Bijlage 2 - Raadsvoorstel Visie boombeleid, Kadernota Boomveiligheid en Zorgplicht, Kadernota Vervanging en Herplantbeleid Haarlemmermeer

gemeente

Haarlemmermeer

Raadsvoorstel 2014.0056392 onderwerp

Visie boom beleid, Kadernota Boomveiligheid en Zorgplicht, Kadernota Vervanging en Herplantbeleid Marjolein Steffens-van de Water Maureen van Munster 27 januari 2015

Portefeuillehouder Steller Collegevergadering Raadsvergadering

Wat willen we bereiken? Haarlemmermeer is een groene en boomrijke gemeente en dat moet ook zo blijven. In de gemeente staan circa 92.000 bomen. Dit bomenareaal is, naast een waardevol kapitaalgoed, tevens van belang voor de leefbaarheid in de openbare ruimte. Bomen dragen in belangrijke mate bij aan de kwaliteit van woon-, werk- en leefklimaat en het aanzien van de openbare buitenruimte. Na jaren van ontwikkeling van de gemeente, en daarmee de aanplant van bomen en groen, is het tijd om meer aandacht te geven aan het beheer ervan. De kwaliteit van de bomen in de gemeente is over het algemeen goed, echter op sommige locaties vereist het bomenareaal aandacht . 1

In ons collegeprogramma 'Krachtig Samen Werken' zijn duurzaamheid en participatie de verbindende pijlers. Onder duurzaamheid wordt ook verstaan de duurzame (her)inrichting van de openbare buitenruimte en duurzaam beheer en onderhoud. De thema's duurzaamheid en participatie zijn goed toe te passen bij het beheer en onderhoud van bomen. Wij willen het bomenareaal duurzaam beheren, de levensduur van bomen verlengen en de groeiomstandigheden van bomen, zowel ondergronds als bovengronds, verbeteren. Tevens willen wij meer kleur en biodiversiteit aanbrengen door nieuwe onderhoudstechnieken en soortsamenstellingen. Daarnaast is het onze ambitie om het gebiedsgericht werken verder uit te breiden en de betrokkenheid van inwoners, ondernemers en belangengroepen te vergroten via participatie en door ruimte te bieden aan initiatieven uit de samenleving. Ook willen wij de herplantplicht verruimen. Al deze onderwerpen hebben wij een plaats gegeven in het gemeentelijk boom beleid. De uitwerking van de motie Bomendepot die door de gemeenteraad op 5 juni 2014 is aangenomen, is hierin opgenomen. Ook de inhoud van de motie Kleurrijk Groen, die door de gemeenteraad is besproken op 6 november 2014, is hierin verwerkt.

1

Dit blijkt onder andere uit de integrale kwaliteitsmeting 2014 ten behoeve van de evaluatie van het Beheerkwaliteitplan

onderwerp Volgvel

Visie boombeleid, Kadernota Boomveiligheid en Zorgplicht, Kadernota Vervanging en Herplantbeleid 2

Wat gaan we daarvoor doen? Het gemeentelijk boombeleid Om de bovenstaande doelen te bereiken geven wij het boombeleid verder vorm. Vanaf 2006 is het gemeentelijk boombeleid opgenomen in het Beleidsplan Beheer Bomen (Raadsbesluit 2006/697248). Bij de evaluatie van het boombeleidsplan (nota van B&W 2011/0046302 d.d. 6 december 2011) is besloten om de verschillende beleidsonderdelen apart onder te brengen. Dit heeft als voordeel dat zij eenvoudig geactualiseerd kunnen worden aan de hand van de meest recente informatie en ontwikkelingen. Tevens maakt een dergelijke opzet de kaders en de kosten transparant en is het eenvoudiger om onderwerpen toe te voegen, Visie waardoor het boombeleid Boombeleid dynamischer wordt. De en opzet van het boombeleid is wetgeving weergegeven in de nevenstaande figuur. De overkoepelende visie op het boombeleid is de basis op grond waarvan de andere onderdelen worden uitgewerkt. Nog niet alle onderdelen van het boombeleid zijn al gerealiseerd. In onderstaand overzicht is aangegeven welke onderdelen zijn vastgesteld en wordt de planning aangegeven van de ontbrekende onderdelen. (Kader) nota

Onderwerp

Vastgesteld/ planning

Integraal

Onderhoud bomen en vervangen van bomen

Beheerkwaliteitplan (BKP)

jonger dan 15 jaar.

Monumentale - en

Onderhoud en bescherming van

Eind 2009

7 februari 2013

waardevolle toekomstbomen

monumentale en waardevolle bomen.

Duurzame Inrichting

Voorschriften duurzame en beheerbare

25 januari 2014

Openbare Ruimte (DIOR)

openbare ruimte, waaronder inrichting van

Actualisatie om de

het boombestand.

twee jaar

Regels voor het beschermen van bomen.

2014

Algemene Plaatselijke Verordening 2014

Actualisatie jaarlijks

Visie Boombeleid en

De visie op basis waarvan het boombeleid

wetgeving

wordt uitgewerkt.

Vervanging en

Richtijnen voor het vervangen van bomen en

Herplantbeleid

het herplantbeleid. Kaders voor de meerjarenbeheerplannen en de Vernieuwing Openbare Ruimte (VOR).

Begin 2015 Begin 2015

Onderwerp Volgvel

Visie boombeleid, Kadernota Boomveiligheid en Zorgplicht, Kadernota Vervanging en Herplantbeleid 3

Boomveiligheid en

Beschrijving van het proces en de wettelijke

Zorgplicht

randvoorwaarden voor het onderhoud van

Begin 2015

bomen (zorgplicht). De nota is een kader voor meerjarenbeheerplannen. Structuurplannen

Beschrijving van de inrichting van de

Vanaf 2015

openbare ruimte, inclusief de monumentale bomenstructuur. Richtlijnen voor inrichtingsplannen en meerjaren beheerplannen. Onderhoud en Overlast

Kaders voor het onderhoud van bomen en

Voorjaar 2015

de bestrijding van overiast door bomen. Kaders voor de meerjarenbeheerplannen. Bescherming en Kapbeleid

Kaders voor het beschermen van bomen en

Najaar 2015

de basis voor de APV.

Wij leggen u hierbij de Visie Boombeleid, de Kadernota Boomveiligheid en Zorgplicht en de Kadernota Vervanging en Herplantbeleid voor. Visie Boombeleid Vanwege de lange levensduur van bomen is voor het beheer van bomen een lange termijnvisie nodig. De looptijd van deze visie is tien jaar. Wij willen doelgericht en zo (kosten)efficiënt mogelijk werken aan de duurzame instandhouding van het bomenareaal en zo nodig de verbetering van de kwaliteit, afgestemd op de wens van de gebruiker. Hierbij staan het waarborgen van de veiligheid en het voldoen aan de wettelijke zorgplicht voorop, maar streven wij tevens naar een gevarieerd areaal, met instandhouding en bescherming van de ecologische waarden. Participatie passen wij toe door de gebruiker van de openbare ruimte te betrekken bij de soortkeuze en een assortiment te gebruiken dat is afgestemd op het gebruik en de locatie. Doelstellingen boombeleid Vanuit de visie op bomen kunnen voor het beheer van bomen enkele doelstellingen worden geformuleerd. 1. Het voldoen aan de wettelijke zorgplicht en waarborgen van een veilig bomenbestand; 2. Het waarborgen van de (verkeers-)veiligheid en sociale veiligheid voor de omgeving; 3. Het voorkomen van overlast door bomen en ziektes; 4. Het duurzaam inrichten van het boombestand (optimale groeiomstandigheden); 5.

