Bijlage 2 Advies Participatieraad op conceptbeleidsplan Toezicht en Handhaving
Tekst van het document
Geacht college, Aan het college van Burgemeester en Wethouders van de gemeente Haarlemmermeer Postbus 250 2130 AG Hoofddorp Bezoekadres: Raadhuisplein 1 Hoofddorp Telefoon 0900 1852 Faxnummer 023 563 95 50 Cluster Maatschappelijke Ondersteuning en Zorg Verzenddatum Contactpersoon mevrouw I. van Dijk (secretaris Participatieraad) 7 mei 202 6 Telefoon 0900 1852 Uw brief 13230961, 7 april 2026 Ons kenmerk PRH20 26-06 Bijlage(n) - Onderwerp Advies concept beleidsplan Toezicht en Handhaving Jeugdwet en WMO Op 7 april jl. heeft de Participatieraad Haarlemmer meer een schriftelijke aanvraag ontvangen om advies uit te brengen over het concept beleidspl an Toezicht en Handhaving Jeugdwet en WMO, versie april 2026. De adviesaanvraag is opgebouwd uit twee delen: 1. de vraag naar expliciete aandacht voor zowel het be leidsplan als geheel als over de inhoud en tevens over de samenhang; 2. een beoordeling of de aandachtspunten, die door de participatieraad zijn aangedragen na structureel overleg en na lezing van een eerdere versie van het concept beleidsplan in juli 2025, voldoende zijn meegenomen in de huidi ge versie. Voordat wij bovenstaande vragen zullen beantwoorden , willen we eerst aandacht besteden aan een aantal andere punten.
Om te beginnen zijn we verheugd om te zien dat het concept beleidsplan gedragen wordt door de wethouder Zorg en Welzijn, Charlotte van der Mei j en dat zij dit in het voorwoord expliciet onderschrijft. De participatieraad is het volledig met de wethoude r eens dat inwoners moeten kunnen vertrouwen op kwalitatief goede zorg en ondersteuni ng en dat deze voorzieningen terecht moeten komen bij de inwoners voor wie dit bedoeld i s. Om die reden volgt de participatieraad dit onderwerp al jaren op de voet en hebben wij, om dit kracht bij te zetten in januari 2025, een ongevraagd advies uitgebracht aan het college. In de inleiding van het beleidsstuk wordt aandacht besteed aan de omvang van het gemeentelijk budget (96.000.000 euro) dat in 2024 is omgegaan in de besteding aan zorg en ondersteuning onder de WMO en Jeugdwet. Dit is natu urlijk een belangrijke parameter voor de gemeente om op te sturen. Wat niet vermeld wordt, i s dat de gemeente Haarlemmermeer op dit moment 165.000 inwoners telt, verdeeld over 31 dorpen en kernen, in een zeer uitgestrekt gebied. De gemeente zal naar verwachting tot 2040 w orden uitgebreid met 20.000 tot 40.000 Ons kenmerk: PRH2026-06 Pagina 2 woningen. Dit zal tot verdere toename van het aanta l inwoners leiden en hiermee zal ook de druk op het budget en op de organisatie voor zorg e n ondersteuning, onder eerdergenoemde wetten, verder toenemen.
De participatieraad is zich bewust van het verdelin gsvraagstuk dat speelt heden ten dage. Dat onderschrijft het belang van adequaat toezicht dat bovendien gebaseerd moet zijn op een evenredige bijbehorende capaciteit en beleidsmatige ondersteuning van toezichthouders. De specifieke kenmerken en omvang van onze gemeente re chtvaardigen dit. De participatieraad heeft in het ongevraagde advies van januari 2025 hi er al eerder aandacht voor gevraagd. Het heeft niet alleen nu maar ook in de toekomst contin ue de volle aandacht en een toereikend budget nodig van het bestuur van de gemeente Haarle mmermeer. Ondanks het feit dat de wethouder positief gestemd is over verdere professionalisering van het toezicht en de handhaving met behulp van het voorli ggende beleidsstuk, leeft er binnen de participatieraad grote teleurstelling over het trage en stroperige verloop van deze beoogde professionaliseringsslag. We zijn niet alleen teleu rgesteld over de traagheid van de inrichting en operationalisering van het hele proces maar missen ook het gevoel van urgentie bij de gemeente over het onderwerp toezicht. We zullen dit onderbouwen aan de hand van de hierbo ven genoemde vragen. 1. Beleidsplan: a.
