomen van de bomenstichting. De monumentale en waardevolle bomen krijgen extra bescherming bij het aanvragen van een bouwvergunning. Ter motivering van een weigering van een kapvergunning worden de volgende weigeringsgronden gebruikt, gebaseerd op de functie en waarden van monumentale bomen. Natuur- en milieuwaarden Door de leeftijd hebben de bomen een rijkdom aan nestel- of schuilgelegenheid. Ook dragen ze door hun omvang bovengemiddeld bij aan het wegvangen van fijnstof, het afgeven van zuurstof/opnemen van koolstofdioxide en het reguleren van temperatuur en wind.
Beleid monumentale en waardevolle bomen Haarlemmermeer 2021 22
Landschappelijke waarden Monumentale of waardevolle bomen langs een weg of in het landschap. De bomen zijn door omvang, verschijningsvorm en leeftijd bepalend voor de belevingswaarde van de leefomgeving. Waarden van stads- en dorpsschoon Monumentale of waardevolle bomen langs een weg of andere locatie binnen een kern. De bomen zijn door omvang, verschijningsvorm en leeftijd bepalend voor de belevingswaarde van de leefomgeving. Cultuurhistorische waarden Bepaalde bomen zijn het behouden waard omdat er een bijzonder historisch verhaal bij hoort, zoals oude fruitgaarden, herdenkingsen markeringsbomen.
De beeldbepalende waarde van de houtopstand • Als in een omgeving alle bomen zijn gekapt voor bebouwing kan een boom beeldbepalend zijn op de plek als deze goed zichtbaar is vanaf de openbare weg. • Bomen met beeldbepalende waarden kunnen zijn: bomen die aangeplant worden om minstens 100 jaar te worden (voldoende onder- en bovengrondse ruimte). Buitengewone aandacht is hierbij besteed aan de groeiplaatsomstandigheden om de boom te helpen oud te worden. Waar mogelijk wordt deze boom in de toekomst opgenomen op de lijst van monumentale en waardevolle bomen en in het bestemmingsplan om extra bescherming te realiseren.
7.2.3 Structuurvisie 2030 en structuurplannen In de Structuurvisie 2030 wordt in algemene termen gesproken over bijzondere landschapselementen, zoals karakteristieke bomen. De structuurvisie wordt in verband met de inwerkingtreding van de Omgevingswet
vervangen door de Omgevingsvisie. Monumentale en waardevolle bomen zijn opgenomen in het Groenstructuurplan Badhoevedorp en Lijnden (2013).
7.2.4 Herplantbeleid Het herplantbeleid is opgenomen in de Kadernota Vervanging en Herplantbeleid uit 2015 (2014.0056392). Volgens het herplantbeleid dienen alle monumentale en waardevolle bomen waarvan de gemeente de eigenaar is te worden herplant, wanneer kap vanwege de veiligheid niet te voorkomen is. In de kadernota zijn voorwaarden geformuleerd ten aanzien van de locatie, de maat van de terug te planten boom en de te planten boomsoort. Deze voorwaarden zorgen ervoor dat de beeldkwaliteit van de fysieke leefomgeving van inwoners behouden blijft.
