Bijlage 2 Mobiliteitsmonitor 2023 - 2024
Tekst van het document
11111111111111111111111111
Mobiliteitsmonitor Haarlemmermeer 2023 - 2024 Mei 2025
Inhoudsopgave Voorwoord ............................................................................................................................................................................................................................................................... 3 Prettiger bewegen in Haarlemmermeer ................................................................................................................................................................................................................... 4 1. 1.1
Wonen ........................................................................................................................................................................................................................................................... 6 Bereikbaarheid voorzieningen neemt licht af, maar blijft binnen twintig minuten .......................................................................................................................................... 6
2.1
Leefbaarheid .................................................................................................................................................................................................................................................. 7 Concentraties stikstofdioxide en fijnstof boven WHO-advieswaarde ............................................................................................................................................................... 7
2.
3.
Duurzame mobiliteit ...................................................................................................................................................................................................................................... 8 3.1 CO₂-uitstoot verkeer en vervoer afgelopen zes jaar licht gedaald .................................................................................................................................................................... 8 3.2 Aantal en gebruik publieke laadpunten groeit gestaag ..................................................................................................................................................................................... 8
4. 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5
Verkeersveiligheid ....................................................................................................................................................................................................................................... 10 Aantal verkeersongevallen en -slachtoffers neemt toe ................................................................................................................................................................................... 10 Jongeren relatief vaak verkeersslachtoffer ..................................................................................................................................................................................................... 10 Ongevallen: meer slachtoffers binnen risicodoelgroepen............................................................................................................................................................................... 11 Weginrichting: veel slachtoffers op wegen tot 30 km / u...............................................................................................................................................................................
12 Verkeerseducatie: bijna helft scholen biedt verkeersmodule en heeft een verkeerslabel ............................................................................................................................. 12
5.1 5.2
(Fiets)netwerken ......................................................................................................................................................................................................................................... 13 Aandeel lopen / fiets / publieke mobiliteit is stabiel ....................................................................................................................................................................................... 13 Gebruik van bus en trein neemt toe ................................................................................................................................................................................................................ 13
5.
Illustratie voorpagina: Nieuw-Vennep Station, fotograaf Adam Zuyderwijk 2
Gemeente Haarlemmermeer
Voorwoord Haarlemmermeer staat niet stil. Onze gemeente groeit, verandert en beweegt. We staan voor grote opgaven op het gebied van woningbouw, duurzaamheid, bereikbaarheid en leefbaarheid. Zulke opgaven vragen om slimme keuzes. De Mobiliteitsmonitor is daarin onmisbaar omdat het ons waardevolle inzichten biedt in hoe inwoners en bezoekers zich binnen onze gemeente verplaatsen — en hoe wij daar als lokale overheid op inspelen. Met dit document evalueren we ieder jaar onze doelstellingen op het gebied van verkeer en vervoer. Waar boeken we vooruitgang boeken en waar is nog werk aan de winkel. De monitor van 2023 - 2024 laat een paar belangrijke feiten zien. Het verkeer werd in 2023 en 2024 drukker dan vóór corona en gebruik van het OV is nog steeds niet op het niveau van vóór corona. De handen moeten nog flink uit de mouwen om de doelstellingen te halen. Weliswaar is er een lichte daling van de uitstoot van verkeer en vervoer te zien maar de luchtkwaliteit laat nog steeds te wensen over. Ook de stijging van het aantal verkeersongevallen en slachtoffers, vooral onder jongeren, is zorgelijk. We kunnen als gemeente veel doen om onze wegen zo in te richten dat ze minder gevaarlijk worden voor gebruikers. Maar feit blijft dat veel ongelukken worden veroorzaakt door menselijk gedrag.
