Bijlage 4 - Integraal beheer openbare ruimte (IBOR)

Integraal beheer openbare ruimte Actualisering beheerplannen Fysieke Leefomgeving 2024 tot en met 2028

2

Gemeente Haarlemmermeer

Colofon Tekst en vormgeving Gemeente Haarlemmermeer Cluster Beheer en Onderhoud Postbus 250 2130 AG Hoofddorp Telefoon 0900 1852 E-mail info@haarlemmermeer.nl Internet www.haarlemmermeer.nl

oktober 2023 3

Gemeente Haarlemmermeer

Inhoudsopgave

4

1.

Inleiding ........................................................................................................................................................... 6 Reikwijdte ...................................................................................................................................................................... 6 Evalueren ....................................................................................................................................................................... 7 Leeswijzer en opzet ....................................................................................................................................................... 7

2.

Visie, kernwaarden en ambities ....................................................................................................................... 8 Visie voor de leefomgeving ........................................................................................................................................... 8 Kernwaarden en ambities ............................................................................................................................................. 8 Kernwaarden ........................................................................................................................................................... 8 Ambities ................................................................................................................................................................... 8

3.

Wat beheren wij?............................................................................................................................................10

4.

Hoe beheren wij? ............................................................................................................................................11 Inspecties ............................................................................................................................................................... 11 Klein onderhoud of dagelijks onderhoud .............................................................................................................. 11 Groot onderhoud ................................................................................................................................................... 11 Vervangen .............................................................................................................................................................. 11 Kwaliteit....................................................................................................................................................................... 11 Technische kwaliteit .............................................................................................................................................. 11 Beeldkwaliteit ........................................................................................................................................................

11 Duurzaam beheer ........................................................................................................................................................ 12 Participatie .................................................................................................................................................................. 12 Participatie onderhoud openbare ruimte .............................................................................................................. 13 Inwonersinitiatieven/zelfbeheer ........................................................................................................................... 13

Gemeente Haarlemmermeer

5.

Wat zijn onze speerpunten?............................................................................................................................14 Vervangingsopgave ..................................................................................................................................................... 14 Klimaatadaptatie ......................................................................................................................................................... 14 Vergroenen leefomgeving ........................................................................................................................................... 14 Natuurvriendelijk beheer ............................................................................................................................................ 14 Ontwikkelen gebiedsgerichte aanpak ......................................................................................................................... 15

6.

Groen ..............................................................................................................................................................16 Doelstellingen voor het beheer ................................................................................................................................... 16 Wat zijn aandachtspunten? ......................................................................................................................................... 18

7.

Infra ................................................................................................................................................................19 Doelstellingen voor het beheer ................................................................................................................................... 19 Wat zijn aandachtspunten? ......................................................................................................................................... 21

8.

Wat kost het?..................................................................................................................................................22 Analyse budgetten onderhoud .................................................................................................................................... 22 Benodigd investeringsbudget ...................................................................................................................................... 24

Factsheets 2024-2028 ................................................................................................................................................27 Bomen en beplanting .................................................................................................................................................. 28 Recreatiegebieden....................................................................................................................................................... 35 Sportvelden ................................................................................................................................................................. 40 Begraafplaatsen ........................................................................................................................................................... 47 Wegen ......................................................................................................................................................................... 51 (civieltechische) kunstwerken ..................................................................................................................................... 56 Openbare Verlichting ..................................................................................................................................................

62 Verkeersregelinstallaties ............................................................................................................................................. 68 Straatmeubilair, bebording en parkeerautomaten ..................................................................................................... 71

5

Gemeente Haarlemmermeer

1. Inleiding De openbare ruimte wordt intensief gebruikt en deze is steeds belangrijker als verblijfs- en ontmoetingsplek. De manier waarop wij onze openbare ruimte beheren is bepalend voor hoe bewoners, bezoekers en ondernemers onze gemeente ervaren. Het beheer van de openbare ruimte staat voor vele opgaven: • hoe gaan we efficiënt om met de beschikbare middelen; • hoe gaan we om met klimaatadaptatie; • hoe gaan we om met de veroudering van het areaal en vervangingspieken;

• •

hoe gaan we om met een toenemende intensitiet van het gebruik van de openbare ruimte; hoe spelen we in op de wensen van de gebruikers.

De openbare ruimte is een middel om bij te dragen aan maatschappelijke en bestuurlijke doelstellingen. In de beheerplannen hebben wij onze ambities voor de fysieke leefomgeving vertaald in concrete maatregelen. Beheerplannen geven de kwaliteit weer van de onderdelen van de openbare buitenruimte in relatie tot het beoogde onderhoudsniveau, de planning van het onderhoud en de kosten hiervan. De beheerplannen vormen samen met de vastgestelde begroting het kader voor het jaarlijkse uitvoeringsplan voor het beheer en onderhoud. Op basis van het Burgerlijk Wetboek (BW) hebben wij de plicht om te zorgen voor een veilige openbare buitenruimte (zorgplicht). In beheerplannen geven wij aan hoe wij omgaan met deze zorgplicht. Daarnaast is in de Financiële Verordening Haarlemmermeer 2021 de verplichting opgenomen om een beheerplan voor de Fysieke Leefomgeving vast te laten stellen door de raad. In figuur 1 is de plaats van de beheerplannen binnen de kaders en het beleid voor de fysieke leefomgeving weergegeven. De vorige beheerplannen hadden een looptijd van 2020 tot en met 2023. Wij hebben de beheerplannen voor de periode 2024 tot en met 2028 geactualiseerd. De actualisatie heeft onder meer plaatsgevonden op basis van wijzigingen in de wet- en regelgeving, nieuw

Figuur 1, Plaats van de beheerplannen binnen kaders en beleid voor de Fysieke leefomgeving

gemeentelijk beleid, de meest recente inspectiegegevens en wijzigingen in het areaal. Tevens verwerken wij de bestuurlijke ambities van college en raad. Dit document Integraal Beheer Openbare Ruimte (IBOR) 2024-2028 geeft een samenvatting van de uitkomsten van de actualisering van de beheerplannen en geeft tevens aan hoe wij beheren (methode, kwaliteit, gebiedsgericht werken en participatie). Door zoveel mogelijk een gebiedsgerichte aanpak te hanteren willen wij ervoor zorgen dat onze maatregelen (en de hiervoor ingezette middelen) in de openbare ruimte een zo groot mogelijk effect hebben. Daarnaast zetten bij het beheer risico- en effectgestuurd beheer in en wegen de beschikbare middelen en het beoogd effect tegen elkaar af. Door risico’s en prestaties beter in beeld te brengen is het mogelijk (nog) slimmer te beheren.

Reikwijdte De bestaande beheerplannen voor de Fysieke Leefomgeving zijn: bomen en beplanting, verhardingen, kunstwerken, openbare verlichting, verkeersregelinstallaties, watergangen, speelvoorzieningen, sportvelden en recreatiegebieden. In dit IBOR 2024-2028 zijn de resultaten van de actualisatie van deze beheerplannen opgenomen. Deze zijn aangevuld met gegevens over straatmeubilair, bebording, parkeerautomaten en begraafplaatsen.

Bomen en beplanting

In de financiële paragrafen van de beheerplannen is geen rekening gehouden met nieuwe aanleg. Verhardingen

Evalueren

Recreatiegebieden

Civiele kunstwerken

Speelvoorzieningen

Openbare Verlichting

Wij evalueren de beheerplannen halverwege de planperiode, gelijktijdig met het PRSW. Daarnaast doen wij in 2024 onderzoek naar de haalbaarheid van de investeringen vanaf 2025 en de benodigde personele capaciteit voor de gebiedsgerichte aanpak en klimaatadaptatie. Dit laatste is nog niet becijferd in de beheerplannen.

