Bijlage 2 Mulier Instituut - Verenigingsmonitor financiën Haarlemmermeer
Tekst van het document
Nicoline Hertogs | Janine van Kalmthout
Mulier Instituut | 2025
In opdracht van de gemeente Haarlemmermeer Mulier Instituut Nicoline Hertogs Janine van Kalmthout Voor meer informatie kunt u contact opnemen met het Mulier Instituut. © Mulier Instituut Utrecht, 29 augustus 2025 www.mulierinstituut.nl info@mulierinstituut.nl Disclaimer U mag delen uit deze publicatie overnemen op voorwaarde van bronvermelding: auteur(s), de titel van de publicatie en het jaar van uitgave. Er gelden gebruiksvoorwaarden voor de foto's in deze publicatie. Neem foto's daarom niet over zonder toestemming van het Mulier Instituut.
Het Mulier Instituut doet sportonderzoek voor
Ons doel is bijdragen aan goed onderbouwd beleid,
beleid en samenleving. Voor overheden,
gericht op de bevordering van sport, sportief
maatschappelijke organisaties,
bewegen en versterking van de sportsector. Dit doen
onderwijsinstellingen, sportorganisaties en
we op verschillende manieren:
bedrijven onderzoeken we allerlei thema’s op het gebied van sport en sportief bewegen: van de
We verzamelen data en monitoren de Nederlandse
sportdeelname van (groepen) Nederlanders tot de
sportsector en beleidsprogramma’s.
motorische vaardigheden van kinderen, en van diversiteit en inclusie in de sport tot de economische impact van sportevenementen.
We ontwikkelen kennis en onderzoeksmethoden via verkennende en verdiepende studies. We duiden onderzoeksuitkomsten en vertalen deze
Het Mulier Instituut is een onafhankelijke stichting zonder winstoogmerk.
naar de beleidspraktijk. We onderbouwen beleidsbeslissingen met expertise en advies. We bieden gevraagd en ongevraagd duiding en reflectie in de rol van ‘kritische vriend’ van de sportsector. We zetten ons in voor de bevordering van de sportwetenschap.
Hoofdstuk 1
Met deze verenigingsmonitor brengen we de financiële situatie van sportverenigingen in de gemeente Haarlemmermeer in kaart. In dit eerste hoofdstuk beschrijven we de achtergrond, de doel- en vraagstelling en de aanpak van het onderzoek.
De gemeente Haarlemmermeer is bezig met voorbereidende stappen om huurtarieven voor gemeentelijke sportaccommodaties op te stellen. Daarbij vraagt de gemeente zich niet alleen af wat realistische huurtarieven zijn en wat de tarieven in vergelijkbare gemeenten zijn, maar ook wat de financiële positie van de sportverenigingen is. Hoe staan de verenigingen er financieel voor en hoe drukken de huisvestingslasten op het totaal van hun begroting? Om meer inzicht te krijgen in de financiële positie en mogelijkheden van de sportverenigingen voeren wij voor de gemeente een verenigingsmonitor uit. Deze is hoofdzakelijk gericht op de financiële situatie van sportverenigingen.
Het doel van het onderzoek is meer inzicht krijgen in de financiële situatie van de sportverenigingen. Voor financiële situatie houden we de definitie aan uit het onderzoek naar de financiële weerbaarheid van sportverenigingen (Van Eldert, Hertogs, Van Kalmthout, & Baans, 2024): ‘hoe het nu financieel gaat met een sportvereniging’. Hierbij horen verschillende indicatoren, ingedeeld in drie groepen: inkomsten en uitgaven; vermogen en betalingsverplichtingen; financieel beleid.
De twee onderzoeksvragen luiden:
Hoe is volgens de verenigingsbestuurders de financiële situatie van de sportverenigingen in Haarlemmermeer?
Hoe is op basis van de financiële gegevens de financiële situatie van de sportverenigingen in Haarlemmermeer?
We hebben een vragenlijst ontwikkeld in afstemming met de gemeente Haarlemmermeer. In de vragenlijst is aandacht voor de inkomsten, de uitgaven, het vermogen, de betalingsverplichtingen en het financieel beleid van de vereniging. Een deel van de vragen gaat over de ervaringen van het verenigingsbestuur, een ander deel specifiek over de financiële cijfers. Daarnaast hadden verenigingen de mogelijkheid om financiële documenten te uploaden. Om te voorkomen dat de respons terug zou lopen, waren de vragen over de financiële cijfers niet verplicht. Inkomsten en uitgaven In de vragenlijst konden verenigingen hun inkomsten en uitgaven indelen in door ons vooraf bepaalde categorieën. Aangezien er grote verschillen tussen verenigingen kunnen zijn in de omvang van de uitgaven en inkomsten, rekenen we dit om naar percentages. Daarnaast kijken we naar het financiële resultaat van verenigingen. Vermogen en betalingsverplichtingen Verenigingen hadden ook de mogelijkheid om gegevens uit hun balans te delen. We hebben gekeken of de ingevulde balansen in balans waren. Daarnaast hebben we de ingevulde bedragen vergeleken met de geüploade documenten. Indien mogelijk en nodig hebben we de ingevulde gegevens aangevuld of aangepast. Op basis van de balans berekenen we de solvabiliteit en liquiditeit van de vereniging.