Daarom zetten we in ons eerder dit jaar gepubliceerde Actieplan Verkeersveiligheid flink in op verkeerseducatie. Met het creëren van
3
Gemeente Haarlemmermeer
bewustwording over de gevaren in het verkeer kun je nu eenmaal niet vroeg genoeg beginnen! Gelukkig zijn er ook positieve zaken te melden. De doelstelling om aantal openbare laadpunten in Haarlemmermeer in 2026, ten opzichte van 2022, te verdubbelen gaan we halen. En de bereikbaarheid
van school, werk en voorzieningen zijn nog steeds goed en voor inwoners binnen 20 minuten bereikbaar. Marja Ruigrok Wethouder Verkeer & Vervoer Gemeente Haarlemmermeer
Prettiger bewegen in Haarlemmermeer
4
Gemeente Haarlemmermeer
5
Gemeente Haarlemmermeer
1. Wonen 1.1
Bereikbaarheid voorzieningen neemt licht af, maar blijft binnen twintig minuten
Het CBS registreert jaarlijks de gemiddelde afstand tot een aantal voorzieningen. Binnen Haarlemmermeer is tussen 2017 en 2023 de bereikbaarheid van de belangrijkste voorzieningen een fractie afgenomen (zie Figuur 1). In het merendeel van de gevallen komt dit door de toevoeging van woningbouw. In Tudorpark (Hoofddorp) en Wickevoort (Cruquius) zijn bijvoorbeeld geen scholen gebouwd, aangezien omliggende wijken voldoende ruimte bieden voor nieuwe leerlingen. Daarnaast is de gemiddelde afstand tot treinstations vooral toegenomen doordat Quatrebras en Wickevoort niet nabij een station liggen. In het coalitieakkoord staat dat iedereen binnen 20 minuten van en naar school, werk of winkels dient te kunnen gaan. Uitgaande van een snelheid van vier kilometer per uur legt een voetganger in 20 minuten 1,3 kilometer af. Een fietser kan in dezelfde tijd vijf kilometer overbruggen (bij 15 km/u). Dit betekent dat -gemiddeld- drie van de vijf genoemde voorzieningen goed te voet bereikbaar zijn en dat alle voorzieningen -gemiddeld- op minder dan 20 minuten fietsafstand liggen.
De daadwerkelijke afstand tot elke voorziening verschilt per inwoner. Merk op dat de afstanden uit Figuur 1 gebaseerd zijn op verharde (auto)wegen fiets- en voetpaden zijn niet in de CBS-berekening meegenomen. Dit betekent dat de getoonde gemiddelde afstanden in werkelijkheid iets kunnen afwijken voor fietsers en voetgangers.
Opvallend is dat de gemiddelde afstand tot een voorziening tussen 2022 en 2023 volledig gelijk is gebleven. Het enige verschil is dat men in 2023 gemiddeld 100 meter meer dient af te leggen naar een grote supermarkt.
Figuur 1: Gemiddelde afstand tot voorzieningen H’meer 2017-2023 (bron: CBS, bewerking gemeente)
Gemiddelde afstand tot voorziening Basisschool
Middelbare school
Grote supermarkt
2017 2023
Huisartsenpraktijk
Treinstation 0
0,5
1
1,5
2
2,5
Afstand in km
6
Gemeente Haarlemmermeer
3
3,5
4
4,5
5
2. Leefbaarheid 2.1
Concentraties stikstofdioxide en fijnstof boven WHOadvieswaarde
De VRA stelt dat luchtkwaliteit langs infrastructuur in 2030 voldoet aan de WHO-advieswaarden uit 2005. De doelstelling om toe te werken naar deze advieswaarden wordt ook onderstreept in het recent vastgestelde Decentraal Uitvoeringsplan Schone Lucht Akkoord Haarlemmermeer (11826609). Vanuit het Schone Lucht Akkoord worden daarnaast voorbereidende stappen gezet richting de aangescherpte WHO-advieswaarden uit 2021 en de EUluchtkwaliteitsnormen die vanaf 2030 gelden.
