Bijlage 4.2 bij Toelichting - Bodemonderzoek Hoofdweg 640
Tekst van het document
Verkennend bodem- en asbest onderzoek
Hoofdweg Oostzijde 640 in Hoofddorp Rapport
Verkennend bodem- en asbest onderzoek
Hoofdweg Oostzijde 640 in Hoofddorp Rapport
Opdrachtgever ARPartners Archangelkade 47 1013 BE Amsterdam
Verantwoording Documentnummer
3905-21044-02-RAP-VBO-01 v1.0
Datum document
20 april 2021
Opgesteld
Gecontroleerd
Vrijgegeven
ing. M.B. Folkers
ing. F. Broertjes
Drs. J.J. Bleeker
Revisiebeheer Versie
Datum
Omschrijving
1.0
20 april 2021
Eerste uitgave
Het auteursrecht van dit rapport berust bij Unihorn B.V. Het is niet toegestaan dit rapport voor enig ander doel dan waarvoor het is vervaardigd te gebruiken.
Versie 1.0 20 april 2021
Inhoudsopgave 1.
2.
3.
Inleiding .................................................................................................................................................... 3 1.1
Aanleiding.................................................................................................................................... 3
1.2
Kwaliteitsborging ......................................................................................................................... 3
1.3
Leeswijzer ................................................................................................................................... 4
Vooronderzoek .......................................................................................................................................... 5 2.1
Bronnen ....................................................................................................................................... 5
2.2
Huidige situatie ............................................................................................................................ 5
2.3
Toekomstige situatie ................................................................................................................... 5
2.4
Historische informatie .................................................................................................................. 5
Onderzoeksopzet (hypothese en strategie) ............................................................................................... 9 3.1
Hypotheses ................................................................................................................................. 9
3.2
Strategie en opzet ....................................................................................................................... 9 Strategie bodem .......................................................................................................................... 9 Strategie asbest in bodem .......................................................................................................... 9 Strategie asbest in fundering ....................................................................................................... 9
4.
Veldwerkzaamheden ............................................................................................................................... 10 Asbest maaiveldinspectie .......................................................................................................... 10 4.2
Veldonderzoek .......................................................................................................................... 10
4.3
Zintuigelijke waarnemingen ....................................................................................................... 10 Veldwaarnemingen asbest ........................................................................................................ 11
4.4 5.
Opmerkingen en afwijkingen op vigerende protocollen ............................................................. 11
Laboratoriumonderzoek ........................................................................................................................... 13 5.1
Bodem ....................................................................................................................................... 13 Grond ........................................................................................................................................ 13 Grondwater................................................................................................................................ 13 Asbest in grond en fundering..................................................................................................... 13
6.
7.
8.
5.2
Fundering, indicatief .................................................................................................................. 14
5.3
Toetsingskader .......................................................................................................................... 14
Analyseresultaten .................................................................................................................................... 15 6.1
Grond ........................................................................................................................................ 15
6.2
Grondwater................................................................................................................................ 16
6.3
Asbest in grond en fundering..................................................................................................... 16
6.4
Fundering .................................................................................................................................. 16
Aanvullend onderzoek ............................................................................................................................. 17 7.1
Onderzoeksopzet ...................................................................................................................... 17
7.2
Veldonderzoek .......................................................................................................................... 17
7.3
Zintuigelijke waarnemingen ....................................................................................................... 17
7.4
Laboratoriumonderzoek............................................................................................................. 18
7.5
Analyseresultaten ...................................................................................................................... 18
Conclusies en advies............................................................................................................................... 19 8.1
Conclusies bodem ..................................................................................................................... 19 Asbest in grond en fundering..................................................................................................... 19
Pagina 1 van 22
Versie 1.0 20 april 2021
8.2
Conclusie fundering, indicatief................................................................................................... 19
8.3
Toetsing hypothese(s) ............................................................................................................... 19 Bodem ....................................................................................................................................... 19
9.
8.4
Advies........................................................................................................................................ 19
8.5
Aanbevelingen m.b.t. Arbo technisch veilig werken (conform CROW 400) ............................... 20
Referenties .............................................................................................................................................. 21
Bijlagen A.
Toelichting op toetsingskaders
B.
Regionale ligging en locaties meetpunten
C.
Boorstaten
D.
Toetsingstabellen bodem
E.
Toetsingstabellen grondwater
F.
Toetsingstabel fundering
G.
Analysecertificaten grond, inclusief PFAS en asbest
H.
Analysecertificaat grondwater
I.
Analysecertificaten fundering, inclusief asbest
J.
Bodemrapportage
Pagina 2 van 22
Versie 1.0 20 april 2021
1.
Inleiding In januari 2021 heeft ARPartners aan Unihorn B.V. opdracht verleend voor het uitvoeren van een verkennend bodem- en asbest onderzoek op het perceel Hoofdweg Oostzijde 640 in Hoofddorp. In Figuur 1 is ligging van het perceel weergegeven.
Figuur 1
1.1
Ligging onderzoekslocatie
Aanleiding Aanleiding voor het milieukundig onderzoek is de bestemmingswijziging (bedrijfsmatig naar wonen) van het perceel en de omgevingsvergunningsaanvraag (i.h.k.v. nieuwbouw). Hiertoe dient de milieuhygiënische situatie van de bodem (grond en grondwater) ter plaatse te worden vastgelegd, zodat beoordeeld kan worden of er mogelijk bezwaren zijn tegen de geplande overdracht.
1.2
Kwaliteitsborging De werkzaamheden zijn uitgevoerd binnen het kader van ons kwaliteitssysteem. Unihorn B.V. heeft een zorgsysteem dat voldoet aan de volgende normen: •
NEN-EN-ISO 9001;
•
VGM Checklist Aannemers VCA versie 2008/5.1 (VCA**);
•
NEN-EN-ISO 14001.
Het veldwerk is uitgevoerd conform de beoordelingsrichtlijn BRL SIKB 2000, “Veldwerk bij milieu-hygiënische bodemonderzoek” [ref 22.]. Unihorn B.V. is voor “Veldwerk bij milieuhygiënisch bodemonderzoek” gecertificeerd door KIWA nv op basis van BRL SIKB 2000 en erkend door RWS Leefomgeving voor veldwerk conform de protocollen 2001 [ref 23.], 2002 [ref 24.], 2003 [ref 25.] en 2018 [ref 26.]. Het veldwerk is door erkende medewerkers uitgevoerd, zie Tabel 1. Tabel 1
Protocollen en erkende medewerkers.
Protocol
Werkzaamheden
Medewerker
Erkend
SIKB 1001 SIKB 2001
Monsterneming partijkeuringen sterneming partijkeuringen Plaatsen grondboringen en peilbuizen
M. Kaandorp G. van der Linden M. Kaandorp G. van der Linden M. van ‘t Veer
Ja Ja Ja Ja Ja
Pagina 3 van 22
Versie 1.0 20 april 2021
SIKB 2018
Asbestgraafgaten
SIKB 2002
Peilbuis bemonsteren
SIKB 2003
Plaatsen slibboringen
R. Hoek D. Koopman M. Kaandorp G. van der Linden M. van ‘t Veer R. Hoek D. Koopman M. Kaandorp G. van der Linden M. van ‘t Veer R. Hoek D. Koopman M. Kaandorp R. Hoek
Ja Ja Ja Ja Ja Ja Ja Ja Ja Ja Ja Ja Ja In opleiding
De laboratoriumanalyses zijn uitgevoerd door SGS Environmental Analytics B.V. in Rotterdam. Dit laboratorium is door de Raad van Accreditatie geaccrediteerd, conform NEN-EN-ISO\IEC-17025 onder nummer L 028. Inzake het uitgevoerde onderzoek is er tussen Unihorn B.V. en de opdrachtgever op geen enkele juridische, financiële, personele of andere wijze een relatie, die de onafhankelijkheid van het resultaat heeft kunnen beïnvloeden. Onderhavig onderzoek is op zeer zorgvuldige wijze uitgevoerd, maar is gebaseerd op het verrichten van een beperkt aantal grondboringen en het analyseren van een beperkt aantal grond(meng)monsters. Ondanks het feit dat Unihorn B.V. streeft naar een zo groot mogelijke representativiteit van het onderzoek, blijft het mogelijk dat er lokale afwijkingen in de bodem voorkomen.
