CConstaterende datHaarlemmermeer
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 2 Ontwerp-omgevingsvisie Noord-Holland

Lijst ingekomen stukken voor de raad 31 augustus 2026, gemeente HaarlemmermeerBij agendapunt: 4. NOTA Zienswijze ontwerp-omgevingsvisie Noord-Holland, juni 2026 (13702931)68.246 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 8

Ruimte voor een toekomstbestendig Noord-Holland Ontwerp-omgevingsvisie Noord-Holland 2 Ontwerp-omgevingsvisie Noord-Holland Provincie Noord-Holland 3 Ontwerp-omgevingsvisie Noord-Holland Provincie Noord-Holland Deze tekst is voornamelijk mensenwerk. Voor de redactieslag, samenvatten en dat soort werk is af en toe gebruik gemaakt van AI. De kaarten zijn naar aard van de omgevings visie altijd indicatief. Ze geven een indicatie van wat de provincie wil bereiken of de ontwikkelingen die de provincie voor zich ziet. De kaarten geven nooit een exacte locatie aan. De uitwerking daarvan zal op basis van de omgevings visie gebeuren. Provincie Noord-Holland 4 Ontwerp-omgevingsvisie Noord-Holland 0. PERSPECTIEF VOOR NOORD-HOLLAND 6 1. INTRODUCTIE 12 1.1 Werken aan de omgevingsvisie 12 1.2 Aanleiding: nieuwe ontwikke lingen die vragen om richting 12 1.3 Doel: houvast voor onszelf en onze partners 12 1.4 Hoe we werken met de omgevingsvisie 13 1.5 Inzet van de sturingsfilosofie Lokaal wat kan, provinciaal wat moet 13 1.6 Leeswijzer 13 2. DE STAAT VAN NOORD-HOLLAND: VERTREKPUNT EN OPGAVEN 18 2.1 Noord-Holland in het verleden: resultaat van een lange traditie van aanpassingen 19 2.2 Noord-Holland nu: vertrekpunt 19 2.3 Ontwikkelingen en opgaven waar we aan werken en hun context 25 3.

HET AFWEGINGSKADER: UITGANGS PUNTEN EN AFWEGINGSPRINCIPES 34 3.1 Uitgangspunten: een vitaal Noord-Holland 35 3.2 Afwegingsprincipe 1: zuinig omgaan met ruimte en beperkte middelen 37 3.3 Afwegingsprincipe 2: water en bodem als ordenend principe 38 3.4 Afwegingsprincipe 3: omgevings kwaliteit en gezonde leefomgeving waarborgen en bevorderen 46 3.5 Afwegingsprincipe 4: sturen vanuit netwerken 47 3.6 Afwegingsprincipe 5: sturen op randvoorwaarden voor toekomst bestendige economie 48 4. DE VISIE: DE INTEGRALE VISIE OP NOORD-HOLLAND ALS GEHEEL 52 4.1 Een stevig toekomst perspectief: hoe ziet het Noord-Holland van de toekomst eruit? 52 4.2 Perspectief op het landelijk gebied 55 4.3 Perspectief op waar we wonen, werken en recreëren 60 5. DE VISIE: VERDERE VERDIEPING PER INHOUDELIJK ONDERDEEL 70 5.1 Water 70 5.2 Bodem 73 5.3 Omgevingskwaliteit 73 5.4 Gezonde en veilige leefomgeving 76 5.5 Mobiliteit 77 5.6 Luchtvaart 79 5.7 Energie 80 5.8 Digitale infrastructuur 84 5.9 Natuur en biodiversiteit 85 5.10 Stikstof 88 5.11 Land- en tuinbouw 89 5.12 Defensie 93 5.13 Wonen 94 5 5.14 | Toekomstbestendige economie | 95 5.15Werken | 97 5.16Recreatie | 99 6.

DE VISIE: GEBIEDSGERICHTE KEUZES EN PROVINCIALE BELANGEN | 104 6.1 | Den Helder en omgeving | 104 6.2Wieringermeer | 108 6.3 | Westfriese Corridor en Seed Valley | 110 6.4 | Bedrijventerrein Boekelermeer | 112 6.5Veengebieden | 114 6.6 | Groen in en om de stad in de Metropoolregio Amsterdam | 117 6.7 | Westelijk Havengebied | 119 6.8 | IJmond en Houtrakpolder: stad, economie en landschap | 122 6.9 Binnenduinrand | 126 6.10 | Schiphol en omgeving | 131 6.11 | Water en Natuur in Gooi en Vechtstreek | 134 BIJLAGEN 136 Bijlage 1: Overzicht informatieobjecten | 138 Bijlage 2: Proces, participatie en OER | 139 Bijlage 3: Werken met de omgevingsvisie | 141 Bijlage 4: Wettelijke taken relevant voor de omgevingsvisie en provinciale belangen | 144 6 Ontwerp-omgevingsvisie Noord-Holland Provincie Noord-Holland 0. PERSPECTIEF VOOR NOORD-HOLLAND Noord-Holland is een provincie om trots op te zijn. Noord-Holland heeft veel gezichten, die diversiteit is onze kracht. Je kunt de reuring opzoeken in een wereldstad, maar ook de rust vinden in de historische dorpen. Het landschap, met haar waterrijke elementen, laat duidelijk onze ontstaansgeschiedenis zien. Het laat zien waar door de menselijke ingrepen het open landschap is gecreëerd waar we bekend om staan. In Noord-Holland vind je een grote variatie aan landschappen.

Van duinen tot open polders en van het unieke getijdenlandschap bij Texel tot veengebieden. Noord-Holland is het thuis van zowel unieke natuurgebieden als internationaal toonaangevende innovatieve sectoren als de plantenveredeling en zaadtechnologiesector en biotechnologie. De economie blijft groeien en omvat een grote verscheidenheid aan sectoren. We zijn uniek gepositioneerd, omdat we het land verbinden met de wereld, door luchthaven Schiphol, het Europese treinnetwerk, zeehavens en een datahub. En die wereld weet ons te vinden. Door de combinatie van werkgelegenheid en de goede leefkwaliteit is Noord-Holland een gewilde provincie om in te wonen en te werken. Dat willen we graag zo houden en we zien kansen om de leefbaarheid van Noord-Holland nog beter te maken. Naar de toekomst toe, zien we een provincie voor ons waar je in 2050 nog steeds kan kiezen waar je wilt wonen, in een sterk stedelijke leefomgeving of in de rust en ruimte in een dorp. Dat kan, omdat er genoeg betaalbare en passende woningen zijn voor iedereen. Door de inzet op meer openbaar vervoer, deelmobiliteit en het beter benutten van bestaande infrastructuur blijven deze woningen bereikbaar. De economie van de toekomst is hier gevestigd. We doen waar we als Noord-Holland goed in zijn. De economie is sterk doordat we selectief zijn geweest in wat we in Noord-Holland faciliteren.

We hebben daardoor een diverse economie die ons weerbaar maakt tegen disruptieve omstandigheden. Er zijn banen op elk niveau te vinden. Inwoners hebben de mogelijkheid om dichtbij huis te recreëren in een zich sterk herstellende natuur. We zijn nog steeds waterrijk, en ook waterveilig. We hebben leren omgaan met beperkingen van de hoeveelheid water en de gevolgen van klimaatverandering zijn opgevangen. De netcongestie is verholpen en er is voldoende stabiel aanbod van energie. Dit is op zo’n manier gebeurd dat het landschap nog steeds herkenbaar en beleefbaar is, doordat we alle ontwikkelingen hebben aangegrepen om de kwaliteiten van Noord-Holland te versterken. Bovenstaand toekomstbeeld is mogelijk. Met de juiste aanpassingen op een aantal gebieden voorzien wij een leefbare, klimaatbestendige en fijn thuis in Noord-Holland voor iedereen die zich aangetrokken voelt om hier te zijn. Met deze visie kijken we vooruit en geven we aan welke aanpas- singen wij voorzien. We zorgen voor een inrichting van de leefomgeving die ons droog houdt bij zeespiegelstijging en die extreme neerslag, droogte en hitte kan opvangen. Het water- en bodemsysteem krijgt daarom een ordenende rol bij het bepalen waar ontwikkelingen plaatsvinden en op welke manier. Er komt meer ruimte voor waterberging, waterveiligheid en het produceren van drinkwater.