inhoud: Over de hele linie genomen is het concept beleidspl an niet concreet genoeg als basis om binnen de gemeente op terug te vallen en om met eenduidige mond te spreken richting inwoners en (zorg)aanbieders. Het ontbreken van deze concreetheid kan ruis veroor zaken tussen de interne toezichthouders (rechtmatigheid) en overige ambtenaren die volgens het beleidsplan een rol hebben in het toezien. Uit het beleidsplan komt onvoldoende duide lijk naar voren wat het verschil is tussen toezien en toezicht. Zit het verschil in het al dan niet een onafhankelijke positie bekleden of wordt hiermee iets anders bedoeld? Ook deze onduidelijkheid en het gebrek aan borging kan voor alle partijen tot ondermeer (juridische) problemen leiden in het geval handhavi ng, bij tekortschieten van de kwaliteit en (bewust) onrechtmatig gebruik, zich voordoet. Het z orgt ervoor dat de toezichthouders ontoereikende instrumenten en kaders hebben om te k unnen handhaven en maakt ze tot ‘tandeloze tijgers’. Advies 1: De participatieraad adviseert om taken, rollen en ve rantwoordelijkheden van de verschillende actoren binnen het toezichtproces dui delijk te benoemen en borgen in beleid.
Ook biedt het beleidsstuk onvoldoende basis om de p ositie van de interne toezichthouders formeel en informeel binnen de organisatie in te be dden en de noodzakelijke bijbehorende status voor deze professionals te waarborgen. Een v erwijzing naar een functieprofiel voor interne toezichthouders wordt niet genoemd en ook n iet naar verwezen. Ook hieruit blijkt niet of de onafhankelijke positie van de toezichthouders wel voldoende door de gemeentelijke organisatie is geborgd. Advies 2: De participatieraad adviseert de positie van de inter ne toezichthouders te beschrijven en hiernaar te verwijzen in het beleid. Benut hierv oor bestaande functieprofielen bijvoorbeeld die van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VN G). Uit het beleidsplan valt verder niet op te maken ho e de positie van de externe toezichthouders (GGD) is geregeld en wie bepalend is voor de onderw erpen die getoetst worden. Dit geldt ook voor de omvang en frequentie. Worden hiervoor jaarl ijks afspraken gemaakt en door wie? Naar taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden van de externe toezichthouders wordt niet Ons kenmerk: PRH2026-06 Pagina 3 verwezen in het beleidsplan en lijken daardoor niet uitgewerkt en geborgd in het gemeentelijke beleid.
Als er door de externe toezichthouder (GGD) problemen worden geconstateerd in de kwaliteit of het onrechtmatig gebruik van zorg/onde rsteuning is er nauwelijks juridische grond om tot handhaving over te gaan. Hiervoor zijn forme le afspraken nodig tussen de GGD en de gemeente die hoe dan ook eindverantwoordelijk blijf t. Advies 3: De participatieraad adviseert om de positie van de ex terne toezichthouder duidelijk te benoemen en afspraken te borgen in gemeentelijk bel eid zodat het voor alle partijen, op de korte en langere termijn, duidelijk is hoe de veran twoordelijkheid van de externe toezichthouder zich verhoudt tot die van de gemeente. In bijlage 2 Wettelijk kader: is een verwijzing opg enomen naar de WMO. Hierin wordt ondermeer verwezen naar artikel 3 van de WMO die ga at over de kwaliteitseisen waaraan de aanbieder onder de WMO moet voldoen. Het betreft hi er de kwaliteit van de zorg of ondersteuning, de aanwezigheid van een klachtenregeling, de medezeggenschap en het melden van calamiteiten. Deze eisen gelden voor (zorg) aan bieders die de zorg en ondersteuning leveren. Doordat het bewaken van de kwaliteit en re chtmatigheid van de ingekochte zorg en ondersteuning een verantwoordelijkheid is van de ge meente en haar partners (hoofdstuk 2), ligt dit in dezelfde hand als van degene die uiteindelijk de zorg inkoopt (de gemeente) of levert (zorg) aanbieder.