1.3
Leeswijzer In hoofdstuk 1 is de inleiding weergeven, waartoe ook deze leeswijzer behoort. Hoofdstuk 2 toont de resultaten van het vooronderzoek, met hieruit voortvloeiend de onderzoeksopzet, beschreven in hoofdstuk 3. In hoofdstuk 4 is een overzicht gegeven van de uitgevoerde werkzaamheden, hoofdstuk 5 beschrijft het laboratoriumonderzoek. In hoofdstuk 6 worden de analyseresultaten besproken en in hoofdstuk 7 zijn de conclusies verwoord, samen met aanbevelingen voor eventuele vervolgstappen. In hoofdstuk 8 zijn ten slotte de voor het onderzoek relevante normen en documenten opgenomen.
Pagina 4 van 22
Versie 1.0 20 april 2021
2.
Vooronderzoek Voor aanvang van de veldwerkzaamheden is een vooronderzoek uitgevoerd conform de NEN 5725 [ref 11.]. Aanleiding voor het historisch vooronderzoek is het opstellen van een hypothese voor de bodemkwaliteit ten behoeve van het uit te voeren onderzoek.
2.1
Bronnen In het vooronderzoek is het gebied belicht waarbinnen de onderhavige onderzoekslocatie is gelegen en het gedeelte van de aangrenzende percelen voor zover gelegen binnen 25 meter vanaf de grens van de onderzoekslocatie. Ten behoeve van het vooronderzoek zijn de volgende informatiebronnen geraadpleegd:
2.2
[ref 1.]
Opdrachtgever;
[ref 2.]
Streetsmart by Cyclomedia;
[ref 3.]
Toptijdreis;
[ref 4.]
Dinoloket;
[ref 5.]
Kadaster
[ref 6.]
Website Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied
Huidige situatie De onderzoekslocatie is gelegen ten noordoosten van de dorpskern van hoofddorp. De locatie heeft een oppervlakte van circa 4.860 m2 en is kadastraal bekend als gemeente Haarlemmermeer, sectie K, nr. 6667. De regionale ligging van de onderzoekslocatie is weergegeven in bijlage B. Ten noordwesten van het perceel is de Hoofdvaart gelegen, ten zuidenwesten een sloot. Het perceel zelf is momenteel bebouwd met een kantoorpand dat voorheen in gebruik was als hoofkantoor van Hollandcasino. Het buitenterrein is voornamelijk in gebruik als parkeerterrein dat verhard is met klinkers. Tevens zijn er enkele groenstroken aanwezig. Een situatietekening van de onderzoekslocatie is opgenomen in bijlage B. Gezien het merendeel van de locatie is verhard was het slecht mogelijk een veldinspectie uit te voeren. Wel is gelet op de aanwezigheid van voor asbest verdacht materiaal aanwezig als dakbedekking of beschoeiing. Dit is niet aangetroffen.
2.3
Toekomstige situatie De opdrachtgever is voornemens het huidige kantoorpand te slopen. Vervolgens is op de locatie de ontwikkeling van vier woontorens voorzien. Deze woontorens worden onderkelderd (tot ca. 2,0 m-mv, 5,5 m -NAP).
2.4
Historische informatie Bodeminformatie In bijlage J is een uitdraai van een bodemrapportage van de locatie opgenomen. Hieruit blijkt dat in het verleden op de locatie een verkennend bodemonderzoek (Royal Haskoning, project.nr. 9S5516.20, april 2007 [ref 1.]) is uitgevoerd. Uit het onderzoek blijkt dat de bodem globaal gezien vanaf maaiveld tot een diepte van 0,5 à 1,0 m-mv hoofzakelijk uit zand bestaat met daaronder tot de maximaal geboorde diepte van 3,0 m-mv klei. Tijdens de veldwerkzaamheden is het grondwater op een diepte van 1,4 m-mv vastge-
Pagina 5 van 22
Versie 1.0 20 april 2021
steld. Uit de zintuiglijke waarneming blijkt dat plaatselijk resten tot een matige bijmenging met puin is vastgesteld. Uit de analyseresultaten blijkt dat bodem plaatselijk licht verontreinigd is met zink. In het grondwater is een licht verhoogd gehalte aan arseen en nikkel gemeten. De puinhoudende grond is indicatief (500 gr methode) onderzocht op asbest en daarin is geen asbest aangetoond. Topografische kaarten Op historisch kaartmateriaal [ref 3.] is te zien dat de onderzoekslocatie van oorsprong een agrarisch gebied betreft waarop sinds circa 1988 het huidige pand is gebouwd.
1988 1949 Figuur 2.
Topografische kaarten
Dempingen en ophogingen In het verleden (1949) waren er op de locatie sloten aanwezig. Echter ten tijde van het bouwrijp maken van gebied zijn deze gedempt. Vermoedelijk is dit met gebiedseigen grond (klei) gebeurd. Bodembelastende (bedrijfs-)activiteiten Voor zover bekend [ref 6.] hebben op de onderzoekslocatie geen bodembedreigende (bedrijfs-)activiteiten plaatsgevonden. Wel bevindt zich op het noordelijk belendende perceel, Hoofddweg-Oostzijde 634, een ondergrondse opslagtank voor HBO. Verdere gegevens omtrent de tank (ligging, inhoud, etc) zijn niet voorhanden. Het is niet aannemelijk dat de tank de bodem op onderhavige locatie negatief heeft beïnvloed. Asbest Aangezien uit eerder onderzoek [ref 6.] naar voren is gekomen dat in de bodem een puinbijmenging is aangetroffen dient de locatie strikt genomen als asbest verdacht te worden beschouwd. Bodemkwaliteitskaart Uit de bodemkwaliteitskaart [ref 6.] (zie Figuur 3) blijkt dat de locatie is gelegen in een gebied waarbinnen de boven- en ondergrond in de kwaliteitsklasse wonen valt. Op basis daarvan kan worden aangenomen dat de bodem over het algemeen niet tot hooguit licht verontreinigd is met de standaard parameters.
Pagina 6 van 22
Versie 1.0 20 april 2021
Figuur 3
Bodemkwaliteitskaart
Bodemopbouw en geohydrologie De globale bodemopbouw [ref 4.] tot circa 36 m beneden maaiveld is in Figuur 4 weergegeven.
Figuur 4
Bodemprofiel [ref 4.]
Pagina 7 van 22
Versie 1.0 20 april 2021
PFAS Ten aanzien van de somparameter PFAS zijn in Tabel 2 de activiteiten die een locatie verdacht maken opgenomen en is beoordeeld of deze activiteiten voor onderhavige locatie relevant zijn. Daarbij wordt opgemerkt dat het gebruik van PFAS binnen Nederland in de jaren 50 van de vorige eeuw is gestart. Tabel 2
Kans op aanwezigheid PFAS.
Activiteit
Beoordeling
Productie en verwerking fluorpolymeren Galvanische industrie (vooral chroom - maar ook andere metalen verwerkende industrie Textielindustrie (behandelen / waterafstotend maken textiel en leer) Halfgeleider- en foto-industrie (gebruik bij printplaatproductie en ontwikkelvloeistof) Papier (water- en vetafstotend papier en verpakkingen) Lak- en verfindustrie Hydraulische vloeistoffen (voornaamste gebruik bij vliegtuigbouw en onderhoud) Cosmetica en reinigingsmiddelen Blusschuim (opslaan, oefenen met, en toepassen van blusschuim) Vliegvelden (vooral gerelateerd aan toepassing blusschuim) Afvalverwerking (waterzuiveringsinstallaties (slib), vuilstorten en afvalverbrandingsinstallaties) Landbouw/(glas)tuinbouw (vermoeden dat PFAS is gebruikt in bestrijdingsmiddelen) Atmosferische depositie
Voor zover bekend niet aanwezig Voor zover bekend niet aanwezig Voor zover bekend niet aanwezig Voor zover bekend niet aanwezig Voor zover bekend niet aanwezig Voor zover bekend niet aanwezig Voor zover bekend niet aanwezig Voor zover bekend niet aanwezig Voor zover bekend niet aanwezig Voor zover bekend niet aanwezig Voor zover bekend niet aanwezig Gering Mogelijk, locatie was tot 1989 onverhard
Pagina 8 van 22
Versie 1.0 20 april 2021
3.
Onderzoeksopzet (hypothese en strategie)
3.1
Hypotheses De opzet van het onderzoek is gebaseerd op de volgende uit het vooronderzoek naar voren gekomen aspecten. Voor de locatie wordt ten aanzien van het verkennend bodemonderzoek uitgegaan van de hypothese ‘onverdachte locatie’, aangezien niet wordt verwacht dat de bodem verontreinigd is met specifieke parameters. Voor het verkennend asbest in grond onderzoek wordt uitgegaan van de hypothese ‘kleinschalige onverdachte locatie’, aangezien in voorgaand indicatief onderzoek analytisch geen asbest is aangetoond.