Het duurzaam in stand houden van het bomenbestand en het verlengen van de levensduur van bomen naar minimaal 50 jaar; 6. Het beschermen van bomen; 7. Het handhaven, herstellen en zo nodig ontwikkelen van een duurzame boomstructuur; 8. Het beschermen en in stand houden van ecologische waarden; 9. Het realiseren van een gevarieerd areaal (soortenrijkdom en kleurrijk); 10. Beheer en onderhoudsniveau afstemmen op de wensen gebruikers openbare ruimte; 11 .Participatie op maat.

onderwerp Volgvel

Visie boombeleid, Kadernota Boomveiligheid en Zorgplicht, Kadernota Vervanging en Herplantbeleid 4

De doelen zijn gebundeld in vier centrale beleidsthema's voor het boombeleid: veiligheid, duurzaamheid, ecologie en participatie. Deze thema's zijn uitgewerkt in de visie. In onderstaand schema is de samenhang weergegeven tussen thema's, doelen en documenten van het boombeleid. Thema

Veiligheid

Duurzaamheid

Ecologie

Doelen

Voldoen aan wettelijke zorgplicht

Duurzaam inrichten van het boombestand Duurzaam in standhouden en verlengen levensduur boombestand

Beschermen ecologische waarden

Beheer afstemmen 10 wens gebruiker

Variatie en soortenrijkdom

11

Verkeersveiligheid en Sociale veiligheid Voorkomen overlast

Documenten

Kadernota Boomveiligheid en Zorgplicht Kadernota Onderhoud en Overlast Beheerkwaliteitplan 2009

Participatie

Participatie op maat

Beschermen van bomen Handhaven, herstellen en ontwikkelen duurzame boomstructuur

Duurzame Inrichting Openbare Ruimte (DIOR)

Beheerkwaliteitplan 2009

APV

Kadernota Monumentale en waardevolle bomen Kadernota Bescherming en Kapbeleid

Kadernota Monumentale en waardevolle bomen

Natuurkansenkaart Gedragscode Bestendig beheer en onderhoud Gedragscode Ruimtelijke ordening en inrichting gemeenten

Beheerkwaliteitplan 2009 Kadernota Onderhoud en overlast Denk, Praat en Beslis meel, plan van aanpak participatiebeleid 2014

Groenstructuurplannen Kadernota Vervanging en Herplantbeleid

A. Veiligheid Een belangrijk uitgangspunt voor het boombeheer is veiligheid. Een van de doelen van het boombeleid is het waarborgen van de (verkeers-) veiligheid en de sociale veiligheid. Vanuit beheersoptiek betekent veiligheid met name het voldoen aan de wettelijke zorgplicht en het waarborgen van een veilig bomenareaal. Om hieraan te voldoen vinden planmatig boomveiligheidsinspecties plaats op basis van Visual Tree Assessment (VTA), gecombineerd met snoeionderhoud. Op deze manier wordt aangetoond dat de gemeente het onderhoud van bomen adequaat uitvoert, zodat het boombestand veilig is. De kadernota Boomveiligheid en Zorgplicht beschrijft het proces en de randvoorwaarden waaraan het onderhoud van bomen wettelijk moet voldoen. De kadernota is van belang voor de visuele boomveiligheidscontrole en geeft richtlijnen voor het snoeien en levert tevens de kaders voor beheerplannen. Daarnaast is het voorkomen van overlast door bomen eveneens belangrijk voor de veiligheid en de leefbaarheid. In de nog op te stellen kadernota Onderhoud en Overlast zullen richtlijnen worden opgenomen hoe om te gaan met bomen die overlast geven en ziektes bij bomen.

Onderwerp

Visie boombeleid, Kadernota Boomveiligheid en Zorgplicht, Kadernota Vervanging en Herplantbeleid

Volgvel

5

B. Duurzaamheid Het beheer van bomen is gericht op de duurzame instandhouding van het areaal (regulier onderhoud). De leidende gedachte hierbij is het beheer te richten op het zo lang mogelijk en zo goed mogelijk laten functioneren van de boom, tegen zo beperkt mogelijke middelen. Dit begint bij een duurzame inrichting met zo optimaal mogelijke groeiomstandigheden (DIOR). Daarnaast is voor een duurzaam bomenareaal adequaat planmatig onderhoud nodig, waardoor de levensduur van bomen wordt verlengd. In Haarlemmermeer zijn het onderhoud (op beeldkwaliteit) van bomen en de kwaliteitseisen waaraan het bomenbestand moet voldoen vanaf 2010 opgenomen in het Integraal Beheerkwaliteitplan Openbare Ruimte (BKP) (BW/2009.0019558). Een beschrijving van het totale onderhoud van bomen wordt opgenomen in de kadernota 'Onderhoud en Overlast'. In deze nota wordt tevens beschreven hoe het beheer en onderhoudsniveau kan worden afgestemd op de wensen van de gebruikers. Maar ook het beschermen van bomen is van belang voor een duurzaam bomenareaal. Dit vindt plaats via de Algemene Plaatselijke Verordening (APV), waarin regels zijn opgenomen voor het rooien van bomen, voor het beschermen van bomen, voor het beheer van iepen en voor het beschermen van bomen op bouwlocaties.

In de kadernota Monumentale en Waardevolle bomen zijn de randvoorwaarden voor het beheer en de bescherming van monumentale bomen en waardevolle bomen beschreven. Bomen vormen vaak een samenhang, een zogenaamde boomstructuur, die beeldbepalend is voor de openbare ruimte. Het handhaven, herstellen en waar mogelijk uitbreiden van de bestaande boomstructuren zorgt mede voor een duurzaam bomenareaal. Onderdelen hiervan zijn het vervangen van dode en zieke bomen of bomen aan het einde van de levensduur en het herplantbeleid. In de kadernota 'Vervanging en Herplantbeleid' zijn richtlijnen opgenomen voor het vervangen van bomen. Hiermee levert de nota kaders voor meerjaren beheerplannen en voor de vervangingsplannen. Tevens is in deze kadernota het herplantbeleid geformuleerd. Dit beschrijft welke bomen herplant moeten worden na verwijdering (herplantplicht). Verwijderen van bomen (kapbeleid) In de APV zijn criteria opgenomen op grond waarvan een boom wordt verwijderd. Bijvoorbeeld vanwege dunning, overlast, ziektes of gevaar. In een aparte kadernota, de Kadernota Bescherming en Kapbeleid worden de kaders opgenomen die bij een herziening van de APV worden betrokken. Niet alle gekapte bomen behoeven ook vervangen te worden. Welke bomen vervangen moeten worden, wordt bepaald op grond van de criteria die zijn opgenomen in het herplantbeleid.

Herplantbeleid Het huidige herplantbeleid is gericht op het herplanten van: • monumentale bomen • waardevolle bomen tot 15 jaar. Onder waardevolle bomen vallen: o Toekomstbomen (bomen die binnen 10-15 jaar monumentaal kunnen worden); o Bomen bij monumenten; o Bomen opgenomen in het groenstructuurplan; o Laanbomen, straatbomen; o Polderbomen . 2

2

Na de drooglegging van het Haarlemmermeer is de nieuwe polder volgens een strak patroon doorsneden met

wegen en watergangen. Langs deze polderwegen zijn bomen geplant, in de meeste gevallen populieren. Deze bomen noemen wij polderbomen.

onderwerp

Visie boombeleid, Kadernota Boomveiligheid en Zorgplicht, Kadernota Vervanging en Herplantbeleid

Volgvel

6

Het uitgangspunt van de kadernota Vervanging en Herplantbeleid is om de herplantplicht te verruimen, zodat de bomen die een meerwaarde hebben vanwege landschappelijke waarde, cultuurhistorische waarde, waarde voor stads- en dorpsschoon, recreatie en/of leefbaarheid en/of beeldbepalende bomen, ongeacht de leeftijd, in het vervolg ook worden herplant. Dit zijn dezelfde criteria op grond waarvan we bomen beschermen/handhaven. Dit geeft een verbetering van de fysieke leefomgeving van inwoners en levert een bijdrage aan een duurzame boomstructuur (doelstelling 7 van het boombeleid). Compensatie op grond van de Boswet Een aparte categorie bomen zijn bomen buiten de bebouwde kom. Deze vallen onder de Boswet. Volgens de Boswet is herplantplicht grondgebonden, wat inhoudt dat boomcompensatie plaatsvindt op dezelfde locatie. Indien een boom die volgens de geldende criteria moet worden herplant niet op dezelfde plek of in de directe omgeving kan worden herplant, treedt het zogenaamde compensatiebeginsel in werking. Op grond van dit beginsel moet, met inachtneming van de herplantvoorwaarden, fysieke compensatie plaatsvinden zo dicht mogelijk in de buurt waar de boom/bomen gerooid is/zijn, bijvoorbeeld in ontbrekende schakels in hoofdgroenstructuren. De provincie is bevoegd gezag en controleert of voldaan wordt aan de compensatieplicht in het kader van de Boswet.