Onderscheid wordt gemaakt tussen legale en illegale kap. Bij de illegale kap van een gemeentelijke monumentale- of waardevolle boom wordt aangifte gedaan en een procesverbaal opgemaakt. De schade, ter hoogte van de waarde van de gerooide boom (NVTB), wordt verhaald. Bij een overtreding wordt gehandhaafd volgens de geldende Verordening Fysiek Domein van Haarlemmermeer. De voorwaarden voor het herplantbeleid van monumentale en waardevolle bomen in particulier bezit zijn onderdeel van deze nota monumentale en waardevolle bomen en zijn als volgt:
Beleid monumentale en waardevolle bomen Haarlemmermeer 2021 23
Particuliere bomen Gemeentelijke bomen Herplanten boom 15-20 cm stam Herplanten boom 20-30 cm stam diameter Illegale kap diameter op 1,30 m hoogte op 1,30 m hoogte Locatie volgens het compensatiebeginsel Op dezelfde locatie Herplantplicht in eerstvolgende Herplantplicht in eerstvolgende plantseizoen plantseizoen Verzoek tot herplant boom 8-12 cm Waarde te bepalen via het NVTB. De stam diameter op 1,30 m hoogte. waarde investeren in een nieuwe boom. Legale kap Herplant door veroorzaker Herplantplicht door veroorzaker Locatie volgens compensatiebeginsel Locatie volgens compensatiebeginsel Verzoek tot herplant in eerstvolgende Herplantplicht in eerstvolgende plantseizoen plantseizoen Schade Verzoek wordt gedaan om de schade te Schade wordt bepaald door het NVTB veroorzaakt herstellen Schadebedrag wordt verhaald op de verooraan de boom zaker Bij legale kap van een particuliere monumentale boom of een waardevolle boom wordt verzocht om een nieuwe boom met een diameter van 8-12 cm te herplanten. Bij de illegale kap van een particuliere monumentale- of waardevolle boom wordt herplantplicht opgelegd. Bij illegale kap van een
gemeentelijk monumentale of waardevolle boom wordt de waarde (te bepalen via de NVTB) van de gekapte boom geïnvesteerd in nieuwe bomen op de locatie of in de directe omgeving van de gekapte boom. Op die manier kan per locatie maatwerk worden geleverd.
7.2.5 Lijst monumentale bomen Het bijhouden van een lijst met monumentale en waardevolle bomen en het actualiseren van deze lijst, is een manier om deze bomen te beschermen. De bomen op deze lijst, waarop zowel gemeentelijke als particuliere bomen staan, zijn beschermd. In de Verordening Fysiek Domein is bepaald dat de lijst monumentale en waardevolle bomen wordt vastgesteld door het college van B&W. Door het
vaststellen van de lijst met monumentale en waardevolle bomen te mandateren aan de clustermanager Beheer en Onderhoud kunnen bomen sneller bescherming genieten. De Bomenstichting heeft daarnaast een (landelijke) lijst met monumentale bomen. Hierop staan monumentale bomen op 21 locaties in de gemeente Haarlemmermeer (zie bijlage 8.2).
Beleid monumentale en waardevolle bomen Haarlemmermeer 2021 24
7.2.6 Stimuleringsbijdrage particuliere monumentale bomen Een eigenaar van een particuliere monumentale of waardevolle boom komt in aanmerking voor een stimuleringsbijdrage voor het beheer en onderhoud van de boom van maximaal € 300, indien deze voldoet aan een aantal voorwaarden: •
•
• •
het onderhoud dient te worden uitgevoerd door een gespecialiseerd, gecertificeerd boomverzorgingsbedrijf; de boom wordt zodanig onderhouden dat de karakteristieke habitus blijft behouden; de bijdrage dient van tevoren te worden aangevraagd; vergoeding vindt achteraf plaats, onder overlegging van een factuur.
Deze bijdrage kan door particulieren één keer per vijf jaar worden aangevraagd. De eigenaren zijn schriftelijk op de hoogte gesteld van deze mogelijkheid. Ook via de website van de gemeente Haarlemmermeer wordt informatie verstrekt over de stimu-
leringsbijdrage. Bij het herzien van de lijst met monumentale bomen worden de eigenaren van particuliere monumentale bomen aangeschreven door de gemeente. Als de vitaliteit van een particuliere monumentale en waardevolle bomen slecht is, dan worden de eigenaren hiervan in kennis gesteld. Landelijk kan subsidie worden aangevraagd uit het Bomenfonds van de Bomenstichting, indien er kosten aan particuliere monumentale bomen worden gemaakt. De bijdrage is maximaal 75% van het ingediende bedrag. De voorwaarden zijn: • de boom is opgenomen in het Landelijk Register van Monumentale bomen; • de boom is particulier eigendom; • de levensverwachting van de boom bedraagt na het onderhoud nog minimaal tien jaar.