Leeswijzer en opzet Sportvelden

VRI's

Begraafplaatsen

Straatmeubilair

Bebording

Parkeerautomaten

Voor riolering geldt dat het huidige Gemeentelijk Rioleringsplan 2020 tot en met 2023 ook fungeert als beheerplan. Met de invoering van de Omgevingswet wordt het GRP omgevormd tot een Programma Stedelijk Water en Riolering (PRSW) 2024-2028. Dit heeft tot gevolg dat de onderdelen van het beheerplan Watergangen onder dit PRSW komen te vallen.

7

Gemeente Haarlemmermeer

Hoofdstuk 2 gaat in op de visie en de ambities van Haarlemmermeer voor de leefomgeving. In dit hoofdstuk worden tevens de kernwaarden voor het beheer en onderhoud weergegeven. Hoofdstuk 3 geeft een overzicht van de kapitaalgoederen die wij beheren. Hoofdstuk 4 geeft antwoord op de vraag: hoe beheren wij? In dit hoofdstuk wordt een overzicht gegeven welke beheermaatregelen wij treffen om bij te dragen aan de ambities van Haarlemmermeer, hoe wij de kwaliteit monitoren en hoe wij omgaan met duurzaamheid en participatie. In hoofdstuk 5 besteden wij aandacht aan onze speerpunten bij het beheer in de komende periode (2024-2028) ( gebiedsgericht werken, klimaatadaptatie, vergroening van de leefomgeving en natuurvriendelijk beheer). In de hoofdstukken 6 en 7 geven wij een overzicht van onze doelstellingen voor ‘groen’ en ‘infra’. Hierin zijn de doelstellingen voor de beheerplannen thematisch gebundeld. Hoofdstuk 8 geeft een samenvattend overzicht van de financiën. In de bijlage zijn de factsheets opgenomen die een beknopte weergave zijn van de beheerplannen van de verschillende kapitaalgoederen in de fysieke leefomgeving.

2. Visie, kernwaarden en ambities Visie voor de leefomgeving

Visie voor de leefomgeving We willen dat inrichting, beheer en onderhoud van onze openbare ruimte bijdragen aan de benoemde kernwaarden voor openbare ruimte en bijbehorende ambities. De inrichting en het beheer van de ruimte sluiten aan op de herkenbaarheid en identiteit vande betreffende plek, waaronder de verschillende woonmilieus zodat sprake is van diversiteit in de openbare ruimte. De openbare ruimte is aantrekkelijk en veilig ingericht, toegankelijk voor iedereen en nodigt uit tot gezond bewegen. Er wordt rekening gehouden met de klimaatadaptieve wensen en het bijdragen aan de gewenste biodiversiteit. De samenleving waardeert de openbare ruimte. De openbare ruimte heeft herkenbare groen- en waterstructuren die logisch aansluiten op groene structuren buiten het bebouwde gebied. Een groene inrichting speelt een belangrijke rol

bij een kwalitatief goed ingerichte leefomgeving. Het beheer wordt financieel slim aangepakt, is doelmatig en duurzaam.

Kernwaarden en ambities Op basis van de visie voor de leefomgeving, het Coalitieakkoord 2022-2026 en de belangrijkste beleidsdocumenten 1, wetgeving en technische richtlijnen zijn (maatschappelijke) kernwaarden voor het beheer en onderhoud geformuleerd. Per kernwaarde zijn ambities geformuleerd voor het beheer en onderhoud. Kernwaarden en ambities zijn opgenomen in de Omgevingsvisie. In figuur 2 is de relatie tussen het uitvoeringsprogramma en de beheerplannen en de kernwaarden in beeld gebracht.

Wet- en regelgeving Beheerplan

Om de verbinding tussen onze strategische doelen en het beheer van de openbare buitenruimte beter te kunnen maken hebben wij een visie voor de leefomgeving geformuleerd. Deze is opgenomen in de Omgevingsvisie 2040. Met de Omgevingsvisie geven wij richting aan hoe wij nu en in de toekomst met onze leefomgeving omgaan.

Beleid en richtlijnen

Coalitieakkoord

Kernwaarden Ambities Maatregelen Uitvoeringsprogramma

Figuur 2, relatie beheerplannen en de kernwaarden 1

Zoals Omgevingsvisie 2040, Notitie Risicomanagement en Weerstandsvermogen 2023, de Mobiliteitsvisie en de Onderzoeks-

8

Gemeente Haarlemmermeer

en Investeringsagenda Mobiliteit 2024-2027, de Programmabegroting 2024-2028

Kernwaarden De kernwaarden voor het beheer en onderhoud zijn: 1. 2. 3. 4. 5. 6.

Veiligheid Kwaliteit openbare ruimte Gebruik Financieel slim en doelmatig beheren Toekomstbestendig Waardering in de samenleving

Ambities De ambities per kernwaarde zijn: Veiligheid Wij zorgen voor een veilige leefomgeving (schoon, heel, veilig) door te voldoen aan de geldende wet- en regelgeving. De gebruiker moet zich ook sociaal veilig voelen. Daarnaast streven wij naar het terugdringen van het aantal verkeersongevallen en ernstige verkeersslachtoffers door een verkeersveilige openbare ruimte. Kwaliteit openbare ruimte Wij streven naar een aantrekkelijke, groene, kleurrijke goed onderhouden woon-, werk- en leefomgeving, die voor iedereen toegankelijk is en die bijdraagt aan een positieve beleving van de openbare ruimte. De kapitaalgoederen zijn schoon, heel en veilig en voldoen aan wet- en regelgeving. De kwaliteit van de openbare ruimte draagt bij aan het vestigingsklimaat door te zorgen voor een goede

uitstraling en plekken voor ontmoeting voor inwoners, ondernemers en bezoekers. We streven ernaar om nadelige effecten voor de gezondheid te voorkomen. Gebruik Wij zorgen voor een goed functionerende openbare ruimte, zodat de gebruikers vrijheid van bewegen hebben en de dorpen en kernen toegankelijk zijn. De omgeving nodigt uit tot kiezen voor actieve vormen van mobiliteit, zoals lopen en fietsen. De openbare ruimte is toegankelijk, onder andere voor mensen met een beperking. Een toegankelijke en gezonde leefomgeving speelt een rol in het mee kunnen doen in de samenleving. De openbare ruimte is een aantrekkelijke ontmoetingsplaats, die bijdraagt aan de geestelijke en lichamelijke gezondheid. Inwoners, bezoekers en ondernemers hebben voldoende mogelijkheden om te bewegen, te recreëren en deel te nemen aan sport. Financieel slim en doelmatig beheren Wij zijn financieel in control en voeren onze programmering voor de openbare ruimte uit binnen de gestelde financiële kaders. Met de beschikbare middelen beheren en onderhouden wij de openbare ruimte zo optimaal mogelijk. Hierbij treffen wij kostenefficiënte maatregelen en besparen wij waar mogelijk kosten door slimmer, doelmatiger en goedkoper te beheren.

