Bijlage 2 Evaluatie Warmtevisie Haarlemmermeer 2030

Zo werken we samen om transformatorhuisjes (ook wel middenspanningsruimtes) buurt voor buurt bij te plaatsen. Deze transformatorhuisjes zijn een voorwaarde voor de lokale energietransitie, in het bijzonder voor all electric wijken. Op basis van de staat van het elektriciteitsnet, het type woningen en de voorkeursoplossing uit de warmtevisie is gekozen om in Floriande West te starten. De warmtevisie is echter niet helemaal leidend voor het uitbreiden van de lokale netten. Ook bij vervangingsopgaves van de openbare ruimte, zoals Welgelegen in Nieuw-Vennep, wordt werk met werk gemaakt en worden transformatorhuisjes bijgeplaatst. De lessen uit de buurtaanpak van Welgelegen en Floriande West worden gebruikt om het verdere proces aan te scherpen.

2.2.2

Vormen van een samenhangende bronnenstrategie

In Haarlemmermeer zijn meerdere bronnen aanwezig die kunnen bijdrage aan (collectieve) warmtevoorzieningen. Een samenhangende bronnenstrategie ontbreekt nog en het lijkt verstandig dit te ontwikkelen en op te nemen in het Warmteprogramma. Hieronder wordt kort ingegaan op de verschillende warmtebronnen die onderdeel moeten worden van zo’n bronnenstrategie. Bodemenergie Bodemenergie kan zowel collectief als individueel worden benut. In de Warmtevisie is aangegeven dat ‘[…] kan worden gesteld dat de bodem in theorie toereikend zal zijn voor de totale warmtevraag'. Een belangrijk uitgangspunt daarbij is dat voorkomen moet worden dat bodemenergiesystemen met elkaar gaan interfereren. Dat wil zeggen dat aangrenzende systemen elkaar kunnen tegenwerken en de warmtebalans in de bodem kunnen verstoren. De systemen werken dan niet goed meer. Om dit te voorkomen kunnen interferentiegebieden worden vastgesteld en bijbehorende bodemenergieplannen, inclusief regels voor die specifieke gebieden. In Haarlemmermeer zijn voor vier ontwikkelgebieden al interferentiegebieden en bodemenergieplannen vastgesteld. Dit zijn: het Pionier-Bols terrein, Lincolnpark, Schiphol Tradepark en Hoofddorp Centrum. Dit moet worden uitgebreid. Ervaring leert namelijk dat een bodemenergieplan goede richtlijnen biedt voor een gebiedsontwikkeling.

Om bodemenergieplannen breed op te stellen, is beleid nodig waarin we vastleggen onder welke omstandigheden welk type (open of gesloten) bodemenergiesysteem de voorkeur heeft. Geothermie Geothermie is ook bodemenergie, maar dan uit diepe aardlagen. Energie Beheer Nederland (EBN) is gestart om in de gebieden waarover weinig tot geen kennis van de diepe ondergrond aanwezig is meer data te gaan verzamelen. Haarlemmermeer is één van deze ‘witte vlekken’ op de kaart. De geplande wetenschappelijke boring van EBN in Zwanenburg is geannuleerd omdat het geen aanvullende informatie zou opleveren ten opzichte van de succesvolle boring in Amstelland. Om de ondergrond verder in kaart te brengen is nader seismologische onderzoek nodig. De provincie Noord-Holland heeft hiervoor een subsidie beschikbaar gesteld. Met financiering van - en in samenwerking met - EBN en marktpartij GAIA vragen wij deze subsidie aan voor onderzoek rondom de Greenport Aalsmeer. Er wordt geen boring uitgevoerd. De resultaten van dit onderzoek worden niet eerder dan Q2 2027 verwacht.