3.2
Strategie en opzet Strategie bodem Voor de opgezet van het onderzoek is uitgegaan van de NEN 5740 [ref 13.] 'onderzoeksstrategie voor een onverdachte locatie', waarbij in verband met de geplande onderkeldering van de toekomstige nieuwbouw aandacht wordt besteed aan de milieuhygiënische kwaliteit van de dieper gelegen bodemlagen (tot 2,5 mmv). Strategie asbest in bodem Voor de opzet van het verkennend asbest in grondonderzoek is uitgegaan van de onderzoekstrategie uit de NEN 5707 [ref 8.] ‘kleinschalige onverdachte locatie‘. Strategie asbest in fundering Tijdens de uitvoering van het veldwerk is gebleken dat onder de klinkerverharding op twee locaties (opp. 37 m2 en 134 m2) , met een onderlinge afstand van minder dan 3 m1 puingranulaat aanwezig is. Derhalve is het asbest onderzoek aldaar uitgevoerd conform de NEN 5897 ‘onderzoekstrategie voor een kleinschalige afgedekte fundering’.
Pagina 9 van 22
Versie 1.0 20 april 2021
4.
Veldwerkzaamheden Asbest maaiveldinspectie Aangezien de gehele locatie is verhard was het niet mogelijk het maaiveld gedegen visueel te inspecteren. De visuele inspectie en monstername is uitgevoerd in de periode van 3, 4 en 5 maart, overdag tussen 08:00 uur en 16:00 uur. In Tabel 3 is een overzicht gegeven van de resultaten van de maaiveldinspectie. Tabel 3
4.2
Locatie-inspectie en maaiveldinspectie.
Locatie
Aard maaiveld
Hoofdweg 640
Klinkers (gesloten verharding) en dichte bossage
Inspectie efficiëntie [%] 0
Weer & waarnemingen Droog – soms bewolkt – niets op maaiveld
Veldonderzoek Verdeeld over de onderzoekslocaties zijn in totaal zeventien boringen en veertien graafgaten uitgevoerd. De uitgevoerde werkzaamheden zijn opgenomen in Tabel 4. Daar waar mogelijk zijn werkzaamheden gecombineerd. Tabel 4
Overzicht uitgevoerde werkzaamheden.
Norm
Nrs. Grondboring tot 2,5 [m-mv]
NEN 5740 NEN 5707 NEN 5897
1 t/m 9, 11 t/m 17 -
Nrs. Boring met peilbuis [m-mv] 10 -
Nrs. Graafgaten tot 0,5 [m-mv]
1, 4 t/m 9, 10, 13 en 15 12, 14, 16, 17
De graafgaten zijn met een schep uitgevoerd. De boringen zijn boven de grondwaterspiegel uitgevoerd met de edelmanboor. Op grotere diepte is gebruik gemaakt van de gutsboor en/of de zuigerboor. Het veldwerk is uitgevoerd door de heer M. Kaandorp 3, 4 en 5 maart 2021 conform BRL SIKB 2000 en de geldende NEN-voorschriften van het Nederlands Normalisatie Instituut. Daar waar afgeweken is van deze richtlijn wordt dit specifiek vermeld. Op 15 maart 2021 is door de heer M. Kaandorp het grondwater uit de geplaatste peilbuizen bemonsterd. De peilbuizen zijn direct na plaatsing en voorafgaand aan de grondwatermonstername grondig gereinigd (afgepompt). De boorlocaties zijn weergegeven op de situatietekening zoals opgenomen in bijlage B.
4.3
Zintuigelijke waarnemingen Uit de verrichte boringen blijkt dat de bodemopbouw vanaf maaiveld (klinkers) tot een diepte van circa 0,5 m-mv uit een zandige toplaag bestaat met daaronder tot de maximaal onderzochte diepte van 3,0 m-mv klei. Ten tijde van de uitvoering van de veldwerkzaamheden is het grondwater variërend tussen de 0,9 en 1,5 m-mv vastgesteld. Verder is gebleken dat plaatselijk, boorlocaties 12, 14, 16 en 17 onder de klinkerverharding op een diepte van circa 0,14 tot 0,4 m-mv recyclingsgranulaat op worteldoek aanwezig is.
Pagina 10 van 22
Versie 1.0 20 april 2021
Verder is tijdens de uitvoering van het veldwerk het opgeboorde bodemmateriaal op basis van zintuiglijke waarnemingen en velddetectiemethoden beoordeeld op afwijkingen zoals de aanwezigheid van aardolieproducten en bodemvreemd materiaal (puin, asbest, kooldelen, e.d.). De zintuiglijke waarnemingen zijn, exclusief de waarnemingen ten aanzien van asbest (opgenomen in paragraaf 4.3.1), opgenomen in tabel 5, waarin tevens de diepte waarop de waarneming betrekking heeft en de aard en mate van voorkomen zijn aangegeven. In bijlage C zijn de volledige boorstaten met zintuiglijke waarnemingen weergegeven. Tabel 5
Zintuiglijke waarneming.
Boring [m-mv] 8
Diepte [m-mv] 0,4-0,65
Grondsoort
Aard materiaal / Bijmenging
Zand
Sterk grindhoudend, zwak glashoudend
In het veld zijn de zuurgraad (pH), de geleidbaarheid (EC) en de troebelheid bepaald. In Tabel 6 zijn de gegevens van de veldmetingen van het grondwater weergegeven. Tabel 6 Peilfilter 10
Grondwaterbemonstering. Filterstelling [m-mv] 2,0-3,0
Grondwaterstand [m-mv] 1,5
pH
EC [μS/cm] 1080
7,6
Troebelheid [NTU] 7,72
De gemeten zuurgraad (pH), elektrische geleidbaarheid (EC) en troebelheid (< 10 NTU) zijn voor grondwater als normaal te beschouwen. Veldwaarnemingen asbest In Tabel 7 zijn de waarnemingen ten aanzien van asbest opgenomen. In deze tabel zijn tevens de specifieke afmetingen van de graafgaten opgenomen. Tabel 7
Waarnemingen asbest.
Norm
Gat
NEN 5707
1 4 5 6 7 8 9 10 11 13 15 12 14 16 17
NEN 5897
Lengte [cm] 35 31 45 31 45 30 45 31 32 49 31 41 36 41 41
Breedte [cm] 36 32 55 33 46 31 45 32 32 47 32 45 39 45 45
Diepte [cm mv] 8-50 8-60 8-22 8-50 8-25 8-65 8-35 5-55 8-60 8-25 8-55 13-30 15-35 14-32 18-40
Grondsoort Zand
Puin Puin Puin Puin
Fijne fractie [kg] 60 69 55 65 59 69 61 68 70 59 67 54 59 59 59
Grove fractie [kg] 15 12 12 12
Asbest aangetroffen Nee Nee Nee Nee Nee Nee Nee Nee Nee Nee Nee Nee Nee Nee Nee
Aard materiaal -
Bij de inspectie van de opgegraven grond en puinfunderingsmateriaal zijn zintuiglijk geen asbestverdachte (plaat-)materialen aangetroffen.
4.4
Opmerkingen en afwijkingen op vigerende protocollen De volgende opmerkingen worden geplaatst bij het onderzoek en de daarmee gegenereerde resultaten: Opmerking verkennend bodem- en asbestonderzoek: •
Tijdens het verkennend bodemonderzoek zijn meer boringen (17 i.p.v. 15) boringen uitgevoerd dan de norm strikt voorschrijft. Dit, omdat vanwege het aantreffen van een puinfundering waardoor het asbest onderzoek aldaar is opgezet conform de NEN 5897. Vanwege de geplande onderkeldering is
Pagina 11 van 22
Versie 1.0 20 april 2021
gekozen om ook deze gaten middels een boring door te zetten tot 2,5 m-mv. Het plaatsen van meer boringen zal het resultaat van het onderzoek niet negatief beïnvloeden.
Pagina 12 van 22
Versie 1.0 20 april 2021
5.
Laboratoriumonderzoek
5.1
Bodem Grond Op basis van de veldwaarnemingen, het vooronderzoek en de onderzoekstrategie zijn van de grond mengmonsters voor het standaardpakket A samengesteld. Het analysepakket van de mengmonsters MM1 en MM6 is tevens uitgebreid met PFAS. In Tabel 8 is de monsterselectie weergegeven. Tabel 8
Monsterselectie grond.
