Bijlage 1. Jaarstukken 2023
Tekst van het document
Jaarstukken 2023
Colofon Tekst, vormgeving en drukwerk Gemeente Haarlemmermeer Postbus 250 2130 AG Hoofddorp Telefoon 0900 1852 E-mail info@haarlemmermeer.nl Internet haarlemmermeergemeente.nl Deze rapportage is online te raadplegen via planningencontrol.haarlemmermeer.nl/ Fotografie Danny, Stefan Moonen, Jur Engelchor fotografie, Henk Roolvink, Kees van der Veer, WV productions Gemeente Haarlemmermeer, Marco Krijthe April 2024
Gemeente Haarlemmermeer - Jaarstukken 2023
Inhoudsopgave Infographic............................................................................................................................................................................................... 3 Algemeen...................................................................................................................................................................................................7 Voorwoord......................................................................................................................................................................................................... 8 Financiële hoofdlijnen..................................................................................................................................................................................9 Leeswijzer.........................................................................................................................................................................................................26 Samenstelling van de gemeenteraad en het college van B&W........................................................................................ 27
Jaarverslag en toelichting jaarrekening per programma........................................................................................... 29 Bestuur, samenleving en publiekscontact..................................................................................................................................... 30 Veiligheid.......................................................................................................................................................................................................... 43 Zorg en werk.................................................................................................................................................................................................... 51 Maatschappelijke ontwikkeling........................................................................................................................................................... 65 Mobiliteit.......................................................................................................................................................................................................... 90 Ruimtelijke ontwikkelingen.....................................................................................................................................................................
98 Wonen............................................................................................................................................................................................................... 112 Kwaliteit fysieke omgeving................................................................................................................................................................... 120 Economische zaken.................................................................................................................................................................................. 135 Overzicht algemene dekkingsmiddelen........................................................................................................................................144 Overzicht overhead................................................................................................................................................................................... 151
Paragrafen............................................................................................................................................................................................ 157 Inleiding........................................................................................................................................................................................................... 158 Lokale heffingen.........................................................................................................................................................................................159 Weerstandsvermogen en risicobeheersing.................................................................................................................................164 Onderhoud kapitaalgoederen............................................................................................................................................................179 Vastgoed........................................................................................................................................................................................................189
Financiering...................................................................................................................................................................................................194 Bedrijfsvoering............................................................................................................................................................................................. 197 Verbonden partijen................................................................................................................................................................................. 204 Grondbeleid..................................................................................................................................................................................................225 Openbaarheid Wet open overheid (Woo).................................................................................................................................. 233 Toezichtinformatie................................................................................................................................................................................... 235
Jaarrekening.......................................................................................................................................................................................238 Algemene grondslagen opstellen jaarrekening....................................................................................................................... 239 Overzicht van baten en lasten jaarrekening.............................................................................................................................. 243 Budgetoverhevelingen........................................................................................................................................................................... 245 Overzicht incidentele baten en lasten..........................................................................................................................................250 Overzicht structurele toevoegingen/onttrekkingen aan reserves.................................................................................255 Wet Normering Topinkomens (WNT).............................................................................................................................................
256 Balans.............................................................................................................................................................................................................. 258 Toelichting op de balans...................................................................................................................................................................... 260 Niet in de balans tot uitdrukking komende verplichtingen en aanspraken.............................................................. 279 Na balansdatum voorgedane ontwikkelingen......................................................................................................................... 282 Restantkredieten....................................................................................................................................................................................... 283 Recapitulatie op taakveld....................................................................................................................................................................285 Single information Single audit (SiSa)............................................................................................................................................
293 Begrotingsonrechtmatig-heden........................................................................................................................................................311 Rechtmatigheids-verantwoording.................................................................................................................................................. 315
Jaarstukken 2023 - Gemeente Haarlemmermeer 1
Overige gegevens............................................................................................................................................................................. 317 Controleverklaring van de onafhankelijke accountant........................................................................................................318 Verklarende woordenlijst....................................................................................................................................................................... 319
2 Gemeente Haarlemmermeer - Jaarstukken 2023
Infographic
Jaarstukken 2023 - Gemeente Haarlemmermeer 3
4 Gemeente Haarlemmermeer - Jaarstukken 2023
Jaarstukken 2023 - Gemeente Haarlemmermeer 5
6 Gemeente Haarlemmermeer - Jaarstukken 2023
Algemeen
Jaarstukken 2023 - Gemeente Haarlemmermeer 7
Voorwoord Geachte leden van de raad, Voor u liggen de Jaarstukken 2023. Het college van burgemeester en wethouders legt hierin verantwoording af over de uitvoering van het beleid zoals dat is afgesproken in de Programmabegroting 2023-2026. In de vastgestelde Programmabegroting 2023-2027 was voor de jaarschijf 2023 een positief saldo geraamd van € 4,0 miljoen. Dit was inclusief de effecten van de septembercirculaire 2022. Het nettorekeningresultaat 2023 is vooral door enkele incidentele oorzaken € 3,3 miljoen hoger. Hierbij zijn de voorgestelde budgetoverhevelingen verrekend. Relatief gezien is de afwijking ten opzichte van het geraamde saldo bij de programmabegroting slecht 0,5% van het totaal van de baten. Het nettorekeningresultaat komt uit op € 7,3 miljoen. Voorgesteld wordt dit resultaat te storten in de reserve Schaalsprong ter dekking van de investeringen die nodig zijn om het grote aantal woningen te realiseren dat nodig is om de woningnood aan te pakken. In 2023 is onder andere veel ambtelijke en bestuurlijke inzet gedaan om de kaders te stellen voor de gewenste woningbouw. Hiervoor was afstemming nodig met het Rijk, de provincie, de regio en ontwikkelaars.
Verder zijn voor het fysiek domein nieuwe beheerplannen opgesteld, waarbij het Programma riolering en stedelijk water (PRSW) laat zien dat er veel maatregelen nodig zijn om onze bestaande wijken klimaatbestendig te maken. In het sociaal domein blijft het beroep op de jeugdzorg groeien. Met maatregelen vanuit de Hervormingsagenda Jeugd moet deze groei de komende jaren beperkt worden. Over de invulling van deze maatregelen is in 2023 vooral landelijk gesproken. In 2024 moet de impact voor Haarlemmermeer duidelijk worden. Verder is voor een deel van onze inwoners de bestaanszekerheid een zorg. In 2023 hebben we gericht ingezet op ondersteuning van deze inwoners middels verruiming van de doelgroep voor het kindpakket en de energietoeslag. Nieuw in 2023 is dat het college een rechtmatigheidsverantwoording aflegt aan de raad. Deze komt in de plaats van het oordeel van de accountant in de controleverklaring over de rechtsmatigheid van de financiële beheerhandelingen. In de Najaarsrapportage 2023 is al gemeld dat als gevolg van het niet naleven van de Europese aanbestedingsregels bij de gunning van opdrachten in verband met de opvang van Oekraïense ontheemden de verantwoordingsgrens wordt overschreden. Hiervoor is bewust gekozen, omdat het vanuit humanitair oogpunt ongewenst is dat deze mensen moeten verhuizen.