Financieel beleid Het financieel beleid van een vereniging werkt door op de financiële situatie van de vereniging. Het geeft een beeld van in hoeverre een vereniging inzicht heeft in de eigen financiële situatie en welke invloed ze hier zelf op uitoefenen. We kijken hiervoor naar: de aanwezigheid van financiële documenten; hoe de begroting zich verhoudt tot de realisatie; de kwaliteit van de aangeleverde financiële documenten. Beheer accommodatie Of een sportvereniging een eigen accommodatie beheert, heeft grote invloed op de financiële situatie. Dit brengt andere mogelijkheden en risico’s met zich mee. Daarom splitsen we waar mogelijk en relevant de resultaten uit naar wel of geen eigen accommodatie. Het gaat hierbij om de verantwoordelijkheid over de dagelijkse exploitatie van een accommodatie, niet om eigendom. Beeld verenigingsbestuurders We hebben verenigingsbestuurders gevraagd naar de huidige situatie van de vereniging, het recente verleden en hun verwachtingen voor de nabije toekomst. Hierbij was ruimte voor problemen die ze ervaren op zowel financieel als algemeen
gebied. Dit schetst een beeld van de situatie van de vereniging, ook als een verenging niet bereid is de financiële cijfers te delen. Dataverzameling Het Mulier Instituut heeft samen met de gemeente Haarlemmermeer 75 sportverenigingen uitgenodigd voor het onderzoek. De dataverzameling vond plaats van 13 juni tot en met 14 juli 2025. We analyseren de gegevens van 41 sportverenigingen (55%). Als een vereniging vroegtijdig is gestopt met het invullen van de vragenlijst, analyseren we de gegevens tot dat punt. Hierdoor hebben sommige vragen een afwijkende steekproefgrootte. Slechts negen verenigingen hebben financiële documenten geüpload. Dit was niet voldoende om losstaand te analyseren. Deze documenten hebben we gebruikt om de door de vereniging ingevulde gegevens te controleren en waar nodig aan te vullen. Representativiteit Op basis van type sport (binnen/buiten) vormt de responsgroep een redelijke afspiegeling van de sportverenigingen in de gemeente Haarlemmermeer. Wel zijn er relatief weinig binnensportverenigingen in de steekproef (22%) in vergelijking met de populatie (35%). De kleine verenigingen (≤ 100 leden) lijken in de responsgroep licht ondervertegenwoordigd. Houd hier rekening mee bij het lezen en interpreteren van de resultaten. Zie bijlage 1 voor een responsanalyse.
Hoofdstuk 2
In dit hoofdstuk bespreken we de financiële situatie van de sportverenigingen in de gemeente Haarlemmermeer op basis van het oordeel van het verenigingsbestuur.
Toekomst van de vereniging 44 procent van de verenigingsbestuurders ziet de toekomst van de vereniging als zonnig (figuur 2.1). Zij zien onder andere goed beleid en ledengroei in de afgelopen jaren, waardoor ze nu een (financieel) stabiele vereniging zijn. Verenigingsbestuurders die de toekomst als niet zonnig maar ook niet somber (46%) of als somber (10%) zien, benoemen vaak zorgen over stijgende kosten en onduidelijkheid rondom huisvesting. De financiële middelen voor groot onderhoud of investeringen zijn beperkt. Teruglopende ledenaantallen, mede door vergrijzing, baren verenigingsbesturen ook zorgen. Figuur 2.1 Toekomstperspectief sportverenigingen volgens het verenigingsbestuur (in procenten) 0
20
40
Totaal (n=39)
10
46
Eigen accommodatie (n=30)
13
40
Geen eigen accommodatie (n=9) Erg somber*
60
Niet zonnig maar ook niet somber
47 33
Zonnig
Bron: Mulier Instituut, bevraging sportverenigingen gemeente Haarlemmermeer, 2025. *
100
44
67
Somber
80
Geen enkele vereniging geeft aan de toekomst als erg somber of zeer zonnig te zien.
Ervaren problemen Alle sportverenigingen die aan het onderzoek deelnamen, geven aan ten minste één probleem te hebben op de thema’s uit de vragenlijst. 15 procent geeft zelfs aan op
Zeer zonnig*
elk thema een klein tot zeer groot probleem te hebben. Het overgrote deel ervaart één of meerdere (zeer) grote problemen (85%). (Vrijwillig) personeel De sportverenigingen ervaren het vaakst problemen met de ontwikkeling van het aantal vrijwilligers (87%; figuur 2.2). Ongeveer de helft (49%) geeft aan hier een (zeer) groot probleem mee te hebben. Een iets kleiner aandeel (79%) ervaart een probleem met de ontwikkeling van het aantal trainers. Dit gaat vaak ook om vrijwilligers. Er zit dus vermoedelijk overlap tussen deze twee problemen. Huisvesting Drie kwart van de sportverenigingen in Haarlemmermeer geeft aan een probleem te hebben met de ontwikkeling van de huisvestingslasten (figuur 2.2). De beschikbaarheid van sportaccommodaties ervaren verenigingen vaak als een (zeer) groot probleem (36%). Dit geldt vaker voor sportverenigingen zonder eigen accommodatie (67%) dan voor sportverenigingen met een eigen accommodatie (27%; figuur B2.1 in bijlage 2). Figuur 2.2 Ervaren problemen door de sportverenigingen (in procenten, n=39) 0
20
Ontwikkeling aantal vrijwilligers
13
Ontwikkeling aantal trainers/instructeurs/lesgevers
15
Ontwikkeling huivestingslasten
13
Ontwikkeling ledenbestand
21
13
Wet- en regelgeving
3
10
Een zeer groot probleem
Een groot probleem
26
3
18
23 21
Een matig probleem
41
46 46 51
Een klein probleem
Bron: Mulier Instituut, bevraging sportverenigingen gemeente Haarlemmermeer, 2025.
Financiële situatie De financiële situatie ervaart 15 procent van de verenigingen als een (zeer) groot probleem. Eerder genoemde problemen hebben daarnaast een mogelijke doorwerking op de financiële situatie. Een teruglopend ledental heeft teruglopende inkomsten als gevolg. Ook problemen rondom de huisvesting hebben een doorwerking op de financiële situatie van de vereniging.