Monstercode MM1 MM2 M3 M4 MM5 MM6
14 (35-60) 12 (30-80) 17 (40-90) 16 (32-82) 01 (70-120) 03 (50-100) 05 (72-122) 07 (100-150) 09 (85-100) 15 (105-155) 10 (120-170) 13 (75-125) 12 (130-180) 01 (220-250) 03 (200-250) 05 (200250) 07 (200-250) 09 (200-250) 14 (210-250) 15 (205-250) 10 (270-300) 13 (225-250) 11 (210-250)
MM7
1)
Samengesteld uit de monsters [cm-mv] 01 (8-50) 02 (8-40) 03 (8-40) 05 (8-22) 06 (8-50) 04 (8-58) 07 (8-25) 08 (8-40) 09 (8-35) 14 (8-15) 15 (8-55) 10 (5-55) 13 (8-25) 11 (8-28) 17 (8-18) 08 (40-65)
Grondslag
Analysepakket1
Zandige bovenlaag
A + PFAS
Zandige bovenlaag
A
Sterk grindhoudende zandige bovenlaag Zand onder fundering Klei onder fundering Kleiige onderlaag
A
Dieper gelegen kleilaag
A
A A A + PFAS
voor nadere informatie over de pakketsamenstellingen wordt verwezen naar het analysecertificaat.
Grondwater In Tabel 9 is de monstercode van het grondwateronderzoek uit de betreffende peilbuis opgenomen. Tabel 9
Monsterselectie grondwater.
Monstercode
Peilbuis
10-1
10
1)
Filterstelling [m-mv] 2,0-3,0
Analysepakket1 B
voor nadere informatie over de pakketsamenstelling wordt verwezen naar het analysecertificaat.
Ten behoeve van eventuele lozing van het grondwater bij de aanleg van de onderkeldering van de toekomstige nieuwbouw is het grondwater aanvullend onderzocht op het gehalte onopgeloste bestanddelen. Dit is onder de matrix afvalwater uitgevoerd. Asbest in grond en fundering Van de grond en het funderingsmateriaal zijn in het veld van de verdachte bodemlagen mengmonsters samengesteld. In Tabel 10 is het mengschema per mengmonster opgenomen. Tabel 10
Monsterselectie asbest in grond.
Norm
Monstercode
Samengesteld uit de monsters [cm-mv]
Grondslag
Analysepakket1
NEN 5707 (grond)
ASB2
Zand
NEN 5898
NEN 5897 (fundering)
ASB3 ASB1
01 (8-50) 04 (8-60) 05 (8-22) 06 (050) 07 (8-25) 08 (8-65) 09 (8-35) 15 (8-55) 10 (5-55) 11 (8-60) 13 (8-25) 14 (15-35) 12 (13-30) 17 (18-40) 16 (14-32)
zand recyclingsgranulaat
NEN 5898 NEN 5898
1)
voor nadere informatie over de pakketsamenstelling wordt verwezen naar het analysecertificaat.
Pagina 13 van 22
Versie 1.0 20 april 2021
5.2
Fundering, indicatief Voor het samenstellingsonderzoek is in het veld van het funderingsmateriaal eveneens een mengmonsters samengesteld. In Tabel 11 is het mengschema opgenomen. Tabel 11
Monsterselectie samenstellingsonderzoek.
Monster-code DVA1 1)
5.3
Samengesteld uit de monsters [cm-mv] 14 (15-35) 12 (13-30) 17 (18-40) 16 (14-32)
Materiaal Recyclingsgranulaat
Analysepakket 1) Samenstelling + uitloging
voor nadere informatie over de pakketsamenstelling wordt verwezen naar het analysecertificaat.
Toetsingskader Voor de bepaling of en in welke mate bodemverontreiniging aanwezig is, zijn toetsingswaarden opgenomen uit de Circulaire bodemsanering 2013. Voor het toetsen van de analyseresultaten aan deze toetswaarden maakt Unihorn B.V. gebruik van het toetsprogramma van Synlab dat is gevalideerd met behulp van de Bodem Toets en Validatie (BoToVa)-service van het ministerie. Een verdere toelichting op het toetsingskader en de toetsingswaarden is opgenomen in bijlage A.
Pagina 14 van 22
Versie 1.0 20 april 2021
6.
Analyseresultaten
6.1
Grond In Tabel 12 zijn de analyseresultaten van de grondmonsters opgenomen. Daarnaast zijn de analyseresultaten indicatief getoetst aan het Besluit bodemkwaliteit waarvan het resultaat eveneens in de tabel is opgenomen. De volledig getoetste resultaten zijn opgenomen in bijlage D het analysecertificaat in bijlage G Tabel 12
Analyseresultaten grond.
Monstercode
Grondslag
>AW
>I
Bbk
Zandige bovenlaag
-
-
Altijd toepasbaar
Zandige bovenlaag
-
-
Altijd toepasbaar
M3
Samengesteld uit de monsters [cm-mv] 01 (8-50) 02 (8-40) 03 (8-40) 05 (8-22) 06 (8-50) 04 (8-58) 07 (825) 08 (8-40) 09 (8-35) 14 (8-15) 15 (8-55) 10 (5-55) 13 (8-25) 11 (8-28) 17 (818) 08 (40-65)
Sterk grindhoudende zandige bovenlaag
zink
Niet toepasbaar
M4
14 (35-60)
-
MM51
12 (30-80) 17 (40-90) 16 (3282) 01 (70-120) 03 (50-100) 05 (72122) 07 (100-150) 09 (85-100) 15 (105-155) 10 (120-170) 13 (75-125) 12 (130-180) 01 (220-250) 03 (200-250) 05 (200-250) 07 (200-250) 09 (200250) 14 (210-250) 15 (205-250) 10 (270-300) 13 (225-250) 11 (210-250)
Zand onder fundering Klei onder fundering
Cadmium, kobalt, koper, lood, nikkel -
-
Kleiige onderlaag
-
-
Altijd toepasbaar Altijd toepasbaar Altijd toepasbaar
Dieper gelegen kleilaag
-
-
MM1
MM2
MM6
MM7
1)
Altijd toepasbaar
Voor PAK zijn er componenten aanwezig die een storende invloed hebben op de meting. Om die reden is de onzekerheid in het resultaat vergroot.
Uit de toetsing van de resultaten aan de Wet bodembescherming blijkt dat in grondmonster M4 van de sterk grindhoudende zandige bovenlaag van 0,35 tot 0,6 m-mv een interventiewaarde overschrijding voor zink is gemeten en achtergrondwaarde overschrijdingen voor cadmium, kobalt, koper, lood en nikkel. Wanneer de resultaten getoetst worden aan het Besluit bodemkwaliteit blijkt dat de grond als niet toepasbaar wordt geclassificeerd. In de overige onderzochte grondmengmonster zijn geen van de onderzochte parameters verhoogd aangetroffen en derhalve wordt die grond geclassificeerd als Vrij toepasbaar. De interventiewaarde overschrijding voor zink in grondmonster M3 geeft aanleiding tot het uitvoeren van nader onderzoek zodat een uitspraak gedaan kan worden over de omvang en de mate van de verontreiniging. Dit wordt nader besproken in hoofdstuk 7.
Pagina 15 van 22
Versie 1.0 20 april 2021
6.2
Grondwater De analyseresultaten van de grondwatermonsters zijn opgenomen in Tabel 13. De toetsing is opgenomen in bijlage E, het analysecertificaat in bijlage H Tabel 13
Analyseresultaten grondwater.
Peilfilter
Monstercode
10
10-1
Filterstelling [m-mv] 1,5-2,5
>S
>T
>I
Kwik, molybdeen
-
-
In het grondwater zijn streefwaarde overschrijdingen voor kwik en molybdeen gemeten. Uit de analyse van de onopgeloste bestanddelen blijkt dat het grondwater een gehalte aan zwevende stof van 24 mg/l bevat.
6.3
Asbest in grond en fundering In Tabel 14 zijn de resultaten van het asbestonderzoek weergegeven. Het analysecertificaat voor asbest in grond is opgenomen in bijlage H, het analysecertificaat voor asbest in fundering in bijlage I. Tabel 14
Analyseresultaten asbest in grond.
Norm
Monstercode
Gat + diepte [m-mv]
Grondslag
NEN 5707
ASB2
Zand
NEN 5897
ASB3 ASB1
01 (8-50) 04 (8-60) 05 (8-22) 06 (050) 07 (8-25) 08 (8-65) 09 (8-35) 15 (8-55) 10 (5-55) 11 (8-60) 13 (8-25) 14 (15-35) 12 (13-30) 17 (18-40) 16 (14-32)
Zand Recyclingsgranulaat
Gewogen asbestconcentratie [mg/kgds] <2
<2 <2
Uit de analyseresultaten blijkt dat zowel in de mengmonsters van de grond (ASB 2 en ASB3) alsmede in het mengmonster van het recyclingsgranulaat (ASB1) analytisch geen asbest is aangetoond.
6.4
Fundering De resultaten van het samenstellings- en uitlogingsonderzoek van de fundering zijn opgenomen in Tabel 15. De toetsing is opgenomen in bijlage F, het analysecertificaat in bijlage I. Tabel 15
Resultaten samenstellingsonderzoek.