Wat ook dit jaar weer opvalt is dat we te maken hebben met onzekerheid over onze bijdrage uit het gemeentefonds. Enerzijds zorgt de decembercirulaire (mede) voor een overschot in het resultaat. Anderzijds zien we dat het toekomstige beeld ervoor zorgt dat we ons moeten voorbereiden op slechtere jaren. De opzet van het jaarverslag en de jaarrekening is hetzelfde als voorgaande jaren. Waar mogelijk zijn de aanbevelingen vanuit de methode Duisenberg verwerkt. In de financiële hoofdlijnen leest u de belangrijkste ontwikkelingen en resultaten. Jurgen Nobel, wethouder Financiën
8 Gemeente Haarlemmermeer - Jaarstukken 2023
Financiële hoofdlijnen Het financiële beeld Het jaar 2023 sluiten we af met een positief nettorekeningresultaat (na budgetoverhevelingen) van € 7,3 miljoen. Bij de vaststelling van de Programmabegroting 2023-2026 werd een positief saldo van € 4,0 miljoen geraamd. Ten opzichte van de vastgestelde programmabegroting is het verschil € 3,3 miljoen. Een afwijking van 0,5%. Bij de tussentijdse rapportages is wel sprake geweest van grote mutaties op het geraamde resultaat. Bij de Voorjaarsrapportage 2023 werd nog een nadelig saldo van € 7,7 miljoen geraamd en bij de Najaarsrapportage 2023 was het saldo nagenoeg nihil. Nu sluit de jaarrekening met een positief resultaat. Het verschil betreft vooral incidentele oorzaken en wordt hierna toegelicht onder Resultaat overzicht baten en lasten. Een deel van het resultaat heeft betrekking op activiteiten die alsnog in 2024 uitgevoerd moeten worden. Hiervoor wordt voorgesteld € 9,6 miljoen aan budget beschikbaar te stellen in 2024. Dit wordt toegelicht in het hoofdstuk Budgetoverhevelingen. De grootste overheveling betreft het budget voor de uitbetaling van de energietoeslag, € 4,4 miljoen. Door de late besluitvorming bij het Rijk zijn deze middelen pas bij de decembercirculaire gemeentefonds beschikbaar gekomen. Na deze budgetoverhevelingen resteert een nettoresultaat van € 7,3 miljoen.
Het hogere rekeningresultaat dan gemeld bij de najaarsrapportage wordt voor een belangrijk deel net als vorig jaar veroorzaakt doordat het Rijk nog laat in het jaar budgetten toekent. Zo is op basis van de decembercirculaire de algemene uitkering € 5,6 miljoen hoger en geeft de specifieke uitkering die is toegekend voor het Gezond en actief leven akkoord (GALA) en het Integraal
zorgakkoord (IZA) een verschil van € 1,8 miljoen. Voor deze beide voordelen wordt voorgesteld het overgrote deel over te hevelen naar 2024, zodat de beschikbaar gestelde bedragen kunnen worden besteed aan het doel waarvoor het Rijk de budgetten beschikbaar heeft gesteld. Een ander niet voorzien voordeel is de hogere ontvangsten van leges voor vergunningen op basis van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo) van € 4,8 miljoen. Omdat deze wet per 1 januari 2024 wordt vervangen door de Omgevingswet zijn er aan het einde van het jaar, net voor het ingaan van de Omgevingswet, nog veel aanvragen onder het oude regime gedaan. Aanvragers hebben hier voor gekozen omdat er veel vraagtekens waren over de soepele invoering van de nieuwe wet. De te ontvangen leges moeten worden verantwoord in het jaar dat de vergunningaanvraag ontvangen wordt. Of dit incidentele voordeel in 2023 leidt tot een incidenteel nadeel in 2024 moet in de loop van 2024 duidelijk worden. De financiële weerbaarheid van de gemeente Haarlemmermeer blijft goed. Dit is ook weer gebleken uit de benchmarks over de Jaarstukken 2022 die zijn uitgevoerd door de VNG en BDO (zie de brief aan de raad van 12 februari, X. 2024.00614). Verder zijn er in het onderdeel Financiële positie en kengetallen meerdere indicatoren opgenomen om de raad meer inzicht te geven in de financiële positie.
Deze indicatoren worden getoond in grafieken, waardoor een trend is af te lezen. Het algemene beeld is dat op basis van deze jaarstukken de financiële weerbaarheid van de gemeente goed is. Dit geeft ook een goede uitgangspositie voor de aanpak van de vanaf 2026 voorziene tekorten.
Resultaat overzicht baten en lasten In onderstaande tabel is een verloopoverzicht opgenomen van het jaarrekeningresultaat. De berekening start met het saldo van het begrotingsjaar 2023 conform de Programmabegroting 2023-2026. Daarna volgen de begrotingsmutaties waartoe de raad tot en met ultimo december 2023 heeft besloten. In het voorliggende jaarverslag worden de afwijkingen
van de rekeningcijfers ten opzichte van de vastgestelde begroting toegelicht. In Tabel 1 zijn voor de Jaarstukken 2023 de verschillen van afgerond € 0,5 miljoen en hoger opgenomen. Verschillen die budgettair neutraal zijn (hogere lasten worden gedekt door hogere baten) zijn niet in deze tabel opgenomen.
Jaarstukken 2023 - Gemeente Haarlemmermeer 9
Tabel 1
(bedragen x € 1.000; Incidenteel/ min = nadeel) Structureel
Mutaties
Omschrijving
Programmabegroting 2023-2026
Programmabegroting 2023-2026 Eerste wijziging 2023 (septembercirculaire)
2.880
Najaarsrapportage 2022
-1.886
Voordelen
5.923
Ontwikkeling aantal inwoners, woningen en nietwoningen
3.035
Aangepast saldo begroting 2023 Voorjaarsrapportage 2023
2.151
Loon- en prijsontwikkelingen
-3.733
Autonome ontwikkelingen
-5.885
Genomen besluiten
-3.504
Strategische herorientatie
-1.302
Overige voorstellen
-4.308
Kapitaallasten voorgenomen investeringen Saldo na Voorjaarsrapportage 2023 Najaarsrapportage 2023
-114 -7.737
Autonome ontwikkelingen
7.666
Saldo na Najaarsrapportage 2023
-71
Jaarstukken 2023 Zorg en werk
1.157
Jeugdzorg
-2.134 Structureel
Bijstandsuitkeringen
-672 Incidenteel
Maatschappelijke ontwikkeling
Gezond en actief leven akkoord (GALA) en Integraal zorgakkoord (IZA)
1.784 Incidenteel
Mobiliteit
Project OV-verbinding AmsterdamHaarlemmermeer
782 Incidenteel
Ruimtelijke ontwikkelingen
Energietransitie
566 Incidenteel
Wabo-leges
4.825 Incidenteel
Kwaliteit fysieke leefomgeving
Afvalinzameling
Economische zaken
Strategische gronden, herwaardering
Algemene dekkingsmiddelen
Gemeentefonds (decembercirculaire)
5.571 Incidenteel
Toeristenbelasting
1.605 Incidenteel
Overhead
531 Incidenteel
Onroerendezaakbelastingen
813 Incidenteel
Personeelslasten programma's
947 Incidenteel
Voorziening voormalig personeel
-665 Incidenteel
Saldo overige mutaties 2023 (< € 0,5 miljoen)
1.548
Resultaat 2023 Voorgestelde budgetoverhevelingen
1.500 Incidenteel
16.930 (Zie hoofdstuk budgetoverhevelingen)
Netto resultaat 2023
Toelichting op de verschillen opgenomen in bovenstaand overzicht Jeugdzorg Als gevolg van de groei van het aantal cliënten en de toename van zorgintensiteit, zijn de uitgaven hoger dan geraamd. Deze blijven lastig om te voorspellen (zie ook de brief aan de raad van 5 maart 2024 10471899). Bijstandsuitkeringen Het aantal bijstandsuitkeringen is gestegen. Dit komt onder andere doordat het aantal statushouders is toegenomen. De taakstelling voor Haarlemmermeer voor het huisvesten van statushouders is het afgelopen jaar fors hoger
10 Gemeente Haarlemmermeer - Jaarstukken 2023
-9.576 7.354
geworden. Statushouders zijn vaak in eerste instantie aangewezen op een bijstandsuitkering tijdens hun inburgeringstraject. Daarnaast zien we ook landelijk een trend dat het aantal bijstandsuitkeringen stijgt. Gezond en actief leven akkoord (GALA) en Integraal zorgakkoord (IZA) Een deel van de specifieke uitkering GALA is gebruikt voor de dekking van structurele uitgaven omdat de nieuwe activiteiten nog niet compleet waren uitgewerkt. Om deze activiteiten in 2024 uit te kunnen voeren, wordt dit deel van het budget overgeheveld naar 2024. De specifieke uitkering IZA is in het laatste kwartaal ontvangen en zal
worden besteed in 2024. Het budget voor de uitgaven in het kader van het IZA zal daarom worden overgeheveld naar 2024. Project OV-verbinding AmsterdamHaarlemmermeer De bijdrage aan de MIRT verkenning is komen te vervallen, dit is vastgelegd in de samenwerkingsovereenkomst van 20 december 2023. Het werk aan de verkenning zelf is later op gang gekomen door onder andere opstartproblemen bij de externe projectorganisatie. Een deel van de begrote kosten bestond uit planvorming voor de diverse producten van de verkenning, die deels nog niet op gang zijn gekomen. Deze werkzaamheden verschuiven naar 2024. Voorgesteld wordt deze middelen over te hevelen naar 2024. Energietransitie Door capaciteitsgebrek konden niet alle projecten (volledig) opgepakt worden. Deze projecten zijn later gestart waardoor de kosten in 2024 worden gemaakt. Voorgesteld wordt deze middelen over te hevelen naar 2024. Wabo-leges Door de invoering van de Omgevingswet per 1 januari 2024 waren er onzekerheden met betrekking tot de inkomsten van leges uit aanvragen voor vergunningen op basis van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo). Aan het einde van het jaar zijn er net voor het ingaan van de Omgevingswet nog veel aanvragen onder het oude regime gedaan voor omgevingsvergunningen waardoor er meer leges zijn verantwoord.