Om die reden is het gewenst dat e r voor inwoners die gebruik maken van deze voorzieningen een onafhankelijke klachtenregeling v oorhanden is. In het beleidsplan wordt hierover, buiten een summiere verwijzing naar het m eldpunt, niet gesproken. Advies 4: De participatieraad adviseert om zowel zorg te dragen voor de medezegge nschap van inwoners, die zorg of ondersteuning krijgen onder d e WMO en Jeugdwet, als voor een onafhankelijke en toegankelijke klachtenregeling en deze te verankeren in het gemeentelijk toezichtbeleid. b. Samenhang: De participatieraad vindt het positief dat er in he t beleidsplan wordt verwezen naar het Beleidskader Sociaal Domein maar is van mening dat het beleidsstuk verder erg algemeen opgesteld is. De specifieke kenmerken en cultuur va n de gemeente Haarlemmermeer komen er niet duidelijk uit naar voren. Uit het beleidsplan is verder geen samenhang op te maken met overig gemeentelijk beleid rond toezicht en handhaving. Dat doet veronderstellen da t de gemeente Haarlemmermeer geen formeel uitvoeringsbeleid heeft. De participatieraa d kan zich nauwelijks voorstellen dat dit de realiteit is omdat de gemeente hiervoor verantwoord elijkheid draagt, voor het toezicht op de WMO en voor een belangrijk deel op de Jeugdwet, sin ds 2015. 2.
Eerder gegeven input door de participatieraad: In juli 2025 heeft de participatieraad meegelezen m et het concept beleidsplan Toezicht en Handhaving en daar een schriftelijke reactie op geg even. De verwachting was toen dat het beleidsplan na het zomerreces naar het college van B&W zou gaan. Helaas heeft dat op zich laten wachten tot april 2026. De vorige versie van het beleidsplan was uitgebreider dan de huidige die voorligt. Ook al was er nog het een en ander aan te verduidelijken, de basis was duidelijker en gaf meer handen en voeten aan het pr oces en de verschillende rollen binnen het gemeentelijk toezicht. Het grootste bezwaar van de participatieraad is, da t wij al sinds najaar 2022 kenbaar maken, dat het toezicht geen ingebed onderdeel uitmaakt van he t gemeentelijk beleid. Er zijn geen dwarsverbanden met de Verordening Sociaal Domein, m et bijbehorende beleidsregels en overig gemeentelijk beleid. Ons kenmerk: PRH2026-06 Pagina 4 Zo bestaan er werkafspraken over bijvoorbeeld het t erugvorderingsproces en de rol van de accountant hierin maar deze staan los van het forme le beleidsplan over toezicht en handhaving. Advies 5: Neem alle formele en informele werkafspraken op in het integrale beleid rond toezicht.
Zorg daarnaast voor verankering van dit beleid, bij de eerstvolgende mogelijkheid, in de Verordening Sociaal Domein en verduidelijk dit waar nodig in bijbehorende beleidsregels. Een ander heikel punt is dat door het ontbreken van geformaliseerd beleid er ook geen heldere afspraken over cyclische verbeterprocessen rond het interne- en externe toezicht en gemeentelijke werkprocessen over afdelingen heen zi jn. De kwaliteit en de professionaliteit van het toezicht komt op deze manier niet verder. Advies 6: De participatieraad adviseert om in het beleidsstuk te verwijzen naar samenhangend beleid en tevens een heldere jaarplancyclus rond he t integrale toezicht op te zetten. Waarbij niet alleen aandacht is voor de stappen ‘plan-do-act’ ma ar ook voor de stap’ check’ dus dat waar nodig het beleid wordt bijgesteld na evaluatie. In het ongevraagde advies van 2025 heeft de partici patieraad zich bezorgd getoond over de huidige situatie rond het toezicht. Zowel de inwone rs als de gemeente zelf lopen structurele risico’s bij toezicht dat niet toereikend is om ade quate zorg en ondersteuning te bieden binnen de gemeente Haarlemmermeer. De participatieraad is van mening dat dit niet past bij onze gemeente en dat voldoende aandacht, geld en capacit eit dit zonder al te veel inspanning kan verhelpen.
Tot slot waarderen wij het dat het Beleidsplan Toez icht en Handhaving voor advies aan ons is voorgelegd maar zoals eerder gezegd, zijn we teleurgesteld in de mate van concreetheid, praktische toepasbaarheid, de onderlinge samenhang en de procesgang. Sinds 2022 hebben wij ervaren dat het beleid steeds opnieuw wordt beschreven maar dat er geen voortgang te zien is in het realiseren van een effectief en geborgd gemeentelijk beleid rond het toezicht. Zoals u van ons gewend bent, blijven we bereid om t en behoeve van de inwoners van de Haarlemmermeer, onze kennis en kunde ter beschikkin g te stellen aan de gemeente bij de verdere ontwikkeling en totstandkoming van beleid b innen en rond het sociale domein. Wij zien uw reactie graag tegemoet. Met vriendelijke groeten, Ab Warffemius, Voorzitter Participatieraad Haarlemmermeer