Bij luchtkwaliteit zijn stikstofdioxide (NO₂) en fijnstof (PM2,5) belangrijke graadmeters. De gassen worden uitgestoten door industrie, landbouw en verkeer (o.a. door banden-, wegdek- en remslijtage). De exacte bijdrage per sector is moeilijk te duiden, aangezien gemeten concentraties bestaan uit zowel lokale als niet-lokale bronnen (de achtergrondconcentratie).
¹ De getoonde concentraties zijn niet het resultaat van directe metingen, maar een mix van diverse modellen. Het is onbekend welk deel van de concentraties aan luchtvaart toe te schrijven is.
De gemiddelde jaarlijkse concentratie van beide gassen voldoen in 2023 aan de WHO-advieswaarden van 2005, maar nog niet aan die van 2021 (zie Figuur 2 en 3) ¹². Het is lastig om de concentraties in 2030 te voorspellen, enerzijds vanwege natuurlijke schommelingen en anderzijds door de veelheid aan overige relevante factoren.
Gemiddelde concentratie stikstofdioxide 45 40 35 30 25 20 15 10 5 0
² De stippellijn is een doortrekking van de trend van de voorgaande, bekende jaren
Gemiddelde concentratie fijnstof 12
Microgram per m³ lucht
Microgram per m³ lucht
Het is goed om te benoemen dat de WHO-advieswaarden niet bindend zijn. De EU-grenswaarden zijn dit wel. Voor stikstofdioxide en fijnstof (PM2,5) heeft de EU respectievelijk 40 en 25 microgram per kubieke meter lucht als limiet gesteld. De gemeente blijft onder beide grenswaarden.
10 8 6 4
2 0
2020 2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030
2020 2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030
Historisch verloop
Huidige trend
Historisch verloop
Huidige trend
WHO 2005
WHO 2021
WHO 2005
WHO 2021
Figuur 2: Gemiddelde concentratie stikstofdioxide (NO₂) per m³ lucht in H’meer (bron: CIMLK)
Figuur 3: Gemiddelde concentratie fijnstof (PM2,5) per m³ lucht in H’meer (bron: CIMLK)
3. Duurzame mobiliteit CO₂-uitstoot verkeer en vervoer
CO₂-uitstoot verkeer en vervoer afgelopen zes jaar licht gedaald
In het Beleidskader Mobiliteit van de VRA staat de doelstelling om in 2030 de CO₂-uitstoot van verkeer en vervoer met minimaal 16% en bij voorkeur 55% te reduceren t.o.v. 1990. Van 2017 tot en met 2023 is de aan verkeer en vervoer toeschrijfbare CO₂-uitstoot binnen Haarlemmermeer licht afgenomen (zie Figuur 4). Indien deze trend zich door zet is de CO₂-uitstoot in 2030 18% lager dan in 2017 en is het mobiliteitssysteem CO₂-neutraal in 2090³.
800 700
CO₂-uitstoot in kiloton
3.1
600 500 400 300 200 100 0 2017
De lichte afname van de afgelopen jaren is vergelijkbaar met de landelijke reductie. Wel is het zo dat de CO₂-uitstoot per persoon in Haarlemmermeer ongeveer dubbel zo hoog is als in de rest van Nederland. Dit komt omdat onze gemeente relatief veel wegen kent en er veel woon-werkverkeer is. Van belang om te noemen is dat de CO₂-uitstoot van het openbaar vervoer marginaal is. De treinen die de gemeente aan doen rijden op groene stroom en het merendeel van de bussen is elektrisch. In 2024 werd volgens de VRA 87% van de buskilometers in Amstelland-Meerlanden gereden door elektrische bussen. Dit percentage zal, door uitfasering van dieselbussen, de komende jaren hoger komen te liggen. De verwachting is echter dat in 2026 nog steeds enkele dieselbussen worden ingezet.