Afvalinzameling Voor de inzameling van huishoudelijk afval was inclusief de implementatiekosten van het project VANG een saldo voorzien van € 1,5 miljoen dat voor € 0,8 miljoen gedekt zou worden uit de voorziening tariefsegalisatie afvalstoffenheffing. Het saldo is € 0,7 miljoen geworden wat geheel gedekt is uit de voorziening. Het uiteindelijk voordeel voor de exploitatie is € 0,5 miljoen omdat door de lagere lasten er ook minder extracomptabele kosten BTW-compensatiefonds toegerekend mogen worden. Strategische gronden, herwaardering Een vereiste vanuit het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) is dat de strategische gronden elke twee jaar worden getaxeerd. De taxatie heeft afgelopen jaar plaatsgevonden. Uit de taxatie komt naar voren dat van een groot aantal gronden de waarde hoger is getaxeerd in vergelijking met de
vorige taxatie van 2021. Hierdoor kan een deel van de gevormde voorziening vrijvallen. Gemeentefonds (decembercirculaire) Op 6 december 2023 is de decembercirculaire van het gemeentefonds gepubliceerd. Over de uitkomsten is de raad geïnformeerd per brief van 16 januari 2024 (X.2023.07756). De uitkering voor 2023 is met € 5,432 miljoen verhoogd. Van dit voordeel heeft € 5,069 miljoen betrekking op taakmutaties. Omdat de middelen voor deze taakmutaties pas in december zijn toegekend door het Rijk, wordt voor een aantal mutaties een voorstel tot budgetoverheveling gedaan. Verder geeft de afrekening over het uitkeringsjaar 2021 een voordeel door de stijging van de uitkeringsfactor met één punt als gevolg van de definitieve gegevens over de landelijke ontwikkeling van de belastingcapaciteit. Toeristenbelasting Op basis van de door de hotels in VisitorData geregistreerde overnachtingen, is een berekening gemaakt van de te ontvangen toeristenbelasting over 2023. In de Najaarsrapportage 2023 werd op basis van de gegevens over de eerste acht maanden van 2023 uitgegaan van 2,8 miljoen overnachtingen. Hiermee zou het aantal overnachtingen weer op het niveau van 2019 komen. De laatste vier maanden van het jaar heeft de Haarlemmermeerse hotelmarkt erg goed gepresteerd (als beste binnen de MRAregio). Hierdoor wordt het totaal aantal overnachtingen voor 2023 nu geschat op 3,1 miljoen.
Op basis hiervan wordt voor 2023 rekening gehouden met een opbrengst toeristenbelasting van € 15,96 miljoen. Ten opzichte van de raming in de najaarsrapportage is dit een voordeel van € 1,6 miljoen. Dit is een incidenteel voordeel omdat in het meerjarenbeeld al rekening is gehouden met een extra opbrengst oplopend tot € 2,5 miljoen in 2025. Onroerendezaakbelastingen Bij het berekenen van de opbrengsten van de onroerendezaakbelastingen wordt rekening gehouden met een stelpost voor een lagere opbrengst als gevolg van bezwaar- en beroepschriften. Voor de niet-woningen vallen de verminderingen als gevolg van bezwaarschriften mee. Verder is de leegstand van niet-woningen lager dan eerder ingeschat, wat ook tot een hogere incidentele opbrengst leidt. De controles op leegstand worden gedurende het tweede halfjaar uitgevoerd, waardoor de uitkomsten niet eerder bekend waren.
Jaarstukken 2023 - Gemeente Haarlemmermeer 11
Personeelslasten programma's De salarislasten van in- en extern personeel worden op basis van de voorcalculatorische ramingen doorbelast aan de programma's. Het verschil tussen de begrote en gerealiseerde salarislasten wordt verantwoord op de post saldo kostenplaatsen. Deze kosten hebben vooral betrekking op de inzet van vast en tijdelijk personeel, maar ook reis- en verblijfskosten, thuiswerkvergoedingen en overige uitgaven.
Voorziening voormalig personeel Het aantal voormalige medewerkers dat gebruikt maakt van de Werkloosheidswet (WW) en/of een bovenwettelijke uitkering heeft, is toegenomen. Hierdoor is een extra storting in de voorziening voormalig personeel noodzakelijk om aan de verplichtingen te kunnen voldoen.
Opvang Oekraïense ontheemden In Haarlemmermeer worden sinds begin maart 2022 Oekraïense ontheemden opgevangen. Gemiddeld per maand hebben we aan 1.118 ontheemden onderdak geboden in de gemeentelijke opvang en de particuliere opvang. De kosten van het opvangen worden door het Rijk voor het grootste deel gedekt via de Regeling Opvang Ontheemden Oekraïne (RooO) van het ministerie van Justitie en Veiligheid. Daarnaast zijn er nog enkele kleinere specifieke uitkeringen en wordt een deel van de lasten vergoed via de uitkeringen uit het gemeentefonds.
Opvang Gemiddeld per maand zijn de volgende aantallen personen per soort accommodatie opgevangen: Tabel 2
Omschrijving
2022
2023
In hotels
698
497
In semi-permanente accoimmodaties
106
200
Bij particuliren Totaal
251
421
1.055
1.118
Financieel overzicht In Tabel 3 is een overzicht van de lasten en baten van de opvang van de Oekraïense Ontheemden opgenomen.
Tabel 3
Realisatie 2022
Begroting 2023
Realisatie 2023
Opvang hotels
17.700
14.138
14.210
Begeleiding
2.400
2.238
2.009
Leefgeld
1.700
1.000
932
Semipermanente opvang
1.350
2.002
1.951
Onderwijs & vervoer
850
330
156
Transitiekosten semipermanent
650
500
353
Omschrijving (bedragen x € 1.000) Lasten
Overige kosten
1.269
1.103
1.099
Totaal lasten
25.919
21.311
20.709
Bekostigingsregeling opvang ontheemden Oekraine 2023
25.457
23.123
22.288
203
0
0
0
223
223
259
319
391
1.800
1.800
25.919
25.465
24.702
0
4.154
3.994
Uitvoering Wet inburgering 2023 en 2024
1.600
1.600
Inburgering en statushouders 2025 en 2026
2.144
2.144
- dit inclusief overschot Wet inburgering 2023
-440
-440
Baten
Tijdelijke onderwijshuisvesting ontheemden Leerlingenvervoer (via gemeentefonds) Bekostiging eerste opvang ontheemden Oekraine door Veiligheidsregio's Bekostigingsregeling opvang ontheemden Oekraine afrekening 2022 Totaal baten Saldo
Bestemming saldo (Najaarsrapportage 2023)
Uitvoeringskosten opvang Oekraïners 2024 en 2025
350
350
Totaal bestemming
3.654
3.654
Resteert voor inkomstenderving toeristenbelasting
500
360
12 Gemeente Haarlemmermeer - Jaarstukken 2023
Strategische heroriëntatie Gelet op het geprognostiseerde tekort in het meerjarenbeeld over de jaren 2022-2025 heeft de raad op 1 juli 2021 besloten tot een pakket maatregelen oplopend tot € 13,2 miljoen in 2025 (2021.0001203).