We signaleren dat de bodem- en watercondities veranderen door klimaat- verandering, waardoor anticiperen hierop mogelijk wordt. We nemen onze verantwoordelijkheid voor een goede ruimtelijke ordening: kwetsbare functies worden op plekken gebouwd die droog blijven; we werken aan het beschermen en verbeteren van de fysieke leefomgeving door gericht bronbeleid en ruimtelijke maatregelen; en we gaan zuinig om met de beschikbare ruimte door het stimuleren van meervoudig ruimtegebruik en het goed benutten van het bestaande. We geven prioriteit aan het bouwen van voldoende en betaalbare woningen, de strategische economische sectoren en de aanleg van energie- infrastructuur. De manier waarop we dit doen, dus het hoe en het waar, wordt altijd bepaald door het hanteren van onze afwegingsprincipes op het gebied van het bodem- en watersysteem, de omgevingskwaliteit, de kwaliteit van de fysieke leefomgeving, netwerken, de voorwaarden voor een toekomstbestendige economie en het uitgangspunt van zuinig ruimtegebruik. Dat betekent dat we woningen bouwen die nodig zijn Ontwerp-omgevingsvisie Noord-Holland 7 Provincie Noord-Holland om de woningnood op te lossen. We doen dit zoveel mogelijk binnenstedelijk en bij OV-knooppunten en bestaande infrastructuur. Bouwen bij kleine kernen blijft mogelijk zodat het daar leefbaar blijft.

Ook ontwikkelen we wonen en werken in samenhang, om de drukte op de weg en in het openbaar vervoer te dempen. De inrichting van gebieden is toekomstbestendig, doordat ruimte wordt ingecalculeerd voor water, energie en mobiliteit. Hoewel we doen wat we kunnen, staat de bereikbaarheid onder druk door de toename van het aantal inwoners en de extra huizen die gebouwd worden. Hiervoor blijven we aandacht vragen bij het Rijk. We dragen bij aan Europese autonomie en zijn weerbaarder door eigen opwek van energie, het behouden van voedsel- zekerheid en een veelzijdige, toekomstbestendige economie. We versterken die veelzijdigheid en sturen tegelijkertijd gerichter op economische clusters van strategisch belang en circulariteit. Energie is randvoorwaardelijk voor het functioneren van de samenleving en is daarom sturend voor waar grote energievragers zich kunnen vestigen. Hiervoor wijzen we specifieke gebieden aan. We zoeken de balans tussen ruimte geven aan al deze ontwikkelingen en behoud van waardevolle landschappen. We benutten ontwikkelingen om nieuwe kwaliteiten toe te voegen, zodat het Noord-Hollandse landschap herkenbaar blijft en bijdraagt aan de prettige leefomgeving die we doorgeven aan volgende generaties. We hechten aan ons open landelijk gebied, de landschappelijke kwaliteiten en de rol van de kringlooplandbouw in het waarborgen van voedsel- zekerheid.

Daarom gaan we zorgvuldig om met landbouw- gebieden. We werken aan een robuust natuurnetwerk, dit doen we niet alleen door in natuurgebieden te werken aan geborgd natuurherstel. Maar ook door daarbuiten een groenblauw raamwerk te creëren waar recreatie, natuur, wateropgaven en op sommige plekken ook landbouw in samenhang worden opgepakt. Op al deze manieren gaan we zuinig om met de ruimte die we hebben, de infrastructuur die er al is en het vrijwaren van het landelijk gebied voor onomkeerbare stedelijke ontwikkelingen. De toekomst blijft onzeker maar we zijn wendbaar en houden oog voor ontwikkelingen die om bijsturing vragen. Daarom monitoren we de effecten van de afwegingsprincipes, zoals de richtlijnen voor een toekomstbestendige economie, zodat als op onderdelen de werking niet is zoals we verwachten, het beleid kan worden aangepast. 8 Ontwerp-omgevingsvisie Noord-Holland Provincie Noord-Holland Figuur 1: Diversiteit als kracht 9 Ontwerp-omgevingsvisie Noord-Holland Provincie Noord-Holland

INTRODUCTIE Foto: Arcadis

12 Ontwerp-omgevingsvisie Noord-Holland Provincie Noord-Holland 1. INTRODUCTIE 1.1 Werken aan de omgevingsvisie Met deze omgevingsvisie biedt de provincie perspectief voor een toekomstbestendig Noord- Holland: weerbaar en wendbaar, met ruimte voor verschil en verandering. Dit vraagt voortdurend om zorgvuldige ruimtelijke afwegingen, omdat nu eenmaal niet alles overal mogelijk is. De visie schetst de ambities en het beleidskader voor de lange termijn en laat zien wat dat betekent voor de eerstkomende jaren. De visie heeft betrekking op het hele grondgebied van Noord-Holland en is integraal. Dat betekent dat alle aspecten van de fysieke leefomgeving in samenhang aan bod komen. Voor deze omgevingsvisie heeft de provincie uitgebreid participatieonderzoek gedaan. Inwoners en instanties, zoals gemeenten, waterschappen, maatschappelijke organisaties en ondernemers- verenigingen, hebben meegedacht over de toekomst van de provincie en aangegeven wat zij belangrijk vinden. Hoewel de meningen vanzelfsprekend uiteenlopen, is een duidelijke lijn uit het participa- tieproces te halen: een gezonde leefomgeving, voldoende woningen en waterzekerheid hebben prioriteit. Verder is ruimte nodig voor economische activiteiten, maar wel zo dat water, bodem en lucht zo min mogelijk vervuild kunnen raken.

Daarnaast gaat de voorkeur uit naar het nú nemen van maatregelen boven het wachten op eventuele technologische innovaties. Het koesteren van historisch waardevol landschap en erfgoed vindt men belangrijk. Ook geven veel mensen aan besparing van energie en water belangrijk te vinden, zodat de ruimte, die nodig is voor drinkwater en energie, beperkt blijft. Deze voorkeuren laten zien dat keuzes nodig zijn. Van de provincie wordt verwacht dat zij die maakt. Bij de afwegingen die zijn gemaakt in deze omgevingsvisie op de verschillende onderdelen is de participatie als onderdeel van de afweging meegenomen. 1.2 Aanleiding: nieuwe ontwikke- lingen die vragen om richting De vigerende omgevingsvisie stamt uit 2018. Sommige ontwikkelingen die nu heel bepalend zijn, waren toen nog niet zichtbaar, zoals de ernstige congestie op het energienet, de geopolitieke ontwikkelingen en de woningbouw- en stikstof- crisis. Ondertussen is nieuwe kennis beschikbaar gekomen, die maakt dat beleid aangescherpt kan worden. Onder andere over wat nodig is voor de energietransitie en over de snelheid van de klimaat- verandering met bijbehorende consequenties, zoals wateroverlast en droogte. In het Ruimtelijk Voorstel (2024) brachten we alle ruimtelijke ontwikkelingen en ambities in beeld. Hieruit bleek dat er onvoldoende ruimte is om alle ambities te realiseren.

Vervolgens hebben we in de kaartenatlas en de bijbehorende kaartverhalen aangegeven waar in Noord-Holland de knelpunten ontstaan. Om met deze knelpunten om te kunnen gaan, is het nodig dat we duidelijkheid geven over wat waar prioriteit krijgt en wat niet, en onder welke voorwaarden. Dat doen we in deze vernieuwde omgevingsvisie. We bouwen daarbij voort op de koers die met de vorige omgevingsvisie is ingezet, maar vernieuwen en verscherpen die richting. Beleidsuitspraken zijn gerichter uitgewerkt, ook op gebiedsniveau, en wij zijn expliciet over waar we een provinciaal belang zien. 1.3 Doel: houvast voor onszelf en onze partners We gebruiken de omgevingsvisie voor twee doeleinden: • voor de provincie zelf is de omgevingsvisie het fundament onder het handelen. De visie geeft aan hoe we zaken afwegen en welke richting we daarbij kiezen, en agendeert onderwerpen waar we met onze partners invulling aan moeten geven. De visie is de kapstok die helpt om het beleid eenduidig uit te dragen en vormt de basis voor verdere uitwerking. Zo zorgt de visie ervoor dat keuzes niet op zichzelf staan, maar passen binnen een herkenbare en consistente koers; • tegelijkertijd biedt de omgevingsvisie duidelijkheid en perspectief, in het bijzonder voor de partijen waarmee we samenwerken. Door expliciet te maken voor welke provinciale belangen wij staan, wordt ons handelen herleidbaar en voorspelbaar.