Wij zijn voorbereid op de toekomst door op korte termijn onze programmering op orde te hebben, maar ook onze opgave voor de langere termijn op het gebied van het onderhoud van de openbare ruimte te kennen. Toekomstbestendig De openbare ruimte heeft te maken met verschillende uitdagingen zoals een toenemend

9

Gemeente Haarlemmermeer

gebruik en verdichting, het veranderende klimaat en de energietransitie. Wij streven naar een klimaatbestendige fysieke leefomgeving, zodat deze bestand is tegen de gevolgen van klimaatverandering (hittestress, wateroverlast, droogte). Tevens streven wij naar een vermindering van de uitstoot van CO2 en naar energieverbruik uit duurzame bronnen. De openbare ruimte is robuust en flexibel om op veranderende behoeftes en gebruik in te spelen, met ruimte voor technische innovaties en aandacht voor (cultureel) erfgoed. Waardering in de samenleving Inwoners, ondernemers en andere ketenpartners zijn tevreden over de manier waarop wij de openbare ruimte beheren en daarover communiceren. Ook andere gebruikers en bezoekers zijn tevreden over de beleving van de buitenruimte. Wij vergroten de betrokkenheid van onze inwoners en ondernemers bij hun leef- en woonomgeving door gebiedsgericht werken en participatie. Wij zorgen voor een gevarieerde leefomgeving die aansluit bij de behoeften van de gebruikers, onder andere door een voldoende onderhouden openbare ruimte en diversiteit in het groen. Wij hebben bij het beheer oog voor de karakteristieken van de openbare ruimte, die een wijk zijn identiteit verlenen. Daarbij betrekken we ook de rol en nabijheid van ons erfgoed.

3. Wat beheren wij? Groen Openbaar Groen • 94.215 bomen • 1.304.700 m2 bosplantsoen • 3.491.570 m2 gazon • 6.233.156 m2 bermen en schrale/kruidenrijke grassen • 786.985 m2 heesters en bodembedekkers • 52.311 m2 vaste planten en rozen • 182.740 m2 hagen • 49.094 stuks wadi's • 25.000 grasstenen in parkeervakken

Groen

Recreatiegebieden • Haarlemmermeerse Bos • Toolenburgerplas • PARK21, deelgebied 1 • Vliegerweide Nieuw-Vennep • Stadspark Hoofddorp • Groot Vennep PARK21 Sportvelden • 23 sportparken Speelvoorzieningen • 737 speelplekken

10

Gemeente Haarlemmermeer

Begraafplaatsen • de Taxushof en de Lindenhof (Nieuw-Vennep) • de Iepenhof en de Wilgenhof (Hoofddorp) • de Meerterpen (Zwaanshoek) • De Akker Gods (Spaarnwoude) Verhardingen • 536 km asfaltwegen • 231 km elementenverharding • 830.700 m2 fietspad

(Civieltechnische) kunstwerken • 12 beweegbare bruggen • 482 vaste bruggen, viaducten en tunnels • 2.000 m2 taludbekleding • 53 grondkeringen • 40 steigers en vlonders • Circa 7 km geluidswerende constructies • 6 overige (2 golfbrekers, een boothelling, een vijverbak en 2 monumentale damsluizen)

Infra Openbare Verlichting • 44.351 lichtmasten • 47.500 armaturen • 953 tunnelarmaturen • 164 grondspots • 483 OVL-kasten • 8 marktkasten • 1.575 km kabelnet Verkeersregelinstallaties • 74 VRI’s • 14 zebrapad beveiligingsinstallaties Straatnaamborden/plaatsnaamborden Circa 3.500 stuks Bebording Circa 29.000 stuks Straatmeubilair 2323 banken en 3552 afvalbakken Parkeerautomaten 68 stuks

4. Hoe beheren wij? Beheermaatregelen Om de kapitaalgoederen in goede staat te houden zijn beheermaatregelen nodig, zodat de kapitaalgoederen hun functie kunnen blijven vervullen voor de maatschappelijke doelen waaraan zij bijdragen. De volgende beheermaatregelen worden onderscheiden:

Inspecties Inspecties geven informatie over de staat van het areaal. Door regelmatig te inspecteren wordt in een vroeg stadium noodzakelijk onderhoud gesignaleerd en kunnen maatregelen worden getroffen. Ook vanwege het waarborgen van de veiligheid zijn inspecties belangrijk.

Klein onderhoud of dagelijks onderhoud Klein onderhoud of dagelijks onderhoud zijn de werkzaamheden die regelmatig (een of meerdere keren per jaar) terugkomen. Klein onderhoud is gericht op behoud van kwaliteit en het uitstel van groot onderhoud.

Kwaliteit Voor het weergeven van de kwaliteit wordt onderscheid gemaakt in technische kwaliteit en beeldkwaliteit (verzorgende kwaliteit).

Technische kwaliteit De technische kwaliteit van kapitaalgoederen wordt bepaald aan de hand van technische inspecties en de leeftijd van het areaal. In onderstaande figuur is het meest actuele beeld van de technische kwaliteit weergegeven, waarbij groen voor een goede kwaliteit staat en rood betekent dat de kwaliteit van het areaal voor een belangrijk deel onvoldoende is. Oranje betekent dat de kwaliteit over het algemeen redelijk tot goed is, maar dat de kwaliteit in de toekomst zonder maatregelen wel onder druk kan komen te staan. Ten opzichte van de vorige beheerplannen blijkt dat de technische kwaliteit over het algemeen voldoende is. Rood komt in het overzicht niet meer voor, waar dit bij de vorige beheerplannen nog gold voor verhardingen. De kwaliteit van verhardingen is verbeterd

dankzij het instellen van een Voorziening achterstallig onderhoud verhardingen in 2019. Voor verhardingen zijn echter nog aandachtspunten, evenals voor bomen en beplanting, speelvoorzieningen, (civieltechnische) kunstwerken, begraafplaatsen en parkeerautomaten (zie de hoofdstukken 6 en 7).

Beeldkwaliteit Vanaf 2010 onderhouden wij de meest beeldbepalende elementen van de openbare ruimte (onderdelen van het openbaar groen, straatreiniging en zwerfafval) op beeldkwaliteit (resultaat). Bij deze onderdelen wordt gewerkt met kwaliteitsniveaus die aan de hand van beeldmeetlatten worden gemeten. Het hoogste kwaliteitsbeeld is aangeduid met A+, het laagste met een D. De afspraken hiervoor zijn opgenomen in de onderhoudscontracten. Bij onze afspraken met aannemers volgen wij de beeldmeetlatten uit de meest recente Kwaliteitscatalogus Openbare Ruimte

Groot onderhoud Onder groot onderhoud vallen de werkzaamheden die planmatig worden uitgevoerd, meestal over meerdere jaren verspreid.

Bomen en beplanting

Recreatiegebieden

Sportvelden

Vervangen

Speelvoorzieningen

Begraafplaatsen

Verhardingen

Kunstwerken

Openbare Verlichting

VRI's

Bebording

Straatmeubilair

Parkeerautomaten

Vervangen is het vernieuwen van kapitaalgoederen aan het einde van de levensduur. De levensduur van de kapitaalgoederen is aangegeven in factsheets per kapitaalgoed in de bijlage.

11

Gemeente Haarlemmermeer

van het CROW2. Momenteel is dat de Kwaliteitscatalogus openbare ruimte 2023. Het ambitieniveau is vastgelegd in het Integraal Beheerkwaliteitplan Openbare Ruimte (BKP) dat in 2009 is vastgesteld door het college van B&W en is geactualiseerd in 2016. Het doel van het BKP is een bijdrage te leveren aan de verbetering van de kwaliteit van de fysieke leefomgeving door het beheer aan te laten sluiten bij de wensen en behoeftes van inwoners, gebruikers en andere belanghebbenden. Met het BKP is tevens de keuze gemaakt om de openbare buitenruimte op beheerniveau Basis te gaan onderhouden. Dit houdt in dat overwegend kwaliteitsniveau B voorkomt, maar dat kwaliteitsniveau C eveneens kan voorkomen. Enkele onderdelen (met name centrumgebieden en speelvoorzieningen) worden onderhouden op niveau Basis+3. Op grond van de huidige CROW-systematiek zijn de benamingen van de ambitieniveaus Basis+ en Basis aangepast in A en B. Dit kwaliteitsniveau is voldoende om aan onze ambities van een schone, hele en veilige openbare ruimte te voldoen. In de beheerplannen voor de Fysieke Leefomgeving is de vertaling opgenomen hoe de verschillende vakgebieden aan deze ambitie voldoen. Het BKP richt zich uitsluitend op het onderhoud en niet op vervangingen.