In Haarlemmermeer is door de gemeenteraad bepaald dat Park21 de uitgelezen plek is om bomen te compenseren als in het gebied waar kap heeft plaatsgevonden niet aan deze verplichting kan worden voldaan. 3

4

Bomendepot De gemeenteraad heeft op 5 juni 2014 het college in een motie opgedragen de mogelijkheden voor een bomendepot te onderzoeken, in samenwerking met andere partijen zoals Rijkswaterstaat en Schiphol. Bij diverse bouwplannen worden veel bomen verwijderd. Bomen zijn goed voor het welzijn in Haarlemmermeer en inwoners zijn gehecht aan de bomen in hun omgeving. De raad wil stimuleren dat bomen zoveel mogelijk behouden blijven en eventueel op een nieuwe plek een tweede kans krijgen. Om bomen die bij bouwprojecten worden verwijderd een nieuwe kans te geven wordt een bomendepot (in digitale vorm) opgericht. In dit digitale bestand zijn bomen opgenomen die verplant kunnen worden naar een nieuwe locatie. De richtlijnen hiervoor zijn eveneens opgenomen in de Kadernota 'Vervanging en Herplantbeleid'. Aan het bomendepot zijn geen extra kosten verbonden. De kosten worden gedekt vanuit het project waar de bomen vandaan komen. Voor het verplanten van bomen vanuit het bomendepot geldt Park21 als een van de prioritaire gebieden.

3

Het betreft vakken beplant met bomen die groter zijn dan 10 are, of, als het een rijbeplanting betreft, uit meer dan twintig bomen bestaan, met uitzondering van Linde, Paardenkastanje, Italiaanse Populier, Treurwilg, éénrijige beplantingen van Populier en Wilg langs landbouwgronden en boomgaarden en kwekerijen van kerstbomen of van bosplantsoen. Park21-deelgebied 1: grondexploitatie en Voorlopig Ontwerp, Raadsvoorstel 2012/0010169 d.d.13 maart 2012. 4

onderwerp Volgvel

Visie boombeleid, Kadernota Boomveiligheid en Zorgplicht, Kadernota Vervanging en Herplantbeleid 7

Vervanging van bomen De grondslag voor het vervangen van bomen is de kwaliteit van het areaal, op grond van (boomveiligheids-) inspecties. De stand van zaken wat betreft de kwaliteit is als volgt. Veiligheidsniveau Juli 2014

Risico bomen Slechte kwaliteit

Bomen in: Dood

Attentie bomen

Geen verhoogd risico

Matige kwaliteit

Redelijke kwaliteit

Goede kwaliteit

Totaal

Beplanting

245

175

1072

172

17190

18854

Gras

594

670

2241

1153

40057

44715

Bosplantsoen

142

68

235

0

16985

17430

Verharding

110

104

864

755

8840

10673

1091

1017

4412

2080

83072

91672

Totaal

Uit deze tabel blijkt dat in totaal ruim 2000 bomen zogenaamde risicobomen zijn, bomen die dood zijn of in slechte staat. Daarnaast zijn er nog bijna 4500 attentiebomen, bomen van een matige kwaliteit die op termijn in kwaliteit achteruit kunnen gaan. Op basis van de resultaten van de inspecties worden dode bomen, en bomen die vanwege de technische kwaliteit een gevaar opleveren voor de veiligheid, verwijderd. Dit vindt plaats vanuit het onderhoudsbudget Groen. Op basis van het herplantbeleid wordt bepaald of de verwijderde bomen ook worden vervangen. Indien de bomen op grond van het herplantbeleid in aanmerking komen om te worden herplant en jonger zijn dan 15 jaar, vindt vervanging plaats vanuit het onderhoudsbudget. Dit betreft jonge bomen die zijn uitgevallen door bijvoorbeeld droogte, in nieuwbouwwijken of op andere locaties, waar jonge bomen staan. Op deze locaties worden de bomen vervangen, om de jonge boomstructuur in stand te houden. Het vervangen van bomen ouder dan 15 jaar is een onderdeel van de vervangingsplannen van de Vernieuwing Openbare Ruimte (VOR) (2013-2017). Hoofdzakelijk worden bomen vervangen die aan het einde van de levensduur zijn, die overlast geven of ziek zijn of bomen die geplant zijn onder slechte groeiomstandigheden (in bestrating).

Meestal worden bomen vervangen in combinatie met de uitvoering van integrale projecten, waarbij bijvoorbeeld ook verhardingen en riolering worden vervangen. Varianten voor vervanging In de kadernota Vervanging en Herplantbeleid worden varianten beschreven voor het vervangen van bomen. Bij alle varianten gaat het om het vervangen van dode en slechte bomen in beplanting, gras en verhardingen. Bij geen van de varianten worden de dode en slechte bomen in bosplantsoen vervangen. Tevens worden geen attentiebomen (bomen van matige kwaliteit) vervangen.

onderwerp

Visie boombeleid, Kadernota Boomveiligheid en Zorgplicht, Kadernota Vervanging en Herplantbeleid

Volgvel

8

Variant 1: huidige situatie Variant 1 betreft de huidige situatie . Vanuit het onderhoudsbudget Groen is het jaarlijks mogelijk om gemiddeld honderd bomen jonger dan 15 jaar te herplanten. Daarnaast worden vanuit de VOR jaarlijks 350 bomen vervangen, waarbij de vervanging wordt afgestemd op integrale projecten voor verhardingen en riolering. In totaal wordt circa 25% van de dode en slechte bomen (zie tabel 1, resultaten VT A-inspecties bomenareaal gemeente Haarlemmermeer in 2014) vervangen. Voorbeelden van locaties waar de afgelopen jaren bomen zijn vervangen zijn: de Geniedijk, bomen in Badhoevedorp, Linquenda en Lentepark (Nieuw-Vennep), De Holmen (Korsholm, Engelsholm en Rosenholm in Bornholm in Hoofddorp), Graan voor Visch (Hoofddorp). 5

Alle andere bomen van slechte kwaliteit worden niet vervangen. Deze bomen kunnen op grond van de leeftijd (40-50 jaar) wel daarvoor in aanmerking komen. Bij de keuze voor het inzetten van de beschikbare middelen voor vervanging wordt aangesloten bij integrale projecten voor verhardingen en riolering. Hierdoor vindt een efficiënte inzet van middelen plaats. Deze variant heeft de volgende effecten: • De kwaliteit van de fysieke leefomgeving neemt af. Het aantal bomen neemt af, omdat bomen na verwijdering niet altijd worden vervangen en bomen van slechte kwaliteit kunnen blijven staan. De locatie kan minder aantrekkelijk worden om te wonen ofte verblijven; • Er kan minder goed worden aangesloten bij de wensen van inwoners; • Een minder gunstig effect op ecologie, duurzaamheid en economie. • Geen extra kosten ten opzichte van het huidige budget. Variant 2 Variant 2 betreft een uitbreiding van de huidige situatie. Bij deze variant wordt een groter deel (302 extra) van de dode en een deel van de slechte bomen vervangen. Met name in de woonomgeving worden meer bomen vervangen dan in de huidige situatie en vindt herplant plaats daar waar mogelijk is. Deze variant heeft daarom een gunstiger uitwerking op de boomstructuren en het beeld van de fysieke leefomgeving en zal meer aansluiten bij de wensen van de bewoners.

