Bijlage 1 - Hoofdrapport PRSW 2024-2028 gemeente Haarlemmermeer
Tekst van het document
Programma Riolering en Stedelijk Water 2024-2028 Hoofdrapport
Gemeente Haarlemmermeer 19 oktober 2023
PROGRAMMA RIOLERING EN STEDELIJK WATER 2024-2028
2
Onze referentie: MQ5FDA64TNAS-1470885873-354:03 - Datum: 25 september 2023 - Confidential
PROGRAMMA RIOLERING EN STEDELIJK WATER 2024-2028
Inhoudsopgave Samenvatting Leeswijzer
6
1
Inleiding
7
1.1
Een duurzame leefbare woonomgeving
1.2
2
3
3
4
4
5
3.2
Ambities
24
3.3
Doelen
26
Beleid
27
4.1
Rioleringsopgave
28
4.2
Beheeropgave oppervlaktewater
39
Juridische verankering
41
8
5.1
Omgevingsplan
42
Een nieuw programma
8
5.2
Transitie
42
1.3
Omgevingsvisie
9
5.3
Milieubelastende activiteiten
43
1.4
Raakvlakken
9
5.4
Verankering
44
Beeld huidige situatie
11
5.5
Afwegingskader
47
2.1
Historie
12
2.2
Bodem
2.3
Bedrijfsvoering
49
13
6.1
Informatie- en kennismanagement
50
Riolering en stedelijk water
13
6.2
Capaciteit
50
2.4
Grondwater
15
6.3
Communicatie en samenwerking
51
2.5
Oppervlaktewater
16
2.6
Areaal en toestand
18
2.7
Terugblik en aandachtspunten
21
Visie en ambitie
23
3.1
24
Visie
6
Colofon
52
De bijlagen, het uitvoeringsprogramma en de financiële onderbouwing zijn opgenomen in aparte documenten. Samen vormen deze documenten het nieuwe programma.
Onze referentie: MQ5FDA64TNAS-1470885873-354:03 - Datum: 25 september 2023 - Confidential
PROGRAMMA RIOLERING EN STEDELIJK WATER 2024-2028
SAMENVATTING
afvalwater, hemelwater, grondwater en oppervlaktewater. Op hoofdlijnen handhaven we de huidige koers en stellen deze bij om in te spelen op de komst van de omgevingswet en ontwikkelingen rondom klimaatadaptatie.
Programma Riolering en Stedelijk Water De afgelopen jaren hebben we als gemeente Haarlemmermeer, volgens het Gemeentelijke Rioleringsplan (GRP) 2021-2023, bijgedragen aan een duurzame en leefbare woonomgeving. Omdat de planperiode eind 2023 is verstreken, houden we voor de komende jaren de ambities opnieuw tegen het licht en verankeren deze in een opvolger van het GRP. De komende jaren staan we voor grote opgaven. Een woningbouwopgave (20.000 nieuwe woningen richting 2040), de rioolvervangingsopgave en een verbeteropgave om in 2050 klimaatbestendig te zijn. Daarnaast gaat per 1 januari 2024 de Omgevingswet in werking. Met voorliggend Programma Riolering en Stedelijk Water (hierna: PRSW) voor 20242028 stippelen we de koers uit om deze opgaves aan te pakken én sorteren we voor op een ‘programma onder de omgevingswet’. Het PRSW beschrijft visie en ambities en brengt het beleid, de juridische verankering daarvan en de benodigde bedrijfsvoering in beeld. De bijlagen, het uitvoeringsprogramma en de financiële onderbouwing zijn opgenomen in aparte documenten. Samen vormen deze documenten het nieuwe programma.
Belangrijkste koerswijzigingen Rioleringsopgave In voorgaande planperioden is met succes gewerkt aan een robuust rioleringssysteem. Het goed functioneren van de riolering is immers essentieel voor de volksgezondheid. Om dit op peil te houden, moeten we het systeem voortdurend onderhouden en waar nodig vervangen. Daarbij zien we een grote vervangingsopgave op ons afkomen als gevolg van de restlevensduur van de riolering. Gezien de grootte van deze vervangingsopgave is het wenselijk hier nu al op te anticiperen. Dat doen we door gebiedsgericht (per wijk) en integraal (met o.a. wegen en groen) te werken. Met dit PRSW zetten we stappen naar een gebiedsgerichte aanpak van de vervangingsopgave. Daarin programmeren we ook de verbeteropgave mee. Op deze manier doen we ook de nodige ingrepen in de onder- en bovengrondse ruimte om in te spelen op klimaatverandering, digitalisering en de energietransitie. Beheeropgave oppervlaktewater Naast de rioleringsopgave werken we met dit PRSW ook aan onze beheeropgave voor een goed functionerend oppervlaktewatersysteem. We richten ons op een zorgvuldige ont- en afwateringssituatie, toepassing van duurzaam waterbeheer en het plegen van goed beheer en onderhoud. De komende planperiode gaan we met name investeren in meer planmatig onderhoud.
Visie, ambitie en zorgplichten
Middelen en kostendekking
Een klimaatbestendig Haarlemmermeer in 2050 is onze stip op de horizon. Met deze visie voor ogen werken we de komende planperiode vanuit dit PRSW aan de ambities in de omgevingsvisie van Haarlemmermeer: een robuust, duurzaam en klimaatbestendig watersysteem.
We blijven als gemeente Haarlemmermeer sober en doelmatig werken aan onze watertaken en bijdragen aan ambities. Gelet op de opgaven die voor ons liggen is de komende planperiode een uitbreiding van de capaciteit benodigd om het PRSW uit te voeren. In de financiële doorrekening is rekening gehouden met een personele uitbreiding van 5,1 fte (2 fte in 2024, 2 fte in 2025 en 1,1 fte in 2026).
Naast deze ambities blijven we de komende planperiode op planmatige en doelmatige wijze invulling geven aan onze gemeentelijke waterzorgplichten op het gebied van
4
Onze referentie: MQ5FDA64TNAS-1470885873-354:03 - Datum: 25 september 2023 - Confidential
PROGRAMMA RIOLERING EN STEDELIJK WATER 2024-2028
Voor het uitvoeren van de waterzorgplichten mogen we als gemeente een heffing opleggen. Uit deze rioolheffing betalen we alle maatregelen voor het op orde brengen en houden van een goed functionerend riool- en stedelijk watersysteem, inclusief de wateren en voorzieningen die bijdragen aan een robuuste waterhuishouding. Om te bepalen hoe de heffing zich de komende jaren moet ontwikkelen, hebben we ons kostendekkingsplan doorgerekend. Het verloop van de rioolheffing voor de komende planperiode ziet er als volgt uit: Jaar 2023 2024 2025 2026 2027 2028
Benodigde inkomsten uit rioolheffing € 10.834.200 € 12.474.891 € 14.361.785 € 15.775.485 € 17.325.751 € 17.535.101
Aantal (equivalente) heffingseenheden 78.760 79.760 80.760 81.760 82.760 83.760
Rioolheffing per 1/1 en stijging per 31/12 € 137,56 + 13,7% € 156,41 + 13,7% € 177,83 + 8,5% € 192,95 + 8,5% € 209,35 0,0% € 209,35 0,0%
nodig, hoofdzakelijk om de groeiende kapitaallasten uit nieuwe investeringen te dekken. In 2055 bereiken we een kantelpunt in het lastenpatroon, doordat de nieuwe kapitaallasten niet meer stijgen. Dit wordt verklaard doordat de investeringsplanning is ingericht op het klimaatbestendig zijn van de gemeente Haarlemmermeer in 2050. Het investeringsvolume wordt daarna aanzienlijk lager, omdat de vervangings- en verbeteropgave voor gemengde rioolstelsels dan volbracht is en de nodige klimaatadaptatiemaatregelen op maaiveld al zijn getroffen. Voor de uitvoering van het PRSW zijn grote investeringen noodzakelijk. De boekwaarde van de investeringen op basis van het PRSW stijgt van afgerond € 63 miljoen in 2023 naar ongeveer € 389 miljoen in 2055. Volgens de normering in de notitie Schuldpositie is er nog geen aanleiding tot ingrijpen. De benodigde middelen en kostendekking zijn toegelicht in een apart financieel rapport.