Eind 2022 is het BKP geactualiseerd vanwege de strategische heroriëntatie, waarmee ook in de fysieke leefomgeving enkele ombuigingen zijn toegepast vanwege het gemeentelijke financiële

12

meerjarenbeeld. Met ingang van 2023 onderhouden wij uitlopers op de stam van bomen en boomspiegels in plaats van op beeldkwaliteit met een vaste frequentie. Daarnaast is de uitvoering van straatreiniging geüniformeerd. Dit betekent dat het pluspakket met hoge beeldkwaliteit in centrumgebieden en langs hoofdwegen vervalt voor reiniging (straatvegen, ruimen van blad en bloesem, zwerfafval en het legen van prullenbakken). De ambitie wordt hierdoor voor straatreiniging in alle gebieden gelijk, namelijk basisniveau (B).

Daarnaast worden duurzame materialen toegepast en wordt materiaal zoveel mogelijk hergebruikt Duurzaamheid is ook een onderdeel van ons inkoopbeleid. Dit betekent dat bij de aanbesteding van werkzaamheden in de openbare ruimte rekening wordt gehouden met het zo lang mogelijk in de kringloop houden van grondstoffen (circulaire economie). Duurzaam beheer houdt ook in het streven naar energiebesparing en het verminderen van de uitstoot van CO2.

Om de kwaliteit van de openbare ruimte te bewaken worden besteksschouwen gehouden. Hierbij wordt de beeldkwaliteit van het groen (exclusief bomen), de straatreiniging en het zwerfafval geschouwd. In het Factsheet Bomen en beplanting zijn de resultaten van de besteksschouw over 2022 en de eerste helft van 2023 opgenomen. Hieruit blijkt dat het percentage afwijkingen van het werk van groenaannemers in deze jaren onder het toegestane percentage van 10% is en dat de scores in 2023 zijn verbeterd ten opzichte van 2022.

Projecten en onderhoudsprocessen in de openbare ruimte hebben invloed op de leef-, woon- en werkomgeving van inwoners en ondernemers. De openbare ruimte is naast een gebruiksruimte ook vaak een ontmoetingsruimte. Wij willen de betrokkenheid van inwoners, ondernemers en belangengroepen bij het onderhoud van de openbare ruimte verder vergroten en ruimte geven aan initiatieven uit de samenleving. Dit betekent dat signalen van de gebruikers van de openbare ruimte worden betrokken bij het beheer ervan door participatie of door meldingen van inwoners. In het Participatiebeleid is omschreven op welke manieren inwoners en ondernemers invloed kunnen hebben op de besluitvorming (Afwegingstabel participatie). Voor het bepalen van de vorm van participatie is een menukaart beschikbaar, waarop de instrumenten staan die gekozen kunnen worden. Hierbij is ruimte voor maatwerk en kan de inzet op participatie worden aangepast als het onderwerp of de situatie daarom vraagt.

Duurzaam beheer Duurzaamheid heeft te maken met de levenscyclus van de kapitaalgoederen en de milieubelasting van de gebruikte materialen en beheermaatregelen. Wij streven naar het duurzaam in stand houden van het areaal. Door goed onderhoud gaat ons areaal langer mee en hoeft het minder snel vervangen te worden. Dit bespaart niet alleen kosten, maar ook grondstoffen.

2 Kennisinstituut voor infrastructuur, openbare ruimte, verkeer en

3 Centrumgebieden, speelvoorzieningen, meubilair in de

vervoer, en werk en veiligheid.

woongebieden, kantoor- en bedrijventerreinen en recreatiegebieden, gras (speelweiden) in recreatiegebieden, reiniging van hoofdinfrastructuur en recreatiegebieden en riolering

Gemeente Haarlemmermeer

Participatie

(putten en kolken) in de woongebieden, kantoor- en bedrijventerreinen en rondom sportvelden worden op beheerniveau Basis+ onderhouden.

Participatie onderhoud openbare ruimte In de openbare ruimte is op hoofdlijnen onderscheid te maken in onderhoud en vervanging. Beide vormen vragen om een andere wijze van participatie. Onderhoud Voor de uitvoering is per type onderhoud een uniforme werkwijze voor participatie opgesteld. Dit biedt de inwoners en belanghebbenden duidelijkheid en herkenbaarheid en biedt tevens een leidraad welke vorm van participatie moet worden toegepast. In grote lijnen komt het erop neer dat inwoners bij renovaties die gevolgen hebben voor inwoners of andere belanghebbenden (verwijderen bomen, renovatie groenvakken, onderhoud bestrating en baggeren) worden geïnformeerd. Bij kleine onderhoudsactiviteiten wordt geen aparte informatie verstrekt, omdat hierbij geen gevolgen zijn voor inwoners, bedrijven of belangenpartijen en de beïnvloedingsruimte bovendien beperkt is. Vervangingsprojecten De vervanging van onderdelen van de openbare ruimte bestaat uit projecten van verschillende omvang. Dit varieert van het vervangen van lichtmasten tot grootschalige, complexe projecten waarbij bijvoorbeeld naast de vervanging van een complete weg en het aanbrengen van drainage, ook de bomen en het groen en de openbare verlichting worden vervangen en de weg opnieuw wordt ingericht (parkeren). De omvang en de complexiteit van het project bepalen de vorm van het participatietraject.

Bij de vervanging van bomen, openbaar groen en speelplekken worden meerdere keuzes aan de belanghebbenden voorgelegd. Bij de vervanging van speeltoestellen wordt op grond van een demografisch onderzoek bepaald wat nodig is in de wijk. Vervolgens wordt met de omwonenden bepaald welke toestellen

13

Gemeente Haarlemmermeer

terug worden geplaatst. Ook bij het verwijderen van speeltoestellen wordt de omgeving geïnformeerd. De mate van invloed wordt per opgave bepaald en is maatwerk. Om toch houvast te hebben kan voor de invulling van het participatietraject worden gekozen uit de menukaart van standaard participatiemiddelen. De opdrachtgever borgt dit in de opdracht.

Inwonersinitiatieven/zelfbeheer Initiatieven van inwoners en bedrijven en andere ideeën uit de samenleving gaan over allerlei onderwerpen en deze vragen elk een eigen aanpak. In Haarlemmermeer vindt zelfbeheer met name plaats op het gebied van groenonderhoud. Inwoners of bedrijven adopteren groenstroken en onderhouden deze. Inwoners kunnen ook boomspiegels rond de stam van een boom in verhardingen inrichten en onderhouden of geveltuintjes aanleggen. Daarnaast worden bladkorven geplaatst voor het zelf ruimen van blad in de herfst door inwoners. Zelfbeheer is een manier om inwoners en bedrijven meer te betrekken bij hun leefen werkomgeving en het samen onderhouden van groen bevordert ook de sociale cohesie. Zelfbeheer op bedrijventerreinen krijgt vorm via parkmanagement. Hierbij wordt het beheer op bedrijventerreinen overgedragen aan een parkmanagementorganisatie. Deze organisatie kan ervoor kiezen het gebied te onderhouden op een hoger niveau dan het door de gemeente vastgestelde onderhoudsniveau. Op dit moment zijn met negen parkmanagementorganisaties overeenkomsten afgesloten. Wij stellen geselecteerde rotondes beschikbaar voor adoptie door ondernemingen of instellingen. Rotondes zijn vaak gelegen op strategische plekken in onze gemeente. Door rotondes te laten adopteren

geven wij een extra impuls aan de kwaliteit van de fysieke leefomgeving. Bovendien raken bedrijven meer betrokken bij hun werkomgeving. Op dit moment zijn 22 van de 38 beschikbare rotondes geadopteerd, zeven gereserveerd, voor vier is belangstelling en zijn er nog vijf beschikbaar voor adoptie.