26
10
13
18
23
21
13
13 21
18
26
100
10 18
33
23
3
8
31
13
15
80
28
15
Financiële situatie van de vereniging
Lokale concurrentie van andere sportaanbieders
60
36
5
De beschikbaarheid van sportaccommodatie(s)
40
Geen probleem
Problemen als bedreiging voor het voortbestaan van de vereniging Van de twintig verenigingen die aangeven ten minste één zeer groot probleem te hebben, geeft 85 procent aan dat één of meerdere van deze problemen het voortbestaan van de vereniging bedreigen. Verenigingsbestuurders noemen de problemen rondom de huisvesting het vaakst als een bedreiging voor het voortbestaan. Dat geldt voor zowel de huisvestingslasten als de beschikbaarheid van sportaccommodatie(s).
Drie vijfde van de verenigingsbestuurders beoordeelt de huidige financiële positie van de vereniging als (zeer) gezond (figuur 2.3). Voor sportverenigingen met en zonder eigen accommodatie is dit respectievelijk 66 procent en 44 procent. Een op de tien verenigingsbestuurders ziet de huidige financiële positie als zorgwekkend. Figuur 2.3 Beoordeling van de huidige financiële positie van de sportvereniging door het verenigingsbestuur (in procenten) 0
20
Totaal (n=38)
8
13
Eigen accommodatie (n=29)
7
14
Geen eigen accommodatie (n=9)
11
Zorgwekkend
40
60
80
18
50
14
11
Minder gezond
11
52
14
33
Redelijk
44
Gezond
100
Zeer gezond
Bron: Mulier Instituut, bevraging sportverenigingen gemeente Haarlemmermeer, 2025.
Verenigingsbestuurders die de huidige financiële positie als zorgwekkend tot redelijk beschouwen, benoemen vaak dat de vaste lasten en inkopen harder zijn gestegen dan de inkomsten. Dit proberen ze wel op te vangen door verhoging van de contributie en kantineprijzen, maar ze willen hierdoor geen leden kwijtraken. Ook benoemen ze zorgen over benodigd onderhoud aan verouderde accommodaties en gebrek aan financiële ruimte voor investeringen.
Opvangen financiële tegenvallers Sportverenigingen hebben de afgelopen twee jaar financiële tegenvallers hoofdzakelijk opgevangen door de contributie te verhogen (66%; figuur 2.4). 62 procent van de verenigingen met eigen accommodatie geeft aan dat ze de kantineprijzen verhoogd hebben (figuur B3.1 in bijlage 3). Voor verenigingen
zonder eigen accommodatie was het aanspreken van de reserves de meest voorkomende optie (56%) naast het verhogen van de contributie. 21 procent van de verenigingen heeft geen financiële tegenvallers gehad in de afgelopen twee jaar. Vaak gebruiken verenigingen een combinatie van de opties. Een vereniging die de contributie heeft verhoogd, heeft bijvoorbeeld ook vaker de kantineprijzen verhoogd of de reserves aangesproken. Duurzaamheidsinvesteringen zijn hierop de uitzondering. Als verenigingen reserves hebben aangesproken of kostenbesparingen hebben doorgevoerd, zien zij de toekomst als minder zonnig. De verenigingen die financiële tegenvallers op een andere manier hebben opgevangen dan de genoemde opties, benoemen voornamelijk subsidies als alternatief. Figuur 2.4 Hoe sportverenigingen in Haarlemmermeer de afgelopen twee jaar financiële tegenvallers hebben opgevangen* (in procenten, n=38) 0
20
40
60
Contributie verhoogd
66
Kantineprijzen verhoogd
47
Reserves aangesproken
42
Extra inkomsten gegenereerd door financiële acties
39
Kostenbesparing(en) doorgevoerd
39
Duurzaamheidsinvesteringen gedaan
24
Anders
Geen maatregelen genomen We hebben de afgelopen 2 jaar geen financiële tegenvallers gehad
18
3 21
Bron: Mulier Instituut, bevraging sportverenigingen gemeente Haarlemmermeer, 2025. *
Verenigingen konden meerdere antwoorden selecteren.
Ontwikkeling kantineprijzen Van de verenigingen met een kantine verwacht twee derde dat de kantineprijzen de komende twaalf maanden zullen stijgen. De rest verwachten dat de kantineprijzen gelijk blijven. Van de verenigingen die een stijging verwachten, verwachten de meeste verenigingen een stijging van 5 procent.
80
100
Ontwikkeling contributies 56 procent van de verenigingen verwacht dat de contributies de komende twaalf maanden zullen stijgen. De overige 44 procent verwacht dat de contributies gelijk blijven. De meeste verenigingen verwachten een stijging van de contributie van 5 procent. Verenigingen zonder eigen accommodatie verwachten vaker dat de contributies zullen stijgen (75%) dan verenigingen met een eigen accommodatie (50%). Dit komt vermoedelijk doordat verenigingen zonder eigen accommodatie minder andere mogelijkheden hebben om de inkomsten te verhogen. Toekomstige financiële maatregelen Verenigingsbestuurders geven aan weinig te kunnen doen om de kosten te verlagen. De mogelijkheden die er zijn, zouden ten koste gaan van de sportbeleving of eerst hoge investeringskosten met zich meebrengen. Om de inkomsten te verhogen kijken verenigingen vaak naar de hoogte van de contributie en de kantineprijzen. Ook proberen ze de sponsorinkomsten te verhogen en organiseren ze financiële acties.