De rioolheffing zal de eerste vier jaar moeten stijgen om de lasten in de planperiode te dekken en de egalisatievoorziening niet negatief te laten worden. Dat vraagt de eerste twee jaar een stijging met 13,7% per jaar en daarna twee jaar stijging met 8,5% per jaar (exclusief indexatie). De aanleiding voor het stijgingspercentage in de eerste periode ligt in meerdere verklaringen. De prijzen zijn fors gestegen, de vervangingspiek in ons forse areaal staat voor de deur en ook op andere vlakken zijn grote uitgaven noodzakelijk (zoals voor planvorming en onderzoek, klimaatadaptieve maatregelen en het organiseren van de benodigde personele capaciteit). Na deze eerste periode zijn meer geleidelijke ontwikkelingen mogelijk. Het beeld op dit moment is dat vier jaar na de initiële stijging de heffing namelijk even gelijk kan blijven (0% stijging, exclusief indexatie). Door relatief lagere lasten, liggen in deze jaren de inkomsten wat hoger dan de uitgaven waardoor de egalisatievoorziening zich kan herstellen. Vervolgens is tot en met 2055 een relatief geleidelijke stijging van de heffing
5
Onze referentie: MQ5FDA64TNAS-1470885873-354:03 - Datum: 25 september 2023 - Confidential
PROGRAMMA RIOLERING EN STEDELIJK WATER 2024-2028
LEESWIJZER Hoofdstuk 1:
Inleiding Introductie en raakvlakken met de omgevingsvisie
Hoofdstuk 2:
Beeld van de huidige situatie Evaluatie afgelopen planperiode en beeld van areaal en toestand
Hoofdstuk 3:
Visie en ambities Omschrijving wat we de komende periode en op lange termijn willen bereiken
Hoofdstuk 4:
Beleid Hoe we de ambities gaan realiseren, bijbehorende beleidskaders
Hoofdstuk 5:
Juridische verankering Hoe we het beleid, waar nodig beter juridisch kunnen verankeren in het Omgevingsplan
Hoofdstuk 6:
Bedrijfsvoering Hoe we organiseren dat we de zorgplichten (kosten)effectief kunnen uitvoeren
Het uitvoeringsprogramma plus de benodigde middelen zijn opgenomen in het deelrapport PRSW financieel. Bij dit uitvoeringsprogramma hoort ook een deelrapport bijlagen.
Figuur 1 Zicht op Hoofdvaart vanaf Badhoevedorp
6
Onze referentie: MQ5FDA64TNAS-1470885873-354:03 - Datum: 25 september 2023 - Confidential
PROGRAMMA RIOLERING EN STEDELIJK WATER 2024-2028
1 Inleiding
2 Huidige situatie
1
3 Visie en ambitie
4 Beleid
5 Juridische verankering
6 Bedrijfsvoering
Inleiding In het coalitieakkoord 2022-2026 “Toekomstbestendig Groeien” staat dat Haarlemmermeer in veel opzichten een prettige gemeente is om in te wonen, te werken, naar school te gaan en te recreëren. Eén van de grootste uitdagingen is het bouwen van 20.000 woningen richting 2040. Het open en groene karakter is kenmerkend voor de polder en daar blijft de gemeente Haarlemmermeer in investeren, net als in een groene, kleurrijke en goed onderhouden leefomgeving. Gemeente Haarlemmermeer kiest voor biodiversiteit en een klimaatadaptieve inrichting en wil samen met inwoners, ondernemers en organisaties verder bouwen aan een duurzame leefbare woonomgeving. Het ontwikkelingsperspectief op de lange termijn is opgenomen in de Omgevingsvisie Haarlemmermeer met als verhaallijnen: ▪ Wonen waar dorp en stad samenkomen ▪ Economisch krachtig en divers ▪ Ontspannen in het buitengebied ▪ Slim en stevig verbonden met onze netwerken Via een gebiedsgerichte benadering, programma’s en regelgeving sturen we op dit ontwikkelingsperspectief. Het hebben van een Gemeentelijke Rioleringsplan (GRP) is volgens de huidige regelgeving voor gemeenten een wettelijke verplichting (Wet milieubeheer, artikel 4.22). Het GRP bevat beleidskaders en regels voor de fysieke leefomgeving op het beleidsterrein water.
7
Figuur 2 Halfweg (voorgrond) en Zwanenburg met tussenliggend de ringvaart
Aangezien we graag willen voorsorteren op de komst van de Omgevingswet, vormen we het huidige verplichte Gemeentelijk Rioleringsplan om naar een (niet wettelijk verplicht) Programma Riolering en Stedelijk Water. Een belangrijk onderdeel van dit programma is dus de verplichte inhoud van het GRP, maar nu in een nieuw jasje.
Onze referentie: MQ5FDA64TNAS-1470885873-354:03 - Datum: 25 september 2023 - Confidential
PROGRAMMA RIOLERING EN STEDELIJK WATER 2024-2028
1 Inleiding
2 Huidige situatie
1.1
3 Visie en ambitie
EEN DUURZAME LEEFBARE WOONOMGEVING
De zorg voor water en riolering draagt bij aan een duurzame leefbare woonomgeving en is uitgewerkt in een aantal zorgplichten: ▪ ▪ ▪
zorgplicht voor inzameling en transport stedelijk afvalwater; zorgplicht voor afvloeiend regenwater; zorgplicht voorkomen structureel nadelige gevolgen van grondwaterstand.
Volgens deze zorgplichten dragen we als gemeente, vanuit het oogpunt van volksgezondheid en veiligheid, zorg voor een doelmatige inzameling, berging, transport en/of lokale zuivering van stedelijk afvalwater, afvloeiend regenwater (regenwater) en grondwater. De kans op overlast dient hierbij te worden beperkt tot maatschappelijk aanvaardbare normen. Bij de invulling van deze zorgplichten streven we naar een gezond, veerkrachtig en aantrekkelijk watersysteem en een goed functionerende waterketen. Ook streven we naar een goed functionerend watersysteem dat zoveel als mogelijk aansluit bij de natuurlijke omstandigheden en werken we aan een hoger waterbewustzijn bij de inwoners.
1.2
EEN NIEUW PROGRAMMA
In 2020 is het Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) 2021-2023 vastgesteld door de gemeenteraad van de gemeente Haarlemmermeer. Voor deze kortere looptijd dan gebruikelijk (3 in plaats van 5 jaar) is gekozen vanwege de verwachte inwerkingtreding van de Omgevingswet. Hierin vervalt de wettelijke verplichting om een GRP vast te stellen. Er blijven echter genoeg valide redenen over voor de gemeente om ook onder de Omgevingswet een rioleringsprogramma vast te stellen, waaronder uitwerking van de gemeentelijke watertaken en onderbouwing van de rioolheffing.
8
4 Beleid
5 Juridische verankering
6 Bedrijfsvoering
Omgevingswet Na inwerkingtreding van de Omgevingswet werken overheden via drie lijnen: ▪ Omgevingsvisie (lange termijn doelen en ambities); ▪ Omgevingsprogramma’s (zelfbindende maatregelen); ▪ Omgevingsplan (regels voor inwoners en ondernemers). In het voorliggende Programma Riolering en Stedelijk Water (hierna: PRSW) brengen we de visie en ambitie, beleid, juridische verankering en bedrijfsvoering rondom riolering en water in kaart. We koppelen de visie en ambitie aan de Omgevingsvisie van onze gemeente, waarmee ze een nadere uitwerking vormen van de gemeentelijke watertaken en de klimaatadaptatiestrategie. Het bijbehorende uitvoeringsprogramma met de benodigde middelen en de bijlagen is in aparte documenten opgenomen. Samen vormen deze documenten het nieuwe programma. Ontwikkelingen Voorliggend PRSW laat zien dat we terug- en vooruitkijken en verder bouwen aan een duurzaam en toekomstbestendig riolerings- en watersysteem. Een systeem met een lange levensduur, waarbij water op een duurzame wijze wordt verwerkt, bestand tegen voorziene toekomstige ontwikkelingen en dat bijdraagt aan een veilige en aantrekkelijke leefomgeving. Het PRSW is een goed planinstrument om te kunnen anticiperen op de trends en ontwikkelingen binnen dit vakgebied.
Zo is er bijvoorbeeld sprake van meer extreme neerslag en langdurige droogte door klimaatverandering, een veranderende verhouding tussen overheid en bewoners en verandering in wetgeving. Om te kunnen anticiperen op deze nieuwe ontwikkelingen is het zeer wenselijk om het programma periodiek te actualiseren. Opgaven We staan de komende planperiode(n) naast het inspelen op de ontwikkelingen voor twee grote uitdagingen. De vervangingsopgave riolering en stedelijk water en de beheeropgave oppervlaktewater. Delen van de riolering bereiken het einde van hun levensduur en er is een achterstand in het op orde hebben en houden van het stedelijk watersysteem. In het hoofdstuk beleid laten we zien hoe we hiermee willen omgaan.
Onze referentie: MQ5FDA64TNAS-1470885873-354:03 - Datum: 25 september 2023 - Confidential
PROGRAMMA RIOLERING EN STEDELIJK WATER 2024-2028
1 Inleiding
2 Huidige situatie
3 Visie en ambitie
4 Beleid
5 Juridische verankering
6 Bedrijfsvoering
Omgevingsprogramma De naamgeving van het PRSW sorteert voor op de Omgevingswet, die het opstellen van programma’s voorschrijft.