5. Wat zijn onze speerpunten? In dit hoofdstuk zijn onze speerpunten voor het beheer in de periode 2024 tot en met 2028 beschreven. De komende jaren staan wij voor een hoge vervangingsopgave in de fysieke leefomgeving, gekoppeld aan een opgave om de openbare ruimte klimaatadaptief in te richten. Ook zal de energietransitie zijn weerslag hebben op de openbare ruimte. Deze opgaven vergen een andere manier van werken. Om aan deze opgaven te kunnen voldoen willen wij een gebiedsgerichte aanpak ontwikkelen. Ook vergroenen wij de fysieke leefomgeving verder en ligt onze prioriteit bij het versterken van de biodiversiteit door natuurvriendelijk beheer.

Vervangingsopgave Haarlemmermeer heeft vanaf de jaren zestig van de twintigste eeuw perioden gekend van snelle groei. Door pieken in de aanleg bereiken veel kapitaalgoederen de komende jaren het einde van de levensduur. Dit geldt vooral voor riolering en verhardingen. Met name riolering uit de aanlegperiode voor 1970 is niet bestand tegen het huidige klimaat, met soms extreme regenbuien, en moet daarom vervangen worden of heeft groot onderhoud nodig. Dit vraagt om een integrale aanpak waarbij zowel de verhardingen, de riolering en het groen worden aangepakt.

Klimaatadaptatie Door klimaatverandering wisselen extreme regenbuien, opwarming en langdurige droogte elkaar af. Vooral in verstedelijkte gebieden heeft dat grote gevolgen, namelijk wateroverlast en hittestress.

14

Gemeente Haarlemmermeer

Wij worden genoodzaakt onze leefomgeving aan te passen aan deze veranderende klimaatomstandigheden door een klimaatadaptieve inrichting. Dit vergt aanpassingen onder het maaiveld aan de riolering, maar ook boven het maaiveld zijn maatregelen nodig om overtollig water beter op te vangen en ervoor te zorgen dat water minder snel wordt afgevoerd. Als groen voldoende de ruimte krijgt in de leefomgeving, dan kan het ons helpen bij klimaatadaptatie. Groen vangt water op en zorgt ervoor dat overtollig water makkelijker in de bodem kan wegvloeien. Hierdoor wordt het rioolstelsel minder belast omdat minder water hoeft te worden afgevoerd. Daarnaast vangen groene gebieden meer water op, zodat minder verdroging optreedt. Bomen creëren ook schaduw en voorkomen hittestress. Groene gebieden worden overdag minder warm en koelen ’s avonds sneller af. Verhardingen daarentegen houden warmte vast en voorkomen dat water kan infiltreren in de bodem. Rijk, provincies, gemeenten en waterschappen hebben zich gecommitteerd aan het landelijke Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (DPRA). Dit plan heeft als uitgangspunt dat Nederland in 2050 klimaatadaptief is ingericht. Onze maatregelen om de leefomgeving klimaatadaptief in te richten passen binnen dit akkoord. Klimaatadaptieve maatregelen kunnen extra kosten met zich meebrengen. In het Klimaatadaptatiebeleid (Rv.

2022.0000040) is opgenomen dat wij deze binnen de bestaande openbare ruimte waar mogelijk

zullen dekken uit de Voorziening tariefsegalisatie rioolheffing. Dit geldt alleen voor maatregelen die binnen de zorgplichten vallen. Voor andere maatregelen zullen waar mogelijk subsidies worden aangevraagd, Hoewel wij ernaar streven om additionele kosten binnen de eigen budgetten te dekken, is in het klimaatadaptatie-beleid vermeld dat wij, indien de bestaande budgetten niet toereikend zijn, een voorstel voorleggen aan de raad of prioriteit zullen geven aan de meest essentiële maatregelen.

Vergroenen leefomgeving Een groene leefomgeving heeft veel voordelen. Groen is goed voor de gezondheid en het welzijn van inwoners, verfraait de woon- en werkomgeving, levert een bijdrage aan klimaatadaptatie en heeft een positief effect op de biodiversiteit. Omdat een verdere vergroening van de leefomgeving belangrijk is, heeft het college het als één van de ambities in het Coalitieakkoord 2022-2026 opgenomen. Voor het vergroenen van de woonomgeving is gedurende deze collegeperiode € 400.000 extra aan middelen beschikbaar. Hiervoor worden onder andere waar mogelijk verhardingen vervangen door groen, parkeerplaatsen vergroend en extra bomen geplant in de woonomgeving.

Natuurvriendelijk beheer De biodiversiteit, de mate van verscheidenheid aan levensvormen, staat over de hele wereld onder druk. Biodiversiteit zorgt voor schone lucht, fris water, een goede kwaliteit van de bodem en de bestuiving van gewassen (voedselvoorziening). Wij richten het beheer van ons areaal op het versterken van de biodiversiteit. Dit doen wij door verschillende typen

maaien toe te passen en minder vroeg te maaien. Maar ook het toepassen van een gevarieerde en voldoende beplanting en het toepassen van dak- en gevelgroen maken het mogelijk de biodiversiteit te versterken.

Ontwikkelen gebiedsgerichte aanpak De komende periode zullen wij stap voor stap onze aanpak van de vervangingen in de openbare ruimte verder ontwikkelen. Op dit moment zijn vervangingsinvesteringen vooral gericht op de technische staat van onze afzonderlijke kapitaalgoederen, gecombineerd met wensen van gebruikers. Wij werken zoveel mogelijk integraal. Jaarlijks kunnen wij met de huidige gemeentelijke organisatie circa € 25 miljoen investeren in vervangingen. Deze aanpak volstaat niet meer om aan onze veranderende opgaven voor de openbare ruimte te kunnen voldoen, zoals onze hogere vervangingsopgaven, gecombineerd met maatregelen voor klimaatadaptatie en de energietransitie. Wij werken een gebiedsgerichte aanpak uit die leidt tot wijkvernieuwing. Hierbij wordt voor de complete openbare ruimte in een gebied bepaald wat moet worden opgeknapt. Participatie met inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners is hier een onderdeel van. Bij maatregelen voor klimaatadaptatie is ook een zekere omvang nodig, omdat het watersysteem als geheel in beschouwing wordt genomen. Deze aanpak geeft ons ook de mogelijkheid om in de toekomst te kijken, verder vooruit te plannen en onze middelen efficiënter in te zetten. Het project Welgelegen in Nieuw-Vennep is het eerste project waarin wij ervaring opdoen met deze werkwijze.