Monstercode
Aard fundering
Boring + diepte [m-mv]
DVA1
recyclingsgranulaat
14 (15-35) 12 (13-30) 17 (18-40) 16 (14-32)
Resultaat Bbk (indicatief) Vrij toepasbaar
Uit de toetsing blijkt dat het funderingsmateriaal Vrij toepasbaar is.
Pagina 16 van 22
Versie 1.0 20 april 2021
7.
Aanvullend onderzoek Aanleiding voor het aanvullend onderzoek is het analyseresultaat van grondmengmonster M3. In dit grondmonster van de grondhoudende zandige bodemlaag van 0,4 tot 0,65 m-mv ter plaatse van boorlocatie 8 is een interventiewaarde overschrijding voor zink gemeten. Om vast te stellen of sprake is van een geval van ernstige bodemverontreiniging (> 25 m 3 sterk verontreinigde grond) is ter plaatse een aanvullend bodemonderzoek uitgevoerd.
7.1
Onderzoeksopzet De opzet van het aanvullend bodemonderzoek is afgeleid van de NTA 5755 ‘onderzoekstrategie voor het uitvoeren van nader onderzoek’. Daarbij wordt, ten behoeve van de horizontale uitkartering van de verontreiniging, rondom de verontreinigde boorlocatie, op een afstand van circa 5 m, een boring tot een diepte van minimaal 0,65 m-mv verricht. Per boorlocatie wordt van de verdachte grindhoudende bodemlaag (van circa 0,4 tot 0,65 m-mv) het grondmonster geanalyseerd op zink. Voor de verticale uitkartering wordt in de vermoedelijke kern van de verontreiniging (boorlocatie 8) nogmaals een boring verricht tot minimaal 0,5 m-mv de verontreinigde bodemlaag. Het analytisch onderzoek zal bestaan uit het analyseren van de bodemlaag gelegen direct onder de sterk verontreinigde bodemlaag (vanaf circa 0,65 m-mv).
7.2
Veldonderzoek De uitgevoerde werkzaamheden ten behoeve van de verticale- en horizontale uitkartering van de sterke zink verontreiniging zijn opgenomen in Tabel 4. Tabel 16
Overzicht uitgevoerde werkzaamheden.
Doel Horizontale uitkartering
Verticale uitkartering
Locatie ca. 5 m ten zuiden ca. 5 m ten westen ca. 5 m ten noorden ca. 5 m ten oosten Vermoedelijke kern (boorlocatie 8)
Nrs. Boring 802 (tot 1,0 m-mv) 803 (tot 1,0 m-mv) 804 (tot 1,0 m-mv) 805 (tot 1,0 m-mv) 801 (tot 1,5 m-mv)
De boringen zijn boven uitgevoerd met de edelmanboor. Het veldwerk is uitgevoerd door de heer M. Kaandorp 4 april 2021 conform BRL SIKB 2000 en de geldende NEN-voorschriften van het Nederlands Normalisatie Instituut. Daar waar afgeweken is van deze richtlijn wordt dit specifiek vermeld.
7.3
Zintuigelijke waarnemingen Uit de verrichte boringen blijkt dat de bodemopbouw vanaf maaiveld (klinkers) tot een diepte van circa 0,4 m-mv uit een zandige toplaag bestaat met daaronder tot de maximaal onderzochte diepte van 1,5 m-mv klei. De verontreinigde bodemlaag in de kern van de verontreiniging bevat een bijmenging met grind en in de vermoedelijk kern (boorlocatie 8/801) betreft dit zand. In de boringen die rondom boorlocatie 8/801 zijn gezet is de bijmenging met grind zowel in zand als in klei aangetroffen. In tabel 17 is de zintuiglijke waarneming opgenomen. In bijlage C zijn de volledige boorstaten met zintuiglijke waarnemingen weergegeven. Tabel 17
Zintuiglijke waarneming.
Doel
Boring [m-mv] 802 803 804 805
Horizontale uitkartering
Diepte [m-mv] 0,5-0,55 0,4-0,8 0,4-0,6 0,5-0,6
Grondsoort
Aard materiaal / Bijmenging
Zand Klei Klei Klei
Sterk grindhoudend Matig grindhoudend Zwak grindhoudend Zwak grindhoudend
Pagina 17 van 22
Versie 1.0 20 april 2021
7.4
Laboratoriumonderzoek In tabel 18 is de selectie van de grondmonsters weergegeven die ten behoeve van een analyse op zink aan het laboratorium zijn aangeboden. Tabel 18
selectie laboratoriumonderzoek
Doel
Locatie
Horizontale uitkartering
ca. 5 m ten zuiden ca. 5 m ten westen ca. 5 m ten noorden ca. 5 m ten oosten Vermoedelijke kern (boorlocatie 8)
Verticale uitkartering 1)
7.5
Boring + diepte (m-mv) 802 (0,5-0,55) 803 (0,4-0,8) 804 (0,4-0,6) 805 (0,5-0,6) 801 (0,65-1,0)
Grondsoort
Analysepakket 1
Zand Klei Klei Zand Klei
Zink Zink Zink Zink Zink
voor nadere informatie over de pakketsamenstellingen wordt verwezen naar het analysecertificaat.
Analyseresultaten In tabel 19 zijn de analyseresultaten van de onderzochte grondmonsters opgenomen. In bijlage D is de toetsing weergegeven, in bijlage G het analysecertificaat Tabel 19
selectie laboratoriumonderzoek
Doel
Locatie
Horizontale uitkartering
ca. 5 m ten zuiden ca. 5 m ten westen ca. 5 m ten noorden ca. 5 m ten oosten Vermoedelijke kern (boorlocatie 8)
Verticale uitkartering
Boring + diepte (mmv) 802 (0,5-0,55) 803 (0,4-0,8) 804 (0,4-0,6) 805 (0,5-0,6) 801 (0,65-1,0)
grondsoort Zand Klei Klei Zand Klei
>AW
>T
>I
Zink Zink -
-
Zink Zink -
Uit de toetsing aan de Wet bodembescherming blijkt dat in de grondmonsters van boring 803 en 804, respectievelijk in de bodemlaag van 0,4 tot 0,8 m-mv en 0,4 tot 0,6 m-mv een interventiewaarde overschrijding voor zink is gemeten. In de grondmonsters van de boringen 802 (0,5-0,55 m-mv) en 805 (0,5-0,6 m-mv) zijn enkel achtergrondwaarde overschrijdingen vastgesteld. In de bodemlaag gelegen direct onder de sterk verontreinigde bodem, van 0,65 tot 1,0 m-mv van boorlocatie 801 is geen gehalte aan zink vastgesteld die de achtergrondwaarde overschrijdt.
Pagina 18 van 22
Versie 1.0 20 april 2021
8.
Conclusies en advies
8.1
Conclusies bodem Op basis van de resultaten van het verkennend en aanvullend onderzoek kan worden geconcludeerd dat op de locatie sprake is van een geval van ernstige bodemverontreiniging in een omvang van circa 113 m3 (283 m2 x ca. 0,4 m dik) sterk met zink verontreinigde grindige kleiige- en zandige ondergrond. Op tekening in bijlage B is de locatie van de zinkverontreiniging weergegeven. Verder is gebleken dat de bodem op het overige deel van de niet verontreinigd is met de onderzochte componenten. In het grondwater is een licht verhoogd gehalte kwik en molybdeen bevat. In grondwater wordt wel vaker een gehalte van één of meerdere zware metalen gemeten en kan doorgaans als een van nature verhoogd achtergrondgehalte worden beschouwd. Daarnaast is het grondwater (matrix afvalwater) onderzocht op zwevende stof en blijkt het gehalte (24 mg/l) aan de lozingsnorm (50 mg/l) te voldoen. Daarnaast zijn de analyses getoetst aan het Besluit bodemkwaliteit en blijkt dat de grond van zowel de boven-, ondergrond alsmede de dieper gelegen kleilaag in aanmerking als klasse Vrij toepasbaar. Met betrekking tot PFAS is de zandige toplaag en de kleiige onderlaag geanalyseerd op PFAS. Op basis daarvan komen beide grondsoorten in aanmerking als vrij toepasbaar. Het resultaat van de kleiige onderlaag kan als representatief gesteld worden voor de dieper gelegen kleilaag.
in de klasse Industrie valt. Opgemerkt wordt wel dat dit een indicatieve toetsing betreft, aangezien het onderzoek niet conform het Besluit bodemkwaliteit is uitgevoerd. Asbest in grond en fundering In de grond als in het funderingsmateriaal is zowel zintuiglijk als analytisch geen asbest aangetroffen.