1.3
OMGEVINGSVISIE
De Omgevingsvisie 2040 schetst een toekomstbeeld waarin riolering en stedelijk water ook een rol van betekenis hebben. Het symbool in de kantlijn geeft in de tekst aan welke onderwerpen uit het PRSW raken aan de thema’s uit de Omgevingsvisie 2040 van Haarlemmermeer. De omgevingsvisie beschrijft uiteenlopende thema’s die te maken hebben met de fysieke leefomgeving en de kwaliteit van de ruimte en zijn gevisualiseerd in Figuur 4.
1.4
RAAKVLAKKEN
Het PRSW heeft meerdere raakvlakken met andere plannen en beleidsvelden. Lokaal en regionaal beleid Op het vlak van regionaal waterbeheer houden we in dit plan rekening met het Waterbeheerprogramma 2022-2028 van het Hoogheemraadschap van Rijnland en de Strategische Samenwerkingsagenda Haarlemmermeer-Rijnland. Het provinciaal beleid is geborgd in het Waterbeheerprogramma. Bouwstenen voor dit PRSW zijn o.a. de bestaande hydraulische berekeningen, het rapport de Blauwe Lens Amstelland Meerlanden en de visie landschap en recreatie Haarlemmermeer 2040. In het in januari 2022 door de gemeenteraad vastgestelde Klimaatadaptatiebeleid (Klimaatbestendig Haarlemmermeer in 2050) staat beschreven hoe we op programmatische wijze toewerken naar een omgeving die hitte- en droogtebestendig is en waar slechts beperkte wateroverlast optreedt. Ook zijn er vanuit de samenwerking in de waterketen bouwstenen Omgevingswet ontwikkeld, die we benutten.
9
Figuur 4 'Rad van de leefomgeving', thema's uit de omgevingsvisie van gemeente Haarlemmermeer. Bron: Omgevingsvisie
Onze referentie: MQ5FDA64TNAS-1470885873-354:03 - Datum: 25 september 2023 - Confidential
PROGRAMMA RIOLERING EN STEDELIJK WATER 2024-2028
1 Inleiding
2 Huidige situatie
3 Visie en ambitie
4 Beleid
In de Metropoolregio Amsterdam (MRA) en Noord-Holland hebben samenwerkende overheden afgesproken om klimaatbestendige nieuwbouw op te nemen in het beleid. De ondertekening van de ‘Intentieovereenkomst Klimaatbestendige Nieuwbouw in MRA en Noord-Holland’ betekent dat klimaatbestendigheid in plannen voor nieuwbouwwoningen in de MRA en Noord-Holland wordt meegenomen als criterium. Aan de overeenkomst is gewerkt door provincies, gemeenten, waterschappen, en door bouwbedrijven, projectontwikkelaars, groenondernemers en andere maatschappelijke partners. Gemeente Haarlemmermeer heeft deze overeenkomst medeondertekend. Door klimaatadaptatie zijn er raakvlakken met andere beleidsvelden die bijdragen aan de ruimtelijke inrichting: groen, wegen en nieuwbouwplannen. Ook de komst van de Omgevingswet, die de vorming van een integrale omgevingsvisie verplicht stelt, de energietransitie en het streven naar een circulaire economie maken dat het werkveld riolering en stedelijk water steeds meer verweven raakt met andere werkvelden. Water en Bodem Sturend In navolging van het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) wordt op landelijk niveau gewerkt aan de uitwerking van het principe Water en Bodem Sturend bij ruimtelijke ordening. Op 25 november 2022 heeft het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat per brief aan de Tweede Kamer het belang van bodem en water benadrukt.
In de brief staan concrete, sturende en verstrekkende keuzes ten aanzien van water en bodem, die vragen om een integrale aanpak. Integraal Met de toename van neerslagextremen en meer langdurige perioden van droogte neemt de noodzaak tot het verwerken en opslaan van regenwater toe. Door integraal te werken in de openbare ruimte scheppen we nieuwe kansen om de leefbaarheid en klimaatbestendigheid van de omgeving te verbeteren. Ook is meer kennis nodig over het functioneren van het stedelijk watersysteem onder meer extreme omstandigheden. We benutten de komende planperiode voor het verder verhogen van dit benodigde inzicht om kosteneffectief te kunnen inspelen op de ontwikkelingen en treffen kosteneffectieve maatregelen in de meest urgente gebieden.
10
Onze referentie: MQ5FDA64TNAS-1470885873-354:03 - Datum: 25 september 2023 - Confidential
5 Juridische verankering
6 Bedrijfsvoering
PROGRAMMA RIOLERING EN STEDELIJK WATER 2024-2028
1 Inleiding
2 Huidige situatie
2
3 Visie en ambitie
4 Beleid
5 Juridische verankering
6 Bedrijfsvoering
Beeld huidige situatie Om de riolerings- en watertaken goed te kunnen uitvoeren, is inzicht nodig in de ontwikkeling van het te beheren areaal, de toestand van de objecten en het functioneren van het systeem. Actuele basisgegevens zijn hiervoor onontbeerlijk. In Haarlemmermeer zijn de areaalgegevens vastgelegd in het integraal beheersysteem en beheerplannen. Via een terugblik hebben we inzicht in wat er goed gaat en waar verbetering gewenst is met betrekking tot de gemeentelijke rioleringsen watertaken. Dat vertaalt zich in aandachtspunten voor het beleid in dit PRSW.
Figuur 5 Rioolvervanging aan de oostzijde van de Hoofdvaart tussen de rotonde bij de Kruisweg en Burgemeester Pabstlaan
11
Onze referentie: MQ5FDA64TNAS-1470885873-354:03 - Datum: 25 september 2023 - Confidential
PROGRAMMA RIOLERING EN STEDELIJK WATER 2024-2028
1 Inleiding
2 Huidige situatie
2.1
3 Visie en ambitie
HISTORIE
Na de fusie met Haarlemmerliede en Spaarnwoude is gemeente Haarlemmermeer qua oppervlak één van de grootste gemeenten van Nederland en telt ruim 160.000 inwoners. Dit is moeilijk voor te stellen als je bedenkt dat de polder ooit het grootste binnenmeer van Nederland was. Dit meer is ontstaan door illegale turfwinning en plassen die zich bij elkaar voegden. Het kreeg de tot de verbeelding sprekende naam “Waterwolf”, omdat tijdens stormen en overstromingen het meer grote stukken land verzwolg, waarbij soms complete dorpjes van de kaart werden geveegd. Met het graven van de Ringvaart rond 1840 en de aanleg van de Ringdijk werd de Haarlemmermeerpolder voorbereid om droog gemaakt te worden. Hiervoor werden drie stoomgemalen gebouwd (Leeghwater, Lijnden en Cruquius) die het water uit het Haarlemmermeer pompten. In 1852 was de klus geklaard en ontstonden polders met aan de binnenzijde van de Ringvaart dorpen en enkele bovendijkse kernen.
4 Beleid
5 Juridische verankering
6 Bedrijfsvoering
drooggelegd en de bodem bestaat voornamelijk uit kleigrond. Evenals de Haarlemmermeerpolder heeft de Houtrakpolder een kenmerkend droogmakerijenlandschap, met zowel een natuur- als landbouwfunctie. Door deze functies en de weinige mate van verstedelijking is vooral droogte een belangrijk effect in deze polder. Door de lage ligging ten opzichte van de omgeving (de bodem ligt op circa -2,5m NAP) is de polder gevoelig voor opbarsten. Daarnaast speelt het probleem van verzilting en zoute kwel die komt vanuit het Noordzeekanaal. Inlaagpolder De Inlaagpolder is een kleipolder met een voornamelijk landbouwkundige functie. In het weidegebied is het oorspronkelijke verkavelingspatroon nog goed herkenbaar. De polder wordt doorsneden door de A9. Ten oosten van de A9 is een belangrijk weidevogelgebied, dat is aangewezen als natuurkerngebied. Het waterbeleid is gericht op het tot stand brengen van een duurzame relatie tussen de landbouw en de natuurwaarden. Ook hier is droogte de belangrijkste uitdaging. Vereenigde Binnenpolder De Vereenigde Binnenpolder dateert uit 1434 en heeft sindsdien voornamelijk agrarisch gebruik gekend. De polder is een veenweidegebied met een kenmerkend ‘open Hollands slagenlandschap’. Er wordt gestreefd naar behoud van dit landschap. Dat betekent dat de drooglegging zorgvuldig wordt bepaald, om verdergaande maaivelddaling te beperken.