Dat geldt ook voor wat we verwachten van onze samenwerkings- partners. De omgevingsvisie maakt op die manier 13 Ontwerp-omgevingsvisie Noord-Holland Provincie Noord-Holland duidelijk waar ruimte is voor initiatief en samenwerking en waar provinciale keuzes richtinggevend of zelfs sturend zijn. Met de omgevingsvisie creëren we daarmee een gedeelde basis: intern als kompas voor het provinciale handelen en extern als betrouwbaar kader voor samenwerking aan de fysieke leef- omgeving van de provincie. 1.4 Hoe we werken met de omgevingsvisie De omgevingsvisie is één van de instrumenten uit de Omgevingswet. Een omgevingsvisie is zelfbindend. Dat betekent dat in dit geval alleen de provincie eraan gebonden is en de visie geen regels voor burgers, bedrijven of andere over- heden bevat. Andere bestuursorganen, zoals gemeenten, moeten wel rekening houden met deze omgevingsvisie. Deze visie wordt waar nodig, met oog voor beperking van regeldruk, verder uitgewerkt in programma’s, de omgevingsverordening of andere instrumenten. Afhankelijk van de aard en het instrument, kunnen deze uitwerkingen wel doorwerken in plannen van gemeenten en waterschappen. De opgaven waar we aan werken staan niet op zichzelf en worden altijd opgepakt met de betrokken partners.

Noord- Holland werkt veel in samenwerkingsverbanden zoals het ruimtelijk arrangement, platform Noord-Holland Noord, en de samenwerkingen in NOVEX-verband en binnen de Metropoolregio Amsterdam. De visie geeft aan wat de inzet van Noord-Holland is in deze samenwerkingsverbanden. De omgevingsvisie schetst de ambities en het beleidskader voor de lange termijn. Op korte (2030) en soms ook middellange termijn (2040) zijn er beperkingen die het bereiken van deze ambities in de weg staan. Dit gaat bijvoorbeeld om net- congestie, onvoldoende stikstofruimte, beperkingen door geopolitieke ontwikkelingen of beschikbaarheid van middelen en mensen. We zijn ons bewust van deze context en de soms grote impact die deze beperkingen kunnen hebben op het tempo waarin ontwikkelingen zich kunnen voltrekken. We willen onze ambities en de richting waar we aan werken niet te veel laten bepalen door wat nu speelt. Op basis van de actuele situatie bepalen we welke uitvoeringsprojecten op dat moment mogelijk zijn. Uitvoerbaarheid en haalbaarheid van de ruimtelijke keuzes worden betrokken als criteria. Bij de uitvoering maken we steeds een zorgvuldige afweging tussen prestaties, risico’s, kansen en kosten. Zo zorgen we dat middelen doelmatig worden ingezet en dat programma’s en projecten uitvoerbaar blijven. De programma’s die voortkomen uit deze omgevingsvisie moeten realistisch en uitvoerbaar zijn.

Daartoe doen we uitvoeringstoetsen op onder andere behoud van ruimte voor ondernemerschap en economisch verdien- vermogen als basis voor brede welvaart. Door beheer en onderhoud vanaf het begin mee te nemen in ruimtelijke keuzes en programma’s, voorkomen we dat op termijn hoge kosten, risico’s of uitvoeringsproblemen op termijn. Zo zorgen we dat middelen doelmatig worden ingezet en programma’s en projecten uitvoerbaar blijven, maar vooral dat de inrichting van de fysieke leefomgeving niet alleen vandaag, maar ook op de lange termijn nog werkt en duurzaam beheerd kan worden. We monitoren de uitvoering van de omgevingsvisie. Wanneer ambities, bijvoorbeeld op het gebied van natuur, economie of duurzaamheid, niet gehaald dreigen te worden of onverwachte ontwikkelingen zich voordoen, evalueren we onze inzet en wijzigen we zo nodig van rol of instrumenten. Omdat de omgevingsvisie een dynamisch document is, kan deze in de toekomst op onderdelen worden aangepast, zodat we kunnen inspelen op veranderingen. 1.5 Inzet van de sturingsfilosofie Lokaal wat kan, provinciaal wat moet Wij kiezen bewust voor het werken met de sturingsfilosofie ‘lokaal wat kan, provinciaal wat moet’ . Deze sturingsfilosofie maakt het subsidiariteitsbeginsel uit de Omgevingswet concreet: taken en bevoegdheden liggen daar waar ze het beste passen.

De provincie komt in positie wanneer sprake is van een provinciaal belang, wettelijke taak of wanneer regionale samenhang en doorzettingskracht nodig zijn. We respecteren de autonomie van gemeenten en waterschappen in Noord-Holland. De sturingsfilosofie betekent ook dat we opgaven die de gemeentegrens overstijgen, waar nodig samen met gemeenten of in regionale samenwerkingsverbanden oppakken. Zo vinden afstemming en uitvoering plaats op het juiste schaalniveau en blijft de besluitvorming waar nodig bij de gemeenteraden en Provinciale Staten. Afhankelijk van het provinciale belang en de opgave vervullen we één of een mix van meerdere rollen in samenwerking met onze partners, bijvoorbeeld als bevoegd gezag, regelsteller of facilitator. Onze rol ligt niet altijd vooraf vast, maar ontstaat vanuit de opgave en kan meebewegen met de situatie. De opgave bepaalt het schaalniveau, de samenwerkende partners, onze rol en de tijdsduur. Samen maken we afspraken en leveren we resultaat. 1.6 Leeswijzer Deze omgevingsvisie is als volgt opgebouwd. In hoofdstuk 1 bespreken we het document omgevingsvisie, laten we de doelen van deze omgevingsvisie zien, hoe we werken met de omgevingsvisie en behandelen we onze sturingsfilosofie. Hoofdstuk 2 bespreekt het huidige Noord-Holland van waaruit we vertrekken en welke opgaven er op ons afkomen.

In hoofdstuk 3 laten we met een afwegingskader, bestaande uit uitgangspunten en afwegingsprincipes, zien hoe we tot integrale afwegingen komen. Wat betrekken, we bij onze afwegingen en het omgaan met de opgaven die op onze provincie afkomen. 14 Ontwerp-omgevingsvisie Noord-Holland Provincie Noord-Holland Dit mondt uit in een integrale beschrijving van het ruimte- gebruik in hoofdstuk 4. Dat hoofdstuk begint met een toekomstperspectief van Noord-Holland. Die daarna wordt uitgewerkt in een perspectief op zowel het landelijk gebied (natuur, landbouw, defensie en cultuurlandschappen) als het bebouwde gebied (dorpen, steden, bedrijventerreinen). In aparte ’verdiepingen’ worden onderwerpen verder toegelicht. Deze staan in hoofdstuk 5. In een aantal gebieden stapelen opgaven zich op. Om die reden vinden we het noodzakelijk om soms gebiedsgericht duidelijker te maken welke opgaven er spelen, welke provinciale belangen ermee zijn gemoeid en in welke richting we denken. In hoofdstuk 6 gaan we op twaalf gebieden dieper in en doen we gebiedsgerichte uitspraken.

15 Ontwerp-omgevingsvisie Noord-Holland Provincie Noord-Holland 16 Ontwerp-omgevingsvisie Noord-Holland Provincie Noord-Holland DE STAAT VAN NOORD-HOLLAND: VERTREKPUNT EN OPGAVEN 17 Ontwerp-omgevingsvisie Noord-Holland Provincie Noord-Holland Foto: Lisette Theijssen DE STAAT VAN NOORD-HOLLAND: VERTREKPUNT EN OPGAVEN 18 Ontwerp-omgevingsvisie Noord-Holland Provincie Noord-Holland 2. DE STAAT VAN NOORD-HOLLAND: VERTREKPUNT EN OPGAVEN Noord-Holland is een provincie met een unieke ligging in de delta, een rijke ontstaansgeschiedenis, een grote diversiteit aan landschappen en woon- en werkomgevingen en een veelzijdige economie. Dat is zichtbaar en beleefbaar en vormt een samen- hangend geheel. Water, bodem, infrastructuur, woongebieden, economie, landbouw, recreatie en natuur zijn met elkaar verbonden. Noord-Holland is geen op zichzelf staand eiland. Mondiale, Europese en landelijke keuzes bepalen in hoge mate wat financieel, technisch, maat- schappelijk en ruimtelijk uitvoerbaar is. Geopolitieke ontwikkelingen, klimaatverandering, bevolkings- groei en biodiversiteitsverlies zijn voor een groot deel bepalend voor hoe Noord-Holland opgaven in de fysieke leefomgeving kan oppakken. Twee actuele belangrijke bepalende factoren voor de ontwikkelmogelijkheden in de komende decennia zijn netcongestie (energie) en stikstof.

