Bijlage 1 Gebiedsperspectief Rijsenhout groen- en waterstructuur, 400 woningen

Gebiedsperspectief Rijsenhout groen- en waterstructuur, 400 woningen versie 26 juni 2025

Inhoud 1. Inleiding a. Aanleiding b. Opgave c. Leeswijzer 2. Projectgebied Rijsenhout a. Ligging b. Ruimtelijke opbouw c. Bestaand beleid d. Kansen 3. Ruimtelijke Visie a. Ambitie b. Uitgangspunten c. Stedenbouw d. Landschap e. Verkeersstructuur en langzaamverkeer f. Beeldkwaliteit bebouwing g. Deelgebieden 4. Beleidskaders a. Woonbeleid b. Verkeer c. Parkeren d. Voorzieningen e. Geluidsadaptief bouwen f. Energietransitie g. Spelen h. Klimaatbeleid i. Water 5. Proces a. Juridische-planologische aspecten b. Planeconomie c. Planning en fasering 6. Bijlages a. Voorwaarden sociale huur b. Voorzieningen c. Gemeentelijk eigendom d. Tabel uit klimaatbeleid e. Leidraad geluid adaptief bouwen

2

3 3 3 3 4 4 4 5 6 7 7 9 10 16 23 26 28 44 44 44 44 44 45 45 45 45 46 47 47 48 48 49 50 52 54 55 57

1. Inleiding a. Aanleiding De leefbaarheid in Rijsenhout staat onder druk doordat er al lange tijd weinig tot geen woningen gebouwd konden worden. Als gevolg daarvan verrommelen gebieden, wordt er niet meer geïnvesteerd, verdwijnen voorzieningen en een ontbreekt eenduidig perspectief voor een nieuwe invulling van deze gebieden. Dit heeft onderbenutting van kavels en hier en daar vervallen kassen als resultaat. Nu de reservering op de tweede Kaagbaan is komen te vervallen en het Rijk bereid is tot het maken van maatwerkafspraken over woningbouw binnen de contouren van het LIB gebied, is het moment daar om de gebiedsontwikkeling voortvarend aan te pakken. Om de samenhang binnen de gebiedsontwikkeling te borgen en bovengenoemde problemen als geheel aan te pakken, is dit gebiedsperspectief opgesteld. Het is een uitwerking van bestaand beleid, waaronder het Ruimtelijk Kader Rijsenhout (2011, RKR) en de Ruimtelijk Economische Visie Rijsenhout (2018, REVR). Dit gebiedsperspectief bevat de basis en kaders voor verdere planuitwerking door particuliere grondeigenaren.

b. Opgave De kwaliteit van de leefomgeving Rijsenhout moet verbeterd worden. Dit kan gerealiseerd worden door het toevoegen van circa 400 woningen, het creëren van meer draagvlak voor voorzieningen en de groen- en waterstructuur passend te maken voor de gebiedsontwikkeling. Kortom, voldoende ruimte voor woningbouw en daarnaast ook zorgen voor voldoende ruimte om te leven en te recreëren. Ook wordt het langzaamverkeersnetwerk aangevuld. Dit bevordert de gezondheid in Rijsenhout door het stimuleren van wandelen, fietsen en sporten.

c. Leeswijzer Het gebiedsperspectief bestaat uit de volgende onderdelen; • Projectgebied Rijsenhout: wat kenmerkt het gebied en welke beleidsstukken zijn al opgesteld? • Ruimtelijke visie: toegelicht aan de hand van verschillende thema’s, zoals de stedenbouwkundige opzet en identiteit, groen en water • Beleidskaders • Proces

3

2. Projectgebied Rijsenhout a. Ligging Rijsenhout is een dorp aan de oostkant van de Haarlemmermeer, vlak bij de Westeinderplassen, het Groene Hart en luchthaven Schiphol. Doordat er weinig doorgaand verkeer is, is het relatief rustig wonen en door de aanwezigheid van de Westeinderplassen in potentie ook een kwalitatief aantrekkelijke plek.