18

Gemeente Haarlemmermeer

Datathermie Bij datathermie wordt restwarmte van datacenters benut. In theorie is deze restwarmte voldoende om heel Haarlemmermeer te verwarmen, maar het is wel van een lage temperatuur en de warmtebron ligt vaak niet in de buurt van de warmtevraag. In het datacenter beleid is als vestigingsvoorwaarde de verplichting opgenomen om restwarmte ‘om-niet’ beschikbaar te stellen. Maar om restwarmte daadwerkelijk te kunnen benutten is er een warmtebedrijf nodig die het warmtenet realiseert en zijn er afnemers nodig die de warmte daadwerkelijk willen gebruiken. Datathermie kan alleen in collectief verband worden benut en afstanden tussen leverancier en afnemer spelen hier een rol. Bedrijventerrein RichPort en het glastuindersgebied primA4a zijn projecten die gebruik willen gaan maken van restwarmte van datacenters. Aquathermie In Haarlemmermeer bevinden zich geen grote oppervlaktewateren die benut kunnen worden voor grootschalig duurzame verwarming. Een eerste verkenning heeft wel opgeleverd dat de ligging van Rijsenhout aan de Westeinderplassen mogelijk potentie biedt voor aquathermie. De potentie van aquathermie met behulp van afval- of rioolwater is nog relatief onbekend. Deze vorm van aquathermie kan interessant zijn voor bijvoorbeeld een warmtenet in Zwanenburg en moet nader onderzocht worden.

2.2.3

Aandacht voor beperkte beschikbaarheid van hernieuwbare gassen

Op nationaal niveau is de verwachting nog steeds dat hernieuwbare gassen schaars blijven en voorlopig geen significante rol kunnen vervullen in het verduurzamen van de gebouwde omgeving. Het gaat dan bijvoorbeeld om groen/biogas maar ook waterstof. Dit moet zorgvuldig worden meegewogen in de voorkeursoplossingen in het Warmteprogramma. Waterstof is geen energiebron, maar een energiedrager. De productie van waterstof is een kostbaar en energieintensief proces. Daarom wordt het in eerste instantie ingezet voor verduurzaming van zwaar transport en de industrie. Naar verwachting kan het niet grootschalig ingezet worden in de gebouwde omgeving, waar andere opties beter beschikbaar of goedkoper zijn. In Haarlemmermeer is een marktinitiatief voor kleinschalige productie van waterstof als brandstof voor transport. De marktpartij heeft hiervoor een rijkssubsidie aangevraagd.

2.2.4

Organisatie en processen klaarmaken voor warmte-initiatieven

Het beoordelen, toetsen en vergunnen van warmtenetten is nieuw en we hebben daar nog weinig ervaring mee. Warmte-initiatieven door bewoners komen beperkt van de grond. Er zijn wel een aantal concrete commerciële initiatieven gestart. Om sturing te kunnen geven aan (commerciële) initiatieven voor warmtenetten wordt gewerkt aan een vergunningstelsel. Hiervoor is een verordening Warmtenetten in de maak waarmee er een verbod behoudens vergunning komt voor de aanleg van warmtenetten. Met deze verordening moet ook het proces van vergunningverlening ingericht worden. Daarnaast gaat het wetsvoorstel Wet collectieve warmte de marktordening voor de grotere warmtenetten anders organiseren. De gemeente krijgt een regierol en wijst onder andere een warmtebedrijf (of lokale warmtegemeenschap) aan dat binnen een warmtekavel warmte gaat leveren. Het warmtebedrijf moet voor het merendeel in publieke handen zijn. . Ter voorbereiding op de inwerkingtreding verkennen we welke scenario's er zijn voor het oprichten van een publiek warmtebedrijf en wat deze wet betekent voor de organisatie.