Zo lang de netcongestie niet is opgelost en er niet genoeg stikstofruimte is, zullen veel gewenste ontwikkelingen vertraging oplopen.

19 Ontwerp-omgevingsvisie Noord-Holland Provincie Noord-Holland Zowel de huidige situatie in Noord-Holland (paragraaf 2.2) als de opgaven die spelen (paragraaf 2.3) geven het vertrekpunt voor deze visie. 2.1 Noord-Holland in het verleden: resultaat van een lange traditie van aanpassingen Noord-Holland is het resultaat van een lange geschiedenis van samenspel tussen mens en natuurlijke systemen. Door de eeuwen heen hebben bewoners steeds ingespeeld op veranderende water- en bodemcondities. Telkens werden nieuwe manieren gevonden om het landschap te gebruiken, aan te passen en bewoonbaar te houden. Deze ontwikkeling laat zien dat Noord-Holland nooit statisch is geweest. Daarbij is het evenwicht tussen benutten en meebewegen met natuurlijke processen continu opnieuw gezocht. Het voortbouwen op deze traditie van aanpassing vormt daarmee een vanzelfsprekend uitgangspunt voor de keuzes die we vandaag maken. 2.2 Noord-Holland nu: vertrekpunt Noord-Holland is een schiereiland, aan drie zijden omgeven door water: de Noordzee, de Waddenzee en het IJsselmeer. Ook het eiland Texel maakt deel uit van de provincie. Noord- Holland ligt in de delta van het Europese continent, waar de Rijn en de Maas uitmonden in zee. Ongeveer tachtig procent van het grondgebied van de provincie ligt onder zeeniveau. Duinen, dijken en gemalen vormen de ruggengraat van de waterveiligheid.

Hoe groter de mogelijke gevolgen van een overstroming, hoe zwaarder de gewenste bescherming van deze waterkeringen is. Daarmee weerspiegelt het systeem van waterveiligheid niet alleen technische inzichten, maar ook de ruimtelijke en economische ontwikkeling van de provincie. Het watersysteem van de provincie Noord-Holland is verbonden met nationale en zelfs internationale water systemen. Een grote hoeveelheid water dat Noord-Holland instroomt is afkomstig van het Rijn-stroomgebied; de waterstanden, droogte en waterkwaliteit die zich in onze provincie voortdoen zijn grotendeels daarvan afhankelijk. Het Amsterdam-Rijnkanaal en het Noordzeekanaal vormen de belangrijkste wateraders voor aanvoer naar Noord-Holland en afvoer naar zee en voor de verbinding van economische en stedelijke gebieden. De ondergrond van Noord-Holland laat zien hoe de provincie in de delta is ontstaan. Zeekleigronden langs de kust, in de Kop en in Westfriesland vormen een vruchtbare basis voor landbouw. Veengronden in midden, zuid en west Noord- Holland zijn eeuwenlang ontwaterd voor agrarisch gebruik of afgegraven. Dit heeft geleid tot uitgestrekte veenweide- gebieden met eigen verkaveling en waterstructuur. De Heuvelrug is gevormd in de voorlaatste ijstijd. Ook de laatste ijstijd heeft zijn sporen nagelaten met vooral stuifduinen.

Deze zandgronden en de zandgronden in de duinen en bij de oude strandwallen boden van oudsher bescherming tegen water en vormden logische plaatsen voor vestiging. De tussengelegen nattere strandvlakten werden in gebruik genomen als grasland en de geestgronden op de overgang van strandvlakte naar duinen vaak als bollengrond. Ook de keileembulten op Texel en het voormalige eiland Wieringen bieden duidelijke verhogingen in het landschap, waar vaak al vroeg nederzettingen waren. In ’t Gooi worden sporen gevonden van de Neanderthalers van 120.000 jaar terug en is daarmee het langst bewoond stukje van de provincie. Aandijkingslandschappen als de Wieringermeer en droogmakerijen zoals de Beemster, de Schermer en de Purmer tonen hoe mensen met technische ingrepen het landschap hebben gevormd. De Beemster is mede daarom aangewezen als UNESCO-werelderfgoed. Ook is in de periode 1880-1920 de Stelling van Amsterdam, een verdedigingslinie rondom de hoofdstad, in het landschap ingepast veelal gebruik makend van bestaande dijken en polders. Ook deze verdedigingslinie is inmiddels een UNESCO-werelderfgoed. De historische stad Amsterdam is naar het uitbreidingsplan van Van Eesteren vanaf 1939 uitgebreid met groene scheggen die de stad met het omliggende landschap verbinden. Figuur 2: Noord-Holland: een traditie van aanpassing.

20 Ontwerp-omgevingsvisie Noord-Holland Provincie Noord-Holland Het Noord-Hollandse landschap is meer dan het buitengebied van steden: het laat onze geschiedenis zien en er wordt in gewoond, gewerkt en gerecreëerd. Noord-Holland heeft veel soorten natuur. De duingebieden zijn op internationale schaal bijzondere natuurgebieden, waar ook drinkwaterwinning en recreatie plaatsvinden. Er zijn in de veengebieden bijzondere natuurwaarden als moerassen en natte graslanden. De Vechtstreek is bekend om zijn kwelnatuur, meren en bossen. Op de stuwwal in het Gooi zijn bossen en hei te vinden. Noord- Holland is belangrijk voor weidevogels, die vooral te vinden zijn in open graslandgebieden op veen en klei. Het IJsselmeergebied, met het Markermeer en IJmeer biedt een habitat voor veel beschermde vogelsoorten. In het noorden grenst Noord-Holland aan het Waddengebied. De Waddenzee is internationaal erkend als uniek gebied en van groot belang voor de biodiversiteit. Dit gebied heeft de status van UNESCO-werelderfgoed en vormt langs de kusten van Denemarken, Duitsland en Nederland, het grootste aaneengesloten getijdengebied ter wereld. Figuur 3: Noord-Holland in de delta. Bron: kaart Noordwest Europese context voor water en bodem, Ontwerp-Nota Ruimte, Ministerie van VRO, 2025. Figuur 4: Noord-Holland in de delta.

Bron:Ruimtelijk voorstel Noord-Holland, juli 2024 21 Ontwerp-omgevingsvisie Noord-Holland Provincie Noord-Holland Figuur 5: Landschap en erfgoed in Noord-Holland 22 Ontwerp-omgevingsvisie Noord-Holland Provincie Noord-Holland De Waddenzee is daarnaast onderdeel van internationale trekroutes voor vogels en is een van de belangrijkste natuur- gebieden van West-Europa. Langs de Waddenkust worden daarom aan de zeezijde ook via Natura 2000 de belangrijke natuurwaarden beschermd. Het zuidelijke deel van Noord-Holland is sterk verstedelijkt, met meerdere steden en dorpen die een dynamisch netwerk vormen en deel zijn van een groter geheel met Utrecht, Zuid- Holland en delen van Flevoland. Het noorden heeft een meer landelijk karakter met middelgrote steden en kleine kernen in open landschappen met lagere bevolkingsdichtheden. De verschillen tussen gemeenten zijn daardoor groot: van 85 inwoners per km2 op Texel tot bijna 5.000 per km2 in Amsterdam en alles daartussenin. In 2025 verwelkomde de provincie haar drie miljoenste inwoner, een groei van 22 procent ten opzichte van 1995. De bevolkings- groei voltrekt zich vooral rond de Metropoolregio Amsterdam (MRA). In het noorden van de provincie is de bevolkings- dichtheid lager en is de groei beperkter. De groei van de MRA zien we ook in de groei van de werkgelegenheid, met name in het zuidelijke deel van de regio.