b. Ruimtelijke opbouw Rijsenhout is ontstaan vanaf de Ringdijk en ontwikkelt zich eerst langzaam langs de Ringdijk en later ook langs de Bennebroekerweg. Vanaf de jaren ‘50 is de groei meer sprongsgewijs en worden de woonbuurten aangelegd, onder andere in verband met de aanleg van de Kaagbaan en plooit Rijsenhout zich als het ware rondom de tuin- bouwgebieden, veelal in de vorm van kassen. Door de separate ontwikkelingen be- staan de buurten naast elkaar, maar is de onderlinge samenhang niet altijd even goed verankerd. Het dorp heeft hierdoor ook een enigszins naar binnen gekeerd karakter. De wettelijke mogelijkheden voor nieuwe woningbouwlocaties zijn beperkt doordat Rijsenhout in het beperkingengebied van de luchthaven ligt.

In de huidige situatie wordt er gebruikt gemaakt van de Bennebroekerweg en de Aalsmeerderweg als belangrijkste ontsluitingen van het dorp voor auto’s. Het dorp is vooral opgebouwd met 50km wegen in asfalt. Idee is deze in de toekomst deels af te waarderen. Wel moet worden voorkomen dat het verkeer dan de Ringdijk gaat gebruiken. Daarom kan de Aalsmeerderweg niet aanzienlijk worden afgewaardeerd. Voor fietsers zijn de verbindingen richting Schiphol, Hoofddorp en Nieuw-Vennep van belang voor woonwerk verkeer en scholieren. Voor recreatief verkeer zal in de toekomst een verbinding komen vanaf PARK21 naar de Westeinderscheg Het openbaar vervoer is beperkt en afgelopen jaren eerder verminderd dan toegenomen. Er is een (niet-frequente) buslijn die een rondje maakt door de woonwijken, één richting op. Met de bouw van de woningen hopen we de OV-verbinding meer draagvlak te geven. Wel zal het zo zijn dat het OV passend is bij Rijsenhout met dorps wonen en dat HOV moeilijk haalbaar is.

De rechte polderwegen, de tochten en de kavelstructuur bepalen het landschap van Rijsenhout. Omdat het dorp op de overgang ligt van oud land (veengebied) naar nieuw land (droogmakerij) zijn de kavelmaten en het patroon anders dan in de rest van de Haarlemmermeer. De hoofdstructuur bestaat uit de Geniedijk, de polderlinten; Aalsmeerderweg en Bennebroekerweg, Ringvaart en Ringdijk. De Geniedijk verbindt Rijsenhout voor langzaam verkeer met de rest van de Haarlemmermeer. De Ringvaartzone is zowel grens als verbindende schakel tussen de droogmakerij en het bovenland van Aalsmeer. De Westeinderplassen grenzen aan de zuidzijde aan Rijsenhout. Voor een groot deel is de structuur van de oude polder nog onder de kassen en buurten te herkennen. Dit zijn veelal smalle kavelsloten welke ook deels vervangen zijn door duikers of greppels. De Ringdijk en Ringvaart zijn duidelijk structurerende elementen in Rijsenhout. Hetzelfde geldt voor de polderlinten en de Geniedijk In Rijsenhout is de grootste concentratie glastuinbouw van Haarlemmermeer. De glastuinbouw tussen de Ringdijk en Aalsmeerderweg is de afgelopen decennia sterk min omvang verminderd, als gevolg van veranderde productielocaties, schaalvergroting en veranderende marktomstandigheden. Dit leidde tot leegstand en verval in gebieden ten noorden en zuiden van Rijsenhout. Er is behoefte aan een oplossing voor het voormalige glas.

Een oplossing is transformatie van glastuinbouw naar functies waar behoefte aan is in het dorp, zoals wonen en een langzaamverkeersnetwerk.