2.2.5

Communicatie over de warmtetransitie

De warmtetransitie is een van de grootste opgaven binnen de energietransitie. Er is nog veel onduidelijk, mede doordat wetgeving op zich laat wachten. Dat maakt de communicatieopgave niet eenvoudig. In de Warmtevisie vastgestelde focusgebieden hebben we een gedragsonderzoek laten doen. De belangrijkste conclusie was dat inwoners nog niet klaar zijn voor de warmtetransitie. Er is een vrij lage intentie om te verduurzamen. Belangrijk is om eerst met kleine stappen te beginnen, zodat mensen langzaamaan steeds meer open gaan staan voor ‘groter’ duurzaam gedrag. Het is belangrijk dit mee te nemen in de communicatiestrategie en -uitingen. Participatie (met inwoners en met raad) en communicatie maken een groot onderdeel uit van de warmtetransitie. In de gebieden waar we actief bezig zijn wordt samen met inwoners gekeken hoe communicatie kan bijdragen aan de opgave; we leveren maatwerk. In de meer algemene communicatie geven we continu aandacht aan verduurzamen. Bijvoorbeeld in de vorm van voorbeeldverhalen die we delen in de maandelijkse nieuwsbrief Nieuwe Energie (ruim 1600 abonnees) en op het Facebookaccount Nieuwe Energie (ruim 1100 volgers). Basisinformatie over de stappen naar aardgasvrij wonen is te vinden op de minisite Nieuwe Energie, met een koppeling naar het Energieloket. De indeling is onlangs geëvalueerd en verbeterpunten worden opgepakt.

19

Gemeente Haarlemmermeer

Om te kunnen versnellen is het belangrijk communicatie de komende jaren op te schalen naar een meer gestructureerde en sturende aanpak. Het te ontwikkelen Warmteprogramma geeft meer duidelijkheid aan inwoners, ondernemers en professionele partners. Dit biedt handvatten om meer bekendheid te gaan geven aan de warmtetransitie: wat kan iedereen van de gemeente verwachten en wat kunnen ze zelf doen?

20

Gemeente Haarlemmermeer

3. De focusgebieden De focusgebieden van afgelopen jaren zijn: • de kernen Zwanenburg, Badhoevedorp, Vijfhuizen en Rijsenhout • de buurten Hoofddorp Centrum, Hoofddorp Floriande West en Hoofddorp Toolenburg Oost. Dit wijkt deels af van de keuzes in de Warmtevisie. Per gebied is hieronder aangegeven waarom hiervoor is gekozen en wordt een korte stand van zaken gegeven. In Hoofdstuk 3 staat een toelichting op de gebieden waar de meeste inspanningen zijn geleverd. Gebieden

Korte stand van zaken

Zwanenburg: Warmtenet voor bedrijven

Plannen voor een warmtenet gevoed door een biomassacentrale vonden geen doorgang. Er wordt nu verkend of een warmtenet mogelijk is voor bedrijven én woningen gevoed door restwarmte of omgevingswarmte. Eind 2024 is een start gemaakt met de wijkaanpak door gesprekken met de dorpsraad en het voorbereiden van participatie om Zwanenburgers en Halfweggers te helpen met stapsgewijze verduurzaming.

Vijfhuizen: Het kleine collectieve project rondom de Fortwachterswoningen in Vijfhuizen is niet Fortwachters-woningen doorgegaan omdat een rijkssubsidie niet is toegekend. Vijfhuizen: Stellinghof

In overleg met de Werkgroep Duurzaamheid in Vijfhuizen is de aanpak verbreed naar heel Vijfhuizen. Dit sluit ook aan bij de buurtgerichte aanpak van Liander. In 2024 is de werkgroep een samenwerking aangegaan met bureau Buurkracht, een bureau gespecialiseerd in ondersteunen van inwonersinitiatieven.

Rijsenhout

Bij de Warmtevisie was nog onbekend of er een warmte-initiatief zou ontstaan na afwijzing van de landelijke PAW-subsidie. Vanuit een prijsvraag van de gemeente is uiteindelijk het inwonersinitiatief Warm Rijsenhout ontstaan. Er ligt inmiddels een goede basis voor verdere ontwikkeling van het initiatief: een warmtenet op basis van aquathermie.