De demografische en werkgelegenheidsontwikkeling hangen dan ook samen met de sterke dagelijkse woon-werkverkeerstromen. Het Daily Urban System van de MRA reikt verder dan het samen- Figuur 6: Verandering in ruimtegebruik in Noord-Holland van 1900 tot 2020 23 Ontwerp-omgevingsvisie Noord-Holland Provincie Noord-Holland werkingsgebied van de MRA. Vanuit Noord-Holland boven het Noordzeekanaal, Utrecht, de Leidse regio, Flevoland en verder reizen mensen dagelijks naar hun werk in het zuidelijke deel van de MRA en weer terug. De samenhang tussen regio’s binnen en buiten de provincie is daarmee groot. Tegelijkertijd zien we dat woon-werk/onderwijs een steeds kleiner aandeel is van de mobiliteit, onder andere door vergrijzing. De regionale bereikbaarheid krijgt daardoor een heel ander karakter, als gevolg van meer toeristisch en recreatief verkeer en voor zorg. Deze verplaatsingen zijn korter, meer kriskras en minder beïnvloedbaar. Economisch staat Noord-Holland er sterk voor. Sinds 2016 levert de provincie de grootste bijdrage aan het bruto binnenlands product van Nederland. Noord-Holland huisvest diverse kennisinstellingen, bedrijven en economische en innovatieve clusters die van groot strategisch belang (kunnen) zijn voor Nederland en Europa. De economie van Noord-Holland is divers en ontleent daaraan haar weerbaarheid.

De bestaande bedrijvigheid - het MKB - vormt de ruggengraat van de Noord- Hollandse economie. Zij levert het grootste deel van de werk- gelegenheid, toegevoegde waarde en het verdienvermogen dat nodig is om de grote transities – klimaat, energie, circulariteit en leefomgeving – mogelijk te maken. Noord-Holland is een sterke, innovatief krachtige economische regio. Met de nationale luchthaven Schiphol, het Noordzee- kanaalgebied als gebied van nationaal strategisch belang en Den Helder met het Maritiem Cluster. De MRA is een belangrijk centrum van innovatiekracht, met sterke sectoren in zakelijke- en financiële dienstverlening en ICT maar ook de creatieve industrie heeft een belangrijke economische waarde zoals we dat zien bij het mediacluster in Hilversum, als belangrijk nationaal mediaknooppunt. Datacenters, zeekabels en internet- knooppunten verbinden de provincie met Nederland, Europa en de wereld. Bijvoorbeeld door de Amsterdam Internet Exchange (AMS-IX), waarmee een omvangrijke dienstencluster wordt ondersteund. In Noord-Holland Noord is de agrarische sector groot, met een strategisch sterk onderdeel als planten- veredeling en zaadtechnologie. Ook de maakindustrie, de duurzame-energiesector en de maritieme sector groeien in deze regio. Figuur 7: Noord-Holland in de Noordwest Europese context

24 Ontwerp-omgevingsvisie Noord-Holland Provincie Noord-Holland De ligging aan de rand van het Europese continent geeft Nederland een belangrijke positie als netwerk-, aanlandings- en doorvoerpunt. Noord-Holland vervult een belangrijke rol in logistiek en industrie. Schiphol behoort tot het Europese transportkernnetwerk (TEN-T) en fungeert als internationale hub voor luchtverkeer. Het Noordzeekanaalgebied is een van de Nederlandse industrieclusters en omvat onder meer de haven van Amsterdam, de IJmond met offshore-energie en staalproductie en Zaandam met een concentratie van voedingsmiddelenindustrie. Den Helder ligt met onder andere de offshore-industrie strategisch voor ontwikkelingen die op de Noordzee plaatsvinden. Via het Amsterdam- Rijnkanaal, het IJsselmeer en het Noordzeekanaal is dit gebied verbonden met het achterland en de Rijncorridor richting het Ruhrgebied. Snelwegen en spoorcorridors, zoals de A4, A5, A7, A9, de ring Amsterdam en de A22, spelen een belangrijke rol in het personen- en nationaal en internationaal goederenvervoer. Noord-Holland maakt deel uit van een nationaal en Europees energiesysteem. Dat is een systeem in verandering.

Uitbreidingen van het elektriciteitsnet, nieuwe stations en Figuur 8: Verstedelijking, netwerken en economische clusters 25 energie-op-zee-projecten horen bij de infrastructuur die | De sterke vergrijzing gaat bovendien gepaard met een harde noodzakelijk is voor de energietransitie. Programma’s voor | daling van de beroepsbevolking en oplopende tekorten op de warmte en waterstof ondersteunen deze ontwikkeling. | arbeidsmarkt, ondanks de bevolkingsgroei en juist in die beroepen die nodig zijn voor brede welvaart. Dat betekent dat Landbouw beslaat zo’n 47% van het provinciale grondopper- | we keuzes moeten maken over de economische activiteiten vlak (informatie CBS 2022). De sector is een belangrijke pijler | die we in Noord-Holland een plek willen geven. onder de regionale economie en drager voor een vitaal landschap en landelijk gebied. Ongeveer een vijfde van de | Toewerken naar een klimaatneutrale en klimaat- Nederlandse tuinbouwproductie vindt plaats in Noord- | bestendige provincie Holland. Belangrijke verwerkende bedrijven zijn nauw | Door menselijk handelen en de daarmee gepaard gaande verbonden met de primaire landbouw. De sector kent een grote | uitstoot van broeikasgassen hebben we te maken met diversiteit aan landbouwsystemen en ondernemerschap, | toenemende opwarming van de aarde.

Als gevolg daarvan waaronder bollenteelt, veeteelt, akkerbouw, zaadveredeling, | verandert het klimaat. De impact hiervan op onze provincie is vollegrondsgroenteteelt en glastuinbouw. Clusters zoals | meervoudig. Door de opwarming van de aarde stijgt de Greenport Aalsmeer, Greenport Noord-Holland Noord, Seed | zeespiegel, met gevolgen voor onze waterveiligheid. Ook neemt Valley en Food MRA versterken de internationale positie van de | de kans op extreem weer, zoals langdurige perioden van Noord-Hollandse land- en tuinbouw. Daarnaast leveren veel | droogte, zware stormen, of juist extreme neerslag in een agrarische bedrijven een bijdrage aan lokale voedselproductie, | korte tijd, toe. agrarisch natuurbeheer, waterbeheer, recreatie en toerisme. Naast landbouw maken ook visserij en aquacultuur deel uit | Deze ontwikkelingen zijn niet nieuw, maar gaan sneller dan van het voedsel- en economisch systeem van de provincie. | verwacht. Zo werd de prognose voor 2040, van langdurige perioden van droogte als gevolg van klimaatverandering, al in Het Maritiem Cluster in Den Helder herbergt de belangrijkste | 2018 werkelijkheid. De voorspellingen van de lokale effecten marinebasis van defensie. Dit is belangrijk voor onze | lopen uiteen en het is onzeker wat er met de temperatuur en nationale veiligheid. | luchtstromen gaat gebeuren.

De provincie zet zich ervoor in dat nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen plaatsvinden op 2.3 | Ontwikkelingen en opgaven waar we | locaties waar geen bijzondere risico’s te verwachten zijn en aan werken en hun context | waar effecten niet worden afgewenteld op andere gebieden of Omgaan met een groeiende en vergrijzende bevolking | op de toekomst. De bevolkingsontwikkeling heeft grote invloed op het toekomstige ruimtegebruik in Noord-Holland. In de komende | Onze opgave is om de uitstoot van broeikasgassen te decennia zal de bevolking naar schatting blijven toenemen | verminderen en toe te werken naar een klimaatneutrale door immigratie en natuurlijke groei. Volgens de | provincie in 2050. Dat betekent dat Noord-Holland in 2050 een Bevolkingsprognose Noord-Holland 2024–2050 groeit de | uitstoot van netto nul broeikasgassen heeft. Deze ambitie bevolking naar bijna 3,4 miljoen inwoners in 2050. Dat is een | vertaalt zich onder andere in de ontwikkeling van een volledig verwachte toename van 390 duizend personen ten opzichte | circulaire economie, een duurzaam energiesysteem en het van 2024. Het overgrote deel van de bevolkingsgroei komt door | verminderen van de broeikasgasuitstoot in veenweide- buitenlandse migratie. Daarnaast is tot 2048 het aantal | gebieden. De Klimaatwet vormt hierbij een belangrijk kader geboorten naar verwachting hoger dan de sterfte.