4

N201

Hoofddorp

Park21 Nieuw-Vennep Rijsenhout N207

A4

Afbeelding 1 Ligging Rijsenhout

c. Bestaand beleid Omgevingsvisie Haarlemmermeer 2040 De Omgevingsvisie Haarlemmermeer is vastgesteld in 2021 en is een integrale visie over de fysieke leefomgeving en de kwaliteit van de ruimte. In de omgevingsvisie wordt Rijsenhout meermaals benoemd. In de omgevingsvisie worden de volgende thema’s aan Rijsenhout verbonden: • de wens van de uitvoering van het Ruimtelijk Kader Rijsenhout en de Ruimtelijke Economische Visie Rijsenhout, zie hierna • het creëren van perspectief op de door glastuinbouw verlaten percelen • leegstaande kassen en de leefbaarheidsproblemen die dat geeft • het benutten van de recreatieve potentie bij de transformatie van het gebied • de verbinding van het recreatief netwerk van oost naar west door Park21 • het grootschalige glastuinbouwgebied in Rijsenhout zuid en PrimA4a - de langjarige ruimtereservering wordt in het kader geplaatst van de leefbaarheidsproblemen Met dit plan wordt uitvoering gegeven aan het RKR en de REVR. Er worden kassen opgeruimd, mogelijkheden voor groen en recreatie opgesteld en de mogelijkheden voor de verbinding Westeinderplas – PARK21 zijn opgenomen. Eén en ander wordt hierna verder uitgewerkt. Ruimtelijk Kader Rijsenhout Het Ruimtelijk Kader Rijsenhout (RKR) is in 2011 vastgesteld en geeft voor de gebieden in het dorp een ontwikkelrichting. Het legt de nadruk op Rijsenhout als woonkern.

Hierbij wordt nadrukkelijk gekeken naar de bijzondere kwaliteiten van de ligging van Rijsenhout aan de Westeinderplas en de potenties voor kleinschalige nieuwbouwgebieden. De oranje gebieden op het kaartje hiernaast uit het RKR zijn mogelijke woningbouwlocaties, veelal op de plaatsen waar verrommeling optreedt in gebieden van voormalig glastuinbouw en allerlei bedrijvigheid.

Afbeelding 2: Ruimtelijke Kader Rijsenhout, 2011

Ruimtelijk Economische Visie Rijsenhout De Ruimtelijk Economische Visie Rijsenhout (REVR) is vastgesteld in 2018 en geeft voor een groter gebied richting. Daarin is veel ruimte opgenomen voor glastuinbouw, met name ten noorswesten van de Aalsmeerderweg en aan de zuidwest zijde van het dorp. Andere gebieden kunnen ontwikkeld worden naar lichte bedrijvigheid of recreatieve functies, mits het een beperkt verkeeraantrekkende werking heeft. Ook is in de REVR een aantal plekken aangewezen waar ‘woningbouw in het lint’ kan plaats vinden. Dit blijft mogelijk voor zover ze niet al opgenomen worden in de nieuwe ontwikkelgebieden. In beide visiestukken wordt de potentie van een dorp aan de Westeinder erkend, maar is er geen of beperkt zicht op concrete initiatieven die die potentie uitpakken. De uitvoering van bovenstaande beleidskaders werd lang beperkt doordat het Rijsenhout in het beperkingengebied van het Luchthavenindelingsbesluit (LIB) ligt.