In Tabel 4 is een recapitulatie van de geraamde en gerealiseerde ombuigingen voor 2023 opgenomen.
Oorzaken van het voorspelde tekort zijn met name de kosten van de jeugdzorg en de Wmo, vervangingsinvesteringen in de openbare ruimte en structureel minder middelen van het Rijk na de herijking van de verdeling van de algemene uitkering van het gemeentefonds. In januari 2021 is daarom via een strategische heroriëntatie gestart om op alle beleidsterreinen te zoeken naar ombuigingen die bijdragen aan een toekomstbestendig meerjarenbeeld. Uitgangspunt daarbij was dat de keuzes waar te bezuinigen steeds voortvloeien uit het antwoord op de vraag 'Wat voor gemeente willen we zijn?'. Daarbij gelden de volgende drie overkoepelende uitgangspunten:
Omschrijving (bedragen x € 1.000)
2023
Totaal maatregelen conform raadsvoorstel 2021.0001203
6.497
1. 2. 3.
wij proberen individuele voorzieningen voor de minima in onze samenleving zoveel mogelijk te ontzien; wij zijn een gemeente die kan en wil groeien en daarin staat het realiseren van woningen voor onze inwoners centraal; wij proberen inwoners en ondernemers zoveel mogelijk te ontzien met lastenverzwaring.
Ontwikkelingen 2023 In het coalitieakkoord 2022-2026 is het voornemen opgenomen de ombuigingen vanaf 2024 te verzachten. In de financiële effecten van het akkoord is hiervoor structureel € 2 miljoen per jaar geraamd vanaf 2024. De verdeling van de verzachting van € 2 miljoen is gericht op de meest kwetsbare inwoners en betreft onder andere jeugd(preventie), eenzaamheid en participatie in sport en cultuur. Besloten is om de verzachting voor 2024 te verdelen over 2023 en 2024 om te voorkomen dat in 2023 ombuigingen moeten worden doorgevoerd die later vanwege verzachtingen weer teruggedraaid gaan worden. De voor 2023 geraamde verhoging van inkomsten uit het reclamebeleid is niet gerealiseerd. Hierover is in de Voorjaarsrapportage 2023 gerapporteerd. Om vanaf 2024 de extra inkomsten wel te realiseren is per 1 januari 2024 de reclamebelasting ingevoerd (raadsbesluit van 23 november 2023 8325722). De ingeboekte ombuiging op de kosten van de jeugdzorg is niet gerealiseerd. Er zijn wel maatregelen ingezet, maar desondanks zijn de kosten gestegen. Verder is het heffen van leges voor advisering ruimtelijke initiatieven nog niet geïmplementeerd.
Tabel 4
Mutaties:
Programmabegroting 2022-2026 - verlaging fractievegoedingen
22
- verhoging inkomsten vastgoed en gronden
153
Voorjaarsrapportage 2022 - pachtinkomsten
243
- versnellen verkoop niet-kernportefeuille vastgoed
100
- verzachten ombuigingen Welzijn
-364
- verzachten ombuigingen Cultuur
-100
Totaal geraamde ombuigingen 2023
6.551
- Verlagen bijdragen gemeenschappelijke regelingen (VRK en OD NZKG)
-189
Mutaties Voorjaarsrapportage 2023
- Verhogen van inkomsten vastgoed en gronden - Verhogen inkomsten reclamebeleid
-55 -1.058
Totaal te realiseren ombuigingen 2023
5.249
Gerealiseerd
4.099
Verschil
-1.150
Specificatie ombuigingen 2023 Bestuur, samenleving en publiekscontact Ombuigingen
2023
(bedragen x € 1.000; min is nadeel)
Taakstelling dienstverlening Maatschappelijk effect Realisatie
59 Hoog Gerealiseerd
Fractievergoedingen
22
Maatschappelijk effect Realisatie
Laag Gerealiseerd
Veiligheid
Ombuigingen
2023
(bedragen x € 1.000; min is nadeel)
Verlagen bijdragen gemeenschappelijke regelingen (VRK en OD NZKG)
0
Maatschappelijk effect
Gemiddeld
Realisatie
Gerealiseerd
In de Voorjaarsrapportage 2023 is een mutatie doorgevoerd op deze ombuiging. Binnen OD NZKG is er aandacht voor de bezuinigingsdoelstellingen, maar worden geen specifieke bezuinigen genoemd. Binnen de VRK is € 500.000 bezuinigd door middel van het project Vergroten Maatschappelijk Rendement, waarvan circa € 148.500 is toe te rekenen aan de gemeente Haarlemmermeer. Met de bezuinigingen bij de VRK en de aandacht voor de bezuinigingsdoelstellingen binnen de OD NZKG is voldaan aan de ombuigingsdoelstelling.
Jaarstukken 2023 - Gemeente Haarlemmermeer 13
Veiligheid
Ruimtelijke ontwikkelingen
Ombuigingen
2023
(bedragen x € 1.000; min is nadeel)
Minder handhaving inzetten op bijvoorbeeld wildplakken en kladden en collecteren
126
Maatschapelijk effect Realisatie
Realisatie
Volgens planning
Zorg en werk Ombuigingen
2023
Beperken kosten jeugdzorg
850
Maatschappelijk effect Realisatie
Laag Niet gerealiseerd
De realisatie van de strategische heroriëntatie ‘Beperken kosten Jeugdzorg’ is niet gehaald. We hebben de volgende maatregelen om de kosten te beperken ingezet: multiprobleemaanpak Hestia en praktijkondersteuners JGGZ bij de huisartsen. Echter, de huidige omstandigheden in het zorglandschap, waaronder aanpak wachtlijsten, personeelstekorten en inflatie, hebben ervoor gezorgd dat het mogelijk dempende effect van deze maatregelen teniet is gedaan. We hebben het idee dat deze maatregelen wel effect hebben gehad, maar dat de overige omstandigheden tot meer kosten hebben geleid. Doordat verschillende oorzaken door elkaar heenlopen, is het niet mogelijk om hier een bedrag aan te koppelen.
Maatschappelijke ontwikkeling Ombuigingen
2023
(bedragen x € 1.000; min is nadeel)
Maatregelen culturele onderwerpen
200
Maatschappelijk effect
Gemiddeld
Realisatie
Gerealiseerd
Versoberen topsport Maatschappelijk effect
Gemiddeld
Realisatie
Gerealiseerd
Beperken bovenwettelijke onderwijsactiviteiten Maatschappelijk effect Realisatie
Maatschappelijk effect Realisatie
Laag Gerealiseerd 159 Hoog Gerealiseerd
Verlaging Wijkbudgetten
96
Maatschappelijk effect
Gemiddeld
Realisatie
Gerealiseerd
Laag Niet gerealiseerd
Kwaliteit fysieke omgeving Ombuigingen
2023
(bedragen x € 1.000; min is nadeel)
Besparen op afhandeling meldingen openbare ruimte Maatschappelijk effect Realisatie
63 Hoog Gerealiseerd
Risicogestuurd onderhoud openbare ruimte
315
Maatschappelijk effect
Gemiddeld
Realisatie
Gerealiseerd
Uniformering straatreiniging Verlaging beeldkwaliteit openbare ruimte Maatschappelijk effect Realisatie
300
Laag Gerealiseerd
Kostendekkend maken rioolheffing Realisatie
300 Laag Gerealiseerd
Economische zaken 400
Versoberen ondersteuning (doelgroep)activiteiten
350
In de uitvoering is gebleken dat het invoeren van leges op initiatieven complexer is dan verwacht. Voor deze ombuiging wordt op dit moment een bedrag van maximaal € 50.000 als opbrengst verwacht. Dit is lager dan het oorspronkelijke bedrag van € 350.000. Het restantbedrag van €300.000 zal worden betrokken bij een breder onderzoek naar de hoogte van de leges(tarieven).