Voor de bestaande openbare ruimte is een planning gemaakt om Haarlemmermeer in 2050 zoveel mogelijk klimaatbestendig te hebben ingericht. Waar mogelijk worden maatregelen voor de

15

Gemeente Haarlemmermeer

energietransitie ingepast. De basis voor de planning is de (theoretische) levensduur van verhardingen en riolering. De overige disciplines sluiten hier zoveel mogelijk bij aan. De eerstvolgende projecten zullen naar verwachting vanaf 2026 in uitvoering gaan. Naast de gebruikelijke Vernieuwing Openbare Ruimte (VOR) -budgetten worden ook projectmatige budgetten aangevraagd voor wijkvernieuwing. Uiteindelijk leidt deze werkwijze ertoe dat onze investeringsopgave de komende jaren zal groeien. Hierin zal het aandeel van investeringen in wijkvernieuwing toenemen en het aandeel reguliere vervangingsinvesteringen zal afnemen. Dergelijke complexe en omvangrijke projecten kennen een lange voorbereidingstijd. Deze werkwijze vergt veel afstemming, communicatie en een intensieve interne samenwerking. Om dergelijke projecten op een goede manier voor te bereiden en tot uitvoering te brengen, zullen binnen onze organisatie veranderingen, verbeteringen en uitbreidingen moeten plaatsvinden. Met onze huidige personele capaciteit en organisatie zullen wij de toekomstige vervangingsopgave niet kunnen uitvoeren. De opgave is groter dan wat wij de afgelopen jaren hebben kunnen realiseren. Dat betekent dat ook onze organisatie moet groeien en dat er moet worden gekeken naar de wijze van samenwerking. In de beheerplannen voor de Fysieke Leefomgeving is dit nog niet in beeld gebracht.

Het komende jaarwillen wij onderzoeken wat er nodig is aan extra formatie en welke ontwikkeling de organisatie nodig heeft. De arbeidsmarkt is onvoorspelbaar en mogelijk is het daarnaast nodig om aannemers en ingenieursdiensten aan ons te binden door bijvoorbeeld langdurige overeenkomsten.

Maar ook is voor de gebiedsgerichte aanpak een andere wijze van programmering nodig dan vervangen bij het einde van de levensduur. Hierbij zijn onze uitgangspunten als volgt. 1. Voor benodigde vervangingen bekijken we in eerste instantie of deze passen binnen een wijkvernieuwingsproject. 2. Waar mogelijk rekken we de levensduur van onderdelen in de openbare ruimte op, zodat deze binnen een wijkvernieuwingsproject vervangen kunnen worden. Dit kan extra onderhoudskosten tot gevolg hebben, maar de omvang van dit effect is nu nog niet te overzien. 3. Waar nodig halen we de vervanging van onderdelen die nog (net) niet aan het einde van de levensduur zijn naar voren, zodat deze mee kunnen liften met een wijkvernieuwingsproject. 4. Om desinvestering te voorkomen bekijken wij in gebieden waar binnen drie jaar een wijkvernieuwingsproject is gepland per locatie wat nodig en mogelijk is om de openbare ruimte leefbaar en veilig te houden. Wij gaan bijvoorbeeld binnen deze drie jaar geen investeringen doen in nieuwe bomen als de nieuwe inrichting nog niet bekend is. 5. Wanneer de vervanging niet langer kan wachten en veilig houden met extra onderhoudsgeld niet mogelijk is, dan vindt de vervanging buiten het wijkvernieuwingsproject plaats. Ook locaties die niet vallen onder wijkvernieuwing, zoals buitengebieden en hoofdinfrastructuur worden vervangen volgens de huidige methode.

6. Groen Een groene openbare ruimte is van belang voor de gezondheid en de leefbaarheid van inwoners en gebruikers. Daarnaast is een groene omgeving belangrijk voor klimaatadaptatie en biodiversiteit. Onder groen valt het beheer van: • het openbaar groen en de bomen • de recreatiegebieden • de begraafplaatsen • sportvelden • speelvoorzieningen In dit hoofdstuk zijn de doelstellingen voor het beheer van deze onderdelen opgenomen. De belangrijkste gegevens per onderdeel zijn te vinden in de factsheets (bijlagen bij dit IBOR).

Doelstellingen voor het beheer Onze doelstellingen vloeien voort uit wettelijke kaders en beleid voor bomen en beplanting, recreatiegebieden, begraafplaatsen, sportvelden en speelvoorzieningen. In de Omgevingsvisie Haarlemmermeer 2040 zijn de (maatschappelijke) kernwaarden opgenomen die wij hebben opgesteld voor het zorgvuldig beheren en onderhouden van onze openbare ruimte (zie ook hoofdstuk 2). Daarnaast is in het Coalitieakkoord 2022-2026 opgenomen dat Haarlemmermeer blijft investeren in een groene, kleurrijke en goed onderhouden leefomgeving. De ambitie uit het coalitieakkoord is in te zetten op vergroening, versterking van de biodiversiteit en een klimaatadaptieve inrichting. Ook wil het college initiatieven van inwoners en

16

Gemeente Haarlemmermeer

organisaties om het groen in eigen straat of wijk te helpen onderhouden stimuleren en versterken. Hieronder zijn per kernwaarde de doelstellingen voor het beheer weergegeven. Veiligheid Wij waarborgen de veiligheid van het areaal door: • te voldoen aan de wettelijke zorgplicht voor bomen; Om de technische kwaliteit te meten houden wij boomveiligheidscontroles en kwaliteitsmetingen van het groen; wij werken daarnaast volgens de goedgekeurde gedragscode soortenbescherming gemeenten van Stadswerk; • invasieve soorten die een gevaar zijn voor de gezondheid te bestrijden, onder andere Japanse duizendknoop, de Sachalinse duizendknoop, de Basterdduizendknoop en de Reuzenberenklauw; • de (verkeers-)veiligheid en de sociale veiligheid voor de omgeving te waarborgen door tijdig te snoeien; • de kwaliteit van het zwemwater in de recreatiegebieden te monitoren om de volksgezondheid te beschermen. De kwaliteit van de spartelvijvers in het Haarlemmermeerse Bos en de Toolenburgerplas en de bosplas in het Haarlemmermeerse Bos moet voldoen aan de Europese richtlijnen voor zwemwaterkwaliteit en de aanwijzingen van de provincie Noord-Holland en het hoogheemraadschap van Rijnland;

•

•

• •

de kwaliteit van de sportvelden te laten voldoen aan de sporttechnische en materiaaltechnische normen van NOC*NSF en de sportbonden; bij de renovatie/ aanleg van voetbalkunstgrasvelden zo min mogelijk infill toe te passen en deze rondom te voorzien van kantopsluiting om verspreiding van microplastics en infill tegen te gaan; technische lagen met rubber toevoeging worden bij renovaties zoveel mogelijk vervangen; te voldoen aan de zorgplicht op grond van het Warenwetbesluit Attractie- en Speeltoestellen (WAS) voor speeltoestellen om de veiligheid te waarborgen.

Kwaliteit Openbare Ruimte Wij zorgen voor een groene, goed onderhouden leefomgeving door: • ons areaal bomen en beplanting duurzaam in stand te houden door onderhoud en te zorgen voor optimale groeiomstandigheden, waardoor de levensduur toeneemt; voor bomen betekent dit een levensduur van minimaal 50 jaar en voor beplantingen 25 jaar; • ons areaal te onderhouden volgens de kwaliteitskeuzes van het Beheerkwaliteitplan Openbare Ruimte (BKP); in centrumgebieden, in recreatiegebieden

• • • •

(deels)4 en voor speelvoorzieningen is dit niveau basis+ (A in de huidige CROWsystematiek); voor de overige functionele gebieden geldt het beheerniveau ‘basis’ (B in de huidige CROW-systematiek); dit betekent dat het onderhoud voldoet aan de voor de verschillende disciplines geldende wettelijke normen en richtlijnen; de begraafplaatsen op niveau A te beheren om recht te doen aan deze bijzondere gedenkparken; onze (monumentale) bomen te beschermen; een duurzame boomstructuur te handhaven, te herstellen en zo nodig te ontwikkelen; overlast door bomen en ziektes van bomen zoveel mogelijk te voorkomen.