Hoofddorp: Centrum

De ontwikkeling in Hoofddorp Centrum gaat vooral over nieuwbouw, die al aardgasvrij moet worden, binnen de kaders van eerder opgestelde bodemenergieplannen. Door ontwikkelingen rondom Warmte-/koude opslag (WKO) voor het nieuwe gemeentehuis, is er een kans ontstaan voor collectieve warmte. Daarmee is het belang van focus op deze buurt groter geworden.

Hoofddorp: Floriande Oost & West

In aansluiting met de buurtgerichte aanpak van Liander, is in Floriande West een werkgroep opgericht die onderzoekt welke mogelijkheden er zijn om wijkgericht te verduurzamen. Voor 2025 is Tegenstroom aangehaakt om dit proces verder vorm te geven. Floriande Oost volgt later.

Hoofddorp: Toolenburg Oost

In de afweging van verschillende gebieden is niet voor Toolenburg Oost gekozen als focusgebied. In plaats daarvan is gekozen de (all-electric) aanpak in Vijfhuizen te verbreden naar het hele dorp en (vanwege de actieve werkgroep) en aan de slag te gaan met Floriande-West vanwege de buurtgerichte aanpak van Liander.

Aardgasvrije toekomstbestendige werklocatie

Het plan was om met één werklocatie aan de slag te gaan. Dit plan is aangepast. Voor verduurzaming kunnen bedrijven en bedrijventerreinen nu terecht bij het Energieloket voor bedrijven. Een gebiedsaanpak is relevant als het gecombineerd wordt met nabijgelegen woonwijken. Zo is De Weeren meegenomen in het onderzoek voor Zwanenburg.

Hybride groengas wijk

Hybride groengas wijken vragen de minste interventie van de gemeente omdat in deze fase van de warmtetransitie de huidige infrastructuur in tact blijft. Daarom lag hier afgelopen jaren niet de nadruk op.

Badhoevedorp staat niet in de Warmtevisie als startwijk. Er staat wel in dat een warmtenet in Badhoevedorp kansrijk zou kunnen zijn. Daarom hebben we in 2024 een technisch- en gedragsonderzoek laten uitvoeren om te onderzoeken of een warmtenet haalbaar en wenselijk is. De resultaten van deze onderzoeken worden nu geanalyseerd om te bepalen of en op welke termijn inzet van capaciteit en middelen logisch is.

21

Gemeente Haarlemmermeer

3.1

Zwanenburg

Het warmte-initiatief uit de markt, zoals beschreven in de Warmtevisie, is geparkeerd omdat er onvoldoende vertrouwen was in een succesvol project. De gemeente heeft daarna zelf een aantal onderzoeken uit laten voeren naar mogelijke warmteoplossingen. In Zwanenburg is eind 2024 een start gemaakt met de wijkaanpak door gesprekken met de dorpsraad en het voorbereiden van participatie om Zwanenburgers en Halfweggers te helpen met stapsgewijze verduurzaming. Er is voor deze aanpak gekozen omdat er nog geen bestuurlijke besluitvorming is geweest over de richting van de uiteindelijke warmteoplossingen, en omdat uit gedragsonderzoek blijkt dat de inwoners in Zwanenburg op dit moment het meest geholpen zijn met ondersteuning in verduurzamen. Reflectie Sinds de aankondiging in 2022 dat de gemeente de warmteoplossingen in Zwanenburg gaat onderzoeken, is er nauwelijks contact geweest met de inwoners. Hier is destijds voor gekozen omdat we eerst meer duidelijkheid wilde krijgen over de beste opties om Zwanenburg duurzaam te verwarmen. Maar een ‘radiostilte’ is onwenselijk. Er moet juist gewerkt worden aan vertrouwen en het gezamenlijk oppakken van de verduurzaming in het gebied. Eind 2024 is dit weer opgestart. We gaan inwoners actief betrekken via een duidelijk participatie- en communicatietraject.