Maatschappelijk effect 120
2023
Heffen van leges voor advisering ruimtelijke initiatieven Maatschappelijk effect
Gemiddeld
(bedragen x € 1.000; min is nadeel)
Ombuigingen
(bedragen x € 1.000; min is nadeel)
Ombuigingen
2023
(bedragen x € 1.000; min is nadeel)
Verhogen van inkomsten vastgoed en gronden - hogere pachtopbrengsten - lagere kosten beheer vastgoed - huuropbrengst Sarabande 7A - inbreng gronden van Groningen - retributie Ymere
243 0 0 50 48
Totaal Maatschappelijk effect Realisatie
341 Laag Gerealiseerd
Versnellen verkoop nietkernportefeuille vastgoed Maatschappelijk effect Realisatie
100 Laag Gerealiseerd
Verhogen inkomsten reclamebeleid Maatschappelijk effect
14 Gemeente Haarlemmermeer - Jaarstukken 2023
-8 Laag
Economische zaken
Economische zaken
Ombuigingen
2023
(bedragen x € 1.000; min is nadeel)
Realisatie
Vertraging
Maatschappelijk effect
2023
Realisatie
In de Voorjaarsrapportage 2023 is gemeld dat de extra inkomsten niet gerealiseerd worden in 2023. Om deze begrote extra inkomsten toch te realiseren is met ingang van 2024 de reclamebelasting ingevoerd. De raad heeft de betreffende belastingverordening op 23 november 2023 vastgesteld. Verhogen leges
Ombuigingen
(bedragen x € 1.000; min is nadeel)
200 Laag
Volgens planning
Overzicht algemene dekkingsmiddelen Ombuigingen
(bedragen x € 1.000; min is nadeel)
2023
Verhogen parkeertarieven/ vergunningen
1.256
Maatschappelijk effect
Hoog
Realisatie
Gerealiseerd
Baten en lasten 2018-2023 Het totaal van de baten en lasten van de afgelopen jaren wordt weergegeven in Tabel 5 en in Figuur 1. Tabel 5
Omschrijving (bedragen x € 1.000; min = nadeel)
2018
2019
2020
2021
2022
2023
Totaal baten exclusief reservemutaties
468.556
457.908
530.708
520.526
550.686
562.851
Totaal lasten exclusief reservemutaties
-456.488
-455.543
-533.734
-496.491
-555.625
-547.371
Saldo baten en lasten
12.068
2.365
-3.026
24.035
-4.939
15.480
Totaal baten reservemutaties
47.632
39.690
39.841
20.704
74.449
39.031
Totaal lasten reservemutaties
-51.200
-40.883
-39.916
-37.998
-35.305
-37.581
Resultaat reservemutaties
-3.568
-1.193
-75
-17.294
39.144
-1.450
Totaal baten inclusief reservemutaties
516.188
497.598
570.549
541.230
625.135
601.882
Totaal lasten inclusief reservemutaties
-507.688
-496.426
-573.650
-534.489
-590.930
-584.982
Gerealiseerd resultaat
8.500
1.172
-3.101
6.741
34.205
16.930
Budgetoverhevelingen
-1.998
-4.547
-4.754
-1.658
-4.651
-9.576
4.683
2.272
7.299
4.037
Netto resultaat
Geraamd resultaat primaire begroting
6.502 1.458
-3.375
3.174
-7.855
5.083
29.554
7.354
Figuur 1
In 2022 was sprake van een hoog voordelig resultaat, met name veroorzaakt door incidentele
oorzaken. Zo werd in dat jaar € 17,3 miljoen aan compensatie voor inkomstenderving in de jaren
Jaarstukken 2023 - Gemeente Haarlemmermeer 15
2019 en 2022 als gevolg van de coronamaatregelen van het Rijk ontvangen. En pas in de decembercirculaire van het gemeentefonds werd de algemene uitkering nog € 5,7 miljoen verhoogd. Verder was in 2022 sprake van extreme loon- en prijsstijgingen. Hiervoor was een stelpost
opgenomen waarvan € 6,8 miljoen niet benut werd doordat een aantal contracten, bijvoorbeeld die energie, nog langer doorliepen. De hoge lonen en prijzen werkte hierdoor pas later door in de uitgaven van de gemeente.
Lasten 2023 De totale lasten (uitgaven) van Haarlemmermeer over het jaar 2023 bedragen € 585,0 miljoen, inclusief de stortingen in de reserves. Met de lasten zijn de beleidsdoelen van de negen beleidsprogramma's gerealiseerd. Daarnaast zijn er lasten die vallen onder de overzichten 'algemene dekkingsmiddelen' en 'overhead'. In
Figuur 2 is weergegeven hoe de lasten over de verschillende programma's, het overzicht 'algemene dekkingsmiddelen' en het overzicht 'overhead' zijn verdeeld. De cijfers geven het procentueel aandeel van het programma weer in de totale lasten.
Lasten 2023
4
3
2 1 1
26
7
10
12
19
Zorg en werk (26%) Maatschappelijke ontwikkeling (19%) Kwaliteit fysieke omgeving (13%) Overzicht overhead (12%) Ruimtelijke ontwikkelingen (10%) Veiligheid (7%) Overzicht algemene dekkingsmiddelen (4%) Bestuur, samenleving en publiekscontact (3%) Economische zaken (2%) Wonen (1%) Mobiliteit (1%)
13
Figuur 2
Het grootste programma is Zorg en werk. Binnen dit programma vallen de lasten voor de uitvoering van de Wet maatschappelijke ondersteuning, de Jeugdwet en de Participatiewet. Ook de programma’s Maatschappelijke ontwikkeling en Kwaliteit fysieke omgeving zijn grote programma’s. Alle programma’s, de algemene dekkingsmiddelen en de overhead worden uitgebreid toegelicht in het hoofdstuk
‘Jaarverslag’. Per programma wordt hierin allereerst aangegeven wat het maatschappelijk doel en de beleidsdoelen zijn zoals vastgesteld in de programmabegroting en welke activiteiten de gemeente daarvoor in 2023 uitgevoerd heeft (Wat wilden we bereiken en wat hebben we daarvoor gedaan?). Vervolgens is per programma en beleidsdoel aangegeven welke baten en lasten hiervoor in 2023 gerealiseerd zijn, ten opzichte van de begroting (Wat heeft het gekost?).
Baten 2023 Alle in de jaarrekening verantwoorde lasten moeten worden gedekt door de baten (inkomsten) om te komen tot een sluitende exploitatie. In Figuur 3 is in hoofdlijnen aangegeven waar de baten uit bestaan. De
16 Gemeente Haarlemmermeer - Jaarstukken 2023
totale baten in 2023 bedragen € 601,9 miljoen, inclusief de onttrekkingen uit de reserves. De cijfers geven het procentueel aandeel van het programma weer in de totale baten.