De drooglegging is optimaal voor de natuurfunctie maar te krap voor de agrarische functie. Het beheer van de graslanden is extensief en gericht op het verkrijgen van een optimale weideveenflora en -fauna. Met name het grondwaterbeheer is een belangrijke uitdaging in dit gebied. In de meer bebouwde gebieden, zoals Spaarndam, kan wateroverlast ook voor problemen zorgen.
Figuur 6 Historisch gemaal Cruquius
Vanaf 1945 maakte Haarlemmermeer stormachtige ontwikkelingen door. Industrieterreinen rukten op, infrastructuur werd uitgebreid en het belang van de landbouw verminderde. Vooral de enorme groei van Schiphol had zijn effect op Haarlemmermeer. In 2023 beslaat de luchthaven maar liefst 14% van het oppervlak van de gemeente Haarlemmermeer.
Houtrakpolder De Houtrakpolder ligt samen met de Inlaagpolder en de Vereenigde binnenpolder tussen de Ringvaart en het Noordzeekanaal. De polder is in 1873
12
Onze referentie: MQ5FDA64TNAS-1470885873-354:03 - Datum: 25 september 2023 - Confidential
PROGRAMMA RIOLERING EN STEDELIJK WATER 2024-2028
1 Inleiding
2 Huidige situatie
3 Visie en ambitie
IJpolders De IJpolders zijn de polders aan weerszijden van het Noordzeekanaal tussen Amsterdam en IJmuiden. De aanleg van de waterweg door de Amsterdamse Kanaalmaatschappij ging gepaard met de inpoldering van het IJ en het daarmee verbonden Wijkermeer. Door deze watervlakten werden over een lengte van 17 km de kanaaldijken gelegd, waarna de wateren aan weerszijden van het kanaal werden drooggemaakt. Hier ontstonden de IJpolders. De bodem van deze polders bestond voor het grootste deel uit vruchtbare kleigrond. Van het oorspronkelijke agrarische karakter van de IJpolders is inmiddels veel verdwenen. Alleen de Wijkermeerpolder is nog grotendeels in gebruik als landbouwgrond. De andere polders aan de noordkant hebben vooral de bestemming van bedrijventerreinen gekregen. De polders aan de zuidkant zijn voornamelijk recreatiegebied.
2.2
5 Juridische verankering
▪
▪
6 Bedrijfsvoering
Lenzen basisveen: Van NAP -11,0 m tot NAP -12,0 m lokaal aanwezig in Rijsenhout, tot een maximale dikte van circa 1 m. Basisveen wordt gekenmerkt door een slechte waterdoorlatendheid vanwege de hoge mate waarin het veen is samengedrukt; Eerste watervoerend pakket: de top van dit bodempakket, van in totaal tientallen meters dikte, bevindt zich op circa NAP -12 m. De afzettingen bestaan uit fijn zand boven in het pakket (circa 6 m dik) tot grover zand in de diepere Pleistocene zanden.
BODEM
Sinds de drooglegging van de polder is vrijwel geen veen meer aanwezig in de bovenste bodemlaag. Als gevolg daarvan bestaat de bodem van de Haarlemmermeerpolder uit maritieme afzettingen die lokaal variëren in samenstelling, van zware oude zeeklei, tot siltig fijn zand, tot grover zand. Centraal in de Haarlemmermeerpolder, met enkele ‘armen’ naar het oosten, werden siltige en zandige platen afgezet. Deze oude geulafzettingen kunnen in samenstelling sterk variabel zijn, van zeer fijn tot zeer grof zand, met variërende kleiige en siltige bijmenging. De Holocene deklaag bevindt zich vanaf maaiveld tot een diepte van circa NAP -11m. Daaronder is op veel locaties basisveen aanwezig, met een maximale dikte van circa 1 m. De Pleistocene zanden beginnen op een diepte van circa NAP -12m. Samengevat kunnen in de Haarlemmermeerpolder vanaf maaiveld de volgende bodemlagen worden onderscheiden: ▪ Lokaal: Antropogene zandige afzettingen voor het bouwrijp maken van het gebied en de aanleg van wegcunetten. De dikte varieert tussen circa 0 en 2 m; ▪ Wadzandpakket bestaande uit een mix van siltig (matig) fijn zand en (oude zee-) klei. Vanaf maaiveld (waar geen ophoging of wegcunetten aanwezig zijn), tot circa NAP -11 m. Oude zeeklei wordt gekenmerkt door een slechte water doorlatendheid;
13
4 Beleid
Figuur 7 Verspreiding van zandige (geul)afzettingen in de Haarlemmermeerpolder (links). De kleuren geven de dikte aan van de geulafzettingen (blauw: 1-2 m dik, tot rood: 25 m dik)
2.3
RIOLERING EN STEDELIJK WATER
Inmiddels is het gebied dooraderd met watergangen binnen en buiten de bebouwde omgeving, vrijverval riolering binnen de bebouwde omgeving en overwegend drukriolering buiten de bebouwde omgeving. Om de riolering op orde te houden moeten we deze periodiek reinigen en inspecteren, onderhouden en repareren dan wel vervangen/verbeteren. Hiervoor zijn we als gemeente verantwoordelijk. Om de watergangen op orde te brengen en te houden moeten we o.a. de watergangen periodiek maaien en baggeren en het maaisel en de baggerspecie verwerken. Ook
Onze referentie: MQ5FDA64TNAS-1470885873-354:03 - Datum: 25 september 2023 - Confidential
PROGRAMMA RIOLERING EN STEDELIJK WATER 2024-2028
1 Inleiding
2 Huidige situatie
3 Visie en ambitie
moeten we stuwen, duikers en beschoeiingen in eigendom van onze gemeente inspecteren en zo nodig vervangen.
4 Beleid
5 Juridische verankering
6 Bedrijfsvoering
verhard oppervlak stroomt regenwater niet naar de rioolwaterzuiveringsinstallatie, maar naar oppervlakte en/of in de bodem.
Peilgebieden Waterhuishoudkundig is Haarlemmermeer onderverdeeld in peilgebieden, die afwateren op de polderboezem. De belangrijkste watergang in de polder is de Hoofdvaart, die de polder van noord naar zuid doorsnijdt. Loodrecht op deze Hoofdvaart ligt een aantal dwarsvaarten. Vier gemalen (Lijnden, Leeghwater, Bolstra en Koning Willem I) lozen het water uit de polder naar Rijnlands boezem. Het maalstoppeil bedraagt NAP -0,37 m. Zoet water 40% van het water dat Rijnland inlaat bij Gouda is bestemd voor het doorspoelen van de Haarlemmermeerpolder. Dit relatief schone water wordt toegevoegd ten behoeve van onder andere agrarisch gebruik en de waterkwaliteit. Als er onvoldoende wordt doorgespoeld, heeft dat negatieve invloed op de waterkwaliteit, bijvoorbeeld verzilting van het oppervlaktewater. Ten tijde van droogte, zoals in 2018 en 2019, is gebleken dat de beschikbaarheid van zoet water geen vanzelfsprekendheid is. Bij een toename van de zoetwatervraag zal de behoefte aan zoet boezemwater dan ook toenemen. Piekberging In het boezemsysteem is weinig ruimte om piekberging bij intensieve neerslag te realiseren. Daarom zijn op diverse plaatsen in het boezemstelsel tijdelijke opvangmogelijkheden noodzakelijk, zogenaamde piekbergingen. In de zuidpunt van de Haarlemmermeerpolder is zo’n piekberging voorzien en zeer recentelijk opgeleverd.
(zie rijnland.net/wat-doet-rijnland/in-uw-buurt/piekberging-haarlemmermeer). Rioleringssysteem De riolering in Haarlemmermeer ligt voor het grootste deel in kleiachtige grond, is nog relatief jong en voor een deel gemengd gerioleerd (oudste deel) en voor een deel gescheiden gerioleerd. Bij gemengde riolering komt het regenwater via de straatputten en daken in hetzelfde riool terecht als het afvalwater uit de woningen. Regenwater en afvalwater worden dus gemengd afgevoerd naar de rioolwaterzuiveringsinstallatie. In geval van afkoppeling van op de riolering afvoerend
14
Figuur 8 Kaart van de huidige gemalen Lijnden, Leeghwater, Bolstra en Koning Willem I
Onze referentie: MQ5FDA64TNAS-1470885873-354:03 - Datum: 25 september 2023 - Confidential
PROGRAMMA RIOLERING EN STEDELIJK WATER 2024-2028
1 Inleiding
2 Huidige situatie
3 Visie en ambitie
Als het extreem hard regent kan het riool de hoeveelheid neerslag niet verwerken. Dan stroomt het riool over en loopt ongezuiverd water rechtstreeks de sloot of gracht in. Afhankelijk van de hoeveelheid regenwaterberging in het rioleringssysteem gebeurt dit meerdere keren per jaar. Dit moeten we accepteren, omdat al het regenwater ondergronds afvoeren veel te kostbaar is. Om de kans op milieuschade als gevolg van deze ongezuiverde lozingen te beperken hebben we op de meest kwetsbare locaties bergbezinkvoorzieningen aangebracht. In deze voorzieningen kunnen slibdeeltjes bezinken, waardoor het te lozen water minder vervuild is. Op de ‘oudere’ bedrijventerrein is veelal sprake van (verbeterd) gescheiden riolering (GS of VGS). Het regenwater wordt hierbij apart ingezameld en direct op het oppervlaktewater geloosd (GS). Bij de verbeterde variant (VGS) wordt het meest vervuilde regenwater afgevoerd naar de rioolwaterzuiveringsinstallatie.