7.2.7 Communicatie Communicatie over monumentale en waardevolle bomen draagt bij aan de bescherming van deze bomen en een betere beleving van de fysieke leefomgeving. Hoe meer inwoners bekend zijn met monumentale bomen, hoe meer zij kunnen genieten van de waarde ervan. Voor cultuur- en erfgoedbeleving is het belangrijk om informatie over monumentale en waardevolle bomen bekend te maken aan inwoners, bezoekers en ondernemers. Een
Bomen Madeliefstraat Nieuw-Vennep
Beleid monumentale en waardevolle bomen Haarlemmermeer 2021 25
digitale kaart waarop de monumentale en waardevolle bomen staan, is in voorbereiding. Er bestaan monumentale bomenroutes, die wandelend dan wel fietsend langs mooie monumentale en waardevolle bomen binnen de gemeente Haarlemmermeer leiden. Deze routes zijn ontwikkeld door de Heimanshof, MEERgroen en vrijwilligers. De route Haarlemmermeer 'Bomen om bij weg te dromen' is digitaal verwerkt tot een audiotour, die via een App raadpleegbaar is.
Hoofdlijnen en ambities •
• •
•
•
•
•
•
Om monumentale en waardevolle bomen te beschermen zijn er wettelijke voorschriften en landelijke richtlijnen. Daarnaast is er lokaal beleid voor de bescherming van monumentale bomen. In de Verordening Fysiek Domein is bepaald dat monumentale en waardevolle bomen alleen mogen gekapt vanwege veiligheid. In deze nota monumentale en waardevolle bomen zijn weigeringsgronden opgenomen voor kap. In deze nota monumentale en waardevolle bomen zijn voorschriften opgenomen voor herplant van particuliere monumentale bomen. Voor gemeentelijke bomen staan deze voorschriften in de Kadernota Vervanging en Herplantbeleid (2015). Het doorlopend actualiseren van de lijst met monumentale en waardevolle bomen draagt bij aan de bescherming ervan. De stimuleringsbijdrage voor het onderhoud van particuliere monumentale bomen wordt verhoogd van € 250 naar € 300. Om monumentale en waardevolle bomen meer bekend te maken bestaan monumentale bomenroutes en een I-tour (App) en is een digitale kaart in voorbereiding.
Beleid monumentale en waardevolle bomen Haarlemmermeer 2021 26
8 Bijlagen
Beleid monumentale en waardevolle bomen Haarlemmermeer 2021 27
8.1 Kaart met monumentale en waardevolle bomen
Beleid monumentale en waardevolle bomen Haarlemmermeer 2021 28
8.2 Lijst met monumentale bomen Separate bijlage.
Beleid monumentale en waardevolle bomen Haarlemmermeer 2021 29
8.3 Lijst met nieuwe potentiële monumentale en waardevolle bomen
Beleid monumentale en waardevolle bomen Haarlemmermeer 2021 30
POTENTIELE MONUMENTALE- EN WAARDEVOLLE TOEKOMSTBOMEN Id Buurt Straat Huisnr Status boom 123553 Hoofddorp Oost Arnolduspark Potentieel beschermwaardige boom 122591 Hoofddorp Oost Arnolduspark Potentieel beschermwaardige boom 134437 Hoofddorp Oost Arnolduspark Potentieel beschermwaardige boom 128423 Hoofddorp Oost Arnolduspark Potentieel beschermwaardige boom 64802 Rijsenhout Dorp Boeierstraat Potentieel beschermwaardige boom 62728 Nieuw-Vennep Oost Bosstraat Potentieel beschermwaardige boom 93236 Nieuw-Vennep Oost Bosstraat Potentieel beschermwaardige boom 96583 Nieuw-Vennep Oost Bosstraat Potentieel beschermwaardige boom 105382 Nieuw-Vennep Oost Bosstraat Potentieel beschermwaardige boom 111939 Nieuw-Vennep Oost Bosstraat Potentieel beschermwaardige boom 115715 Nieuw-Vennep Oost Bosstraat Potentieel beschermwaardige boom 88137 Nieuw-Vennep Oost Bosstraat Potentieel beschermwaardige boom 108881 Nieuw-Vennep Oost Bosstraat Potentieel beschermwaardige boom 53128 Nieuw-Vennep West Dokter Van Haeringenplantsoen Potentieel beschermwaardige boom 56224 Nieuw-Vennep West Dokter Van Haeringenplantsoen Potentieel beschermwaardige boom 67406 Nieuw-Vennep West Dokter Van Haeringenplantsoen Potentieel beschermwaardige boom 92001 Nieuw-Vennep West Dokter Van Haeringenplantsoen Potentieel beschermwaardige boom 93316 Nieuw-Vennep West Dokter Van Haeringenplantsoen Potentieel beschermwaardige