Baten 2023
6 7
8 43 10
Uitkeringen gemeentefonds (43%) Lokale heffingen (26%) Grondexploitatie (10%) Overige (8%) Werk en inkomen (7%) Reserves (6%)
26
Figuur 3
Uitkeringen gemeentefonds De grootste inkomstenpost zijn uitkeringen uit het gemeentefonds die van het Rijk wordt ontvangen. Deze uitkeringen zijn vrij besteedbaar en worden verantwoord onder het overzicht Algemene dekkingsmiddelen. Tot en met 2018 werd nog de
integratie-uitkering sociaal domein ontvangen. Vanaf 2019 is deze uitkering geïntegreerd in de algemene uitkering. Het meerjarig verloop van de uitkeringen uit het gemeentefonds blijkt uit Figuur 4.
Figuur 4
In 2022 was het bedrag per inwoner van de ontvangen decentralisatie- en integratieuitkeringen incidenteel hoger door de ontvangen compensatie inkomstenderving voor
de jaren 2020 en 2021 als gevolg van de coronamaatregelen.
Jaarstukken 2023 - Gemeente Haarlemmermeer 17
Gemeentelijke belastingen Een andere grote inkomstenbron zijn de gemeentelijke belastingen (lokale heffingen). Deze heffingen kunnen opgedeeld worden in de vrij besteedbare belastingen, met name de Onroerendezaakbelastingen, en de heffingen voor een specifiek doel, zoals de afvalstoffenheffing en de rioolheffing. Heffingen met een specifiek doel mogen maximaal 100% kostendekkend zijn. Bij het vaststellen van de opbrengsten van de vrij besteedbare belastingen heeft de raad een grote mate van vrijheid.
Belastingdruk huishoudens Voor de huishoudens van Haarlemmermeer is de ontwikkeling van de gemeentelijke belastingdruk van belang. In de paragraaf Lokale Heffingen worden de belastingen en heffingen toegelicht. Op basis van de Atlas van de lokale lasten 2023 van Coelo is in Figuur 5 de belastingdruk van huishoudens weergegeven.
Figuur 5
Structureel begrotingssaldo Voor de beoordeling van het structurele en reële evenwicht van de jaarrekening moet beoordeeld worden of alle structurele lasten worden gedekt door structurele baten. Om dit te bepalen is in de
18 Gemeente Haarlemmermeer - Jaarstukken 2023
jaarrekening het Overzicht incidentele baten en lasten opgenomen. Onder andere op basis van dit overzicht geeft het structureel begrotingsevenwicht het volgende beeld:
Tabel 6
Omschrijving (bedragen x € 1.000; min = nadeel)
Bijgestelde begroting 2023
Rekening 2023
Saldo baten en lasten
-7.313
15.480
Saldo toevoegingen en onttrekkingen aan reserves
7.242
1.450
-71
16.930
Waarvan incidentele baten en lasten (saldo) (b)
-16.739
-14.035
Structureel begrotingssaldo (=a-b)
16.669
30.965
Begrotingssaldo (a)
Het structureel begrotingssaldo wordt berekend door de totale lasten en baten te verminderen met het saldo van de incidentele lasten en baten. Het saldo dat over blijft moet positief zijn (de structurele baten zijn dan groter dan de structurele lasten).
Op basis van de hierboven opgenomen tabel kan worden geconcludeerd dat de bijgestelde Programmabegroting 2023-2026 en de Jaarstukken 2023, conform de uitgangspunten van het BBV, structureel in evenwicht zijn.
Risico's Een risico is een onzekere gebeurtenis of omstandigheid met één of meerdere mogelijke oorzaken en met eventuele negatieve gevolgen op het behalen van de doelstellingen van Haarlemmermeer. Voor geconstateerde risico’s worden beheersmaatregelen getroffen om de impact van een risico te verkleinen. De resterende risico’s worden gekwantificeerd op basis van kans van optreden en de mogelijke financiële gevolgen. De kans- en gevolginschattingen zijn gemaakt op basis van expertise en ervaring met de omgeving waarin de risico’s spelen en de beleidsdoelen waaraan ze bijdragen. Met behulp van een Monte Carlo simulatie wordt de totale waarde van de resterende risico’s berekend en deze totale waarde vormt de ‘benodigde weerstandscapaciteit’. Om te bepalen of Haarlemmermeer in staat is de resterende risico’s op te vangen wordt de ‘beschikbare weerstandscapaciteit’ berekend. De beschikbare weerstandscapaciteit wordt in het BBV omschreven als ‘de middelen en mogelijkheden waarover de gemeente beschikt of kan beschikken om niet begrote kosten te dekken’. Het belangrijkste onderdeel van de beschikbare weerstandscapaciteit is de Algemene dekkingsreserve. De Algemene
dekkingsreserve is de enige, directe en vrij beschikbare bron van de weerstandscapaciteit. Het aanhouden van een voldoende hoge Algemene dekkingsreserve zorgt ervoor dat de gemeente de mogelijkheden heeft om de risico’s op te vangen, zonder dat dit directe consequenties heeft voor de uitvoering van de programmabegroting. Om inzicht te krijgen in hoeverre de beschikbare weerstandscapaciteit voldoende is om zich voor doende risico’s op te vangen, wordt de ratio weerstandsvermogen bepaald. De gemeenteraad heeft in de Notitie Risicomanagement en Weerstandsvermogen, vastgesteld 5 oktober 2023 (7999971) bepaald dat de streefwaarde van dit ratio minimaal 1,4 moet zijn. Met de ratio van 4,5 (classificatie uitstekend) per ultimo 2023 voldoen wij hier aan. In Figuur 6 wordt de ontwikkeling weergegeven van de benodigde en beschikbare weerstandscapaciteit en van de weerstandsratio. In de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing is een uitgebreide toelichting opgenomen op het weerstandsvermogen en de risico’s.
Jaarstukken 2023 - Gemeente Haarlemmermeer 19
Figuur 6
Reserves Reserves zijn bedoeld voor het dekken van toekomstige (mogelijke) uitgaven. De raad beslist over de bestemming van de reserves. In 2020 heeft de raad een nieuwe notitie reserves en voorzieningen (2019.0058406) vastgesteld. De reserves zijn onderverdeeld in algemene reserves en bestemmingsreserves. De algemene reserves dienen als dekkingsbron in het geval zich incidentele risico’s voordoen. We
20 Gemeente Haarlemmermeer - Jaarstukken 2023
hebben het dan over de Algemene dekkingsreserve en de Algemene reserve grondzaken. Het verloop van deze reserves over de periode 2018-2023 blijkt uit Figuur 7. De stijging van het saldo van de Algemene dekkingsreserve vanaf 2023 wordt met name veroorzaakt door de toevoeging van het jaarrekeningresultaat 2022.
Figuur 7
De bestemmingsreserves zijn ingesteld met een bepaald door de raad vastgesteld doel. Hierbij moet weer een onderscheid gemaakt worden tussen de bestemmingsreserve Dekking afschrijvingslasten en de overige bestemmingsreserves. De bestemmingsreserve Dekking afschrijvingslasten is een zogenaamde ‘beklemde’ reserve. Dat wil zeggen dat deze niet vrij besteedbaar is. Bij een besteding aan andere doeleinden dan de dekking van afschrijvingslasten, moet altijd tot een alternatieve dekking worden besloten.
Voor de overige bestemmingsreserves geldt dat de raad kan besluiten om daar een ander doel aan te geven of om ze op te heffen en het saldo toe te voegen aan de algemene dekkingsmiddelen. De ontwikkeling van de bestemmingsreserves geeft het volgende beeld:
Figuur 8
In het hoofdstuk Jaarrekening, toelichting op de balans, wordt het doel van elke reserve toegelicht
en is het verloop in 2023 per reserve opgenomen bij het onderdeel Eigen vermogen.