4 Beleid
GRONDWATER
Grondwater is al het water dat zich in de ondergrond bevindt. Meestal is dit water afkomstig van neerslag. Nadat het op de oppervlakte is beland infiltreert het direct of indirect in de bodem. Grondwater houdt, net als hemel- en oppervlaktewater, geen rekening met eigendomsgrenzen. Voor een goed functionerende waterhuishouding is samenwerking tussen het hoogheemraadschap, de gemeente en perceeleigenaren essentieel.
Kweldruk Vanwege de lage polderpeilen is er over het algemeen sprake van een continue kweldruk vanuit het diepere grondwater richting het maaiveld. Dieper zout grondwater kan daardoor aan het oppervlak omhoog kwellen. Het doorbreken van scheidende (veen/klei) lagen bij werkzaamheden in de bodem, brengt daarom een hoog opbarstrisico met zich mee en een risico op het ontstaan van lokale wellen Figuur 9 Taken en verantwoordelijkheden grondwater
15
6 Bedrijfsvoering
Vanwege de grote verscheidenheid aan peilvakken (63 stuks) is het niet zomaar mogelijk om verbindingen met het oppervlaktewater te maken. Daarom zal op bepaalde plekken enkel oppervlaktewater kunnen worden ingelaten vanuit de boezem (Ringvaart). Wijken die verder van de boezemwatergangen af liggen, hebben om deze reden beperkte mogelijkheden om oppervlaktewater aan te voeren voor aanvulling van het grondwater. Het oppervlaktewatersysteem voert water aan in tijden van watertekort en zorgt voor waterafvoer in perioden met wateroverschot. De aanvoer via inlaten vindt plaats voor peilbeheer en om het watersysteem door te spoelen. Doorspoelen is noodzakelijk vanwege de chloride-, nutriëntrijke kwel in de polder, maar ook doordat de waterkwaliteit negatief beïnvloed wordt door bedrijfsactiviteiten en riooloverstorten.
2.4 Buitengebied Het buitengebied is overwegend gerioleerd door middel van drukrioolunits en gemalen met bijbehorende pers- en drukrioolleidingen. Aanvullend is er een honderdtal IBA’s (Individuele Behandelingsinstallatie voor Afvalwater) in beheer bij de gemeente Haarlemmermeer. Als laatste is er in het buitengebied nog een aantal panden met een particuliere zuiveringsinstallatie. Bij drukriolering wordt het afvalwater via kleine pompjes en persleidingen naar de dichtstbijzijnde riolering gepompt, vanaf waar het uiteindelijk ook bij de rioolwaterzuiveringsinstallatie (RWZI) terechtkomt. Al het afvalwater komt uiteindelijk terecht bij de rioolwaterzuiveringsinstallaties in Zwaanshoek en Zwanenburg (de grootste). Het afvalwater van Haarlemmerliede en Spaarndam gaat naar RWZI Haarlem Waarderpolder. Het afvalwater van Schiphol gaat naar de eigen zuivering van Evides.
5 Juridische verankering
Onze referentie: MQ5FDA64TNAS-1470885873-354:03 - Datum: 25 september 2023 - Confidential
PROGRAMMA RIOLERING EN STEDELIJK WATER 2024-2028
1 Inleiding
2 Huidige situatie
3 Visie en ambitie
De verantwoordelijkheden zijn hierbij als volgt verdeeld: Hoogheemraadschap en drinkwaterbedrijven De waterbeheerder beheert het oppervlaktewater en is bevoegd gezag voor grondwateronttrekkingen. De provincie is bevoegd gezag voor zeer grote onttrekkingen. Drinkwaterleidingmaatschappijen zijn verantwoordelijk voor het leveren van drinkwater. Gemeente De gemeente is verantwoordelijk voor het openbare gebied (zoals wegen en parken) en is aanspreekpunt voor (meldingen over) grondwateroverlast. Dit betekent dat de gemeente een actieve houding aanneemt bij het onderzoeken van problemen en het zoeken naar oplossingen (inspanningsverplichting). De gemeente is verantwoordelijk voor grondwateroverlast die ontstaat als gevolg van maatregelen die de gemeente treft. Burger Net zoals een huiseigenaar verantwoordelijk is voor de toestand van het huis, is de huiseigenaar ook verantwoordelijk voor de grondwatersituatie op het eigen terrein. Artikel 3.6 van de Waterwet hanteert als uitgangspunt dat een perceeleigenaar zelf verantwoordelijk is voor het treffen van maatregelen op eigen terrein om grondwaterproblemen te bestrijden. Op grond van het Bouwbesluit is de perceeleigenaar ook zelf verantwoordelijk voor het waterdicht zijn van een uitwendige scheidingsconstructie van verblijfsruimten van woningen.
Daarmee wordt bedoeld: de buitengevel, begane grondvloer, en/of de vloer en gevels van een kelder of souterrain. Specifiek voor kelders/souterrains zijn eisen gesteld in artikelen 3.64 en 4.118 van het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl). Er is een duidelijke verantwoordelijkheid voor de particuliere eigenaar om de kelder waterdicht te maken als deze dient als verblijfsgebied. Randvoorwaarden Het Hoogheemraadschap biedt via oppervlaktewaterpeilbeheer de randvoorwaarden voor gemeenten om invulling te geven aan de grondwaterzorgplicht. Het waterschap voert namelijk overtollig water af en voert water in droge perioden aan via watergangen, waar de gemeente haar leidingen op aantakt. De gemeente biedt
16
4 Beleid
5 Juridische verankering
6 Bedrijfsvoering
vervolgens via de openbare ruimte de randvoorwaarden voor bewoners en bedrijven om hun verantwoordelijkheid te kunnen nemen op private terreinen. Het effect van de leidingen die de gemeente aanlegt, reikt niet altijd tot op particulier terrein. In het grondwaterbeheer is dus samenwerking nodig.
2.5
OPPERVLAKTEWATER
Samen met het Hoogheemraadschap van Rijnland werken we aan een toekomstbestendig en waterrobuust systeem met een goede doorstroombaarheid en goede waterkwaliteit. Het huidige oppervlaktewatersysteem is verdeeld in een groot aantal deelgebieden. Ieder met een eigen gemaal of stuw. Dit gemaal houdt het deelgebied op zomer- of winterpeil en slaat het overtollige water uit richting de hoofdvaart/polderboezem. Het oppervlaktewatersysteem staat niet op zichzelf. Het kan zowel de riolering als het grondwater beïnvloeden. Bij een te hoge oppervlaktewaterstand kan opstuwing in de riolering of het ontwateringssysteem optreden, waardoor de kans op (grond)wateroverlast toeneemt. Bij een te lage (water)bodem- of waterdruk neemt de kwel toe, waardoor de kans op verzilting en verslechtering van de waterkwaliteit optreedt. Interactie oppervlaktewater-riolering Tijdens langdurige periodes van neerslag en/of kortdurende hevige neerslag stijgt de waterstand in de gemeente Haarlemmermeer en de Ringvaart. Dit komt door de afvoer van water afkomstig van het onbebouwde gebied en door de afvoer van water afkomstig uit bebouwd gebied.