Er worden voldoende bomen herplant en tevens wordt rekening gehouden met overlast door bomen. Bij onvoldoende ondergrondse - en bovengrondse ruimte (door de aanwezigheid van kabels en leidingen, kapotte verhardingen vanwege wortelopdruk en bomen die te dicht op de gevels staan) worden dode en slechte bomen ook bij deze variant niet altijd vervangen. In parken worden bomen niet vervangen als deze niet beeldbepalend zijn, in bosplantsoen en langs polderwegen worden dode en slechte bomen niet vervangen. Alle andere bomen van slechte kwaliteit worden niet vervangen. Deze variant heeft de volgende effecten. • Een gunstig effect op de leefbaarheid en de aantrekkelijkheid van de leefomgeving; • Deze variant sluit beter aan bij de wensen van inwoners; • Een betere kwaliteit van de fysieke leefomgeving, omdat meer bomen worden vervangen; • Meer ondergrondse en bovengrondse ruimte voor bomen, met een betere kwaliteit van het bomenareaal als gevolg; • Een gunstiger effect op de ecologie, duurzaamheid en economie; • Extra kosten ten opzichte van het huidige budget: in 2015: € 628.000, in 2016: € 709.500 en in 2017: € 160.000. 5

De in de bijlage vermelde bedragen sluiten aan op de bedragen die zijn opgenomen in de begroting voor het vervangen van bomen (onderhoudsbudget Groen en VOR)

onderwerp Volgvel

Visie boombeleid, Kadernota Boomveiligheid en Zorgplicht, Kadernota Vervanging en Herplantbeleid 9

Variant 3 Variant 3 is, gezien vanuit kwantitatief opzicht de optimale variant. Alle dode en slechte bomen in beplanting, in gras en in verhardingen worden vervangen. Hiermee wordt voorkomen dat boomstructuren onderbroken worden en blijft het originele ontwerp van de buitenruimte intact. Deze variant heeft de volgende effecten. • Een gunstig effect op de leefbaarheid en de kwaliteit van de fysieke leefomgeving; • Deze variant sluit niet in alle gevallen aan bij de wensen van inwoners (overlast door bomen) en is niet in alle gevallen uitvoerbaar wat betreft de ondergrondse - en bovengrondse omstandigheden van bomen; • Een gunstig effect op ecologie, duurzaamheid en economie; • Hoge extra kosten ten opzichte van de huidige begroting : voor 2015: € 2.042.500, voor 2016: € 2.124.000 en voor 2017: € 1.573.500. Voorkeursvariant Op basis van bovenstaande criteria is variant 2 onze voorkeursvariant. Deze variant betekent een verbetering van de leefbaarheid en de kwaliteit van de fysieke leefomgeving ten opzichte van de huidige situatie, omdat meer bomen in de woonomgeving worden vervangen. Daar waar mogelijk worden hier slechte bomen en dode bomen vervangen. Door inwoners hierbij te laten participeren sluit de fysieke leefomgeving beter aan bij de wensen van de inwoners. De boomstructuren worden meer in stand gehouden en de beeldbepalende bomen blijven behouden.

In de huidige situatie (variant 1) worden alleen de jonge bomen en slechts een beperkt deel van de bomen ouder dan 15 jaar vervangen, waardoor veelal niet ingespeeld kan worden op de wensen van inwoners en uiteindelijk de kwaliteit van de fysieke leefomgeving achteruit gaat. Variant 3, het vervangen van alle dode en slechte bomen in beplanting, in gras en in verhardingen is een goede variant, gezien vanuit het oogpunt van duurzaamheid, ecologie en de kwaliteit van de fysieke leefomgeving. Deze variant sluit echter niet in alle gevallen aan bij de wensen van de inwoners en niet in alle gevallen is deze variant ook uit te voeren in verband met ondergrondse - en bovengrondse ruimte. Omdat deze variant ook hoge kosten met zich meebrengt, heeft deze variant niet onze voorkeur. Voor een gezond bomenbestand en voor een leefbare groene woonomgeving, die aansluit bij de wensen van de inwoners, is het niet altijd nodig om alle gerooide bomen te vervangen. Tijdens de aanlegfase van een woonwijk worden er vaak (te) veel bomen geplant om een woonwijk snel een groene aanblik te geven. Door niet alle bomen terug te planten, wordt op een kostenefficiënte wijze invulling gegeven aan duurzaam boombeheer waarbij overlast door bomen tot een minimum wordt beperkt.

C. Ecologie Bomen hebben een belangrijke ecologische functie. Een gevarieerd bomenareaal draagt bij aan de ecologische waarde van de leefomgeving. Bomen kunnen een directe relatie hebben met bijzondere of zeldzame organismes, zoals insecten, uilen, vleermuizen en vogels. Door bomen goed te verzorgen en hierdoor ouder te laten worden, neemt de ecologische waarde toe. De ecologische waarde is reden om bijvoorbeeld monumentale bomen zo lang mogelijk te laten staan. We volgen bij het onderhoud de gedragscodes Bestendig beheer en onderhoud groenvoorzieningen en de gedragscode Ruimtelijke ordening en inrichting gemeenten.

Onderwerp

Volgvel

Visie boombeleid, Kadernota Boomveiligheid en Zorgplicht, Kadernota Vervanging en Herplantbeleid

10

Daarnaast wordt de ecologische functie verstevigd door het toepassen van een gevarieerd areaal. Dit bevordert de biodiversiteit, die van belang is voor vogels, insecten en vlinders. Dit onderwerp is tevens aan de orde gekomen tijdens de raadvergadering van 6 november 2014, naar aanleiding van de bespreking van de motie Kleurrijk Groen. Wij onderschrijven het belang van deze motie. Het doel van deze motie sluit aan bij doelstelling 8 van het boombeleid, het beschermen en in stand houden van de ecologische waarden.

D. Participatie Het boombeleid raakt direct aan de leefomgeving van inwoners en ondernemers. Het aanzien van de bomen ofwel de visuele kwaliteit zegt iets over hoe de burger het groen ervaart (belevingswaarde). Dit betreft met name de netheid, de verzorgingsgraad en de variatie in kleur. Om de betrokkenheid van inwoners, ondernemers en belangengroepen bij de leefomgeving te vergroten en ruimte te geven aan initiatieven uit de samenleving, worden gebruikers van de fysieke leefomgeving in een vroeg stadium betrokken bij plannen. Dit zorgt gelijktijdig voor voldoende draagvlak bij het ontwikkelen van beleid, maar ook bij de uitvoering. Participatie is daarom een belangrijk thema om invulling te geven aan onze ambities. De diversiteit van de Haarlemmermeerse samenleving, van de participanten en de participatievraagstukken vraagt om participatie op maat. Voor het boombeleid betekent dit maatwerk dat inwoners keuzes en eigen inbreng hebben en dat vooraf informatie bij de inwoners wordt gehaald. In de Visie op het boombeleid is het onderdeel participatie nader uitgewerkt. De uitwerking is afgestemd op de nota 'Denk, Praat en Beslis mee! Plan van aanpak participatie'vas\gesie\ö door het college op 21 oktober 2014. Monitoren Om te rapporteren over de stand van zaken omtrent bomen in de gemeente Haarlemmermeer zal jaarlijks een bomenmonitor worden opgesteld.

De bomenmonitor geeft over het voorgaande jaar een beeld over alle aspecten van bomen in de polder. Om de monitor te vullen zullen gegevens worden verzameld, onder andere uit het (vernieuwde) beheersysteem. In de monitor worden onderwerpen behandeld als: aantallen bomen, aantallen gerooide en herplante bomen, boomveiligheid en ziektes, CO2 compensatie, onderhoud aan de bomen, gecompenseerde bomen en monumentale en waardevolle toekomstbomen. De monitor wordt in een later stadium nog verder aangevuld. Wat mag het kosten? De totale kosten van de voorkeursvariant 2 bedragen € 1.414.500 per jaar. Dekking hiervoor is deels aanwezig vanuit het regulier onderhoudsbudget Groen (voor het vervangen van bomen jonger dan 15 jaar) en vanuit de VOR 2 2015-2017 (voor het vervangen van bomen ouder dan 15 jaar). Dit resulteert in het volgende financiële overzicht. Variant 2 Jaarlijkse kosten Dekking Onderhoudsbudget Groen VOR 2 Benodigd budget

2015 €1.414.500 € 100.000

2016 € 1.414.500 € 100.000

2017 € 1.414.500 € 100.000

€ €

€ 605.000 € 709.500

€1.155.500 € 160.000

686.500 628.000

n.b. in 2017 is de uitvoering van een volgende fase van het vervangen van bomen op de Geniedijk gepland. Dit verklaart het hogere budget in dat jaar.

onderwerp Volgvel

Visie boombeleid, Kadernota Boomveiligheid en Zorgplicht, Kadernota Vervanging en Herplantbeleid 11

Voor deze voorkeursvariant bedraagt het benodigd budget voor 2015, 2016 en 2017 respectievelijk € 628.000, € 709.500 en € 160.000. De VOR 2 2015-2017 is reeds opgenomen in het Investeringsplan. De jaarschijf 2015 is vastgesteld bij de Programmabegroting 2015-2017. De jaarschijven 2016 en 2017 zullen nog door de gemeenteraad worden vastgesteld bij de begrotingen voor deze jaren. Voor de VOR 3 vanaf 2018 is nog geen voorstel vastgesteld, dekking hiervoor is niet aanwezig. Mogelijke dekking Het onderhoud van gemeentelijke bomen valt onder programma 11 (Kwaliteit fysieke omgeving), product algemeen groen. Het budget voor boombeheer bestaat uit: • Onderhoudsbudget; • Budget voor vervangingen. Onderhoudsbudget Het huidige onderhoudsbudget bedraagt € 1,2 miljoen. Dit budget is bestemd voor het onderhoud van het areaal bomen. Door regelmatig onderhoud kan voldaan worden aan de wettelijke veiligheidseisen en de zorgplicht. Op deze manier kan worden voorkomen dat de gemeente aansprakelijk is in geval van onveilige situaties veroorzaakt door bomen. Voor het onderhoud van bomen hebben we de afgelopen jaren al diverse efficiëntieslagen gemaakt. Dit om al het werk binnen de begroting en de ambitie, zoals door de gemeenteraad vastgesteld in het Beheerkwaliteitplan, uit te kunnen voeren en om aanbestedingsvoordelen te behalen.