8.2
Conclusie fundering, indicatief Het funderingsmateriaal komt op basis van het samenstellingsonderzoek in aanmerking als Vrij toepasbaar en kan als zodanig naar een erkende verwerker worden afgevoerd.
8.3
Toetsing hypothese(s) Bodem De hypothese onverdachte locatie dient ten aanzien van het standaard analysepakket te worden verworpen. Ten aanzien van de parameter asbest kan de hypothese onverdacht worden gehandhaafd.
8.4
Advies Op basis van de resultaten van dit onderzoek is op de locatie sprake van circa 113 m3 sterk verontreinigde grond. Dit is een worse-case scenario. Mogelijk is het volume van de verontreinigde grond kleiner. Dit kan worden onderzocht door het uitvoeren van nog enkele boringen en analyses. Vanwege de sterke zink verontreiniging, in ieder geval in een volume groter dan 25 m3, is op de locatie
Pagina 19 van 22
Versie 1.0 20 april 2021
sprake van een geval van ernstige bodemverontreiniging. Wanneer werkzaamheden in deze sterk verontreinigde grond worden uitgevoerd, worden de werkzaamheden als saneringshandeling beschouwd, waarvoor een BUS melding bij het bevoegd gezag dient te worden ingediend. Op basis van een goedgekeurde BUS melding is er doorgaans geen bezwaar tegen de geplande werkzaamheden. De beslissing of op de locatie gebouwd mag worden is uiteindelijk gelegen bij de gemeente.
8.5
Aanbevelingen m.b.t. Arbo technisch veilig werken (conform CROW 400) Op basis van de resultaten van het onderzoek is er bij grondwerkzaamheden geen veiligheidsklasse (CROW 400) van toepassing. Hierover dient een Hoger Veiligheidskundige echter een uitspraak te doen. De verantwoordelijkheid voor het hanteren van de juiste veiligheidsklasse is uiteindelijk gelegen van de uitvoerend aannemer.
Pagina 20 van 22
Versie 1.0 20 april 2021
9.
Referenties Normatief en wetgevend De volgende documenten zijn onmisbaar voor de leesbaarheid van dit document. Bij gedateerde verwijzingen is alleen de aangehaalde versie van toepassing. Bij ongedateerde verwijzingen is de laatste versie van het document (met inbegrip van wijzigings- en correctiebladen) waarnaar is verwezen van toepassing. [ref 7.]
NEN 5104 Geotechniek, Classificatie van onverharde grondmonsters, Nederlands Normalisatie Instituut.
[ref 8.]
NEN 5707 Bodem — Inspectie en monsterneming van asbest in bodem en partijen grond, Nederlands Normalisatie Instituut;
[ref 9.]
NEN 5717 Bodem – Waterbodem – Strategie voor het uitvoeren van milieuhygiënisch vooronderzoek, Nederlands Normalisatie Instituut;
[ref 10.] NEN 5720 Bodem – Waterbodem – Strategie voor het uitvoeren van milieuhygiënisch onderzoek, Nederlands Normalisatie Instituut; [ref 11.] NEN 5725 Bodem — Landbodem — Strategie voor het uitvoeren van vooronderzoek bij verkennend en nader onderzoek, Nederlands Normalisatie Instituut; [ref 12.] NTA 5727 Bodem — Monsterneming en analyse van asbest in waterbodem en baggerspecie, Nederlands Normalisatie Instituut; [ref 13.] NEN 5740 Bodem - Landbodem, Strategie voor het uitvoeren van verkennend bodemonderzoek, Onderzoek naar de milieuhygiënische kwaliteit van bodem en grond, Nederlands Normalisatie Instituut; [ref 14.] NPR 5741 Bodem, Boorsystemen en monsternemingstoestellen voor grond, sediment en grondwater, die worden toegepast bij bodemverontreinigingsonderzoek, Nederlands Normalisatie Instituut; [ref 15.] NEN5742 Bodem, Monsterneming van grond en sediment ten behoeve van de bepaling van metalen, anorganische verbindingen, matig-vluchtige organische verbindingen en fysisch-chemische bodemkenmerken, Nederlands Normalisatie Instituut; [ref 16.] NEN 5743 Bodem, Monsterneming van grond en sediment voor de bepaling van vluchtige verbindingen, Nederlands Normalisatie Instituut; [ref 17.] NEN 5896 Kwalitatieve analyse van asbest in materialen met polarisatiemicroscopie, Nederlands Normalisatie Instituut; [ref 18.] NEN 5897, Inspectie en monsterneming van asbest in bouw- en
sloopafval en recyclinggranulaat, Nederlands Normalisatie Instituut [ref 19.] NEN 5898, Bepaling van het gehalte aan asbest in grond, waterbodem, bouw- en sloopafval en granulaat, Nederlands Normalisatie Instituut; [ref 20.] Het stoffenpakket: https://www.sikb.nl/doc/ongestructureerd-2016-12-03/standaard%20stoffenpakket.pdf [ref 21.] Advieslijst voor PFAS, versie 12 juli 2019: https://www.bodemplus.nl/onderwerpen/wet-regelgeving/bbk/vragen/grond-baggerspecie-pfas-veldwerk-analyse-toetsing/faq/welke-pfas-verbindingen-geanalyseerd/; [ref 22.] Beoordelingsrichtlijn (BRL) 2000 Veldwerk milieuhygiënisch bodem- en waterbodemonderzoek, Stichting Infrastructuur Kwaliteitsborging Bodembeheer; [ref 23.] Protocol 2001, Plaatsen van handboringen en peilbuizen, maken van boorbeschrijvingen, nemen van grondmonsters en waterpassen, Stichting Infrastructuur Kwaliteitsborging Bodembeheer; [ref 24.] Protocol 2002, Het nemen van grondwatermonsters, Stichting Infrastructuur Kwaliteitsborging Bodembeheer;
Pagina 21 van 22
Versie 1.0 20 april 2021
[ref 25.] Protocol 2003, Veldwerk bij milieuhygiënisch Waterbodemonderzoek, Stichting Infrastructuur Kwaliteitsborging Bodembeheer; [ref 26.] Protocol 2018, Maaiveldinspectie en monsterneming van asbest in bodem, Stichting Infrastructuur Kwaliteitsborging Bodembeheer; [ref 27.] CROW 210, Richtlijn omgaan met vrijgekomen asfalt - teerhoudendheid, onderzoek en selectieve verwijdering, uitgeven door het CROW (Centrum voor Regelgeving en Onderzoek in de Grond-, Water- en Wegenbouw en de Verkeerstechniek); [ref 28.] CROW 400, Werken in en met verontreinigde bodem, Richtlijn voor veilig, zorgvuldig en risicogestuurd werken, uitgeven door het CROW (Centrum voor Regelgeving en Onderzoek in de Grond-, Water- en Wegenbouw en de Verkeerstechniek); [ref 29.] Circulaire bodemsanering per 1 juli 2013, Staatscourant Jaargang 2013 Nr. 16675, 27 juni 2013 [ref 30.] Regeling bodemkwaliteit, Regeling van 13 december 2007, nr.
DJZ2007124397 [ref 31.] AS 3000, Laboratoriumanalyses voor grond-, waterbodem- en grondwateronderzoek, Stichting Infrastructuur Kwaliteitsborging Bodembeheer [ref 32.] Activiteitenregeling Milieubeheer; [ref 33.] Activiteitenbesluit Milieubeheer; [ref 34.] Wet bodembescherming; [ref 35.] Besluit bodemkwaliteit; [ref 36.] Besluit asbestwegen milieubeheer, Besluit van 8 september 2000, houdende regels voor wegen waarin asbestbevattend materiaal is verwerkt (Besluit asbestwegen Wms) [ref 37.] Handelingskader voor hergebruik van PFAS-houdende grond en baggerspecie; [ref 38.] Bemonstering PFAS-verbindingen in grond en grondwater, Het Expertisecentrum PFAS, juli 2019; Literatuur [ref 39.] Statistische analyse relatie puin in bodem en de aanwezigheid van asbest, TNO rapport 2018 R10825, TNO, 15 augustus 2018
Pagina 22 van 22
Bijlage A Toelichting op toetsingskader
A.1
Toetsing in het kader van de Wet bodembescherming Met de inwerkingtreding van het Besluit en de Regeling bodemkwaliteit is binnen de Wet bodembescherming sprake van zogenaamde Achtergrondwaarde (AW-waarde) en Interventiewaarde (I-waarde). De genoemde toetsingswaarden zijn wettelijk vastgesteld voor een zogenaamde standaardbodem en worden per te onderscheiden grondsoort gecorrigeerd op basis van het percentage aan lutum (deeltjes kleiner dan 2 µm) en organische stof. De Achtergrondwaarden geven het concentratieniveau aan waaronder sprake is van een duurzame bodemkwaliteit. Indien de Achtergrondwaarde wordt overschreden, anders dan vanwege natuurlijke oorzaken, is er sprake van een bodemverontreiniging. De Interventiewaarden geven het concentratieniveau aan waarboven, afhankelijk van de omvang van de verontreiniging, sprake kan zijn van een ernstig geval van bodemverontreiniging. Binnen het kader van de Wet Bodembescherming is sprake van een geval van ernstige bodemverontreiniging indien de gemiddelde concentratie in 25 m3 grond of in 100 m3 grondwater (bodemvolume) de interventiewaarde overschrijdt. Het gemiddelde van de Achtergrondwaarde en de Interventiewaarde (=Tussenwaarde) geeft het concentratieniveau aan, waarbij sprake is van verhoogde, maar in het algemeen niet potentieel onaanvaardbare risico’s voor mens en milieu.