Wij vergroenen de leefomgeving extra en willen jaarlijks circa 3.500 m2 omvormen en in vier jaar tijd 8.000 extra bomen te planten door: • waar mogelijk verhardingen (tegels/straatstenen) te vervangen door groen en stoepen en straten te versmallen waardoor groenstroken ontstaan; • parkeerplaatsen opnieuw in te richten met grasstenen (tegels met gaten waarin gras kan groeien), waardoor water beter kan wegzakken in de bodem; • extra bomen in wijken te planten met weinig bomen; inwoners kunnen aangeven waar zij deze bomen willen hebben; • bij de herinrichting van de woonomgeving (Vernieuwing Openbare Ruimte) waar mogelijk extra bomen te planten; het merendeel van de extra (8.000) bomen

4 In recreatiegebieden geldt dit voor gras, (zwem) water, meubilair,

vaste planten (oude Floriadeterrein en Stadspark) speel- en sporttoestellen en reiniging;

17

Gemeente Haarlemmermeer

wordt geplant in grootschalig groen en recreatiegebieden (PARK21). Wij versterken de biodiversiteit en beschermen de ecologische waarden en houden deze in stand door: • een gevarieerde samenstelling van het openbaar groen te realiseren voor wat betreft soorten en kleur, maar ook groen dat de aanwezigheid van verschillende insecten, vogels en kleine zoogdieren stimuleert; • ons beheer van het openbaar groen te richten op biodiversiteit (natuurvriendelijk beheer), onder andere door het behoud van aanwezige grote bomen en langdurig bestaande groene percelen, het maaien van grassen op verschillende manieren en bij vervanging van het bestaande groen te kiezen voor een divers assortiment; • bermen insectvriendelijk in te zaaien en landbouwers te stimuleren tot het maken van bloemrijke akkerranden. Gebruik Onze groene omgeving biedt mogelijkheden voor recreatie en natuurlijk spelen dichtbij huis door: • te zorgen voor kwalitatief goed groen in de woonomgeving. Dit biedt onze inwoners mogelijkheden om te recreëren, te bewegen en elkaar te ontmoeten in de eigen leefomgeving. Tevens bevordert het de gezondheid en de sociale samenhang in de wijk; • te zorgen voor aantrekkelijke, goed onderhouden en goed toegankelijke recreatiegebieden, sportvelden en speelplekken, die voldoen aan de behoeften

•

van de gebruikers en uitnodigen tot recreëren, buiten spelen en bewegen en hierdoor bijdragen aan een gezonde levensstijl; Dit kan bijvoorbeeld door in te zetten op vernieuwende sport- en speeltypen en trends te volgen zoals urban sports; ernaar te streven bij vervangingen van speeltoestellen het aantal en de diversiteit van speelvoorzieningen af te stemmen op het aantal kinderen, tieners en jongeren in de wijk of kern.

Financieel slim en doelmatig beheren Wij zijn financieel in control en voeren onze programmering voor de openbare ruimte uit binnen de gestelde financiële kaders door: • de openbare ruimte kostenefficiënt, slim en doelmatig te beheren en de middelen optimaal in te zetten en waar mogelijk kosten te besparen; • inzicht te hebben in de opgave voor het toekomstige beheer en de hierbij benodigde budgetten door regelmatige inspecties; • kosten te besparen door vervangingsopgaven te combineren, werk met werk te maken en door in te zetten op wijkvernieuwing. Toekomstbestendig Wij bieden een klimaatbestendige fysieke leefomgeving, die beter is toegerust op de gevolgen van klimaatverandering (hittestress, wateroverlast en droogte) door: • de woonomgeving verder te vergroenen (zie hierboven bij kwaliteit); Bomen en beplanting dragen bij aan klimaatadaptatie

•

•

•

door het geven van verkoelende schaduw, het vasthouden van water, het bevorderen van de CO2-opname en het verhogen van de biodiversiteit; rekening te houden met de gevolgen van klimaatverandering door het toepassen van inheems plantmateriaal dat beter bestand is tegen klimaatverandering en een divers assortiment bomen en beplanting aan te planten; maatregelen voor klimaatadaptatie mee te nemen bij wijkvernieuwing; hierbij volgen wij waar mogelijk het Klimaatadaptatiebeleid (binnen 300 meter (loopafstand) is een koelteplek van minimaal 200 m2 aanwezig. Er is tenminste 40% schaduw voor belangrijke langzaam verkeerroutes en verblijfsplekken, ook waar kwetsbare groepen bij elkaar komen); bij sportvelden automatische beregening voor alle natuurgrasvelden toe te passen, waardoor de beheerder snel de velden van het nodige water kan voorzien in drogere perioden en goed werkende drainage toe te passen, zodat de velden na grote hoeveelheden neerslag weer snel bespeelbaar kunnen zijn.

Waardering in de samenleving Wij streven naar een positieve beleving van ons areaal door de gebruikers door: • inwoners te betrekken bij de vervanging van het groen en de soortkeuze hierbij; • het beheer- en onderhoudsniveau op de wensen van de gebruikers van de openbare ruimte af te stemmen door sommige onderdelen van het groen op beeld te beheren (BKP); • inwoners te betrekken bij het vergroenen van de openbare ruimte en hen de kans te

18

Gemeente Haarlemmermeer

•

geven om zelf met initiatieven hiervoor te komen; zelfbeheer in de vorm van buurttuinen, geveltuinen, boomspiegels, adoptierotondes en parkmanagement te stimuleren;

•

Wat zijn aandachtspunten? •

•

Door meerdere perioden van droogte van de afgelopen jaren is de kwaliteit van bomen en beplanting achteruit gegaan. Wij geven nieuwe aanplant om die reden structureel een langere periode van nazorg (waaronder extra water geven indien nodig). Tevens planten wij soorten aan die beter bestand zijn tegen droogte en hitte. Daarnaast voeren wij onderzoeken uit naar de kwaliteit van de bodem van beplantingsvakken en standplaatsen van bomen. Waar de bodem sterk is verdicht doorbreken wij deze bodemlaag en dienen tevens bemesting toe om de bomen en/of beplanting te laten herstellen. Mede vanwege het groeiend aantal inwoners neemt het aantal bezoekers aan de recreatiegebieden toe, zowel voor recreatief bezoek als voor het bezoeken van evenementen. De verwachting is dat ook de nieuwe gebieden Vliegerweide, Stadspark Hoofddorp en Groot Vennep over enkele jaren een grote recreatieve druk zullen ondervinden. Dit toenemende gebruik kan gevolgen hebben voor het beheer van de recreatiegebieden. De beheergroepen vragen meer onderhoud om het juiste onderhoudsniveau te behalen. Ook door de extra druk zijn aanvullende maatregelen noodzakelijk om bijvoorbeeld bodemverdichting te voorkomen en aanwezige beschermde flora en fauna te beschermen.

• •

•

De zwemwaterkwaliteit in de recreatiegebieden is een continu punt van aandacht. In de bosplas in het Haarlemmermeerse Bos is door het hoogheemraadschap van Rijnland in samenwerking met de gemeente in 2021 een nieuw luchtsysteem geplaatst ter bestrijding van blauwalg. Dit heeft in het seizoen 2022 goed gefunctioneerd. Dit beluchtingssysteem wordt beheerd door het hoogheemraadschap. Voor de verbetering van de waterkwaliteit in de spartelvijvers in de recreatiegebieden zijn werkzaamheden nodig om de doorstroming van het water te verbeteren. De gebruiksintensiteit van de sportvelden neemt toe en dit heeft gevolgen voor het de intensiteit van het onderhoud. Momenteel worden speelvoorzieningen vervangen wanneer deze aan het einde zijn van de technische levensduur. Op basis van demografische gegevens en in samenspraak met de inwoners wordt bepaald of er toestellen teruggeplaatst worden en zo ja welke. Er vindt geen tussentijdse demografische analyse plaats, waardoor het risico bestaat dat de speelplekken na verloop van tijd niet meer aansluiten op de behoeften van de wijk waarin zij liggen. De speelplek zal dan minder worden gebruikt. Wij streven naar een hoge kwaliteit (A) van de openbare ruimte op onze begraafplaatsen, maar het beeld staat onder druk vanwege het veranderende klimaat, met name de toenemende droogte. De begraafplaatsen liggen drie meter hoger dan het maaiveld.