Een | en onderstreept deze richting. Tegelijk zien we dat de opgave bevolkingsgroei dus, ondanks een negatief binnenlands | groot is. Nationaal en provinciaal liggen we nog niet op koers, migratiesaldo (dat wil zeggen dat er meer mensen vanuit | bijvoorbeeld doordat de verduurzaming van industrie en Noord-Holland naar andere provincies verhuizen dan vanuit | mobiliteit tijd vraagt en doordat netcongestie en te hoge de andere provincies naar Noord-Holland). | stikstofdepositie de energietransitie en bouwinitiatieven kunnen vertragen. De groei is niet gelijk verdeeld over alle leeftijdsgroepen. Naar verwachting neemt de bevolking vooral toe in de groepen 0 tot | Het is nodig om Noord-Holland voor te bereiden op de 17 jaar, 40 tot 55 jaar en 75 jaar en ouder. Het aantal | gevolgen van klimaatverandering die nu al merkbaar zijn en 75-plussers verdubbelt tussen 2024 en 2050; in 2024 had Noord- | in de toekomst verder toenemen. Holland ongeveer 260 duizend 75-plussers. In 2050 ligt het aantal inwoners van 75 jaar of ouder naar verwachting rond | Uitstoot broeikasgassen uit veenweide verminderen de 460 duizend. De groep eenpersoonshuishoudens van 75 jaar | Als we voor 2030 25 tot 30 procent van de veenweide vernatten, en ouder groeit met 110 duizend.

In totaal neemt het aantal | remt dat de oxidatie van veen, vermindert de CO2-uitstoot en huishoudens tussen 2024 en 2050 naar verwachting met 245 | wordt bodemdaling tegengegaan. Daartegenover staat dat een duizend toe. De groei van het aantal huishoudens brengt een | hoger waterpeil om een slimme omgang met zoetwater vraagt, meestijgende woningbehoefte met zich mee. Boven op het | zeker nu de beschikbaarheid daarvan in droge perioden onder opgebouwde woningtekort, omdat er de afgelopen jaren niet | druk staat. Tegelijk werken we aan het beperken van genoeg woningen zijn gebouwd. | wateroverlast, het herstellen van de biodiversiteit en het 26 Ontwerp-omgevingsvisie Noord-Holland Provincie Noord-Holland omgaan met de toenemende recreatieve druk in deze gebieden. De keuzes voor de veenweidegebieden hebben grote invloed op het huidige en toekomstige landgebruik en daarmee ook op de belevingswaarde van deze gebieden. We beschouwen dit als een integrale opgave voor vitale en toekomstbestendige veenweidelandschappen. Waterveiligheid zo veel mogelijk garanderen Om ervoor te zorgen dat de provincie ook in de toekomst veilig en goed leefbaar blijft, is het goed Noord-Holland voor te bereiden op veranderingen zoals zeespiegelstijging, piek- waterafvoer op de rivieren, extreme neerslag en bodemdaling.

Door bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen vooruit te kijken naar de verwachte overstromingsrisico’s in 2100, kunnen we tijdig maatregelen nemen en onze waterveiligheid versterken. Het is belangrijk dat ons watersysteem voldoende ruimte en flexibiliteit heeft om met extremere weersomstandigheden om te gaan. Door verharding kan water minder goed in de bodem infiltreren. Ook het onderhouden en versterken van waterkeringen blijft een belangrijke opgave. Voor de regionale keringen langs onze kanalen, boezems en polderwateren ziet de provincie toe op het vaststellen en de handhaving van de veiligheidsnormen. Voor de zeesluis en gemalen bij IJmuiden ligt de verantwoordelijkheid voor goed onderhoud en tijdige vervanging bij het Rijk. Daarnaast is het belangrijk dat onze duinen voldoende ruimte hebben om mee te bewegen met de stijgende zeespiegel. Zo blijven ze een sterke natuurlijke bescherming van de kust. Ook voor de Waddeneilanden, waaronder Texel, vraagt de zeespiegelstijging om blijvende aandacht, zodat het natuurlijk systeem van zandplaten en kustverdediging zo goed mogelijk kan blijven functioneren. Omgaan met zoet- en drinkwatertekort en verzilting Noord-Holland is voor haar zoetwater sterk afhankelijk van wateraanvoer via de Rijn, het IJsselmeer, de Lek en de Hollandse IJssel.

Dit water is essentieel voor drinkwater- winning, huishoudens, landbouw, binnenvaart, industrie en het doorspoelen van verzilte polders. Door klimaatverandering neemt de beschikbaarheid van zoetwater af: gletsjers verdwijnen waardoor de Rijnaanvoer grilliger wordt, droogte- periodes worden langer en de verdamping van oppervlakte- water neemt toe. Tegelijkertijd groeit de vraag naar drinkwater. Daarnaast neemt de verzilting toe door zeespiegelstijging en droogte, waardoor er hier bovenop extra behoefte is aan zoetwater om door te spoelen. Dit vraagt enerzijds om meer water vasthouden voor de droge perioden. Het IJsselmeer biedt hier de beste mogelijkheden voor, maar lokaal kan dit ook. Daarnaast vraagt dit ook om het besparen van watergebruik door optimalisaties en innovaties en een andere verdeling van water. Tot slot zullen we er ook niet aan ontkomen te veranderen in ons grondgebruik en dit aan te passen aan drogere of ziltere omstandigheden. Voldoende drinkwater heeft hierbij bijzondere aandacht. Toewerken naar voldoende waterkwaliteit Op het gebied van waterkwaliteit liggen er in Noord-Holland belangrijke verbeteropgaven. We werken eraan om alle oppervlaktewaterlichamen te laten voldoen aan de normen van de Kaderrichtlijn Water (KRW), die normen geeft voor de ecologische en chemische waterkwaliteit.

Niet alleen de concentraties van bepaalde aangewezen stoffen vragen om aandacht, ook stoffen die niet KRW-genormeerd zijn, zoals microplastics, medicijnresten en PFAS, verdienen een aanpak. Een belangrijke opgave is het terugdringen van het hoge niveau van nutriënten (stikstof, fosfor) in het water. Deze zijn afkomstig van historische en actuele emissies door bemesting, veenoxidatie, nutriëntrijke kwel en lozingen van rioolwaterzuiveringen. Daarnaast vragen een aantal slecht afbreekbare en niet goed te verwijderen verontreinigende stoffen om gerichte maatregelen. Grip krijgen op onze bodem Steeds meer functies maken gebruik van de ondergrond, zoals geothermie, warmtekoudeopslag en de aanleg van kabels en leidingen. Dit kan gevolgen hebben voor de waterkwaliteit, bestaande infrastructuur in de bodem en voor aardkundige en archeologische waarden. Tegelijkertijd is bodemdegradatie door verzilting, bodemdaling, erosie en verdichting een aandachtspunt. Ook activiteiten zoals landbouw, industrie en infrastructuur kunnen effect hebben op de bodemkwaliteit en leiden tot verontreiniging van bodem en grondwater. Waar voor water al jarenlang een stevig Europees beleidskader bestaat, is het bodemdossier in dat opzicht nog volop in ontwikkeling. De provincie is een belangrijke schakel tussen Europees en nationaal beleid en de gebiedsgerichte uitwerking die daaruit volgt.

We richten ons daarbij op de drieslag robuuste bodems, bodemgezondheid en schone bodem, zoals ook opgenomen in de Bodemmonitoringsrichtlijn en de Natuurherstelverordening (Rijk). Werken aan economisch strategische autonomie De Europese en nationale koers zet in op het versterken van concurrentiekracht en strategische weerbaarheid. Op mondiale schaal richt de Europese Unie zich op drie grote transformaties: het stimuleren van innovatie, het samen- brengen van concurrentiekracht en vergroening en het terug- dringen van risicovolle afhankelijkheden. Noord-Holland is goed gepositioneerd om aan deze koers een belangrijke bijdrage te leveren. Dat vraagt om gerichte keuzes en investeringen in een economie die past bij onze toekomst. Onze sterke economische positie is geen vanzelfsprekendheid. Toenemende geopolitieke onzekerheden, mondiale afhankelijkheden en structurele schaarste aan ruimte (zowel fysieke ruimte als milieuruimte), energie, water, grondstoffen en arbeid vragen om beleidskeuzes die expliciet verbonden zijn aan strategische belangen. 27 Ontwerp-omgevingsvisie Noord-Holland Provincie Noord-Holland Dat betekent dat we economische ontwikkeling niet alleen beoordelen op monetaire toegevoegde waarde, maar ook op de bijdrage aan een robuuste economie en aan de strategische autonomie van Europa, Nederland en Noord-Holland.