Jaarstukken 2023 - Gemeente Haarlemmermeer 21
Investeringen Investeringen zijn uitgaven waarvan het economisch - of maatschappelijk nut zich over meerdere jaren uitstrekt. Investeringen worden geactiveerd op de balans en worden afgeschreven op basis van de economische levensduur van de investering. De kapitaallasten (rente en afschrijving) komen ten laste van de
programma’s en moeten worden gedekt binnen de baten en lasten. De ontwikkeling van de materiële vaste activa voor de jaren 2018 – 2023 geeft het volgende beeld:
Figuur 9
In totaal is in de begroting na wijziging gehouden met een bruto-investeringsbedrag van € 101,7 miljoen in 2023. Hiervan is € 77,7 miljoen besteed, wat een realisatiegraad van 76% betekent. Van dit bruto bedrag is € 25,7 miljoen gedekt door bijdragen van derden, waarmee de
netto-investering over 2023 € 52,0 miljoen bedroeg. Voor een toelichting op het verloop van de activa wordt verwezen naar de toelichting op de balans, onderdeel Materiële vaste activa.
Meerjarenperspectief Grondzaken (MPG) Op basis van de prognoses in het MPG (standlijn 1 januari 2024) is in de jaarstukken rekening gehouden met de opbrengsten en uitgaven die verband houden met de ontwikkeling van bouwgrondexploitaties. Het saldo van de bouwgrondexploitaties wordt naar de balans overgebracht, zodat een verschil in de kasstromen geen invloed heeft op het saldo van de jaarrekening. Als een bouwgrondexploitatie wordt afgesloten, dan wordt het resultaat verrekend met de Algemene reserve grondzaken. Voor meer informatie wordt verwezen naar de paragraaf Grondbeleid en het MPG.
22 Gemeente Haarlemmermeer - Jaarstukken 2023
Op basis van het MPG is in Figuur 10 de verwachte cumulatieve cashflow van de nu lopende projecten weergegeven. De cashflow geeft het verschil aan tussen de ontvangsten en uitgaven gedurende een bepaalde periode. In de figuur is te zien dat tot en met 2027 de gerealiseerde en verwachte uitgaven hoger zijn dan de gerealiseerde en verwachte ontvangsten. De prognose is dat na 2027 minder kosten worden gemaakt en meer opbrengsten worden ontvangen en komt de cashflow boven € 0. Dit betreft een inschatting van de fasering per jaar en is een momentopname. Bij elk volgend (t)MPG worden de prognoses geactualiseerd.
Figuur 10
Financiële positie en kengetallen Netto schuld De meerjarige ontwikkeling van de schuld is weergegeven in Figuur 11. De schuld is minder hard gestegen dan geraamd in de Programmabegroting 2023-2026. Dit komt doordat er minder is geïnvesteerd dan begroot ten tijde van het opstellen van de programmabegroting (augustus 2022). Verder zijn
er van het Rijk diverse voorschotten ontvangen in het kader van specifieke uitkering (SPUK's) waarvan de uitgaven in latere jaren vallen. Hierdoor hoefde er ook minder geleend te worden. Een uitgebreide toelichting is opgenomen in de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing.
Figuur 11
Kengetallen schuldpositie In de notitie meerjarig financieel inzicht voor de raad van de commissie BBV is aangegeven dat de
belangrijkste indicatoren en kengetallen van de balans en van de baten en lasten in samenhang
Jaarstukken 2023 - Gemeente Haarlemmermeer 23
dienen te worden gepresenteerd en toegelicht. De ontwikkeling van deze samenhang in de loop van de tijd wordt hierin verwerkt en de trends worden geduid. In de notitie Schuldpositie 2023 heeft de raad besloten drie kernindicatoren schuldpositie aan te wijzen. In de programmabegroting en jaarstukken worden
deze aangevuld met een aantal ondersteunende indicatoren, welke de kernindicatoren nuanceren, of in breder perspectief plaatsen. De toelichtingen op de manier hoe de indicatoren dienen te worden berekend staan in de notitie Schuldpositie 2023.
De indicatoren geven in een oogopslag een beeld van de financiële gezondheid van onze gemeente. Opvallend is dat in 2023 alle indicatoren zich richting groen of sterker in het groen bewegen. De robuuste financiële positie van Haarlemmermeer is daarmee verder versterkt. Dit geeft ook een goede uitgangspositie
voor de aanpak van de vanaf 2026 voorziene tekorten.
24 Gemeente Haarlemmermeer - Jaarstukken 2023
Bij de kernindicatoren valt op dat twee van de drie kernindicatoren eind 2023 op groen staan. De netto schuldquote is op basis van de werkelijkheid eind 2023 hoger dan gemiddeld, maar bevindt zich in de categorie minst risicovol. Deze is zo'n
15% hoger dan bij de gemiddelde gemeente van vergelijkbare omvang. Echter zijn de verschillen binnen de vergelijkingsgroep groot. Gezien de groeiambities heeft Haarlemmermeer in het verleden meer geïnvesteerd. Ook blijven investeringen in onze gemeente noodzakelijk om verder te groeien. Een dalende nettoschuldquote geeft in de de toekomst meer tijd en ruimte totdat de signaalwaarde wordt bereikt. Eind 2022 bedroeg onze grondexploitatiequote bijna 18,5%, terwijl de gemiddelde gemeente in deze categorie zo'n 10% heeft. De overdracht van de gronden aan GEM A4 zone west heeft er toe geleid dat kengetal verder is gedaald tot nabij het gemiddelde. De solvabiliteit bevind zich in oranje (neutraal). Opvallend is hier dat de vergelijkingsgroep zich in het geheel in de categorie oranje (neutraal) bevind. De indicator lasten schuldpositie bevind zich eind 2023, net als de afgelopen jaren, stabiel in de categorie minst risicovol. Al met al geeft de versterking van de kerinindicatoren in 2023 Haarlemmermeer een sterkere positie in tijden van financiële tegenspoed. De weerstandsratio bevestigt dit
beeld. Ondanks de daling die door de afboeking van de kosten van de bijdrage omlegging A9 in 2022 veroorzaakt werd, heeft de ratio zich in 2023 na de storting van het resultaat van 2022 weer hersteld tot het niveau van voor de afboeking. De lage gemiddelde rente op de bestaande leningenportefeuille (1,45%, in 2022: 1,53%) en het weerstandsvermogen van de gemeente maken dat de last van de schuld op de langere termijn houdbaar is en blijft. De spreiding binnen de leningenportefeuille voorkomt dat de gemeente kwetsbaar is voor een renteschok. Dit blijkt ook uit de onderschrijding van de renterisiconorm. De exploitatie was de afgelopen jaren meer dan sluitend zoals blijkt uit de indicator structurele exploitatieruimte. De daling van de inkomsten vanuit het gemeentefonds vanaf 2026 maakt dat hierbij waakzaamheid in de toekomst wel een vereiste is. De daling van de inkomsten zal ook doorwerken in de netto schuldquote, lasten schuldpositie en grondexploitaitiequote aangezien zij berekend worden op basis van de totale baten.
Jaarstukken 2023 - Gemeente Haarlemmermeer 25
Leeswijzer De Jaarstukken 2023 zijn gebaseerd op de Programmabegroting 2023-2026. De jaarstukken bestaan uit de volgende delen: • Algemeen • Jaarverslag en jaarrekening per programma • Jaarrekening • Overige gegevens De jaarstukken worden opgesteld conform de voorschriften van het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV). Algemeen Dit onderdeel bestaat uit de inleiding, het resultaat van de programmarekening, de financiële hoofdlijnen, deze leeswijzer en de samenstelling van het bestuur. Jaarverslag en jaarrekening per programma Het jaarverslag bestaat uit de programmaverantwoording en de (verplichte) paragrafen. In dit onderdeel worden per programma de volgende vragen beantwoord: • Wat wilden we bereiken? • Wat zouden we daarvoor doen? • Wat hebben we bereikt en wat hebben we daarvoor gedaan? • Wat heeft het gekost? Bij het onderdeel 'Wat heeft het gekost?' worden op beleidsdoelniveau de substantiële verschillen (≥ € 200.000) tussen de gewijzigde begroting en de jaarrekening toegelicht. Diverse voor- en nadelen van minder dan € 200.000 worden tezamen verklaard door de toelichting Overig.