Om die reden moet veel extra water worden gegeven om de beplanting in leven te houden. Ondanks deze extra zorg vallen veel bomen en beplanting op de begraafplaatsen uit vanwege de droogte.

7. Infra De (merendeels bovengrondse) infrastructuur fungeert als belangrijk verbindend element in onze gemeente. Hieronder valt het beheer van het wegennet en alle onderdelen in de openbare ruimte die hiermee verbonden zijn: • verhardingen • (civieltechnische) kunstwerken • openbare verlichting • verkeersregelinstallaties • (verkeers-) bebording (inclusief staatnaamen plaatsnaamborden) • straatmeubilair • parkeerautomaten In dit hoofdstuk zijn de doelstellingen voor het beheer van deze onderdelen opgenomen. De belangrijkste gegevens per onderdeel zijn te vinden in de factsheets (bijlagen bij dit IBOR).

Doelstellingen voor het beheer

Veiligheid Wij waarborgen de veiligheid van het areaal door: • voor wegen te voldoen aan de wettelijke zorgplicht; hiervoor wordt het areaal onderhouden op ‘basisniveau’ (B); • het waarborgen van de (verkeers-)veiligheid door goed onderhouden wegen, openbare verlichting en VRI’s en een duurzaam veilige inrichting van de weg; • (civieltechnische) kunstwerken regelmatig te inspecteren en te onderhouden; • de verkeersborden conform de wettelijke termijn van 12 jaar te inspecteren en deze waar nodig te vervangen.

Onze doelstellingen vloeien voort uit wettelijke kaders en beleid voor verhardingen, (civieltechnische) kunstwerken, openbare verlichting, verkeersregelinstallaties (VRI’s), (verkeers-)bebording, straatmeubilair en parkeerautomaten. In de Omgevingsvisie Haarlemmermeer 2040 zijn de (maatschappelijke) kernwaarden opgenomen die wij hebben opgesteld voor het zorgvuldig beheren en onderhouden van onze openbare ruimte (zie ook hoofdstuk 2). Daarnaast is in het Coalitieakkoord 2022-2026 opgenomen dat Haarlemmermeer blijft investeren in een groene, kleurrijke en goed onderhouden

Kwaliteit Openbare Ruimte Wij waarborgen de kwaliteit van het areaal door: • ons areaal te onderhouden volgens de kwaliteitskeuzes van het Beheerkwaliteitplan Openbare Ruimte (BKP); in centrumgebieden en voor de Calatravabruggen is dit niveau basis+ (A in de huidige CROW-systematiek); voor de overige functionele gebieden geldt het beheerniveau ‘basis’ (B in de huidige CROW-systematiek); • vanwege de staat van open verhardingen de prioriteit bij vervangingen te leggen bij

5 Het ondergrondse kabelnet van de OVL bestaat voor 94% uit

eigennet en 6% uit kabelnet van Liander.

19

leefomgeving. Energiebesparing en CO2-reductie zijn tevens een onderdeel van het coalitieakkoord. Hieronder zijn per kernwaarde de doelstellingen voor het beheer weergegeven.

Gemeente Haarlemmermeer

•

wegen in woongebieden en verblijfsgebieden (pleinen, voetpaden, speelplaatsen, schoolpleinen); in 2028 het ondergrondse kabelnet voor OVL5 van Liander te hebben vervangen door eigen kabelnet. Hierdoor kunnen storingen van de OVL sneller worden verholpen en is de OVL meer bedrijfszeker.

Gebruik De openbare ruimte is goed toegankelijk en begaanbaar voor iedereen (ook kinderen, ouderen en personen met een handicap) en de bereikbaarheid is gewaarborgd door: • het onderhouden van wegen, straten en pleinen, (civieltechnische) kunstwerken, openbare verlichting, VRI’s, bebording en parkeerautomaten volgens de hiervoor gelden wettelijke normen en richtlijnen (basisniveau (B) van het BKP); • het stimuleren van het fietsgebruik door het in goede staat houden van fietspaden en deze waar nodig te verbreden; • de verkeersregelinstallaties (VRI’s) te inspecteren en te monitoren of deze nog zijn afgestemd op de verkeerssituatie ter plekke; waar nodig passen wij de VRI hierop aan. Financieel slim en doelmatig beheren Wij zijn financieel in control en voeren onze programmering voor de openbare ruimte uit binnen de gestelde financiële kaders door:

•

• •

de openbare ruimte kostenefficiënt, slim en doelmatig te beheren en de middelen optimaal in te zetten en waar mogelijk kosten te besparen; inzicht te hebben in de opgave voor het toekomstige beheer en de hierbij benodigde budgetten door regelmatige inspecties; kosten te besparen door vervangingsopgaven te combineren, werk met werk te maken en door in te zetten op wijkvernieuwing.

Toekomstbestendig Bij het beheer houden wij rekening met circulariteit en energiebesparing door: • het zo lang mogelijk in stand houden van de wegen, waarbij de staat van de weg dient aan te sluiten bij de functie en het gebruik, en kapitaalvernietiging voorkomen moet

•

•

•

•

worden. Er wordt gezocht naar de optimale verhouding tussen prestatie, kosten en risico; het toepassen van duurzame materialen en innovatieve technieken bij het onderhoudsproces, zoals composiet bij (civieltechnische) kunstwerken; het terugdringen van het gebruik van primaire grondstoffen door in te zetten op hergebruik van bestratingsmaterialen via een Circulaire Materialen Hub; het kiezen voor aannemers die aansluiten op onze visie op het gebruik van fossiele brandstoffen. Schadelijk teerhoudend afval wordt thermisch verwerkt door een erkende verwerker; te voldoen aan het landelijke Energieakkoord 2013 door in 2030 voor de openbare verlichting (OVL) 50% minder energie te

•

•

20

Gemeente Haarlemmermeer

verbruiken ten opzichte 2013 en de CO2uitstoot te verminderen door: o in 2027 de bestaande openbare verlichting grotendeels te hebben vervangen door (dimbare) Ledverlichting. Alle ontsluitingswegen en wijk- en verzamelwegen worden voorzien van dimbare Ledverlichtingsarmaturen, uitgevoerd met een vast dimregime. Het grootste deel van de CO2-uitstoot komt door het elektriciteitsverbruik van de verlichting. Het gaat om ongeveer 35% van de CO2-uitstoot. In grafiek 1 is het geprognosticeerde resultaat tot en met 2028 in beeld gebracht; o 40% slim energiemanagement toe te passen door het op afstand aanpassen van het dimregime, schakeltijden OVL aan te passen, schakelen op lichtcellen, zodat de verlichting op het juiste moment aangaat en het toepassen van slimme meetverdeelkasten, die minder energie verbruiken doordat per groep geschakeld kan worden. bij nieuwbouwprojecten en vervangingen aluminium lichtmasten toe te passen in plaats van staal omdat deze onderhoudsarm en beter te recyclen zijn (en bovendien verkeersveiliger); gebruik van het openbaar vervoer en de fiets te stimuleren door de VRI’s hierop aan te passen; bussen die ‘te laat’ zijn krijgen versneld groen, zodat deze snel, zonder verder rijtijdverlies de met VRI’s geregelde kruispunten kunnen passeren. Voor de fiets worden de fietsrichtingen daar waar mogelijk (buiten de spits en niet op