Verder snijden in dit onderhoudsbudget is niet mogelijk, zonder dat dit ten koste gaat van de veiligheid. Budget voor vervangingen Binnen de huidige begroting is voor het vervangen van bomen jonger dan 15 jaar budget beschikbaar vanuit het onderhoudsbudget Groen en voor het vervangen van bomen ouder dan 15 jaar is dekking aanwezig binnen de VOR 2 2015-2017. Dit budget is slechts toereikend voor het vervangen van een gedeelte van de dode bomen en bomen van slechte kwaliteit in bestaand areaal (jaarlijks circa 25% van de dode en slechte bomen in beplanting, in gras en in verhardingen). Verder hierin snijden gaat ten koste van de kwaliteit van de openbare ruimte en het met de gemeenteraad afgesproken ambitieniveau en gaat ten koste van het integraal werken bij projecten. Meerjaren beheerplan De voorkeursvariant zal verder worden uitgewerkt in het meerjaren beheerplan Bomen en Groen. Dit beheerplan zal tezamen met de andere meerjaren beheerplannen voor de fysieke leefomgeving worden aangeboden, zodat de kosten van de voorkeursvariant integraal afgewogen kunnen worden ten opzichte van de overige meerjaren beheerplannen bij de Voorjaarsrapportage (VJR) 2015.

Onderwerp

Volgvel

Visie boombeleid, Kadernota Boomveiligheid en Zorgplicht, Kadernota Vervanging en Herplantbeleid

12

Wie is daarvoor verantwoordelijk? De gemeenteraad is verantwoordelijk voor het vaststellen van beleidskaders. Het college van B&W is verantwoordelijk voor de uitvoering van het boombeleid. Binnen het college is de wethouder Fysieke Leefomgeving, Dienstverlening, Participatie en Doelgroepenbeleid de coördinerend portefeuillehouder. Wanneer en hoe zal de raad over de voortgang worden geïnformeerd? De raad zal over de voortgang worden geïnformeerd in de reguliere Planning- en Controlcyclus.

Voorstel Op grond van het voorgaande besluit het college de raad voor te stellen om: 1. in te stemmen met de Visie Boombeleid, de Kadernota Boomveiligheid en Zorgplicht en de Kadernota Vervanging en Herplantbeleid, inclusief de uitwerking van de motie Bomendepot d.d. 5 juni 2014; 2. de herplantplicht te verruimen, zodat ook waardevolle bomen ouder dan 15 jaar worden herplant en de herplantplicht ook van toepassing wordt verklaard op bomen die een meerwaarde hebben vanwege landschappelijke waarde, cultuurhistorische waarde, waarde voor stads- en dorpsschoon, recreatie en/of leefbaarheid en/of beeldbepalende bomen; 3. voor het vervangen van bomen variant 2 als voorkeursvariant uit te werken in het meerjaren beheerplan Bomen en groen; 4. de extra kosten van deze variant (voor 2015: € 628.000, voor 2016: € 709.500 en voor 2017: € 160.000) te dekken uit het programma Kwaliteit fysieke omgeving en, mocht deze dekking niet gevonden worden, dit te betrekken bij de integrale afweging in de planning- en controlcyclus.

Ondertekening Burgemeester en wethouders van de gemeente Haarlemmenneer, de secretaris.

Bijlage(n)

Visie Boombeleid Kadernota Vervanging en Herplantbeleid Kadernota Boomveiligheid en Zorgplicht

Visie Boombeleid

8 januari 2015 Gemeente Haarlemmermeer Cluster Beheer en Onderhoud

de boom Ik zie een boom zijn takken reikend naar het licht zijn wortels stevig in de grond geplant zijn bladeren naar de zon gericht Ik zie een boom zo mooi, zo stevig en zo groot maar zonder water, zonder licht gaat de boom richting de dood

Rowena

Bron: http://www.1001gedichten.nl

Inhoudsopgave

Inleiding

........................................................................................................................ 2

Visie en doelen ....................................................................................................................... 3 Het belang en de waarde van bomen ...................................................................................... 3 Randvoorwaarden en kaders ................................................................................................... 4 Visie op bomen ........................................................................................................................ 4 Doelstellingen........................................................................................................................... 4 Beleidsthema's ....................................................................................................................... 6 1. Veiligheid.............................................................................................................................. 6 2. Duurzaamheid ...................................................................................................................... 6 3. Ecologie ............................................................................................................................... 9 4. Participatie op maat ...........................................................................................................

10 Bomenmonitor...................................................................................................................... 13 Het gemeentelijk boombeleid ............................................................................................. 14 Bijlage ...................................................................................................................... 15 Bijlage 1 wetgeving ................................................................................................................ 15

Inleiding In Haarlemmermeer staan circa 92.000 bomen. De gemiddelde kosten om een boom te planten bedragen € 1.500 en de kosten om hem 40 jaar in leven te houden bedragen circa € 7.500 (watergeven, snoeien, inspectie etc.). Het bomenbestand in Haarlemmermeer heeft hiermee een totale waarde van € 828 miljoen (exclusief de recreatiegebieden). Het belang om het bomenbestand als een goed rentmeester te onderhouden is groot. Dit bomenareaal is, naast een waardevol kapitaalgoed, tevens van belang voor de leefbaarheid in de openbare ruimte. Bomen dragen in belangrijke mate bij aan de kwaliteit van woon-, werk- en leefklimaat en het aanzien van de openbare buitenruimte. Haarlemmermeer is een groene en boomrijke gemeente en dat moet ook zo blijven. Na jaren van ontwikkeling van de gemeente is het tijd om meer aandacht te geven aan het beheer van de bomen. In de huidige situatie zijn op bepaalde locaties de bestaande boomstructuren niet meer compleet of onvoldoende hersteld. Tevens zijn de diversiteit en de soortenrijkdom achtergebleven en zijn er bomen die onvoldoende groeimogelijkheden hebben (te kleine boomspiegel, concurrerende soorten, bebouwing, te weinig ondergrondse wortelbare ruimte, etc.) of overlast veroorzaken. Kortom, zowel de ondergrondse als de bovengrondse omstandigheden van bomen vertonen knelpunten, die vooral hun oorsprong vinden in de ontwikkelfase.

Door gebruik te maken van nieuwe onderhoudstechnieken/ soortsamenstellingen wordt getracht weer meer kleur en biodiversiteit aan te brengen in het openbaar groen. Met dit document wordt de visie op het boombeleid beschreven vanuit het belang en de waarde van bomen en vanuit de ambitie van de gemeente Haarlemmermeer op dit gebied. De visie is de basis op grond waarvan de andere onderdelen van het boombeleid worden uitgewerkt. Vanwege de lange levensduur van bomen is voor het beheer van bomen een lange termijnvisie nodig. De looptijd van deze visie is tien jaar. De bomen die nu volwassen zijn, zijn een erfenis van vorige generaties. Deze visie heeft betrekking op alle bomen in eigendom van de gemeente Haarlemmermeer. Dat wil zeggen dat de nota niet van toepassing is op bomen in rijksbezit, provinciaal bezit, of particulier bezit. Dit laatste met uitzondering van monumentale bomen, vanwege de waarde van deze bomen voor de aanblik van de openbare ruimte. Leeswijzer Eerst worden in dit document de visie en het belang en de waarde van bomen weergegeven, waarna de doelen van het boombeleid worden geformuleerd. De doelen worden gebundeld in vier centrale thema's: veiligheid, duurzaamheid, ecologie en participatie. Vervolgens wordt per thema de strategie uitgewerkt om de doelen te bereiken.