Financiële verplichtingen Het overgrote deel van de verenigingen kan structureel helemaal (53%) of grotendeels (24%) aan hun financiële verplichtingen voldoen (figuur 2.5). Sportverenigingen zonder eigen accommodatie geven vaker aan dat dit maar enigszins lukt dan verenigingen met een eigen accommodatie (38% vs. 19%; figuur B4.1 in bijlage 4). (On)verwachte toekomstige uitgaven 24 procent van de verenigingen heeft helemaal of grotendeels niet de financiële mogelijkheden om verwachte en onverwachte toekomstige uitgaven te bekostigen (figuur 2.5). Verenigingen zonder eigen accommodatie hebben er vaker vertrouwen in dat dit lukt dan verenigingen met een eigen accommodatie (63% vs. 46%). Voor onverwachte uitgaven geldt het omgekeerde (25% vs. 42%). Verenigingen die niet de financiële mogelijkheden hebben om (on)verwachte toekomstige uitgaven te bekostigen, zien de toekomst vaker somber in en beschrijven de huidige financiële positie vaker als niet gezond.
Figuur 2.5 Financiële mogelijkheden en verplichtingen van sportverenigingen (in procenten, n=34) 0
20
De vereniging kan structureel aan al haar financiële verplichtingen voldoen
24
24
27
De vereniging heeft de financiële mogelijkheden om verwachte toekomstige uitgaven en/of investeringen te bekostigen
3
21
De vereniging heeft de financiële mogelijkheden om onverwachte uitgaven te bekostigen
3
21
Helemaal niet
Grotendeels niet
40
60
80 53
29
21
38
Enigszins
100
Grotendeels
29
9
Helemaal
Bron: Mulier Instituut, bevraging sportverenigingen gemeente Haarlemmermeer, 2025.
Ledenaantallen De meeste verenigingen verwachten dat het ledenaantal het komende seizoen ongeveer gelijk blijft (68%; figuur 2.6). 18 procent verwacht een daling van het aantal leden, 15 procent een stijging. Geen enkele vereniging verwacht een sterke stijging of daling. Er zijn geen grote verschillen tussen verenigingen met of zonder eigen accommodatie, al lijken de laatstgenoemde iets positiever. Figuur 2.6 Door verenigingsbestuur verwachte ontwikkelingen in het komende sportseizoen (in procenten, n=34) 0
20
Ledenaantal
18
Aantal vrijwilligers
Financiële situatie
40
60
68
29
6
80
15
65
32
6
53
Zal sterk dalen/verslechteren
Zal dalen/verslechteren
Zal stijgen/verbeteren
Zal sterk stijgen/verbeteren*
Bron: Mulier Instituut, bevraging sportverenigingen gemeente Haarlemmermeer, 2025. *
100
Geen enkel verenigingsbestuur verwacht een sterke stijging/verbetering het komende sportseizoen.
9
Zal ongeveer gelijk blijven
Aantal vrijwilligers Wat betreft het aantal vrijwilligers verwachten verenigingen een vergelijkbare, maar iets pessimistischere ontwikkeling. 29 procent verwacht een daling van het aantal vrijwilligers en 6 procent een stijging. 53 procent verwacht dat het aantal vrijwilligers gelijk blijft (figuur 2.6). Ook hier zien we geen grote verschillen tussen verenigingen met of zonder eigen accommodatie, al lijken de laatstgenoemde weer iets positiever. Financiële situatie Ongeveer de helft van de verenigingen verwacht dat de financiële situatie het komende seizoen ongeveer gelijk blijft. 38 procent verwacht een (sterke) verslechtering, 9 procent een verbetering (figuur 2.6). Van de verenigingen zonder eigen accommodatie verwacht 13 procent een verslechtering van de financiële situatie, tegenover 46 procent van de verenigingen met een eigen accommodatie (niet in figuur). Verenigingen die hun huidige financiële positie als zorgwekkend tot redelijk beschouwen, verwachten vaker een verslechtering van de financiële situatie dan verenigingen die deze als gezond zien. Ongeveer drie kwart van de sportverenigingen in Haarlemmermeer ziet de financiën voorlopig niet als bedreiging voor het voortbestaan van de vereniging (figuur 2.7). Verenigingen zonder eigen accommodatie maken zich hier vaker zorgen over dan verenigingen met een eigen accommodatie (37% vs.
23%), zeker op de korte termijn (25% vs. 0%). Figuur 2.7 Financiën als bedreiging voor het voortbestaan van de vereniging (in procenten) 0 Totaal (n=34)
20 6
40
21
Eigen accommodatie (n=26)
23
Geen eigen accommodatie (n=8)
25
Ja, op korte termijn (binnen 1 of 2 jaar)
60
80 74
77
13
Ja, op langere termijn (tussen 2 en 5 jaar)
Bron: Mulier Instituut, bevraging sportverenigingen gemeente Haarlemmermeer, 2025.
63
Nee, voorlopig niet
100
Hoofdstuk 3
In dit hoofdstuk bespreken we de financiële situatie van de sportverenigingen in de gemeente Haarlemmermeer op basis van de financiële cijfers.
Financiële documenten Een groot deel van de sportverenigingen in Haarlemmermeer heeft een vorm van financiële documentatie. Slechts 7 procent heeft geen begroting, staat van baten en lasten, balans of meerjarenonderhoudsplan (figuur 3.1). Dit zijn allemaal verenigingen zonder eigen accommodatie. 80 procent van de verenigingen heeft een begroting, een staat van baten en lasten én een balans (niet in figuur). 15 procent heeft al deze documenten én een meerjarenonderhoudsplan (niet in figuur). Figuur 3.1 Aanwezigheid financiële documentatie bij sportverenigingen in Haarlemmermeer (in procenten) 100
100
94
93 88
88 83
75 67
67
67
50 33 22
25
17 7
0 Totaal (n=41) Begroting
Eigen accommodatie (n=32) Staat van baten en lasten
Balans
Geen eigen accommodatie (n=9)
Meerjarenonderhoudsplan
Bron: Mulier Instituut, bevraging sportverenigingen gemeente Haarlemmermeer, 2025.