Het betreft een rekenkundig gemiddelde van de Achtergrondwaarde en Interventiewaarde voor grond, dat niet rechtstreeks aan een specifiek risiconiveau is gekoppeld. Overschrijding van deze waarde heeft slechts een indicatieve functie, namelijk het aangeven van de noodzaak om een nader onderzoek naar de kwaliteit van de bodem uit te voeren. Grond die de Tussenwaarde wel maar de Interventiewaarde niet overschrijdt, wordt aangeduid als matig verontreinigd. Als er sprake blijkt te zijn van een geval van ernstige bodemverontreiniging dient, op grond van artikel 37 Wbb, vastgesteld te worden of de verontreiniging onaanvaardbare risico’s oplevert voor mens, ecosysteem, oppervlaktewater of grondwater. Indien sprake blijkt van een onaanvaardbaar risico dient de sanering met spoed te worden uitgevoerd. Indien de bodem op een locatie is verontreinigd, maar het betreft geen geval van ernstige verontreiniging, hoeft niet te worden bepaald of er (met spoed) dient te worden gesaneerd. Verbeteren van de bodemkwaliteit kan niet worden voorgeschreven op grond van de regels voor bodemsanering, omdat ter plaatse geen sprake is van een (potentieel) risico dat een dergelijke verplichting rechtvaardigt. Opgemerkt wordt dat het volumecriterium voor een bodemverontreiniging met asbest niet van toepassing is bij het vaststellen van de ernst.
Bij asbestgehalten in (water)bodem, grond en baggerspecie boven de interventiewaarde wordt alleen gesproken over ‘verontreiniging’.
A.2
Generiek beleid vaststelling bodemkwaliteit Met ingang van 1 juli 2008 zijn het Besluit en de Regeling bodemkwaliteit van toepassing. Binnen de genoemde wetgeving zal worden gewerkt met een klasseindeling voor de functie en de kwaliteit van de bodem. De bodemfunctieklasse beschrijft (op hoofdlijnen) het gebruik van de bodem in een gebied. De bodemkwaliteitsklasse geeft een maat voor de kwaliteit van de (ontvangende) bodem. Aan de bodemfunctieklassen en de bodemkwaliteitsklassen zijn dezelfde normen gekoppeld: de Achtergrondwaarden, de Maximale Waarden voor de klasse wonen en de Maximale Waarden voor de klasse industrie. In de volgende figuur is de generieke normstelling schematisch weergegeven.
In onderhavige rapportage is de bodem in onderstaande kwaliteitsklassen ingedeeld:
Klasse ‘Altijd toepasbaar’ : concentratie onder of gelijk aan de Achtergrondwaarden;
Klasse ‘Wonen’
: concentratie boven de Achtergrondwaarde maar onder of gelijk aan de
Maximale Waarden klasse Wonen;
Klasse ‘Industrie’
: concentratie boven de Maximale Waarden klasse wonen maar onder of
gelijk aan de Maximale Waarden klasse Industrie;
Klasse ‘Niet toepasbaar’
: concentratie boven de Maximale Waarden klasse Industrie of interven-
tiewaarde. BoToVa Toetsing van de analyseresultaten aan de bodemnormen vormt één van de meest essentiële schakels in de beoordeling van de (water)bodem en toe te passen grond, bagger en bouwstoffen. Vanaf 1 november 2013 zijn er wijzigingen opgetreden in de toetsing aan de bodemnormen. De Bodem Toets en Validatieservice (BoToVa) zorgt vanaf 1 november 2013 voor meer uniformiteit in het toetsen van de bodemnormen. BoToVa corrigeert in principe het ‘gemeten gehalte’(= het analyseresultaat) aan de hand van het lutumen organische stofpercentage naar een standaardbodem. De analyseresultaten zijn getoetst met de webapplicatie BoToVa en middels drie toetsingen beoordeeld. De toetsing zijn beschikbaar gesteld door Synlab en betreffen achtereenvolgens:
T1
T12 : beoordeling kwaliteit van grond volgens de Wbb;
T13 : beoordeling kwaliteit grondwater volgens de Wbb.
: beoordeling kwaliteit van grond en bagger bij toepassing op of in de bodem;
Barium De normen voor barium in grond en bagger zijn ingetrokken. Gebleken is dat de interventiewaarde voor barium lager kan zijn dan het gehalte dat van nature in de bodem kan voorkomen. Indien er sprake is van verhoogde bariumgehalten ten opzichte van de natuurlijke achtergrond als gevolg van een antropogene bron, kan dit gehalte door het bevoegd gezag worden beoordeeld op basis van de voormalige interventiewaarde voor barium van 625 mg/kg d.s (waterbodem) en de interventiewaarde voor landbodem van 920 mg/kg (landbodem). Barium hoeft dus alleen te worden getoetst als er vanwege antropogene activiteiten verhoogde bariumgehalten kunnen worden aangetroffen ten opzichte van de toetsingswaarde. Omdat dit in de praktijk slechts incidenteel voorkomt, is ervoor gekozen om de toetsing van barium niet in BoToVa op te nemen. Op deze manier bestaat er geen verwarring bij een toetsing op barium indien die niet is veroorzaakt door antropogene activiteiten.
A.2.1
Toepassingsnorm PFAS (grond) Het RIVM heeft recent op het verzoek van de Minister op basis van de beschikbare informatie tijdelijke landelijke achtergrondwaarden afgeleid (RIVM, Juli 2020). Het RIVM adviseert op dit moment voor alle stoffen uit de PFAS-groep (PFOA uitgezonderd) een landelijke achtergrondwaarde van 1,4 μg/kg droge stof. Daar waar lokale achtergrondwaarden bekend zijn, mag grond worden toegepast tot die waarden, met een maximum van 3-7-3 (μg/kg droge stof voor respectievelijk PFOS, PFOA en de andere PFAS-stoffen). Gemeenten zouden deze landelijke achtergrondwaarde van 1,4 conform huidig bodembeleid als minimum waarden moeten gaan hanteren, ook als lokaal lagere waarden zijn gemeten. Specifiek voor PFOA adviseert het RIVM een landelijke achtergrondwaarde van 1,9 μg/kgds. Bij deze waarden is er volgens het RIVM geen sprake van risico’s voor de gezondheid of overschrijding van effectniveaus voor het ecosysteem. In overleg met andere overheden heeft de minister deze tijdelijke landelijke achtergrondwaarden opgenomen in het tijdelijk handelingskader (RIVM, Juli 2020). De landelijk (generieke) handelingsopties uit de brief zijn in onderstaande tabel weergegeven. Grond (µg/kgds)
Toepasbaar op land
PFAS < 1,4
PFOA < 1,9
PFOS < 1,4
1,4 <PFAS < 3
1,9 < PFOA <7
1,4 < PFOS < 3
Vrij m.u.v. grondwaterbeschermingsgebieden Wonen en Industrie Landbouw en natuur als PFAS < lokale achtergrondwaarden
PFAS > 3
PFOA > 7
PFOS > 3
Reinigen of storten
In de systematiek van het Besluit bodemkwaliteit worden geen beperkingen opgelegd aan toepassingen op de landbodem van grond en baggerspecie die voldoen aan de achtergrondwaarden. Het RIVM ziet geen aanleiding om hier een voorbehoud te maken.