Hierna wordt beschreven hoe voor het monitoren van de stand van zaken van het bomenareaal een bomenmonitor wordt ontwikkeld. De nota wordt besloten met een overzicht van het totale boombeleid.

Visie en doelen Dit onderdeel beschrijft wat de gemeente Haarlemmermeer wil bereiken op het gebied van bomen, vanuit het belang en de waarde van bomen. Bomen dragen in belangrijke mate bij aan de kwaliteit van woon-, werk- en leefklimaat, het aanzien van de gemeente (representatieve uitstraling) en de milieuhygiënische situatie in de woonwijken (rust, luwte, ruimte, schone lucht). Het belang en de waarde van bomen Bomen dragen bij aan verschillende maatschappelijke vraagstukken. De waarde van bomen is op de volgende gebieden te vinden: -

-

-

-

Bomen hebben een positief effect op de leefbaarheid. De leefomgeving wordt mooier en prettiger. Uit onderzoek is gebleken dat de aanwezigheid van bomen het gebruik van de openbare ruimte doet toenemen. Dit kan een gunstig gevolg hebben voor de sociale cohesie. Bomen leveren een positieve bijdrage aan de verkeersveiligheid. Want bomen dragen bij aan het duiden van gevaarlijke situaties en zorgen ervoor dat automobilisten alert worden. Bomen zijn van invloed op het klimaat. Bomen en planten zetten CO2 (medeverantwoordelijk voor de klimaatverandering) om in zuurstof. Groen dempt op warme dagen de temperatuur in de stad en verbetert daarmee het stadsklimaat. Groen kan geluidsoverlast verminderen, helpt tegen verdroging van de bodem en filtert regenwater dat terechtkomt in vaarten, vijvers en sloten.1 Bomen in de omgeving van huizen breken de wind en zorgen ervoor dat er minder brandstof gestookt moet worden. Hoe meer bomen hoe minder energieverbruik. Bomen leveren ook winst in economisch opzicht. Het gaat hierbij om onder andere de economische winst dankzij gezondere inwoners, lagere zorgkosten, hogere waarden van vastgoed, lagere energiekosten en een hogere arbeidsproductiviteit. Groen rondom huizen verbetert de kwaliteit van de wijk en verhoogt de waarde van de woningen met circa 5%.

2 Groen zorgt voor een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor kennisintensieve en internationale bedrijven. In oktober 2012 is het onderzoek Groen Loont! gepubliceerd waarin aangetoond wordt dat de maatschappelijke baten van groen en water 1,5 tot 2 keer hoger zijn dan de maatschappelijke kosten. 3 In 2014 is het onderzoek Wijzer met groen in de stad (van bestaansvoorwaarde naar verdienmodel) gepubliceerd. Hierin opgenomen is een verdienmodel waarin de kostenbaten kunnen worden afgewogen voor groen. De voordelen leveren een meerwaarde op voor de maatschappij.4 De ecologische waarde van bomen en met name monumentale en waardevolle toekomstbomen is extra hoog. Naarmate een boom ouder wordt, gaan er meer soorten organismen op leven. Naast de boom zelf heeft ook de directe omgeving ervan een hoge biodiversiteit door bijvoorbeeld bladafval. Voor de biodiversiteit zijn daarom oudere en volwassen bomen van groot belang.

1 Bron: Tuin en landschap 23 (2008) 2 Bron: Bade, Triple E 3 TEEB Groen Loont! Bade, Smid en Tonneijck (2012) 4 ‘Wijzer met groen, van bestaansvoorwaarde naar verdienmodel’ (achtergronddocument) van Dijkshoorn-Dekker et

al.,( 2014)

3

-

-

Daarnaast kunnen bomen en houtopstanden ook nog een belangrijke ecologische functie hebben als vaste rust- en verblijfplaats of foerageergebied voor uilen, vleermuizen, vogels, insecten en andere kleine dieren. Wanneer kap deze functies aantast is dit een overtreding van de Flora- en Faunawet.5 Volgens de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek hebben bomen een psychologische waarde en een duidelijk positief effect op onze gezondheid. Zij geven ontspanning en verlagen stress. Gerichte beplanting helpt fijnstof te filteren en de luchtkwaliteit van de stedelijke omgeving te verbeteren, hetgeen problemen aan de luchtwegen vermindert. Uitzicht op groen verlaagt het aantal opnamedagen in ziekenhuizen.6 Randvoorwaarden en kaders Bij het beheer van bomen heeft de gemeente te maken met bepaalde randvoorwaarden en kaders, zoals wettelijke kaders, technische richtlijnen en gemeentelijke bestuurlijke richtlijnen. Deze zijn bepalend voor de wijze waarop de bomen onderhouden moeten worden. Voorbeelden zijn wetgeving en richtlijnen rond aansprakelijkheid (zorgplicht), milieuwetgeving en flora- en faunawetgeving, maar ook gemeentelijk beleid voor duurzaamheid, natuur en ecologie. In bijlage 1 is een overzicht opgenomen van de meest relevante randvoorwaarden en kaders.

Visie op bomen De gemeente heeft vanuit een goed rentmeesterschap en de wettelijke zorgplicht de taak de openbare buitenruimte en gemeentelijke eigendommen duurzaam in stand te houden, met inbegrip van het verbeteren van de kwaliteit en de functionaliteit van voorzieningen. Hierbij streeft de gemeente naar een positieve beleving van de fysieke leefomgeving door de gebruikers (inwoners, organisaties en bezoekers). Sleutelwoorden zijn: schoon, heel, veilig en duurzaam. Voor het beheer van bomen houdt deze visie in het doelgericht en zo (kosten)efficiënt mogelijk werken aan de duurzame instandhouding van het bomenareaal en zo nodig de verbetering van de kwaliteit, afgestemd op de wens van de gebruiker. Hierbij staan het waarborgen van de veiligheid en het voldoen aan de wettelijke zorgplicht voorop, maar wordt tevens gestreefd naar een gevarieerd areaal, met instandhouding en bescherming van de ecologische waarden. Daarnaast wordt rekening gehouden met de ambitie van de gemeente Haarlemmermeer om het gebiedsgericht werken verder uit te breiden en de betrokkenheid van inwoners, ondernemers en belangengroepen te vergroten via participatie en ruimte te geven aan initiatieven uit de samenleving. Doelstellingen Vanuit de visie op bomen en rekening houdend met de randvoorwaarden en kaders kunnen voor het beheer van bomen een aantal doelstellingen worden geformuleerd. 1.

Het voldoen aan de wettelijke zorgplicht en waarborgen van een veilig bomenbestand. 5 Zie meer:

http://www.emis.vito.be/sites/emis.vito.be/files/articles/1125/2013/LITERATUURSTUDIE_GROEN_LOONT_v99_fin ale%20versie.pdf 6 R. Urlich, Science 1983; 224: 420-421.

4

2. 3. 4. 5.

Het waarborgen van de (verkeers-)veiligheid en sociale veiligheid voor de omgeving; Het voorkomen van overlast door bomen en ziektes; Het duurzaam inrichten van het bomenbestand (optimale groeiomstandigheden) Het duurzaam in stand houden van het bomenbestand en het verlengen van de levensduur van bomen naar minimaal 50 jaar; 6. Het beschermen van bomen; 7. Het handhaven, herstellen en zo nodig ontwikkelen van een duurzame boomstructuur; 8. Het beschermen en in stand houden van ecologische waarden; 9. Het realiseren van een gevarieerd areaal (soortenrijkdom en kleurrijk); 10. Beheer en onderhoudsniveau afstemmen op de wensen gebruikers openbare ruimte; 11. Participatie op maat.

De doelstellingen worden hieronder uitgewerkt in de thema’s veiligheid (1, 2, 3), duurzaamheid (4, 5, 6, 7), ecologie (8 en 9) en participatie op maat (10 en 11).