Geen
Verschil begroting en realisatie De helft van de verenigingen realiseert meer dan 5 procent hogere inkomsten dan begroot (figuur 3.2). 18 procent realiseert meer dan 5 procent lagere inkomsten dan begroot. Figuur 3.2 Verschil tussen de begrote en gerealiseerde inkomsten van sportverenigingen in Haarlemmermeer over 2024 of seizoen 2023/2024 (in procenten, n=28) 0
20
18
40
32
60
80
21
100
29
Inkomsten meer dan 15% lager dan begroot*
Inkomsten 5 t/m 15% lager dan begroot
Verschil kleiner dan 5%
Inkomsten 5 t/m 15% hoger dan begroot
Inkomsten meer dan 15% hoger dan begroot
Bron: Mulier Instituut, bevraging sportverenigingen gemeente Haarlemmermeer, 2025. *
Geen enkele vereniging in de responsgroep realiseert inkomsten meer dan 15 procent lager dan begroot.
Bij 43 procent van de verenigingen vallen de uitgaven meer dan 5 procent hoger uit dan begroot (figuur 3.3). Drie kwart van de verenigingen met hogere uitgaven dan begroot had ook hogere inkomsten dan begroot, dus dit is deels tegen elkaar weg te strepen. 11 procent van de verenigingen realiseert meer dan 5 procent lagere uitgaven dan begroot. Figuur 3.3 Verschil tussen de begrote en gerealiseerde uitgaven van sportverenigingen in Haarlemmermeer over 2024 of seizoen 2023/2024 (in procenten, n=28) 0
20
4
7
40
60
80
46
29
100
14
Uitgaven meer dan 15% lager dan begroot
Uitgaven 5 t/m 15% lager dan begroot
Verschil kleiner dan 5%
Uitgaven 5 t/m 15% hoger dan begroot
Uitgaven meer dan 15% hoger dan begroot
Bron: Mulier Instituut, bevraging sportverenigingen gemeente Haarlemmermeer, 2025.
Inkomsten De sportverenigingen in dit onderzoek halen gemiddeld 54 procent van hun inkomsten uit contributies (tabel 3.1). Verenigingen zonder eigen accommodatie halen 85 procent van hun inkomsten uit contributies. Bij verenigingen met een eigen accommodatie is dit 48 procent. Dit komt mede doordat verenigingen zonder eigen accommodatie geen inkomsten uit kantineverkopen kunnen halen. Verenigingen met een eigen accommodatie halen hier 26 procent van hun inkomsten uit. Hierdoor zijn verenigingen zonder eigen accommodatie meer afhankelijk van de contributie. Tabel 3.1 Verdeling inkomsten sportverenigingen Haarlemmermeer* naar inkomstenbron, over 2024 of seizoen 2023/2024 (in procenten) Totaal (n=29)
Eigen accommodatie (n=24)
Geen eigen accommodatie (n=5)
Contributie
54
48
85
Kantine
22
26
0
Sponsoring
9
9
5
Subsidies
8
8
5
Financiële acties
2
3
2
Overig
5
6
3
Bron: Mulier Instituut, bevraging sportverenigingen gemeente Haarlemmermeer, 2025. *
Eén vereniging hebben we niet meegenomen. Deze heeft dit jaar groot onderhoud verricht, waardoor de relatieve inkomsten en uitgaven erg uit verhouding waren.
Uitgaven De grootste uitgavenpost voor sportverenigingen zijn de huisvestingslasten (47%; tabel 3.2). Voor verenigingen met een eigen accommodatie vormen die gemiddeld 45 procent van de uitgaven. Voor verenigingen zonder eigen accommodatie is dat 57 procent. Voor verenigingen met een eigen accommodatie zitten deze lasten grotendeels in onderhoud en beheer en in overige huisvestingslasten (zoals afschrijvingen en reserveringen). Voor verenigingen zonder eigen accommodatie gaat het vaak grotendeels om de huur van een accommodatie. Daarnaast hebben verenigingen met een eigen accommodatie uitgaven voor de inkoop van de kantine (22%). Verenigingen zonder eigen accommodatie hebben die niet.
Tabel 3.2 Verdeling uitgaven sportverenigingen Haarlemmermeer* naar uitgavenpost, over 2024 of seizoen 2023/2024 (in procenten) Totaal (n=28)
Eigen accommodatie (n=23) Geen eigen accommodatie (n=5)
Huisvestingslasten Huur
16
9
49
Onderhoud en beheer
10
11
4
Energie en water
7
8
3
Overige huisvestingslasten
14
17
1
Totaal huisvestingslasten
47
45
57
Inkoop kantine
14
17
0
Personeel
10
9
13
Bondsafdrachten
9
9
9
Sporttechnisch
8
9
6
Overig
12
11
15
Bron: Mulier Instituut, bevraging sportverenigingen gemeente Haarlemmermeer, 2025. *
Eén vereniging hebben we niet meegenomen. Deze heeft dit jaar groot onderhoud verricht, waardoor de relatieve inkomsten en uitgaven erg uit verhouding waren. Eén andere vereniging heeft wel inkomsten ingevuld, maar geen uitgaven.