Afgelopen jaren is er onvoldoende duidelijkheid geweest over hoe de uitdagingen van de warmtetransitie kunnen samengaan met andere opdrachten van de gemeente, zoals de vervangingsopgave van de riolering en de herinrichting van de buitenruimte. Om dit op te lossen wordt gekeken hoe een integrale belangenafweging tussen de opgaven vorm kan krijgen. Alleen zo kunnen we de goede keuzes maken voor onze gemeente.

3.2

Vijfhuizen “Het werkt goed als we in contact blijven met elkaar. Het belangrijkste wat de gemeente kan doen in de route naar het verduurzamen van huizen is om helderheid en duidelijkheid te geven over waar we naar toe gaan met z’n allen.” - Werkgroep Duurzaamheid Vijfhuizen

In Vijfhuizen is als onderdeel van de dorpsraad een werkgroep Duurzaamheid actief. Met deze werkgroep hebben we goed contact en in overleg is besloten de focus te verschuiven van alleen de wijk Stellinghof naar het hele dorp Vijfhuizen. Dit sluit ook aan bij de buurtgerichte uitbreiding van het laagspanningsnet door Liander. In mei 2022 hebben we de warmtevisie tijdens een informatieavond in het dorpshuis toegelicht. In 2023 hebben we tijdens de jaarmarkt samen met de werkgroep Duurzaamheid leden geworven voor een nieuw te vormen werkgroep Vijfhuizen aardgasvrij. Na een informatiebijeenkomst voor geïnteresseerden hebben zich zo’n 15 inwoners opgegeven. De werkgroep Duurzaamheid heeft de trekkersrol op zich genomen om de nieuwe werkgroep verder vorm en invulling te geven. De gemeente ondersteunt en faciliteert waar nodig. In 2024 is de werkgroep een samenwerking aangegaan met bureau Buurkracht, een bureau gespecialiseerd in ondersteunen en verder brengen van inwoners initiatieven. Met behulp van Buurkracht is er een website gemaakt en is er een enquête in het dorp verspreid. Deze is meer dan 200 keer ingevuld. De resultaten hiervan hebben geleid tot splitsing van de werkgroep in drie subgroepen waarin bewoners participeren en plannen bedenken voor het verduurzamen van hun woningen. De samenwerking met Buurkracht bevalt goed en is verlengd tot minimaal eind 2025.

Verder is Vijfhuizen één van de wijken waar gedragsonderzoek is uitgevoerd. Reflectie De samenwerking met de werkgroep Duurzaamheid verloopt inmiddels goed. In het begin was er wat onduidelijkheid over de rolverdeling tussen de werkgroep en de gemeente. In goed overleg heeft de werkgroep de rol van trekker op zich genomen, de gemeente faciliteert en ondersteunt. Het blijft van belang regelmatig met elkaar af te stemmen en ook het Energieloket hierbij aan te haken voor concrete acties.

22

Gemeente Haarlemmermeer

3.3

Rijsenhout “We hebben behoefte aan een partner, meer dan aan bevoegd gezag. Wees hier zo open en benaderbaar mogelijk in. Voor een stukje support of om even te sparren.” - Warm Rijsenhout