8
Gemeente Haarlemmermeer
2018
2019
historisch verloop
2020
2021
2022
huidige trend
Figuur 4: CO₂-uitstoot van verkeer en vervoer in Haarlemmermeer (incl. autowegen, excl. Schiphol (bron: CBS, bewerking gemeente))
³Veel (inter)nationale CO₂-doelstellingen hanteren 1990 als peiljaar. Van 1990 zijn geen CO₂-gegevens bekend voor de gemeente Haarlemmermeer, maar het CBS stelt dat de landelijke CO₂-uitstoot van dat jaar gelijk was aan die van 2017. Daarom dient in deze monitor -net als in de Energieen Klimaatmonitor- 2017 als peiljaar.
2023
2024
2025
2026
16% reductie in 2030
3.2
2027
2028
2029
2030
55% reductie in 2030
Aantal en gebruik publieke laadpunten groeit gestaag
Het aantal publieke laadpunten neemt vanaf 2019 gestaag toe (zie kolommen Figuur 5). Een andere ontwikkeling is dat laadpunten vaker worden gebruikt (zie gekleurde lijn). De afgelopen jaren zijn er dus meer laadpunten gekomen én is het gebruik van (nieuwe) laadpunten toegenomen. In het coalitieakkoord staat het streven om het aantal openbare laadpunten in de periode 2022 - 2026 te verdubbelen (naar 1.110 exemplaren). Aan deze
doelstelling wordt voldaan indien het aantal laadpunten in het tempo van de afgelopen zes jaar blijft toenemen. Een belangrijke reden dat de gemeente goed op koers ligt, is omdat in 2023 procesverbeteringen binnen de gemeente zijn doorgevoerd voor het plaatsen van laadpunten.
De laadpunten die op eigen terrein staan zijn niet in bovenstaande cijfers opgenomen. Ditzelfde geldt dus voor verlengde private aansluitingen (waarbij elektriciteit vanuit een woning naar een openbare parkeerplek wordt gedistribueerd). Er wordt namelijk nergens geregistreerd welke bewoners een eigen laadpunt creëren. Publieke snellaadpunten zijn evenmin opgenomen in het overzicht, aangezien de gemeente weinig invloed heeft op de plaatsing ervan.
Ten opzichte van het landelijk gemiddelde loopt de gemeente wel iets achter in het aantal laadpunten. Per 1.000 inwoners zijn er gemiddeld 5,4 publieke laadpunten in Haarlemmermeer tegenover 6,3 in heel Nederland.
Aantal en bezetting publieke laadpunten 1000
40
900
35 30
700 600
25
500
20
400
15
300
Bezettingsgraad
Aantal laadpunten
800
10
200
5
100 0
0 2019
2020
2021
Aantal laadpunten
2022
2023
2024
Bezettingsgraad
Figuur 5: Aantal en bezettingsgraad laadpunten voor elektrische auto’s in H’meer (bron: CBS en MRA-e (aangeleverd bestand))
9
Gemeente Haarlemmermeer
4. Verkeersveiligheid 4.1
Het Actieplan Verkeersveiligheid ‘Prettig bewegen, veilig onderweg’ (11778009) is in 2025 opgesteld om in Haarlemmermeer een trendbreuk te creëren in het aantal verkeersongevallen en -slachtoffers. Het plan is opgebouwd uit drie indicatoren: ongevallen, weginrichting en educatie (zie ook paragrafen 4.3 tot en met 4.5).
Aantal verkeersongevallen en -slachtoffers neemt toe
Het coalitieakkoord stelt dat het aantal verkeersongevallen jaarlijks af dient te nemen. De afgelopen jaren is dit aantal juist toegenomen (zie Figuur 6). Hetzelfde geldt voor het aantal slachtoffers. Beide trends zijn verklaarbaar doordat steeds meer mensen zich in het verkeer bevinden. Ook is het aantal elektrische fietsen toegenomen. Beide trends en oorzaken zijn in lijn met het landelijke beeld.