Vergelijking inkomsten en uitgaven met landelijk beeld De sportverenigingen in de gemeente Haarlemmermeer vertonen een vergelijkbaar beeld als landelijke sportverenigingen (Van Eldert, Hertogs, Van Kalmthout, & Baans, 2024). Doordat we niet precies dezelfde uitsplitsingen maken en spreken over een relatief kleine groep, kunnen we de situatie in Haarlemmermeer niet eenop-een vergelijken met het landelijke beeld. Binnensportverenigingen, die vaak geen eigen accommodatie hebben, zijn sterker afhankelijk van inkomsten uit contributie (landelijk 72%) dan buitensportverenigingen (landelijk 53%). Daarnaast geven binnensportverenigingen relatief meer uit aan huisvestingslasten (landelijk 53%) dan buitensportverenigingen (landelijk 48%). Resultaat Op basis van de verstrekte financiële cijfers heeft 27 procent van de verenigingen ongeveer een break-even-resultaat behaald (figuur 3.4). 42 procent behaalde een positief resultaat en 20 procent een negatief resultaat. Voor 12 procent van de verenigingen waren de inkomsten meer dan 15 procent lager dan de uitgaven. Dit zijn allemaal verenigingen met een eigen accommodatie die de financiële positie van de vereniging als zorgwekkend tot redelijk beoordelen.
Figuur 3.4 Financieel resultaat sportverenigingen Haarlemmermeer over 2024 of seizoen 2023/2024 (in procenten, n=26) 0
Resultaat
20
12
8
40
60
80
38
100
15
27
Inkomsten meer dan 15% lager dan uitgaven
Inkomsten 5 t/m 15% lager dan uitgaven
Verschil kleiner dan 5%
Inkomsten 5 t/m 15% hoger dan uitgaven
Inkomsten meer dan 15% hoger dan uitgaven
Bron: Mulier Instituut, bevraging sportverenigingen gemeente Haarlemmermeer, 2025.
In vergelijking met het begrote resultaat is het financiële resultaat voor 31 procent van de verenigingen in het onderzoek naar verwachting (figuur 3.5). Voor 46 procent is het behaalde resultaat hoger dan begroot. Voor 19 procent is het resultaat meer dan 10.000 euro lager dan begroot. De verenigingen die een positiever resultaat behaald hebben dan begroot, geven vaker aan geen of slechts een klein probleem te hebben met de financiële situatie van de vereniging of de huisvestingslasten. Figuur 3.5 Resultaat ten opzichte van begroot resultaat over 2024 of seizoen 2023/2024 (in procenten, n=26) 0
Resultaat
20
19
4
40
60
31
80
31
100
15
Resultaat > 10.000 euro lager dan begroot
Resultaat 1.000 t/m 10.000 euro lager dan begroot
Verschil kleiner dan 1.000 euro
Resultaat 1.000 t/m 10.000 euro hoger dan begroot
Resultaat > 10.000 euro hoger dan begroot
Bron: Mulier Instituut, bevraging sportverenigingen gemeente Haarlemmermeer, 2025.
Bij 75 procent van de verenigingen die balansgegevens hebben ingevuld, zijn de balansen in balans. Bij de overige 25 procent lijkt er iets te ontbreken in wat de
vereniging heeft ingevuld. Dit kan wijzen op een fout in de balans van de vereniging.1 Het is ook mogelijk dat de vereniging een gedetailleerdere balans heeft dan wij hebben aangehouden en dat ze categorieën niet hebben samengevoegd, maar hebben weggelaten bij het invullen. Waar mogelijk hebben we de ingevulde gegevens aangevuld met de gegevens uit de geüploade bestanden. Solvabiliteit De solvabiliteit geeft de verhouding tussen het eigen vermogen en het totale vermogen weer. Dit geeft een indicatie van in hoeverre een vereniging een buffer heeft om langdurige schulden terug te betalen (Bongaerts, Lengkeek, Noort, Rijnders, & Van Schendel, 2008; Kamer van Koophandel, z.d.).
Solvabiliteit Solvabiliteit = eigen vermogen / totaal vermogen * 100%
Ongeveer de helft van de sportverenigingen in het onderzoek heeft een solvabiliteit van boven de 75 procent (figuur 3.6). Dit wil zeggen dat meer dan 75 procent van het vermogen van de vereniging eigen vermogen is. Verenigingen die de huidige financiële positie als (zeer) gezond bestempelen, hebben vaker een hogere solvabiliteit dan verenigingen die deze als zorgwekkend tot redelijk beoordelen. 19 procent van de verenigingen rapporteert geen vreemd vermogen. Daarmee is de solvabiliteit automatisch 100 procent. Figuur 3.6 Solvabiliteit sportverenigingen Haarlemmermeer over 2024 of seizoen 2023/2024 (in procenten, n=27) 0 Totaal
4 4
Huidige financiële positie zorgwekkend tot redelijk (n=11)
9
Huidige financiële positie (zeer) gezond (n=16)
Lager dan 0%*
0 t/m 25%
20
40
22
22
9
13
26 t/m 50%
60
100
48
36
9
31
51 t/m 75%
80
36 56
76 t/m 100%
Bron: Mulier Instituut, bevraging sportverenigingen gemeente Haarlemmermeer, 2025. *
Als er sprake is van een negatief eigen vermogen, doordat de schulden groter zijn dan de bezittingen, kan de solvabiliteit een negatieve waarde hebben.
1
Als de verschillen groter waren dan 10.000 euro, hebben we deze vereniging niet meegenomen in het vervolg van dit hoofdstuk. Dit was bij één vereniging het geval.
Liquiditeit De liquiditeit geeft aan in hoeverre een vereniging in staat is aan de kortlopende betalingsverplichtingen te voldoen. We berekenen dit met de quick ratio. Hierbij nemen we voorraden niet mee, omdat deze voor verenigingen minder relevant zijn (Bongaerts, Lengkeek, Noort, Rijnders, & Van Schendel, 2008; Kamer van Koophandel, z.d.).