Toewerken naar een volledig circulaire economie De provincie Noord-Holland streeft – in aansluiting op Rijksbeleid – naar een volledig circulaire economie in 2050 om daarmee invulling te geven aan een toekomstbestendige economie, een beter klimaat, een schoner milieu en het tegengaan van grondstoffenschaarste. De transitie naar een circulaire economie is noodzakelijk voor het verminderen van onze afhankelijkheid van andere landen. Circulaire economie vraagt om anders ontwerpen, bouwen, produceren en consumeren, waarbij hergebruik, levensduurverlenging en het sluiten van kringlopen steeds belangrijker worden. Circulaire keuzes hebben daardoor directe gevolgen voor de inrichting van bedrijventerreinen, logistiek, energiegebruik en de kwaliteit van de leefomgeving. Voor de transitie naar een circulaire economie is onder meer fysieke en milieuruimte en voldoende energie nodig. In de transitiefase waarin oude en nieuwe bedrijfsprocessen en energiesystemen naast elkaar bestaan is extra ruimte nodig. Dat maakt het noodzakelijk te bepalen waar welke economische ontwikkeling toekomstbestendig is en waar we ruimte willen bieden om de transitie naar een circulaire economie mogelijk te maken. Investeren in digitale infrastructuur Noord-Holland heeft een sterke uitgangspositie in het digitale domein.

De aanlanding van intercontinentale zeekabels heeft gezorgd voor een robuuste digitale infrastructuur en connectiviteit. Hierdoor kon het digitale cluster zich optimaal ontwikkelen. De provincie huisvest inmiddels de meeste datacenters van Nederland en levert daarmee een belangrijke bijdrage aan de provinciale, nationale en Europese economie. Deze positie is echter niet vanzelfsprekend. Zeekabels hebben een beperkte technische en economische levensduur en een deel daarvan nadert het einde. Daarnaast neemt de schaarste aan wat datecenters nodig hebben, zoals ruimte, energie en water, toe. Een selectief datacenterbeleid is daarom nodig. Zonder vervanging of nieuwe aanlanding van zeekabels kan de digitale connectiviteit afnemen. En daarmee een belangrijke economische kracht van de provincie. Oplossen van netcongestie en toewerken naar volledig duurzame energie De ambitie om in 2050 klimaatneutraal te zijn en strategische afhankelijkheden te verkleinen vraagt om snelle groei van hernieuwbare energie, efficiëntiewinst en verdere elektrificatie van industrie, mobiliteit en gebouwen. De verplichting om het energieverbruik te verduurzamen is verankerd in Europese en nationale wetgeving.

De afbouw van fossiele brandstoffen (zoals aardgas, benzine en diesel), in lijn met Europese en nationale wetgeving over verduurzaming van het energie- verbruik, gaat gepaard met een grote groei van de opwek, opslag en het gebruik van duurzame energie in de vorm van elektriciteit, waterstof en warmte. Het elektriciteitsgebruik in de industrie, voor mobiliteit en in de bebouwde omgeving groeit door de elektrificatie sterk. Dat stelt hoge eisen aan en uitbreiding van netwerken, opslag en systeemflexibiliteit en vraagt daarmee ook om een zorgvuldige omgang met de beschikbare ruimte. Een belangrijke uitdaging voor de energietransitie is de netcongestie. Zowel het transporteren van gevraagde als geleverde stroom vraagt om forse uitbreiding, waardoor nieuwe aanvragen voor grootverbruikersaansluitingen tussen 2030 en 2038 niet kunnen worden gehonoreerd. Het versterken van het elektriciteitsnet biedt tegelijk kansen voor andere transities, zoals de verdere ontwikkeling van de circulaire economie. Daarnaast is nog niet alle toekomstige energievraag in beeld. Zo biedt de verduurzaming van de internationale luchtvaart nog volop ruimte voor innovatie en nieuwe oplossingen. De uitkomsten daarvan kunnen van invloed zijn op de benodigde energie-infrastructuur.

Het oplossen van netcongestie vergt daarom grote aanpas singen en vooral uitbreidingen van nationale en lokale elektriciteits- netten. Dat netwerk is daarmee een belangrijke drager voor ruimtelijke ontwikkelingen. Daarnaast zijn het realiseren van lokale opwek en investeringen in waterstof- en warmte- netwerken belangrijk om de netcongestie te verminderen. De opwek van duurzame elektriciteit gebeurt vooral via wind- turbines en zonnepanelen. Daarmee is de decentralisering van het energiesysteem ingezet. Waar voorheen elektriciteits- centrales centraal in het elektriciteitssysteem voor regelbare elektriciteit zorgden, is de huidige duurzame opwek met zon en wind niet regelbaar en veelal decentraal. Dat betekent dat energie over grotere afstanden en meer schakels vervoerd moet worden, via laag-, midden- en hoogspanningskabels. Het toekomstig energiesysteem vraagt dus veel ruimte, meer dan we gewend zijn: opwek en opslag vinden dichter bij gebruikers plaats, ook in kleinere kernen en op wijkniveau. Wat in Noord-Holland uitvoerbaar is, wordt bovendien in hoge mate beïnvloed door mondiale en Europese keuzes. Energie- prijzen, regelgeving en geopolitieke spanningen werken direct door in de Noord-Hollandse klimaatopgaven. Werken aan natuurherstel en stikstofreductie Noord-Holland levert al veel inspanningen voor natuur en biodiversiteit.

De biodiversiteit vraagt om blijvende aandacht, zowel binnen Natura 2000-gebieden en het Natuurnetwerk Nederland (NNN) als daarbuiten. De kwaliteit van de natuur is in slechte staat: ecosystemen staan onder invloed van verschil- lende factoren, zoals stikstofdepositie, waterkwaliteit, het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen, recreatiedruk en klimaatverandering. Om de gestelde doelen te halen, is gerichte inzet op natuurherstel nodig. Daarom werken we zowel aan geborgd natuurherstel als aan reductie van de uitstoot van stikstof. Herstel van de natuur is niet alleen waardevol op zichzelf, het opent ook de deur naar maat- schappelijke ontwikkelingen, zoals woningbouw, economie 28 Ontwerp-omgevingsvisie Noord-Holland Provincie Noord-Holland en de aanleg en uitbreiding van energie- en mobiliteits- netwerken. Door nu te investeren in natuurherstel en het terugdringen van de stikstofuitstoot, creëren we de ruimte om ook andere belangrijke opgaven in Noord-Holland weer vlot te trekken. Extra inspanning voor natuur is ook van belang voor andere opgaven, zoals het verbeteren van de waterkwaliteit en een gezonde leefomgeving. Ook zijn keuzes nodig voor de natuur in het agrarisch gebied. Veel soorten die afhankelijk zijn van het agrarisch ecosysteem zijn in aantallen achteruitgegaan. Weidevogels zijn hiervan het bekendste voorbeeld.

Om de afname van biodiversiteit te keren, is nog veel nodig, ook buiten de bestaande natuurgebieden. Naar kringlooplandbouw en het behouden van voedselzekerheid De landbouw in Noord-Holland is belangrijk voor voedsel- zekerheid en behoud van het landschap. Tegelijkertijd vergroot landbouw in de huidige vorm de opgaven in het landelijk gebied. Het gaat onder andere om: natuurherstel, stikstof reductie, bodemdaling en waterkwaliteitsverbetering. De omstandig- heden waarin de landbouw opereert, veranderen door klimaat- verandering en veranderende water- en bodem condities. Samen vragen ze om een andere manier van telen en produceren. Schommelingen in de beschikbaarheid van zoet water, verschuivende internationale handelsstromen en groeiende maatschappelijke verwachtingen vragen om een landbouw die veerkrachtig is en beter bestand is tegen onzekerheden. Figuur 9: Grootschalige woningbouwlocaties 29 Ontwerp-omgevingsvisie Noord-Holland Provincie Noord-Holland De provincie ondersteunt daarom de ontwikkeling naar kring- looplandbouw. Bij kringlooplandbouw worden grondstoffen, nutriënten en energie zo efficiënt mogelijk benut en wordt de belasting van natuur en leefomgeving verminderd. Het streven naar kringlooplandbouw per 2040 zorgt ervoor dat landbouw juist bijdraagt aan het oplossen van de opgaven in het landelijk gebied.