4.2
Jongeren relatief vaak verkeersslachtoffer
Alvorens op elke indicator in te gaan, is het interessant om te kijken naar slachtoffers per leeftijdscategorie. Figuur 7 toont per
Figuur 6: Verkeersslachtoffers en -ongevallen op gemeentelijke wegen in H’meer (bron: ViaStat)
300
1200
250
1000
200
800 150 600 100
400 200
50
0
0
30 25 20 15 10 5 0
0-10 2020
2021 Ongevallen
10
Gemeente Haarlemmermeer
2022
2023
Slachtoffers
Figuur 7: Slachtoffers naar leeftijdscategorie op gemeentelijke wegen in H’meer (bron: ViaStat en CBS)
35
Percentage
1400
2019
Duidelijk is dat jongeren in de categorie 10 – 20 jaar iets meer dan 10% van de bevolking uitmaken, terwijl ze in ruim 30% van de gevallen slachtoffer zijn van een verkeersongeluk. Ook inwoners tussen de 20 en 30 jaar zijn relatief vaak verkeersslachtoffer.
Slachtoffers naar leeftijdscategorie
Aantal slachtoffers
Aantal ongevallen
Slachtoffers en ongevallen
leeftijdscategorie het procentueel aantal slachtoffers van 2022 tot en met 2024 (paarse lijn). De oranje lijn geeft aan hoeveel procent die leeftijdscategorie deel uitmaakt van de totale bevolking (in 2024).
2024
10-20 20-30 30-40 40-50 50-60 60-70 70-80 80-90 90-100
Leeftijdscategorie (in jaren) Slachtoffers 2022 - 2024
Bevolkingsopbouw
4.3
Ongevallen: meer slachtoffers binnen risicodoelgroepen
De eerste indicator uit het Actieplan Verkeersveiligheid stelt dat er in 2030 een daling is van minimaal 25% -en liefst 50%- van het aantal verwijtbare slachtoffers in de risicodoelgroepen op gemeentelijke wegen ten opzichte van 2019. Uit Figuur 8 en 9 blijkt dat het totaal aantal slachtoffers binnen deze risicodoelgroepen de laatste jaren toeneemt.
Dat het aantal slachtoffers onder jongeren en 50+’ers stijgt zien we ook op nationaal niveau. Niet alleen wordt in Nederland steeds meer (elektrisch) gefietst, ook is sinds de coronapandemie de registratie van lichte ongevallen verbeterd. Waar Haarlemmermeer in opvalt is dat het een gemeente is waarin relatief veel mensen van tussen de 12 en 24 jaar wonen. En juist deze leeftijdscategorie is relatief vaak slachtoffer van een verkeersongeluk (zie vorige paragraaf).
Slachtoffers 50+ op (e-)fiets
Slachtoffers 12 - 24 jaar op tweewielers 60
100 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0
50 40 30 20 10 0 2019 2020 2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 Historisch verloop
Huidige trend
Historisch verloop
Huidige trend
25% daling
50% daling
25% daling
50% daling
Figuur 8: Slachtoffers van 12 tot 24 jaar op tweewielers op gemeentelijke wegen in H’meer (bron: ViaStat)
11
Gemeente Haarlemmermeer
2019 2020 2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030
Figuur 9: Slachtoffers van 50 jaar en ouder op (elektrische) fiets op gemeentelijke wegen in H’meer (bron: ViaStat)
Weginrichting: veel slachtoffers op wegen tot 30 km / u
De tweede indicator van het actieplan stelt dat er in 2030 geen verwijtbare slachtoffers zijn op woonerven, schoolomgevingen en 30 km/u erftoegangswegen in woonwijken. Op dit gebied dienen nog stappen te worden gezet, gezien het hoge aantal slachtoffers (zie Figuur 10). Deze situatie komt voort uit een groeiend aantal wegen met maximaal 30 km/u en toenemend fietsgebruik. Beide ontwikkelingen zetten zich naar verwachting in de nabije toekomst door.