In de Warmtevisie werd vermeld dat de subsidieaanvraag voor het Programma Aardgasvrije Wijken was afgewezen en dat een herijking van de aanpak plaats zal vinden. Dit heeft geleid tot een prijsvraag in 2021 voor de beste ideeën voor een duurzaam Rijsenhout. De winnaars kregen budget om hun idee te laten onderzoeken. De winnende ideeën zijn na de onderzoeken samengegaan in Warm Rijsenhout. Dit inwonersinitiatief heeft zich in 2024 sterk ontwikkeld. Er zijn nieuwe deelnemers aangetrokken, de doelen zijn gedefinieerd en het netwerk van dorpsgenoten wordt versterkt. Er ligt een goede basis voor verdere ontwikkeling van het initiatief: een warmtenet op basis van aquathermie. Het initiatief presenteert zich tijdens dorpsevenementen en er is een inwonersavond georganiseerd waar geïnteresseerde dorpsgenoten zijn bijgepraat. De gemeente heeft een ondersteunende rol voor het initiatief. Er wordt een verdiepend onderzoek voorbereid naar de technische en financiële haalbaarheid van een warmtenet. Deze wordt naar verwachting half 2025 opgeleverd. Reflectie Rijsenhout is een voorbeeld van hoe de gemeente een idee vanuit de samenleving heeft helpen ontspruiten en groeien tot een initiatief. Bij deze ondersteuning is één van de belangrijke lessen om goede afstemming te houden met het initiatief.

Over wat zij in elke fase zelf kunnen en willen oppakken, en met welke ondersteuning ze het meest geholpen zijn. In Rijsenhout is de uitdaging om de verschillende opgaven van de gemeente gestroomlijnd te krijgen groot en urgent. Omdat de warmtetransitie mede vormgegeven wordt door een inwonersinitiatief, kost dit proces tijd. Uit ervaringen bij andere gemeenten met inwonersinitiatieven blijkt dat het proces van start initiatief tot start aanleg van oplossing vaak wel 8 tot 10 jaar kost. Het initiatief Warm Rijsenhout is al een stuk op weg. Tegelijk is het nodig om in Rijsenhout op relatief korte termijn grote werkzaamheden te doen aan de riolering en de inrichting van de buitenruimte. Dit moet in goede samenhang, anders wordt een warmtenet – en daarmee de plannen van actieve inwoners - snel onmogelijk. Er is daarmee een groot belang om tempo te maken en tot zorgvuldige afwegingen te komen.

3.4

Hoofddorp Floriande West

Omdat Liander in Floriande West begint met de buurtgerichte uitbreiding van het laagspanningsnet is de prioritering veranderd en hebben we de focus verlegd naar Floriande West. Floriande Oost volgt later. In juni 2023 is er tijdens het gebiedsoverleg Floriande een presentatie geven over de warmtetransitie in Haarlemmermeer. Bij het gebiedsoverleg komen verschillende belanghebbenden in de wijk samen (wijkraad, politie, welzijnsorganisaties etc.). Hierbij is een start gemaakt met het ophalen van wat er speelt in de wijk en hoe we het beste inwoners kunnen betrekken bij de warmtetransitie. Vervolgens is met verschillende (straat)acties geprobeerd inwoners te werven die mee willen denken over de manieren om hun woningen te verduurzamen. In november 2023 werd een bijeenkomst georganiseerd door de wijkraad. Na een presentatie over de warmtetransitie konden inwoners zich aanmelden voor een nieuw te vormen werkgroep voor het verduurzamen van woningen in Floriande West. Hiervoor hebben zich ongeveer 20 personen aangemeld. In 2024 zijn er vier bijeenkomsten met de werkgroep geweest waarin we hebben onderzocht welke mogelijkheden er zijn om wijkgericht te verduurzamen. Voor 2025 is Tegenstroom aangehaakt om dit proces verder vorm te geven.

Verder heeft het Energieloket de afgelopen jaren in Floriande verschillende inkoopacties georganiseerd en is Floriande West één van de wijken waar een gedragsonderzoek is uitgevoerd. Reflectie Bovengenoemde inspanningen hebben nog niet tot grote betrokkenheid van inwoners geleid. Verder brengen van de warmtetransitie in Floriande West zal daarom ook de komende jaren de nodige gemeentelijk inspanning blijven vragen. Om de expertise verder te ontwikkelen nemen we deel aan een landelijk kennistraject over de aanpak in ‘all electric’ wijken.

23

Gemeente Haarlemmermeer