Het bebouwde gebied loost overtollig hemel- en grondwater via zogenoemde riooloverstortputten van de gemengde riolering (afstromend regenwater vermengd met huishoudelijk afvalwater) en de lozingspunten van hemelwaterriolering (afstromend regenwater) en ontwateringssystemen (uitstromend grondwater). Het water uit Haarlemmermeerpolder wordt uitgeslagen op de Ringvaart. Bij een waterstand van NAP - 0,30 m in de Ringvaart worden de poldergemalen, inclusief die
Onze referentie: MQ5FDA64TNAS-1470885873-354:03 - Datum: 25 september 2023 - Confidential
PROGRAMMA RIOLERING EN STEDELIJK WATER 2024-2028
1 Inleiding
2 Huidige situatie
3 Visie en ambitie
van Haarlemmermeer stopgezet. Dit betekent dat het water van de Haarlemmermeerpolder niet uit kan en de grotere peilstijgingen in Haarlemmermeerpolder optreden. De noordelijke polders van de gemeente Haarlemmermeer voeren af op de Zijkanaal F en het Noordzeekanaal. Als het oppervlaktewatersysteem te weinig bergings- en afvoercapaciteit heeft, zal dat bij hevige neerslag direct leiden tot een vermindering van de afvoercapaciteit van de riolering, waardoor wateroverlast ontstaat. Verder zal relatief schoon oppervlaktewater over de overstorten en via de riolering naar de rioolwaterzuivering worden afgevoerd. Daar waar het beheer van water binnen het stedelijk gebied in handen van het hoogheemraadschap is, verlangt dit een nauwe samenwerking en is monitoring hiervan in het belang van alle partijen. Interactie oppervlaktewater-grondwater Met de eventuele toepassing van het zogenoemde Verbeterd DroogmakerijSysteem (VDS) kan het hoogheemraadschap meer water vasthouden om o.a. bodemdaling en verzilting tegen te gaan en bovendien de waterkwaliteit te verbeteren (doorspoelen met relatief zoet water).
4 Beleid
5 Juridische verankering
6 Bedrijfsvoering
handhaven wordt water aangevoerd, water boven het maximale peil wordt afgevoerd. Binnen de bebouwde omgeving van Haarlemmermeer passen we dit systeem zo goed als mogelijk al toe bij (vooralsnog) nieuwbouw met een eigen bemalingsgebied of waar mogelijk. Ook bij inbreidingen in de bebouwde omgeving passen we dit concept waar mogelijk toe. Met de toepassing van VDS beperken we namelijk de aan- en afvoerhoeveelheden water, houden we regenwater van een goede kwaliteit vast en beperken we zoute en/of voedselrijke kwel. Ook is geen vakgemaal meer benodigd voor waterafvoer. VDS draagt bij aan de realisatie van een robuuster watersysteem. Bij wateroverlast kan er onder vrij verval uitwisseling van waterbergend vermogen plaatsvinden. Ook voor het landelijk gebied zou dit mogelijk een interessante optie kunnen zijn, maar lastig te realiseren vanwege de versnipperde peilvakken en diversiteit aan stakeholders. Met de toepassing van VDS treedt een grotere fluctuatie op in oppervlaktewaterstanden. Dit werkt mogelijk door in het grondwater. We zullen als gemeente onze belangen moeten laten meewegen in de keuze voor een dergelijk systeem en onze (stedelijke) grondwatervoorzieningen daar mogelijk op moeten aanpassen. Oppervlaktewaterkwaliteit Het hoogheemraadschap van Rijnland en gemeente Haarlemmermeer zijn samen verantwoordelijk voor de waterkwaliteit.
Wij zijn als gemeente verantwoordelijk voor het terugdringen van de vuilemissie vanuit de riolering.
Figuur 10 Hoofdvaart/polderboezem (links) en deelgebied (rechts)
Het Verbeterd DroogmakerijSysteem (VDS) is een systeem om regenwater van een goede kwaliteit vast te houden. Het water fluctueert hierbij tussen het huidige zomerpeil van een deelgebied en het peil van de polderboezem. Om de ondergrens te
17
De kwaliteit van het oppervlaktewater in Haarlemmermeer wordt beïnvloed door een groot aantal factoren. Eén van de factoren is de lozing van overtollig water vanuit de riolering op het oppervlaktewater. Riooloverstorten van het gemengde rioolstelsel kunnen een bron van zuurstofloosheid zijn. De problemen van overstortingen zijn tijdelijk en lokaal van aard. Knelpunten in de waterkwaliteit die worden veroorzaakt door dergelijke lozingen bespreken we met de waterbeheerder. Om knelpunten op te lossen passen we doelmatige maatregelen toe. Deze maatregelen bevinden zich niet
Onze referentie: MQ5FDA64TNAS-1470885873-354:03 - Datum: 25 september 2023 - Confidential
PROGRAMMA RIOLERING EN STEDELIJK WATER 2024-2028
1 Inleiding
2 Huidige situatie
3 Visie en ambitie
per se in het gemengde rioolstelsel, maar ook in het watersysteem. Oplossingen voor de aandachtspunten en knelpunten uit het waterkwaliteitsspoor bespreken we met het hoogheemraadschap van Rijnland. De officiële zwemwateren in onze gemeente worden door de provincie Noord-Holland gecontroleerd op kwaliteit en veiligheid. De provincie bepaalt daarmee of deze wateren veilig zwemwater zijn. De gemeente Haarlemmermeer heeft hierin een zorgplicht voor het voorkomen van vervuilende activiteiten. Door klimaatverandering zal het recreatief gebruik van onze niet officiële zwemwateren toenemen. Voor deze wateren is het zwemmen op eigen risico.
4 Beleid
5 Juridische verankering
6 Bedrijfsvoering
Zoetwater We beschermen via planregels het diepe grondwater en oppervlaktewater zodat het geschikt blijft voor toekomstige drinkwaterwinning. Hier dragen we gezamenlijk zorg voor met de drinkwaterbedrijven, Rijkswaterstaat, de provincie, het waterschap en onze buurgemeenten. De beschikbaarheid van drinkwater wordt minder vanzelfsprekend. Zo voert PWN al jaren beleid om vraag en aanbod met elkaar in balans te brengen en te houden. De onderwerpen ‘beschikbaarheid van drinkwater’ en ‘opslag van zoetwater’ zullen zich de komende planperiode verder uitkristalliseren. We krijgen vaker te maken met de uitdaging of er wel voldoende zoetwater beschikbaar is voor de gewenste inlaat van water. 40% van het water dat Rijnland inlaat bij Gouda is bestemd voor het doorspoelen van de Haarlemmermeerpolder. Het is wenselijk om onze afhankelijkheid daarvan te verminderen.
2.6
AREAAL EN TOESTAND
Kenmerken Voor het inzamelen en transporteren van het vrijkomende afval- en regenwater beschikken we over een rioolstelsel met een lengte van circa 1000 km en ruim 300 rioolgemalen. Het afvalwater in het buitengebied wordt ingezameld met 700 pompunits en verpompt via bijna 200 km aan druk- en persleidingen. Het afvalwater wordt gezuiverd op de rioolwaterzuiveringsinstallaties (RWZI). In Tabel 1 staan de belangrijkste kenmerken van het stedelijk watersysteem in onze gemeente. Figuur 13 schetst de leeftijd van het rioolstelsel.
Kwaliteitstoestand en functioneren
Figuur 11 Vereenigde Binnenpolder te Spaarndam
18
Om het riool efficiënt te kunnen beheren moet aan drie basisvoorwaarden worden voldaan. Gemeente Haarlemmermeer moet weten: ▪ wat wordt beheerd; ▪ wat de onderhoudstoestand is; ▪ hoe het systeem functioneert.
Onze referentie: MQ5FDA64TNAS-1470885873-354:03 - Datum: 25 september 2023 - Confidential
F
PROGRAMMA RIOLERING EN STEDELIJK WATER 2024-2028
1 Inleiding
2 Huidige situatie
3 Visie en ambitie
Om aan deze voorwaarden te voldoen, voeren we inspecties en onderzoeken uit: ▪ Reguliere inspecties vinden planmatig plaats, op basis van leeftijd en incidenteel op basis van structurele klachten. Ook worden bij grootschalige projecten inspecties uitgevoerd. ▪ Drainagestelsels reinigen we bij voorkeur eenmaal per 3 jaar, met uitzondering van de drainage in Getsewoud in Nieuw-Vennep. Deze controleren en reinigen we ieder jaar vanwege de hogere kwetsbaarheid. ▪ De kwaliteit van duikers onderzoeken we door constructief onderzoek. Dergelijk onderzoek is kostbaar en voeren we alleen uit als projectmatig werk met werk kan worden verricht. Geconstateerde gebreken herstellen we. Sinds november 2021 hebben we een operationeel gemeentelijk grondwatermeetnet in Haarlemmermeer.