5

Beleidsthema's 1. Veiligheid Voor het boombeleid is veiligheid een belangrijk uitgangspunt. Een veilige openbare ruimte hangt vooral samen met inrichting en ontwerp. De inrichting dient afgestemd te zijn op het gebruik, om de veiligheid te kunnen waarborgen. Hierbij gaat het ook om verkeersveiligheid en sociale veiligheid. Vanuit beheersoptiek betekent veiligheid met name het voldoen aan de wettelijke verplichtingen (zorgplicht) en het voorkomen van overlast voor inwoners. Aanpak Voor het thema veiligheid resulteert de visie in de volgende strategie:  Het voldoen aan de wettelijke zorgplicht en waarborgen van een veilig bomenbestand. Om te voldoen aan de wettelijke zorgplicht vinden planmatig VTA-inspecties (Visual Tree Assessment) plaats, gecombineerd met snoeionderhoud. Op deze manier wordt aangetoond dat de gemeente het onderhoud van bomen adequaat uitvoert, zodat het bomenbestand veilig is. De kadernota Boomveiligheid en Zorgplicht beschrijft het proces en de randvoorwaarden waaraan het onderhoud van bomen wettelijk moet voldoen. De kadernota is van belang voor de visuele boomveiligheidscontrole, geeft richtlijnen voor het snoeien en levert tevens de kaders voor beheerplannen.  Het voorkomen van overlast door bomen en ziektes Zieke bomen en bomen die overlast geven kunnen een risico zijn voor de veiligheid.

In de Kadernota Onderhoud en Overlast worden richtlijnen opgenomen hoe om te gaan met bomen die overlast geven en ziektes bij bomen.  Het waarborgen van de (verkeers-)veiligheid en sociale veiligheid voor de omgeving Op locaties waar het groen de sociale veiligheid in gevaar brengt dient het vervangen te worden. Groen dat het uitzicht belemmert voor het verkeer wordt vervangen door lagere beplantingen of grassen.

2. Duurzaamheid Onder het thema duurzaamheid valt ook het duurzaam beheer en onderhoud van de openbare buitenruimte. Het beheer van bomen is gericht op duurzame instandhouding van het bomenareaal. De leidende gedachte hierbij is het beheer te richten op het zo lang en zo goed mogelijk laten functioneren van de bomen, tegen zo beperkt mogelijke middelen. Het is daarbij zaak om niet te lang te wachten met beheermaatregelen. Te laat ingrijpen brengt over het algemeen onevenredig hoge kosten met zich mee, niet alleen voor snoeien en dunnen, maar ook waar het renovaties en reconstructies betreft. Immers, een boom die zich aan het einde van de levensduur bevindt, heeft meer zorg nodig om in stand te blijven dan

6

jonge, vitale bomen. Achterstallig onderhoud dient dus vanuit duurzaamheid, technische en financiële redenen te worden voorkomen, of te worden weggewerkt. Aanpak Voor het thema duurzaamheid resulteert de visie in de volgende strategie:  Het duurzaam inrichtingen van het bomenbestand (optimale groeiomstandigheden) Het bomenbestand wordt duurzaam ingericht door het vastleggen van de vereiste groeiplaatsvoorwaarden en het creëren van de juiste groeiplaatsomstandigheden. Dit zorgt voor vitaliteit van bomen en de levensduur van de boom wordt verlengd. Om de gewenste levensduur van gemiddeld 50 jaar van het bomenbestand te bereiken is vereist dat bomen bij aanplant een goede groeiplaats krijgen. Door meer zorg te besteden aan de aanleg van bomen, worden de onderhoudskosten lager. De voorschriften voor een duurzame en beheerbare openbare ruimte, waaronder voor de inrichting van het bomenbestand, zijn opgenomen in de DIOR (Duurzame Leidraad Inrichting Openbare Ruimte) die begin 2014 is vastgesteld door de gemeenteraad.  Het duurzaam in stand houden van het bomenbestand en het verlengen van de levensduur van bomen Om aan de visie te voldoen en de gewenste eindbeelden te bereiken is regulier onderhoud nodig. Dit omvat in hoofdlijnen het onderzoeken, snoeien en verzorgen van de bomen. Door planmatig onderhoud wordt de levensduur van het bomenbestand verlengd naar gemiddeld 50 jaar.

In het geval dat de veiligheid in het geding is wordt de boom verwijderd. In Haarlemmermeer zijn het onderhoud (op beeldkwaliteit) van bomen en de kwaliteitseisen waaraan het bomenbestand moet voldoen vanaf 2010 opgenomen in het Integraal Beheerkwaliteitplan Openbare Ruimte (BKP) (BW/2009.0019558). Een beschrijving van het totale onderhoud van bomen wordt opgenomen in de kadernota ‘Onderhoud en Overlast’. In deze nota wordt tevens beschreven hoe het beheer en onderhoudsniveau kan worden afgestemd op de wensen van de gebruikers. BKP en de kadernota ‘Onderhoud en Overlast’ zijn de basis voor een meerjarenbeheerplan, waarin het onderhoud van bomen voor een periode van vijf jaar wordt uitgewerkt.  Het handhaven, herstellen en zo nodig ontwikkelen van een duurzame boomstructuur Boomstructuren zijn belangrijke elementen voor Haarlemmermeer. Het doel van een boomstructuur is het waarborgen van een samenhangend bomenbestand ten behoeve van de kwaliteit van woon- en leefomgeving, identiteit, herkenbaarheid en oriëntatie. Het algemene beleid van bomen is gericht op: - het handhaven en versterken van bestaande bomenelementen en structuren; - het waar mogelijk (technisch) versterken en uitbreiden van waardevolle boomelementen en belangrijke structuren; - waar aan de orde het saneren van onoplosbare of onverantwoorde knelpunten (bijvoorbeeld stoep smaller dan 2 meter).

In onderstaand schema is de visie per boomstructuur aangegeven.

7

Structuur

Status / Prioriteit

Visie

Beschermwaardige

Hoog

Monumentale en waardevolle bomen krijgen extra

bomen Hoofdstructuren

bescherming en verzorging. Hoog

(Infrastructurele wegen)

Boomstructuren blijven gehandhaafd en worden waar het mogelijk versterkt, zodat ze voor de toekomst behouden blijven. Bij dunning in structuren wordt niet herplant.

Secundaire structuren

Hoog

(Wijkontsluitingswegen)

Boomstructuren blijven gehandhaafd en worden waar het mogelijk is versterkt zodat ze voor de toekomst behouden blijven. Bij dunning in structuren wordt niet herplant.

Tertiaire structuren

Normaal

(Woonstraten)

Daar bomen handhaven waar loopruimte minimaal twee meter breed is. Soortkeuze altijd in overleg met inwoners. Locatie in overleg met de inwoners. Bomen die verwijderd worden door dunning (vrijzetten duurzame bomen), te dicht op de erfgrens, bomen op kabels en leidingen etc. worden niet gecompenseerd.

Overige bomen

Geen

Bomen die verwijderd worden door dunning (vrijzetten duurzame bomen), te dicht op de erfgrens, bomen op kabels en leidingen etc. worden niet gecompenseerd.

Structuurplannen De Groenstructuurplannen beschrijven de inrichting van de openbare ruimte, inclusief de monumentale bomenstructuur. Hiermee geven de structuurplannen richtlijnen voor inrichtings- en bouwplannen en tevens voor beheerplannen. De meeste Groenstructuurplannen zijn gedateerd en sluiten niet meer aan op de veranderde omgeving. Deze dienen vervangen te worden en de ontbrekende plannen worden vormgegeven. Vervanging en herplant Het vervangen van bomen en het herplantbeleid zijn middelen om een duurzame boomstructuur te herstellen. Het vervangen van bomen jonger dan 15 jaar is een onderdeel van het regulier onderhoud van Groen. Het vervangen van bomen ouder dan 15 jaar, aan het einde van de levensduur is (deels) opgenomen in de Vernieuwing Openbare Ruimte (VOR). In de kadernota ‘Vervanging en Herplantbeleid’ zijn richtlijnen opgenomen voor het vervangen van uitgevallen bomen. Hiermee levert de nota kaders voor meerjaren beheerplannen en voor de vervangingsplannen op basis van de VOR. Tevens is in deze kadernota het herplantbeleid geformuleerd. Om bomen die bij bouwprojecten worden verwijderd een nieuwe kans te geven wordt een (digitaal) bomendepot opgericht. Hierin zijn bomen opgenomen die verplant kunnen worden naar een nieuwe locatie. De kaders en richtlijnen hiervoor zijn eveneens opgenomen in de Kadernota ‘Vervanging en Herplantbeleid’.