In de paragrafen geven we aanvullende informatie over programma overstijgende onderwerpen; lokale heffingen, weerstandsvermogen en risicobeheersing, onderhoud kapitaalgoederen, vastgoed, financiering, bedrijfsvoering, verbonden partijen, grondbeleid, openbaarheid Wet open overheid en toezichtinformatie. Jaarrekening De jaarrekening bestaat uit het overzicht van baten en lasten en de toelichting, de balans en de toelichting, de bijlage met de verantwoordingsinformatie over specifieke uitkeringen (SiSa), de rechtmatigheidsverantwoording en een bijlage met het overzicht van de gerealiseerde baten en
26 Gemeente Haarlemmermeer - Jaarstukken 2023
lasten per taakveld (recapitulatie op taakveld). Als apart hoofdstuk van de jaarrekening zijn tevens opgenomen de algemene grondslagen, budgetoverhevelingen, incidentele baten en lasten, structurele toevoegingen/onttrekkingen aan reserves, overzicht Wet Normering Topinkomens (WNT) en een overzicht van door de raad te autoriseren begrotings- of kredietoverschrijdingen. Conform voorgaande jaren is in de toelichting op de balans het verloop van de balansposten gedurende het verslagjaar weergegeven en worden de belangrijkste mutaties toegelicht. In dit onderdeel is tevens een overzicht van restantkredieten openomen. Overige gegevens In dit laatste deel treft u de controleverklaring van de onafhankelijke accountant van PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. en een verklarende woordenlijst aan. Beleidsindicatoren Per programma zijn de zogenaamde beleidsindicatoren opgenomen. Wij geven een toelichting in de programma’s op de beoogde en gerealiseerde maatschappelijke effecten aan de hand van zogenaamde beleidsindicatoren. Deze indicatoren dragen bij aan het beleidsmatiger maken van begroting en jaarstukken. De raad kan zich op deze manier op belangrijke momenten in een beleidscyclus een beeld vormen over de behaalde en te behalen beleidsresultaten.
Voor de onderlinge vergelijking tussen gemeenten is in de Regeling beleidsindicatoren gemeenten een uniforme lijst van beleidsindicatoren vastgesteld. Hierbij wordt aangesloten bij reeds bestaande bronnen, zoals het CBS en DUO. De actuele lijst bestaat uit 34 verplichte indicatoren. Daarnaast heeft de raad besloten een aantal niet-verplichte lokale indicatoren te handhaven (2017.0063489). In de tabellen bij de programma's is aangegeven waar het de verplichte (BBV) en niet-verplichte lokale indicatoren betreft. De website waarstaatjegemeente.nl biedt een overzicht van indicatoren per thema, waaronder de verplichte BBV indicatoren. Indien deze website als bron bij een BBV indicator wordt vermeld, betreft het de daarop vermelde informatie per 6 maart 2024. Indien er nog geen data bekend is, is dit met 'n/b' aangegeven. Aanvullend biedt de website onderzoek. haarlemmermeergemeente.nl kennisen onderzoeksresultaten over de Haarlemmermeerse samenleving.
Samenstelling van de gemeenteraad en het college van B&W Samenstelling gemeenteraad De gemeenteraad is het hoogste orgaan van de gemeente. De raad is de lokale volksvertegenwoordiging, bepaalt de beleidskaders en controleert de uitvoering van het
beleid door het college van burgemeester en wethouders. De raad heeft 39 zetels. Deze zetels zijn als volgt verdeeld over de partijen:
Tabel 7
Partij
2022
2018
2014
2010
VVD
8
HAP
6
7
7
10
7
6
GroenLinks
4
5
4
3
4
D66
4
3
6
5
CDA
3
5
5
5
Forza!
3
4
4
3
PvdA
3
3
4
4
SRH (Sociaal Rechts Haarlemmermeer)
2
1
1
1
ChristenUnie-SGP
1
2
1
1
Forum voor Democratie (FvD)
1
-
-
-
EEN Haarlemmermeer
1
1
1
-
Belang van Nederland (BVNL)
1
-
-
-
GEZOND Haarlemmermeer
1
1
-
-
Overigen
-
1
1
2
De contactgegevens van fracties en de raadsleden staan op de website van de gemeenteraad, onder raadsleden. Samenstelling college van burgemeester en wethouders De burgemeester is benoemd door de koning op voordracht van de raad. De wethouders zijn gekozen door de gemeenteraad. Ieder collegelid heeft zijn of haar eigen takenpakket (portefeuille). Samen zijn zij verantwoordelijk voor de
voorbereiding en uitvoering van de raadsbesluiten. Het college van B&W bereidt de plannen voor waarover de gemeenteraad een beslissing moet nemen. Het college neemt ook zelf besluiten. Daarnaast voert het college de besluiten van de gemeenteraad uit. Samen zijn zij verantwoordelijk voor het bestuur van de gemeente. De portefeuilles worden in Tabel 8 weergegeven.
Jaarstukken 2023 - Gemeente Haarlemmermeer 27
Tabel 8
Burgemeester Marianne Schuurmans-Wijdeven
• • • • • • • •
Algemene en bestuurlijke zaken Openbare orde & Veiligheid Brandweer Burgerzaken Internationale betrekkingen Communicatie & Onderzoek Integriteitsbeleid Kernencontacten (samen met wethouder Steffensvan de Water)
Wethouder Jurgen Nobel
Wethouder Mariëtte Sedee- Wethouder Marjolein Schuitemaker Steffens-van de Water
1e loco-burgemeester
2e loco-burgemeester
3e locoburgemeester
• • • • •
• • • • •
•
• • •
Financiën, inclusief deelnemingen & grondzaken Luchthavenzaken Woningbouw Ruimtelijke ontwikkeling
Projecten: • Stadshart Hoofddorp (exclusief gemeentehuis)
•
Sport & Volksgezondheid Agrarische zaken Vastgoed Afval, Milieu & Water Grootschalig groen & Recreatie Subsidies
Projecten: • PARK21
• • •
Fysieke leefomgeving Jeugd & Onderwijs Woonbeleid Dienstverlening Doelgroepenbeleid & Emancipatie Gebiedsgericht werken Participatie Kernencontacten (samen met burgemeester Schuurmans-Wijdeven
Projecten: • Nieuwe Kom NieuwVennep
Wethouder Marja Ruigrok
Wethouder Charif El Idrissi
Wethouder Charlotte van der Meij
Cees Vermeer
4e loco-burgemeester
5e loco-burgemeester
6e loco-burgemeester
Gemeentesecretaris
• • •
• • • •
• • • • •
•
Verkeer & Vervoer Economische Zaken Cultuur
• • •
Werk & Inkomen Arbeidsmarktbeleid Inburgering & Asielzaken Inkoop- & aanbestedingsbeleid Bedrijfsvoering Personeel Digitalisering
28 Gemeente Haarlemmermeer - Jaarstukken 2023
Zorg & Welzijn Klimaat & Energie Juridische Zaken Vergunningen Handhaving (inclusief oneigenlijk grondgebruik)
Projecten: • Gemeentehuis
Algemeen directeur van de organisatie
Festival Grazende Zwaan
Jaarverslag en toelichting jaarrekening per programma
Jaarstukken 2023 - Gemeente Haarlemmermeer 29
Bestuur, samenleving en publiekscontact
lasten in €
% totale realisatie lasten
Portefeuillehouder: Ruigrok, Schuurmans-Wijdeven, Steffens-van de Water
baten in €
% totale realisatie baten
17.611 3,2% 3.741
0,7%
Maatschappelijk doel:
Het borgen van democratische en transparante besluitvorming en excellente dienstverlening aan inwoners, instellingen en ondernemers. (bedragen × € 1.000)