19
4 Beleid
5 Juridische verankering
6 Bedrijfsvoering
Tabel 1: Areaalgegevens riolering en stedelijk water Object Vrijvervalriolering Gemengd Hemelwater Vuilwater IT-riool/DIT-riool Drukriolering Drukleidingen Persleidingen Pompunits Woonarkpompen Gemalen Bergbezinkvoorzieningen Kolken IBA’s Drainage Wadi’s Duikers Stuwen Beschoeiing hardhout beton gevlochten takken staal basalt Natuurvriendelijke oevers Bagger Binnenstedelijk Buitenstedelijk Watergangen Lengte Oppervlakte
Onze referentie: MQ5FDA64TNAS-1470885873-354:03 - Datum: 25 september 2023 - Confidential
Aantal 988 315 328 259 86
Eenheid km km km km km
Opmerking
69 127 700 80 313 13 58.000 90 248 3,5 6606 34 34 27.800 500 2.100 1.000 2.200 35.350
km km stuks stuks stuks stuks stuks stuks km hectare stuks stuks km m m m m m m
81.400
m3 m3
In beheer Rijnland In beheer gemeente
138 1.548.000 4.500.000
km m2 m2
In beheer gemeente In beheer Rijnland (schatting)
In beheer bij gemeente
PROGRAMMA RIOLERING EN STEDELIJK WATER 2024-2028
1 Inleiding
2 Huidige situatie
3 Visie en ambitie
4 Beleid
Figuur 13 Jaar van aanleg riolering Haarlemmermeer
20
Onze referentie: MQ5FDA64TNAS-1470885873-354:03 - Datum: 25 september 2023 - Confidential
5 Juridische verankering
6 Bedrijfsvoering
PROGRAMMA RIOLERING EN STEDELIJK WATER 2024-2028
1 Inleiding
2 Huidige situatie
2.7
3 Visie en ambitie
TERUGBLIK EN AANDACHTSPUNTEN
Gemeente Haarlemmermeer ligt in een polderlandschap met een zeer gevarieerde bodemsamenstelling en bodemopbouw Omdat de Haarlemmermeerpolder van oudsher een droogmakerij is, is hier sprake van een grote kweldruk. Het is hierdoor belangrijk dat het water goed afgevoerd kan worden. De afgelopen periode is er met het Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) 2021-2023 ambitieus gewerkt aan rioleringsbeleid en ook klimaatadaptatie heeft een grotere rol gekregen.
Terugblik: ▪ Grondgebruik Een andere vertragende factor is grond die inwoners in de loop der jaren in bruikleen kregen of (soms ook oneigenlijk) namen. Bij projecten waarvoor deze gronden nodig zijn, kost het veel tijd (al snel 2 tot 3 jaar) om deze stukken grond weer als openbare ruimte op te nemen. ▪ Klimaatadaptatie In 2022 is het klimaatadaptatiebeleid vastgesteld. Met dit beleid focussen we o.a. op een waterrobuuste leefomgeving. Borging Integraal denken zit inmiddels goed ingebakken in de opstart van projecten. Gescheiden riolering en BRP-maatregelen komen hier goed tot uitvoering. Klimaatkaders worden direct bij het voorbereiden van een project ingevoerd. Bij grootschalige woningbouw lukt het borgen van klimaatadaptatie al goed, bij kleinschalige ontwikkelingen (maatwerk) blijkt dat lastiger. Vaak is water de sluitpost in de afweging van fysieke ruimte en kosten in een ontwikkeling, in plaats van het watersysteem aan de voorkant centraal te stellen. ▪ Grondwater In 2023 is gestart met het opstellen van een grondwaterplan als bouwsteen voor dit PRSW. De komende periode willen we inzicht krijgen in het grondwatersysteem om ontwerpeisen/richtlijnen en kaders voor het ontwerpen van drainage, IT- DIT en DT-leidingen te kunnen vastleggen. Ook geeft dit inzicht in de mogelijkheden om water vast te houden.
De onderhoudsfrequentie aan de drainageleidingen is in de afgelopen planperiode niet gehaald vanwege beperkte personele capaciteit en beperkte registratie van leidingen en budget. ▪ Samenwerking We werken intensief en waardevol samen binnen de regio Kennemerland en met het Hoogheemraadschap van Rijnland. Personele
21
4 Beleid
5 Juridische verankering
6 Bedrijfsvoering
capaciteitstekort is wel een uitdaging voor actieve deelname van Haarlemmermeer in de regionale samenwerking. ▪ Data op orde Het beheersysteem is over het algemeen goed op orde, maar op sommige onderdelen niet helemaal compleet. Met name gegevens over drainage, baggeren, beschoeiing en duikers missen. De komende periode gaan we de areaalgegevens actualiseren en inrichten volgens de GWSW standaard. ▪ Toerekenen aan rioolheffing In 2022 is een rechtmatigheidsonderzoek uitgevoerd met betrekking tot de rioolheffing. De resultaten uit dit onderzoek gebruiken we om de financiële situatie op orde te brengen. ▪ Formatie De afgelopen planperiode is geïnventariseerd of er met de huidige formatie de juiste kennis en competenties in huis is voor het uitvoeren van de watertaken. Deze inventarisatie vormt samen met een formatiescan een belangrijke bouwsteen voor het nieuwe beleid. De huidige formatie en takenpakketten geven in combinatie met de noodzakelijke en wenselijke beleidswijzigingen richting aan de wijzigingen die in de organisatie nodig zijn voor de beoogde invulling van de gemeentelijke watertaken in Haarlemmermeer. ▪ Communicatie Inspiratie- en bewustwordingsacties, zoals de campagne ‘Haarlemmermeer Waterproof’, worden georganiseerd in samenwerking met NMCX, het educatie- en voorlichtingscentrum voor duurzaamheid in de regio.
Tijdens corona zijn er minder inspiratie- en bewustwordingsacties georganiseerd. Deze trend zet voort tot het moment van evalueren. ▪ Krapte Een beperkte personele capaciteit, waarbij er zowel intern als extern krapte was, zorgde ervoor dat niet alle plannen in het GRP uitgevoerd konden worden en de reinigings- en inspectiecyclus onvoldoende is behaald. Ook het streven naar een integrale aanpak van vervangingsprojecten heeft tot vertraging geleid.
Onze referentie: MQ5FDA64TNAS-1470885873-354:03 - Datum: 25 september 2023 - Confidential
PROGRAMMA RIOLERING EN STEDELIJK WATER 2024-2028
1 Inleiding
2 Huidige situatie
3 Visie en ambitie
4 Beleid
Aandachtspunten nieuw PRSW: ▪ Vervanging We staan voor een toenemende rioolvervangings- en verbeteropgave. Dit stelt eisen aan de benodigde formatie en biedt kansen om een bijdrage te leveren aan de leefbaarheid van de omgeving. ▪ Programmering We willen toegroeien naar een gebiedsgerichte aanpak om de vervangings- en verbeteropgave goed uit te kunnen voeren ▪ Groeigemeente We willen 20.000 woningen bouwen tot 2040. Het huidige rioolen watersysteem is hierop niet ontworpen. Samen met Rijnland wordt er gezocht om het afvalwater van al deze nieuwe inwoners op goede wijze te kunnen verwerken. ▪ Beheerplannen Er worden verschillende beheerplannen voor duikers, watergangen, baggeren, beschoeiingen, stuwen en grondwater opgesteld. ▪ Toekomstbestendig Rioolvervanging en -verbetering biedt kansen om de gevolgen van klimaatverandering zo goed als mogelijk op te vangen. Een goed functionerend rioleringssysteem gaat alleen samen met een goed functionerend watersysteem. Het is daarom van belang om alle betrokken assets op orde te brengen en te houden. ▪ Sturing We willen meer sturend kunnen optreden via het hemel- en grondwaterbeleid. Dat vraagt een combinatie van juridisch vastleggen én onderzoek doen. Hiermee krijgen we een beter inzicht in technische oplossingen. Een voorbeeld hiervan is het afkoppelen van particulier terrein tijdens een gebiedsgerichte aanpak.
22
Onze referentie: MQ5FDA64TNAS-1470885873-354:03 - Datum: 25 september 2023 - Confidential
5 Juridische verankering
6 Bedrijfsvoering
PROGRAMMA RIOLERING EN STEDELIJK WATER 2024-2028
1 Inleiding
2 Huidige situatie
3
3 Visie en ambitie
4 Beleid
5 Juridische verankering
6 Bedrijfsvoering
Visie en ambitie We staan in Haarlemmermeer voor grote opgaven, terwijl de maakbaarheid van de omgeving en de benodigde middelen beperkt zijn. Zo moet de straat open voor vervanging van de riolering, is er een achterstand in de baggeropgave en gaan we door met het scheiden van schone en vuile waterstromen. Ook is de aanleg van warmtenetten voorzien en zijn er tal van initiatieven rondom klimaatadaptatie. We staan samen met onze partners aan de lat om hier op verantwoorde wijze mee om te gaan. In dit hoofdstuk schetsen we onze visie en ambitie met betrekking tot water en riolering. Daarbij borduren we voort op onder andere de Omgevingsvisie, het Coalitieakkoord en het klimaatadaptatiebeleid.
Figuur 14 Het Haarlemmermeerse Bos heeft zich ontwikkeld tot een regionale trekpleister voor dagjesmensen, wandelaars, trimmers, fietsers, bootcampers, zwemmers, duikers, suppers, hondenbezitters, ruiters en sportvissers.