Slachtoffers op wegen tot 30 km/u 90 80 70
Aantal slachtoffers
4.4
60
50 40 30 20 10 0 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030
4.5
Verkeerseducatie: bijna helft scholen biedt verkeersmodule en heeft een verkeerslabel
De derde indicator van het actieplan stelt dat uiterlijk in 2030 alle scholen in het primair en voortgezet onderwijs in Haarlemmermeer minimaal één module verkeerseducatie aanbieden en dat scholen in het primair onderwijs in het bezit zijn van een Ster in het Verkeer!-verkeerslabel.
Het jaar 2024 is de nulmeting. Van alle scholen in het primair onderwijs heeft 41% minimaal één module verkeerseducatie en beschikt het eveneens over een Ster in het Verkeer!-verkeerslabel (zie Tabel 1). Twee van de zeven scholen in het voorgezet onderwijs bieden in 2024 een verkeersmodule aan.
Met module en verkeerslabel (in %)
Primair onderwijs
87
41
Secundair onderwijs
29
Gemeente Haarlemmermeer
Huidige trend
Geen slachtoffers in 2030
Figuur 10: Slachtoffers op gemeentelijke wegen tot 30 km / u in H’meer (bron: ViaStat)
Met module (in %)
Tabel 1: Verkeerseducatie in primair en secundair onderwijs in 2024 in H’meer (bron: gemeente H’meer)
12
Slachtoffers
Het is niet goed mogelijk om de indicatoren uit Tabel 1 in perspectief te plaatsen, omdat onbekend is hoe hier in de rest van Nederland op wordt gescoord. Wel is bekend dat in Haarlemmermeer ongeveer 80 procent van de scholen deelneemt aan het praktisch verkeersexamen van Veilig Verkeer Nederland. Dit percentage is conform het landelijk gemiddelde.
5. (Fiets)netwerken 5.1
Aandeel lopen / fiets / publieke mobiliteit is stabiel
Het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat laat Onderweg in Nederland (ODiN) jaarlijks onderzoek doen naar de mobiliteit van de bevolking. Hieruit blijkt dat de verkeersdrukte sinds 2020 toeneemt en dat het in 2023 ongeveer even druk is als in 2019. Bovenstaand onderzoek toont tevens dat het aandeel van elk van de vervoerwijzen over de jaren heen vrij stabiel is (zie Figuur 11), zo ook het gezamenlijke aandeel lopen, fiets en publieke mobiliteit.
Vergeleken met de rest van Nederland valt op dat het autogebruik bovengemiddeld is onder inwoners van Haarlemmermeer. Dit komt onder meer voort uit de goede bereikbaarheid van en parkeergelegenheid binnen de gemeente. Het is belangrijk om te noemen dat ODiN conclusies baseert op steekproeven. In 2023 hebben in Haarlemmermeer 546 respondenten meegewerkt aan het onderzoek. De getoonde resultaten kunnen dus iets afwijken van de werkelijkheid. Dit zien we met name bij het openbaar vervoer.
60%
140.000
50%
120.000
40%
100.000
30% 20% 10%
Volgens de NS en de VRA neemt het aantal bus- en treinreizigers sinds 2020 toe (zie Figuur 12). Zo is er in 2023 op de vier treinstations in Haarlemmermeer 20% vaker in- en uitgecheckt dan in 2022. Bij buslijnen was deze toename tussen 2022 en 2024 5%. Deze stijgingen komen vooral omdat weer meer op kantoor wordt gewerkt en het aantal vliegbewegingen op Schiphol toeneemt.
80.000 60.000 40.000 20.000
0% Lopen
Fiets 2019
2020
OV 2021
Auto 2022
Overig
2023
Figuur 11: Verplaatsingen tijdens werkdagen H’meer (bron: ODiN, bewerking gemeente)
13
Gebruik van bus en trein neemt toe
Gebruik OV tijdens werkdagen
Aantal reizigers
Verplaatsingen (in %)
Verplaatsingen per vervoerwijze
5.2
Gemeente Haarlemmermeer
2018
2019
2020
2021
Trein
Bus
2022
2023
2024
Figuur 12: Aantal trein- en busreizigers tijdens werkdagen H’meer (bron: NS en VRA)