A.3
Troebelheid grondwater Grondwater stroomt onder invloed van peilverschillen veroorzaakt door aan- en afvoer in de bodem. Zeer kleine vaste gronddeeltjes bewegen met het grondwater mee. Dit is afhankelijk van poriegroottes, eigen grootte en de uitgeoefende krachten. Colloïden en kleine (bijvoorbeeld 10 μm) bolvormige hydrofobe vloeistofbolletjes, kunnen door kleinere poriën met het water mee bewegen. Op basis van het nodige onderzoek wordt aangenomen dat grondwater een natuurlijke troebelheid van 0 tot 10 NTU (Nephelometric Turbidity Units) heeft. Meet men de troebelheid van grondwater dat op de voorheen gebruikelijke manier uit een peilbuis genomen is, dan zal de troebelheid meestal aanzienlijk groter zijn. Onderzoek heeft bevestigd dat een troebel monster hogere waarden aan organische stoffen bevat. Indien vervolgens het grondwatermonster wordt gefiltreerd om de troebelheid te verlagen is aangetoond dat een groot deel van de mobiele PAK’s, pesticiden en andere organische stoffen verwijderd worden De essentie van de wijzigingen in het protocol 2002, volgend uit de NEN 5744:2011, is de troebelheid omlaag te brengen zonder te filtreren. Naast een aantal maatregelen waaronder traag voorpompen dient ook de troebelheid gemeten te worden voor latere interpretatie.
Indien het monster de gewenste lage natuurlijke troebelheid (0 – 10 NTU) heeft, dan is het een werkelijk representatief monster. Het kan echter voorkomen dat de eindtroebelheid beduidend hoger blijft dan de natuurlijke troebelheid. Veldtesten hebben aangetoond dat de nieuwe methode een fors positief effect heeft op het verlagen van de troebelheid, maar
dat niet altijd monsters met een natuurlijke troebelheid verkregen worden. Een hoger dan natuurlijke troebelheid (>10 NTU) hoeft pas consequenties te hebben als bepaalde analyseresultaten boven de gestelde grenswaarden uitkomen. Een eventuele herbemonstering wordt op identieke wijze conform BRL-SIKB protocol 2002 uitgevoerd, alleen met bijvoorbeeld een nog lager debiet of uit een beter geplaatste peilbuis. Het uiteindelijke doel is de eindtroebelheid op een natuurlijk laag niveau te krijgen om zodoende inzicht te krijgen in de werkelijk mobiele fractie organische parameters.
A.4
Generiek Toetsingskader waterbodems Besluit bodemkwaliteit Voor het waterbodemonderzoek zijn de analyseresultaten eveneens getoetst met de webapplicatie BoToVa en middels drie toetsingen beoordeeld. De toetsing zijn beschikbaar gesteld door Synlab en betreffen achtereenvolgens:
T1 : beoordeling kwaliteit van grond en bagger bij toepassing op of in de bodem;
T3 : beoordeling kwaliteit van bagger en ontvangende bodem bij toepassing in een oppervlaktewaterlichaam;
T5 : beoordeling kwaliteit van bagger bij verspreiden op aangrenzend perceel.
De milieuhygiënische kwaliteit van de waterbodem wordt, op basis van een uitgevoerde toetsing, ingedeeld in de klassen beschreven in het Besluit bodemkwaliteit (Bbk). Achtereenvolgens zijn dit de klasse Altijd Toepasbaar (AT), klasse A, klasse B en de klasse Nooit Toepasbaar (NoT). De klasseindeling geeft een maat voor de kwaliteit van een partij toe te passen grond of baggerspecie en voor de ontvangende waterbodem. In het generieke kader kan een partij grond of baggerspecie in oppervlaktewater worden toegepast wanneer de kwaliteitsklasse van de toe te passen grond of baggerspecie gelijk is aan of schoner dan de kwaliteitsklasse van de ontvangende waterbodem. Indien ter plaatse van een te baggeren traject de achtergrondwaarde (of Herverontreinigingsniveau Rijntakken) voor één of meerdere van de onderzochte parameters wordt overschreden, wordt de baggerspecie ingedeeld in de kwaliteitsklasse A (of B). De baggerspecie is dan toepasbaar wanneer de kwaliteitsklasse van de ontvangende waterbodem gelijk is aan of slechter dan klasse A (of B). Indien ter plaatse van een te baggeren traject voor één of meerdere van de onderzochte parameters de interventiewaarde voor waterbodem wordt overschreden, wordt de baggerspecie ingedeeld in de kwaliteitsklasse N0T en dient de baggerspecie afgevoerd te worden naar een baggerspeciedepot.
Met de invoering van de Waterwet (Wtw) in december 2009, valt de waterbodem niet langer onder de Wet bodembescherming (Wbb). Voor de vergunningverlening en handhaving op het gebied van waterbodems onder de Waterwet gelden de in onderstaande tabel vermelde meldingen/vergunningen. Actie
Geldende regels / toe te passen kaders
Handelingen in waterbodems
Melding Besluit lozen buiten inrichting. Indien I-waarden overschrijdingen aanwezig zijn, is het opstellen van een werkplan vereist
Toepassen/verspreiden in oppervlakte-
Besluit bodemkwaliteit
water of op landbodem Storten van baggerspecie
Wet Milieubeheer (Wm) bij gehalten boven I-waarde
Achterblijvende (water)bodem bij ingreep
Toetsingskader waterkwaliteit (toetsingskader BPRW voor rijkswateren of toetsingskader voor waterschappen
A.5
Toetsingsnormen verspreiding baggerspecie in oppervlaktewater Het toetsingskader voor verspreiding van baggerspecie in oppervlaktewater heeft betrekking op het terugbrengen van baggerspecie in het watersysteem. Hierdoor kan sediment zijn natuurlijke ecologische en (hydro)morfologische functies weer vervullen. Zo is de kraamkamerfunctie van de Waddenzee, de Zeeuwse en Zuid-Hollandse Delta afhankelijk van voldoende natuurlijke slibtoevoer. Ook wordt door het verspreiden van baggerspecie de zand- en slibhonger van het water beperkt, hetgeen bijdraagt aan de bescherming van het achterland. Normstelling In het generieke kader is onderscheidt gemaakt tussen verspreiding in zoet en zout oppervlaktewater. De Maximale Waarden voor verspreiding in zoet oppervlaktewater zijn afgeleid van het gemeten herverontreinigingsniveau in de Rijntakken. In onderstaand figuur is de Generieke en Gebiedsspecifieke normstelling voor verspreiding van baggerspecie in oppervlaktewater weergegeven.
Voorwaarden voor verspreiding van baggerspecie in oppervlakte water In het generieke kader mag baggerspecie die voldoet aan de Generieke Maximale Waarden voor verspreiding in oppervlaktewater altijd worden verspreid. Een toets aan de ontvangende waterbodemkwaliteit is dus niet noodzakelijk. Verbod op verspreiding Het verspreiden van baggerspecie is verboden op uiterwaarden, gorzen, slikken, stranden en platen. Op dit verbod geldt een uitzondering voor verspreiding van baggerspecie afkomstig van watergangen die hierbinnen zijn gelegen. Verspreidingsvakken Voor het verspreiden van baggerspecie kan de waterkwaliteitsbeheerder vakken aanwijzen waarbinnen baggerspecie moet worden verspreid. Het aanwijzen van deze vakken is een besluit op grond van de Algemene wet bestuursrecht. Voor de aangewezen verspreidingsvakken kan ook worden aangegeven hoe veel baggerspecie maximaal mag worden verspreid. Wanneer verspreidingsvakken zijn aangewezen dan mag buiten deze vakken geen baggerspecie worden verspreid en de maximale hoeveelheid mag niet worden overschreden. A.5.1
Toepassingsnorm PFAS (waterbodem) Op het verzoek van de minister heeft Deltares onderzoek gedaan naar de herverontreinigingsniveaus voor PFAS in de waterbodem (Deltares, november 2019). Het herverontreinigingsniveau van een stof geeft aan met welke waarde de waterbodems in de Nederlandse rivieren gemiddeld zijn belast door de instroom vanuit het buitenland. Dit betekent dat die bagger in het oppervlaktewater kan worden toegepast zonder dat de kwaliteit achteruit gaat. Ook hier zijn op basis van de nu beschikbare data voorlopige waarden afgeleid.
Deltares adviseert 0,8 μg/kg droge stof voor PFAS-stoffen. Specifiek voor PFOS geldt 3,7 μg/kg droge stof. De nieuwe waarden bieden vanaf nu ruimte voor de toepassing van bagger in diepe plassen in open verbinding met een rijkswater. Het blijft mogelijk om bagger benedenstrooms binnen hetzelfde watersysteem toe te passen zonder dat de kwaliteit van de bagger wordt getoetst. Daarnaast blijft het nog steeds mogelijk materiaal uit een watergang zonder metingen op de kant en een aanliggend perceel af te zetten. Zodra geen nuttige toepassing kan worden gevonden voor baggerspecie, kan deze worden gestort. De handelingsopties voor bagger zijn in onderstaand schema samengevat. Bagger (µg/kgds) Alle bagger