Liquiditeit – quick ratio Quick ratio = (vlottende activa – voorraden) / kort vreemd vermogen * 100%
86 procent van de verenigingen in de steekproef heeft een liquiditeit van meer dan 100 procent (figuur 3.7). Dit wil zeggen dat zij ruimschoots voldoende middelen hebben om kortlopende schulden af te lossen. Hierbij nemen we de verenigingen die geen kortlopende schulden hebben niet mee. Deze verenigingen hebben op dit gebied ook geen probleem. Dit zijn zes verenigingen. Figuur 3.7 Liquiditeit sportverenigingen Haarlemmermeer over 2024 of seizoen 2023/2024 (in procenten, n=21) 0 Totaal
Huidige financiële positie zorgwekkend tot redelijk (n=8)
20 5
40
10
13
25
63 100
51 t/m 100%
Meer dan 100%
Bron: Mulier Instituut, bevraging sportverenigingen gemeente Haarlemmermeer, 2025.
De verenigingen die hun huidige financiële positie als (zeer) gezond zien, hebben allemaal een liquiditeit van boven de 100 procent. Van de verenigingen die deze als zorgwekkend tot redelijk beoordelen, heeft 63 procent een liquiditeit van boven de 100 procent. Als er zorgen zijn rondom de solvabiliteit of liquiditeit, lijken verenigingsbestuurders zich daarvan bewust te zijn.
80
86
Huidige financiële positie (zeer) gezond (n=13)
0 t/m 50%
60
100
Hoofdstuk 4
In dit hoofdstuk beschrijven we de belangrijkste bevindingen over de financiële situatie van de sportverenigingen in Haarlemmermeer.
Financiële positie Drie vijfde van de verenigingsbestuurders beoordeelt de huidige financiële positie van de vereniging als (zeer) gezond. De helft van de verenigingen ervaart niet direct problemen met hun financiële situatie. Toch geeft een groot aantal verenigingen aan diverse problemen te ervaren die een effect kunnen hebben op hun financiële positie. Veel bestuurders noemen zorgen rondom het aantal vrijwilligers, trainers en leden. Ook de beschikbaarheid van accommodaties en de ontwikkeling van de huisvestingslasten baren de verenigingen zorgen, voornamelijk de verenigingen zonder eigen accommodatie. Financiële maatregelen Het overgrote deel van de verenigingen kan op dit moment structureel helemaal (53%) of grotendeels (24%) aan hun financiële verplichtingen voldoen. Een kwart denkt verwachte en onverwachte toekomstige uitgaven niet te kunnen bekostigen. Verenigingen hebben in het verleden financiële tegenvallers het vaakst opgevangen door de contributie (66%) en kantineprijzen (47%) te verhogen. Meer dan de helft van de verenigingen verwacht ook komend seizoen de contributies en kantineprijzen te verhogen. De betaalbaarheid van de sport kan hierdoor onder druk komen te staan. Verwachtingen voor de toekomst Ongeveer vier op de tien verenigingen verwachten dat hun financiële situatie het komende jaar zal verslechteren.
19 procent verwacht een daling van het ledental en 29 procent een daling van het aantal vrijwilligers. Een kwart van de verenigingen verwacht dat de financiële situatie op korte of lange termijn het voortbestaan van de vereniging bedreigt. Dit is vaker zo bij verenigingen zonder eigen accommodatie.
Financieel beleid De meeste verenigingen hebben een vorm van financiële documentatie: slechts 7 procent geeft aan die helemaal niet te hebben. De helft van de verenigingen genereert minimaal 5 procent meer inkomsten dan begroot. Daar staat tegenover
dat 43 procent minimaal 5 procent hogere uitgaven heeft dan begroot. Dit zijn vaak dezelfde verenigingen. Inkomsten en uitgaven Er is een duidelijk verschil in de relatieve omvang van inkomstenbronnen en uitgavenposten tussen verenigingen met en zonder eigen accommodatie. Verenigingen zonder eigen accommodatie zijn meer afhankelijk van contributies dan verenigingen met een eigen accommodatie. Die kunnen meer inkomsten genereren uit kantine en sponsoring. Daar staat tegenover dat verenigingen met eigen accommodatie ook meer kosten hebben voor de inkoop van de kantine. De relatieve omvang van de totale huisvestingslasten is ongeveer gelijk. Verenigingen zonder eigen accommodatie geven meer uit aan huur, terwijl verenigingen met een eigen accommodatie meer kwijt zijn aan onderhoud en beheer en aan overige huisvestingslasten. Voor beide typen verenigingen vormen de huisvestingslasten het grootste deel van de uitgaven. Iets minder dan de helft van de verenigingen behaalt een positief resultaat. Voor 46 procent is het resultaat hoger dan begroot. Daarentegen behaalt een op de vijf verenigingen een resultaat dat meer dan 10.000 euro lager is dan begroot. Vermogen en betalingsverplichtingen 48 procent van de verenigingen die informatie uit de balans gedeeld hebben, behaalt een solvabiliteit van boven de 75 procent. 86 procent behaalt een liquiditeit van meer dan 100 procent.
Hoewel dit een goed teken lijkt, duidt dit niet per definitie op een goede buffer voor alle verenigingen. Het zegt iets over hoe goed een vereniging in staat is aan schulden op de korte en lange termijn te voldoen, niet over beschikbare reserves voor onverwachte uitgaven. Verenigingen die minder positief zijn over hun financiële positie, hebben vaker een lagere solvabiliteit en liquiditeit. Dat wijst erop dat verenigingsbestuurders redelijk goed kunnen inschatten hoe hun vereniging er financieel voor staat. Het is dus belangrijk om zorgen van de verenigingsbestuurders serieus te nemen.