Deze ontwikkeling vindt plaats in een context waarin sommige andere ruimtelijke opgaven ook om ruimte in het landelijk gebied vragen. Denk aan waterberging, woningbouw, verzwaring van het energienetwerk of de uitbreiding van bedrijventerreinen. Daarnaast vragen kwetsbare gebieden, zoals zones rond Natura 2000-gebieden, om landbouwvormen die bijdragen aan doelen voor stikstof, waterkwaliteit, bodemkwaliteit, klimaatmitigatie en -adaptatie, en natuur. Alle benodigde woningen bouwen Noord-Holland staat voor een grote woningbouwopgave. Tot 2049 willen we bijna 275.000 nieuwe woningen (peiljaar 2026) realiseren. Dit aantal woningen is het resultaat van de bijgestelde langetermijnprognose voor woningbouw, de ontwikkeling van de behoefte en de gerealiseerde toename van de voorraad. Deze groei is toe te rekenen aan de eerder beschreven bevolkingstoename en de steeds kleiner wordende en daarmee in aantal toenemende huishoudens. Het zuidelijk deel van de provincie trekt veel nieuwe inwoners aan, waardoor de verstedelijkingsdruk vanuit de Metropoolregio Amsterdam (MRA) zich verder uitbreidt in alle windrichtingen. Wij zien net als de EU fatsoenlijke huisvesting als fundamen- teel mensenrecht. Iedereen heeft recht op gezonde, adequate huisvesting met toegang tot schoon water, sanitair, riolering en energie. Dit is ook economisch noodzakelijk.

Woningen die we nu slecht bouwen, verouderen sneller en worden duurder in onderhoud. Kwalitatief goede woningen die we op de juiste plek bouwen, dat wil zeggen goed bereikbaar, verzekerd van energie en water en andere voorzieningen in de nabijheid, blijven waardevol op de lange termijn. De provincie is medebepalend waar, hoe en onder welke voorwaarden woningen kunnen worden gebouwd. Dit vereist afstemming met en over energie- en mobiliteitsnetwerken en drinkwatervoorzieningen. Het vraagt ook om zorgvuldig ruimtegebruik en duidelijke eisen aan locatie (waar), omvang (hoeveel) en inrichting (hoe). Omgaan met vastlopende mobiliteitsnetwerken We voorzien een steeds grotere verkeersdruk (congestie) op de mobiliteitsnetwerken in Noord-Holland. De wegen lopen vast en het spoor raakt vol. Voor het al zwaar belaste weg-, spoor- en OV-netwerk blijven (Rijks)investeringen uit. Deze zijn cruciaal op de lange termijn om de bereikbaarheid van de hele provincie op peil te krijgen. De MRA is hét mobiliteitscentrum van Nederland en kampt met een groot knelpunt. Tot 2040 vindt in de MRA de grootste woningbouwopgave en naar verwachting ook groei van arbeidsplaatsen plaats. Het aantal passagiers op Schiphol neemt toe, door de mondiale trend naar grotere vliegtuigen.

Het aantal reizigers dat hun reis op Schiphol begint of eindigt, groeit naar verwachting van 43,6 miljoen in 2025 naar circa 65 miljoen in 2050. Samen met de verwachte bevolkingsgroei en groei van werkgelegenheid, creëert dit drie verkeersstromen die elkaar versterken: interne mobiliteit in de MRA, verbindingen tussen Alkmaar/Hoorn en de MRA en verkeer naar de rest van de Randstad. Als gevolg daarvan raakt het weg- en spoornetwerk nog zwaarder belast. Dit speelt bijvoorbeeld in en rond Gooi en Vechtstreek, waar ook de impact wordt ondervonden van ontwikkelingen in andere provincies. De geplande woningbouw in Almere en in de provincie Utrecht, samen met de geplande woningbouw in Amsterdam en omstreken zorgen dat de bereikbaarheid van Gooi en Vechtstreek verder afneemt. Dit gaat dan met name om de A1, de A27 en het spoornetwerk. De drukte op de A1 en A27 straalt door op het onderliggende netwerk en de provinciale wegen. Om de mobiliteitsgroei op te vangen zetten we in op het optimaliseren van de bereikbaarheid. We zien het aanpakken hiervan als een gezamenlijke verantwoordelijkheid van Rijk, provincies en gemeenten. Het Rijk investeert op het moment zeer beperkt in nieuwe infrastructuur en heeft de focus op beheer en onderhoud.

Daarom zet de provincie in op het optimaliseren van de bereikbaarheid door het verbeteren van de bestaande netwerken en het realiseren van ontbrekende schakels. Dit alles binnen de grenzen van wetgeving over stikstof. De mobiliteitsvraag is niet overal hetzelfde. In stedelijke gebieden verslechteren zowel de bereikbaarheid als de leefbaarheid: meer auto’s betekenen meer files én dat kan zorgen voor meer luchtvervuiling. In kleinere kernen gebeurt het tegenovergestelde: voorzieningen verdwijnen, werk en winkels zijn verder weg. Vooral mensen zonder auto zijn dan uit bereikbaarheidsoogpunt kwetsbaar en aangewezen op regulier openbaar vervoer, wat daar op een basisniveau wordt aangeboden. De opgave is het bieden van maatwerk op het gebied van fiets, lopen en (deel)mobiliteit. Daarnaast moeten slimme en schone innovaties op het gebied van mobiliteit tot verbeteringen in het mobiliteitssysteem leiden. Op afstanden tot 15 km liggen er kansen om het aandeel van de fiets in de mobiliteit te vergroten, maar alleen als het fietsnetwerk een kwalitatieve impuls krijgt. 30 Ontwerp-omgevingsvisie Noord-Holland Provincie Noord-Holland Verbeteren woon-werkbalans Ongeveer 88 procent van de werkzame inwoners van Noord- Holland werkt binnen de eigen provincie, maar het aandeel dat binnen de eigen regio woont en werkt verschilt sterk.

In de Kop van Noord-Holland blijft ongeveer twee derde van de werkenden binnen de eigen regio werken, terwijl dit aandeel in Haarlem en omliggende gemeenten rond de 40 procent ligt. Dit wijst op een duidelijke ruimtelijke disbalans tussen wonen en werken. Amsterdam en aanpalende gemeenten fungeren daarbij als het dominante werkcentrum. De grootste pendelstromen komen uit omliggende regio’s binnen de Metropoolregio Amsterdam (met name uit de agglomeratie Haarlem, Zaanstreek, Gooi en IJmond). Vanuit Noord-Holland Noord is de pendel naar Amsterdam kleiner maar nog steeds substantieel. Ook buiten de provincie is de arbeidsmarkt sterk verweven met Noord-Holland en dan met name Amsterdam. Vanuit ZuidHolland is sprake van een netto-instroom van ruim 60 duizend. Vanuit Utrecht en Flevoland is tevens sprake van grote pendelstromen. Dit onderstreept de centrale rol van Amsterdam en Noord-Holland als werkcentrum binnen Nederland. De opgave is om de onbalans in woon-werkverkeer zoveel mogelijk tegen te gaan. Werken aan een gezonde leefomgeving In heel Noord-Holland worden de huidige EU-normen voor luchtkwaliteit gehaald. Per 2030 worden de normen aangescherpt. Uit analyse van het RIVM (december 2025, MLK 2025) blijkt dat het tijdig kunnen voldoen aan de aangescherpte EU-normen voor luchtkwaliteit ook voor Noord-Holland een opgave is.

Als de luchtkwaliteit niet voldoet aan de normen is ten eerste sprake van ongewenste blootstelling van inwoners (en gezondheidsschade) en ten tweede mogelijk (lokaal) onvoldoende milieuruimte voor nieuwe milieubelastende activiteiten (waaronder grotere woningbouw- projecten). Om aan de nieuwe normen te kunnen voldoen, zijn aanvullend beleid en maatregelen nodig. We pakken deze opgave samen op met gemeenten en het Rijk, want de bevoegdheden zijn verdeeld over verschillende overheden. We willen onze inwoners niet alleen beschermen tegen over- schrijding van de normen, maar hen ook beschermen tegen gezondheidsschade die ontstaat door de optelsom van uitstoot vanuit verschillende bronnen in een gebied. Ook piekbelasting — situaties waarin de uitstoot tijdelijk fors hoger ligt — verdient aandacht. De groei van de MRA brengt kansen voor wonen en werken, maar vraagt ook om bewuste keuzes. Woningbouwlocaties liggen soms nabij milieucontouren van Schiphol en zware industrie. Mitigerende maatregelen en het slim sturen op locatiekeuzes dragen bij aan een gezondere leefomgeving en kunnen ervoor zorgen dat het aantal bewoners dat overlast ervaart en blootstaat aan gezondheidsrisico’s afneemt. Dat vraagt om een expliciete afweging tussen bedrijvigheid, industrie en de belangen van bewoners. Op een aantal locaties in de provincie is sprake van forse geurhinder.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://haarlemmermeer.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/2ba9f894-ebad-4f57-b62b-c15b4b3b069c?agendaItemId=4d7fc33c-3046-43f4-ad75-2b273598a16c