 Het beschermen van bomen Het beschermen van bomen is opgenomen in de Algemene Plaatselijke Verordening (APV) 2014. In de APV zijn vanuit wetgeving (Boswet) richtlijnen opgenomen voor het rooien van bomen, voor de bescherming van bomen, voor het beheer van iepen en voor de

8

bescherming van bomen op bouwlocaties. In de Kadernota Bescherming en Kapbeleid worden kaders opgenomen op basis waarvan de APV jaarlijks wordt herzien. Monumentale bomen Een belangrijk onderdeel van het beschermen van bomen is het instandhouden van monumentale en waardevolle bomen. Voor het beheer en onderhoud van monumentale bomen is op 7 februari 2013 de kadernota Monumentale en waardevolle bomen vastgesteld (Raadsbesluit 2013/0000130). De lijst met monumentale bomen wordt een keer per drie jaar herzien. De kadernota biedt randvoorwaarden bij het beheer van monumentale bomen en geeft richtlijnen voor meerjaren beheerplannen. Boomcompensatie Boomcompensatie komt voort uit de Boswet. Onder de Boswet vallen alle beplantingen van bomen die groter zijn dan 10 are of, als het een rijbeplanting betreft, uit meer dan twintig bomen bestaan. Alleen bos dat buiten de bebouwde kom ligt valt onder de Boswet. Een aantal boomsoorten valt niet onder de Boswet. Dit zijn Linde, Paardenkastanje, Italiaanse Populier en Treurwilg. Ook éénrijige beplantingen van Populier en Wilg langs landbouwgronden vallen niet onder de Boswet, net als boomgaarden en kwekerijen van kerstbomen of van bosplantsoen. De provincie is bevoegd gezag en controleert of voldaan wordt aan de compensatieplicht in het kader van de Boswet.

Volgens de Boswet is herplantplicht grondgebonden, wat inhoudt dat boomcompensatie plaatsvindt op dezelfde locatie. Indien een boom die volgens de geldende criteria moet worden herplant niet op dezelfde plek of in de directe omgeving kan worden herplant, treedt het zogenaamde compensatiebeginsel in werking. Op grond van dit beginsel moet, met inachtneming van de herplantvoorwaarden, fysieke compensatie plaatsvinden zo dicht mogelijk in de buurt waar de boom/bomen gerooid is/zijn, bijvoorbeeld in ontbrekende schakels in hoofdgroenstructuren. In Haarlemmermeer is door de gemeenteraad bepaald dat Park21 de uitgelezen plek is om bomen te compenseren als niet in het gebied waar kap heeft plaatsgevonden aan deze verplichting kan worden voldaan.7 Op het moment dat de compensatie beschikbaar is wordt dit verantwoord in de bomenmonitor8.

3. Ecologie Bomen hebben een belangrijke ecologische functie. Een gevarieerd bomenareaal draagt bij aan de ecologische waarde van de leefomgeving. Door bomen goed te verzorgen en hierdoor ouder te laten worden neemt de biodiversiteit en daarmee de ecologische waarde toe.

7 Park21-deelgebied 1: grondexploitatie en Voorlopig Ontwerp, Raadsvoorstel 2012/0010169 d.d.13 maart 2012. 8

9

Zie blz. 12 voor een beschrijving van de Bomenmonitor.

Aanpak Voor het thema ecologie resulteert de visie in de volgende strategie:  Het beschermen en in stand houden van ecologische waarden Ecologisch interessante locaties (bijvoorbeeld groeiplaatsen van orchideeën, broedplaatsen van zeldzame vogelsoorten, oude bomen, etc.) worden zorgvuldig in stand gehouden en ontwikkeld. Met gericht maaibeleid en snoeimaatregelen wordt de ecologische ontwikkeling bevorderd en worden omstandigheden geschapen waarin bijvoorbeeld orchideeën gedijen. Bij onderhoud, nieuwe- of herinrichtingsplannen wordt rekening gehouden met de Natuurkansenkaart.9 De ecologische waarde is reden om (monumentale) bomen zo lang mogelijk te laten staan, zolang ze veilig zijn voor hun omgeving. Een boom heeft een directe relatie met minimaal een bijzonder en/of zeldzaam organisme (insecten, uilen, vleermuizen, vogelkolonies, enz.) We volgen hierin de gedragscodes Bestendig beheer en onderhoud groenvoorzieningen en de gedragscode Ruimtelijke ordening en inrichting gemeenten.  Het realiseren van een gevarieerd areaal (soortenrijkdom en kleurrijk) Een gevarieerd areaal bomen in soort en kleur levert een bijdrage aan een aantrekkelijke woon- en leefomgeving. Tevens bevordert een openbare ruimte, ingericht met een diversiteit aan vaste planten, heesters en bomen, de biodiversiteit en is daarom gunstig voor vogels, insecten en vlinders.

Planten, bomen en heesters kunnen helpen de luchtkwaliteit te verbeteren door het wegvangen van fijn stof en bepaalde giftige stoffen zoals stikstofdioxide en ozon. Het toepassen van een gevarieerde beplanting is een van de criteria die worden gehanteerd bij de (her)inrichting van de openbare buitenruimte.

4. Participatie op maat Het boombeleid raakt direct aan de leefomgeving van inwoners en ondernemers. Het aanzien van de bomen ofwel de visuele kwaliteit zegt iets over hoe de burger het groen ervaart (belevingswaarde). Dit betreft met name de netheid, de verzorgingsgraad en de variatie in kleur. Om de betrokkenheid van inwoners, ondernemers en belangengroepen bij de leefomgeving te vergroten en ruimte te geven aan initiatieven uit de samenleving, worden gebruikers van de fysieke leefomgeving in een vroeg stadium betrokken bij plannen. Dit zorgt gelijktijdig voor voldoende draagvlak bij het ontwikkelen van beleid, maar ook bij de uitvoering ervan. Participatie is een belangrijk instrument om invulling te geven aan deze ambitie. De diversiteit van de Haarlemmermeerse samenleving, van de participanten en de participatievraagstukken vraagt om participatie op maat. Voor het boombeleid betekent maatwerk in participatie dat inwoners keuzes en eigen inbreng hebben en dat vooraf informatie bij de inwoners wordt gehaald.

9

10

De natuurkansenkaart geeft de locaties weer waar zich mogelijk beschermde Flora en Fauna kunnen bevinden.

Aanpak Voor het thema participatie resulteert de visie in de volgende strategie:  Het afstemmen van het beheer en het onderhoudsniveau op de wensen van de gebruikers van de openbare ruimte via gebiedsgericht werken. -

Inwoners krijgen keuzes voor het groen voorgelegd tijdens de voorbereiding van nieuwe- of herinrichtingsplannen; Er wordt gebruik gemaakt van een meer gevarieerd assortiment beplanting, dat is afgestemd op het gebruik en op de locaties. De wensen van de gebruikers ten aanzien van hun leefomgeving worden betrokken bij het vaststellen van het ambitieniveau van het Beheerkwaliteitplan. Dit ambitieniveau kan per wijk variëren.

 Participatie op maat Het doel, de situatie en de locatie bepalen de mate en de vorm van participatie. Het eerste niveau van participatie is het geven van informatie: de gemeente informeert de inwoners. Bijvoorbeeld met een nieuwsbrief, door een website te openen of door een voorlichtingsbijeenkomst te organiseren. Het tweede niveau is het raadplegen: de gemeente organiseert een inwonersavond en vraagt aan de inwoners wat ze van het ontwerp/plan vinden. De adviezen van de inwoners worden bekeken en zoveel mogelijk verwerkt. Mogelijke vormen zijn een inwonersavond, een (digitale) enquête, interviews in de wijk. Het derde niveau is coproduceren: de gemeente organiseert bijeenkomst(en) en samen wordt een ontwerp gemaakt. Hierbij kan bijvoorbeeld een werkatelier worden georganiseerd, waarbij de gemeente voorbeelden of referentiebeelden heeft van wat er mogelijk is. De ambtenaren zijn daarbij de professionele meedenkers met de inwoners. Het vierde niveau is het actief doen: de inwoners knot zelf de knotboom, de inwoners onderhouden de boomspiegels of de inwoners onderhouden zelf de leivormbomen. Het vijfde niveau is zelfbeheer: inwoners nemen meer verantwoordelijkheid in de keuzes voor het beheer en onderhoud van hun leefomgeving. Hierbij kunnen wijkprioriteiten worden besproken, waarbij de gebiedskaarten en buurtbudget als middelen kunnen helpen.