Er is een grote groep verenigingen die er op dit moment (financieel) best goed voor staan. Er zijn wat zorgen over ledenaantallen, vrijwilligersaantallen en huisvesting, maar over het algemeen gaat het goed met deze verenigingen. Daartegenover staat een kleinere groep verenigingen die er (financieel) minder goed voor staan. Er is geen duidelijk type vereniging (klein/groot, binnen-/buitensport) dat er minder goed voor staat. Wel blijkt zowel uit de financiële cijfers als uit de zorgen van de bestuurders dat deze verenigingen aandacht vragen om een gezonde verenigingssituatie te kunnen behouden.
Bronnenlijst
Bongaerts, R., Lengkeek, J., Noort, J., Rijnders, N., & Van Schendel, A. (2008). Toegepast financieel management voor de vrijetijdssector. Uitgeverij Edu'Actief b.v. Kamer van Koophandel. (2024). Slim rekenen met solvabiliteit. Opgeroepen op 4 november 2024, van https://www.kvk.nl/geldzaken/slim-rekenen-metsolvabiliteit/ Kamer van Koophandel. (z.d.). Financieel inzicht in uw onderneming. Opgeroepen op 29 oktober 2024, van https://ondernemersplein.kvk.nl/financieel-inzichtin-uw-onderneming/ Van Eldert, P., Hertogs, N., Van Kalmthout, J., & Baans, P. (2024). Financiële weerbaarheid sportverenigingen: voorstudie naar objectief beeld over financiën sportverenigingen. Mulier Instituut.
Bijlage 1
Tabel B1.1 Responsanalyse sportverenigingen Haarlemmermeer naar verenigingsomvang Populatie
Steekproef
Aantal
Percentage
Aantal
Percentage
Klein (≤ 100 leden)
18
24%
7
17%
Middel (101 t/m 250 leden)
14
19%
9
22%
Groot (> 250 leden)
21
28%
13
32%
Onbekend
22
29%
12
29%
Totaal
75
100%
41
100%
Bron: op basis van gegevens van de gemeente Haarlemmermeer.
Tabel B1.2 Responsanalyse sportverenigingen Haarlemmermeer naar type sport Populatie
Steekproef
Aantal
Percentage
Aantal
Percentage
Binnensport
26
35%
9
22%
Buitensport
49
65%
32
73%
Totaal
75
100%
41
100%
Bron: op basis van gegevens van de gemeente Haarlemmermeer.
Bijlage 2
Figuur B2.1 Ervaren problemen door de sportverenigingen met (n=30) en zonder (n=9) eigen accommodatie (in procenten)
Lokale concurrentie
Wet- en regelgeving
Financiële situatie
De beschikbaarheid van sportaccommodatie(s) Ledenbestand
Huivestingslasten
Aantal trainers
Aantal vrijwilligers
0
20
Eigen accommodatie
10
22
Eigen accommodatie
Eigen accommodatie
13
Geen eigen accommodatie
11
Geen eigen accommodatie Eigen accommodatie
17
13
3
7
Een zeer groot probleem
3
33
47
44
30
17
Een groot probleem
43
22
11
11
22
10
20
22
7
27
22
22
Geen eigen accommodatie
Geen eigen accommodatie
13
13
27
11
40
67
20
22
22
44
20
3
23
11
27
44
Geen eigen accommodatie
Eigen accommodatie
20
22
7
22
33
27
Geen eigen accommodatie
Eigen accommodatie
33
22
11
20
33
10
10
23
22
7
13
22
30
22
100
44
13
Geen eigen accommodatie
80 23
11
13
Eigen accommodatie
60
43
Geen eigen accommodatie
Eigen accommodatie
40
53
22
Een matig probleem
Bron: Mulier Instituut, bevraging sportverenigingen gemeente Haarlemmermeer, 2025.
44
Een klein probleem
Geen probleem
Bijlage 3
Figuur B3.1 Hoe sportverenigingen met en zonder eigen accommodatie in Haarlemmermeer de afgelopen twee jaar financiële tegenvallers hebben opgevangen (in procenten) 0
20
40
60
80 66 67
Contributie verhoogd 62
Kantineprijzen verhoogd 38
Reserves aangesproken
56 45
Extra inkomsten gegenereerd door financiële acties
22 48
Kostenbesparing(en) doorgevoerd
11 31
Duurzaamheidsinvesteringen gedaan 21
Anders
Geen maatregelen genomen We hebben de afgelopen 2 jaar geen financiële tegenvallers gehad
11
3 17
Ja en min of meer
33
Nee
Bron: Mulier Instituut, bevraging sportverenigingen gemeente Haarlemmermeer, 2025.
100
Bijlage 4
Figuur B4.1 Financiële mogelijkheden en verplichtingen van sportverenigingen met (n=26) en zonder (n=8) eigen accommodatie (in procenten)
De vereniging heeft de financiële De vereniging mogelijkheden om heeft de financiële verwachte De vereniging kan mogelijkheden om toekomstige structureel aan al onverwachte uitgaven en/of haar financiële uitgaven te investeringen te verplichtingen bekostigen bekostigen voldoen
0 Eigen accommodatie
20 19
Geen eigen accommodatie
38
4
Geen eigen accommodatie
Helemaal niet
Grotendeels niet
80
13
27
25
50
23
23
50
27
31
13
Enigszins
100
54
13
23
Eigen accommodatie
60
27
Geen eigen accommodatie
Eigen accommodatie
40
31
63
Grotendeels
Bron: Mulier Instituut, bevraging sportverenigingen gemeente Haarlemmermeer, 2025.
13
12
25
Helemaal
0
Nicoline Hertogs n.hertogs@mulierinstituut.nl Janine van Kalmthout j.vankalmthout@mulierinstituut.nl
Mulier Instituut | 2025