23
Onze referentie: MQ5FDA64TNAS-1470885873-354:03 - Datum: 25 september 2023 - Confidential
PROGRAMMA RIOLERING EN STEDELIJK WATER 2024-2028
1 Inleiding
2 Huidige situatie
3.1
3 Visie en ambitie
VISIE
Haarlemmermeer is in 2050 klimaatbestendig, het afvalwater wordt op duurzame wijze verwerkt en de waterkwaliteit is sterk verbeterd. Slimme inzet van groen en water zorgt voor koelteplekken in warme tijden en draagt bij aan de gezondheid en het welzijn van de inwoners. Pleinen, parken en plantsoenen worden ingezet voor (tijdelijke) wateropvang en dragen bij aan het verminderen van hittestress. Verharding wordt waar mogelijk weggehaald en het water vastgehouden, mits de grondwaterhuishouding dit toelaat. We infiltreren waar het kan en voeren af waar het moet. Het watersysteem is multifunctioneel en door water vast te houden op strategische locaties is er een zoetwatervoorraad ter overbrugging van langdurige droogteperioden. Op aangewezen locaties staat de waterkwaliteit recreatief gebruik niet in de weg. Inwoners zijn/worden betrokken bij de (her)inrichting van de openbare ruimte. Met dit toekomstperspectief voor ogen werken we de komende planperiode vanuit dit programma aan de ambitie in de Omgevingsvisie: een robuust, duurzaam en klimaatbestendig watersysteem. Dit doen we langs twee sporen, het klimaatbestendig (her)inrichten van de riolering en het op orde brengen van de waterhuishouding. We werken aan een waterrobuuste leefomgeving, verminderen de droogtegevoeligheid en dragen bij aan een koele woon- en werkomgeving.
Verder dragen we bij aan beperking van de verzilting, gaan we anders om met regen- en afvalwater, verminderen we de vuilemissie en dragen we bij aan het verhogen van de ecologische waarde. Aangezien de beschikbaarheid van drinkwater minder vanzelfsprekend wordt hebben we ook aandacht voor het ondersteunen van o.a. PWN bij drinkwaterbesparing.
4 Beleid
3.2
5 Juridische verankering
6 Bedrijfsvoering
AMBITIES
Met dit PRSW werken we toe naar onze visie door in te zetten op een aantal speerpunten:
Haarlemmermeer in 2050 klimaatbestendig Klimaat, Natuur en landschap, Natuurlijke hulpbronnen, Milieukwaliteit en gezondheid Haarlemmermeer in 2050 klimaatbestendig betekent dat normale buien niet tot ernstige hinder leiden en de vitale functies bij meer extreme buien niet uitvallen. We beschouwen klimaatadaptatie als een gezamenlijke opgave van overheid en particulieren. We koppelen afvoerend oppervlak in de openbare ruimte af op plaatsen waar we riolering vervangen en verwachten van onze inwoners dat zij dit ook doen op particulier terrein. Om dit laatste te bereiken zetten we onder andere meer in op inwonerscampagnes en -participatie rondom het scheiden van waterstromen en klimaatadaptatie.
20% drinkwaterbesparing in 2040 Natuurlijke systemen en processen, Natuurlijke hulpbronnen We ondersteunen PWN en het hoogheemraadschap in het streven naar drinkwaterbesparing. We sluiten hierbij aan op het doel van het Rijk: 20% besparen in 2040.
Gebiedsgericht werken Natuurlijke systemen en processen, Natuur en landschap, Ruimtelijk-economische structuur, Wonen en woonomgeving, Milieukwaliteit en gezondheid, Veiligheid Door de grootschalige vervangings- en verbeteropgave van de riolering nemen de mogelijkheden toe om gebiedsgericht te werken. Het gemengde riool is niet meer van deze tijd, is op leeftijd en kan de gevolgen door klimaatsverandering niet aan. Zowel
24
Onze referentie: MQ5FDA64TNAS-1470885873-354:03 - Datum: 25 september 2023 - Confidential
PROGRAMMA RIOLERING EN STEDELIJK WATER 2024-2028
1 Inleiding
2 Huidige situatie
3 Visie en ambitie
ondergronds als op het maaiveld dienen er daarom verbetermaatregelen te worden uitgevoerd. Het is immers economisch niet haalbaar om al het regenwater via grote buizen in de grond te verwerken. Ook staan we voor een grote woningbouwopgave en rioolvervanging. Dit biedt kansen om een positieve bijdrage te leveren aan de leefomgeving. Door gebiedsgericht te werk te gaan kunnen we opgaven met elkaar combineren en synergie nastreven. Hiervoor worden ook de beheerprogramma’s en de investeringen van de andere assets in de openbare ruimte betrokken en wordt de uitvoeringsplanning op elkaar afgestemd. De gebiedsgerichte aanpak is zo goed als mogelijk multidisciplinair en integraal. (nuts)Partijen en andere belanghebbenden in de openbare ruimte worden betrokken. De uitvoeringsplanning past zo goed mogelijk in het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie, Nederland klimaatbestendig in 2050.
4 Beleid
5 Juridische verankering
6 Bedrijfsvoering
openbare ruimte en geven inwoners de ruimte om actief mee te denken en te doen. Klantvriendelijkheid en kostenefficiëntie vinden we belangrijk.
Geen toename van het aanbod aan afvalwater Natuurlijke hulpbronnen, Milieukwaliteit en gezondheid We brengen samen met het hoogheemraadschap de kansen voor een meer duurzame omgang met afvalwater in beeld. We stemmen vraag en aanbod zodanig op elkaar af dat de groei van het aantal inwoners niet hoeft te leiden tot kostbare investeringen in transport- en zuiveringscapaciteit.
Voldoende inzicht voor investeringsbeslissingen Economie, Ruimtelijk-economische structuur Met het oog op de vervangingsopgave, klimaatadaptatie, de ombouw naar gescheiden riolering en de beheeropgave voor een goed functionerend oppervlaktewatersysteem, maken we de juiste afwegingen en zetten we de beschikbare middelen het meest efficiënt in. We onderzoeken welke risico’s waar gedragen kunnen worden en stemmen frequentie en prioritering van beheer en onderhoud daarop af. We zorgen ervoor dat onze rekenmodellen op orde zijn en actualiseren ons inzicht in het hydraulisch en milieutechnisch functioneren van ons stelsel. Met de verkregen inzichten kunnen we onder andere strategisch afkoppelen, foutaansluitingen herstellen en ons beheer en onderhoud prioriteren.
Iedereen is waterpartner Klimaat, Milieukwaliteit en gezondheid
Figuur 15 Werkzaamheden rond het vervangen van het riool aan de oostzijde van de Hoofdvaart tussen de rotonde bij de Kruisweg en Burgemeester Pabstlaan
We voeren actieve communicatie over onze watertaken en wat we van onze inwoners, ondernemers en organisaties verwachten. We geven zelf het goede voorbeeld in de
25
Onze referentie: MQ5FDA64TNAS-1470885873-354:03 - Datum: 25 september 2023 - Confidential
PROGRAMMA RIOLERING EN STEDELIJK WATER 2024-2028
1 Inleiding
2 Huidige situatie
3.3
3 Visie en ambitie
DOELEN
Volgens de Omgevingswet (voorheen Wet milieubeheer en de Waterwet) hebben we wettelijke zorgplichten ten aanzien van afvalwater, hemelwater en grondwater (zie het wettelijk kader in het separate bijlagenrapport). Ook hebben we een rol in de zorg voor oppervlaktewater en drinkwater. Naast de ambities blijven we daarom de komende planperiode op planmatige en doelmatige wijze invulling geven aan onze gemeentelijke kerntaken op het gebied van water. Op hoofdlijnen handhaven we de huidige koers en stellen deze bij om in te spelen op de komst van de nieuwe Omgevingswet en klimaatadaptatie. We streven hierbij naar een klantvriendelijke en kosteneffectieve organisatie.
Afvalwater
4 Beleid
6 Bedrijfsvoering
Grondwater ▪ Beperken van structurele grondwaterover- en -onderlast, en zetting, afgestemd op de functie van het gebied/object ▪ Adviseren bij grondwaterproblemen ▪ Bijdragen aan klimaatadaptatie
Oppervlaktewater ▪ Borgen bergings- en ontwateringsfunctie van het stedelijk oppervlaktewater ▪ Bijdragen aan het verhogen van de ecologie en de landschappelijke beleving van water ▪ Bijdragen aan klimaatadaptatie
▪ Doelmatige inzameling en transport van stedelijk afvalwater ▪ Voorkomen van ongewenste emissies/gezondheidsrisico’s en beperken overlast voor de omgeving ▪ Bijdragen aan een duurzame inzameling van afvalwater en bijdragen aan duurzame verwerking door het hoogheemraadschap