Afbeelding 3: Ruimtelijke Economische Visie Rijsenhout

5

d. Kansen De centrale doelstelling is het vergroten van de leefbaarheid in Rijsenhout door het realiseren van een groen- en waterstructuur en het realiseren van 400 woningen. Dit draagt bij aan het verbeteren van de leefbaarheid van Rijsenhout doordat: • Het groen-blauwe netwerk bijdraagt aan de kwaliteit van leven door een groene leefomgeving, biodiversiteit, koelte in de zomer en recreatief is verbonden met bovenlokale landschappelijke structuren. • De voorzieningen in het dorp meer draagvlak krijgen • Verrommeld glas wordt opgeruimd. • Er woningen komen die maken dat ouderen in het dorp kunnen blijven en starters zich kunnen vestigen. Daarnaast wordt ingezet op gezondheid en beweging als belangrijk speerpunt. Dat houdt onder andere in het optimaal faciliteren van langzaam verkeer, aantrekkelijke en koele routes met groen en water en verblijfskwaliteit genereren in woonwijken.

6

3. Ruimtelijke Visie a. Ambitie Rijsenhout, aan de Westeinderplassen, ligt op één van de meest mooie en bijzondere plekken van Haarlemmermeer. Er is voldoende ruimte in en om de woonomgeving. Je kan hierdoor ontspannen wonen in Rijsenhout, ondanks dat het dorp in een sterk dynamische omgeving ligt met Schiphol, PARK21 in aanleg, de Geniedijk en de Westeinderplassen. Het gebied kent ook een groot aantal barrières in de vorm van de A4 en de spoorlijn. In de driehoek Hoofddorp, Nieuw-Vennep Rijsenhout komt een groot park, PARK21 wat de dorpen middels een recreatiegebied met elkaar verbindt. Doordat het langzaamverkeersnetwerk versterkt wordt, wordt Rijsenhout aangehaakt op grotere context en wordt de kwaliteit van de Westeinderplassen voor de rest van Haarlemmermeer ontsloten en haakt Rijsenhout aan de rest van de polder. Rijsenhout kan dan echt een dorp aan het water worden met misschien wel een boulevard achtige kade of waterfront waar heel Rijsenhout van profiteert. Het doel is de potenties van Rijsenhout benutten en de leefbaarheid te verbeteren. Enerzijds kan dat door het opruimen van kassen, toevoegen van woningen en zodoende meer draagvlak voor voorzieningen te creëren. Anderzijds wordt de groen- en waterstructuur passend gemaakt voor deze grote ontwikkeling en het langzaamverkeersnetwerk aangevuld. Dit bevordert de gezondheid in Rijsenhout.

Het toevoegen van woningen en daarnaast zorgen voor voldoende ruimte om te leven en recreëren ligt met dit project voor. Een project met deze omvang zal zich niet vaak voordoen en is daarmee een grote kans. Doordat er jaren van beperkingen zijn geweest, zijn er gaten in het dorp ontstaan, is er verloedering en zijn logische uitbreidingen inclusief routes niet gemaakt. De bouw van de woningen op de in onbruik geraakte percelen maken het dorp: meer samenhangend, veiliger en geeft een veel prettiger aanblik. De kwaliteitsimpuls van de groen- en waterstructuur maakt dat er voldoende basis is om 400 woningen in te passen. Daarmee wordt ook de basis voor recreatie vergroot. Dit is gewenst voor het dorp maar ook in groter verband: PARK21 en de Westeinderscheg. Alle woningen worden gebouwd op basis van de principes van geluidsadaptief bouwen, zodat de bewoners ook bij gelijkblijvend vlieg- tuiglawaai minder hinder ervaren. Door het bouwen volgens die principes is de verwachting dat der ‘geluidluwere’ gebouwzijden ontstaan (>10dB stiller dan de geluidbelaste gevels). Het is goed dat er onderzoek wordt gedaan om de negatieve effecten van wonen nabij Schiphol te verkleinen.

Afbeelding 4: Context Rijsenhout

Hierna zijn de kansen voor Rijsenhout zoals genoemd in het vorige hoofdstuk verder uitgeschreven. 1. In de REVR zijn al uitgangspunten opgenomen voor de groen- en waterstructuur. Belangrijke verbindingen zijn de Geniedijk en de nog te realiseren verbinding met PARK21 - Westeinderplassen. Nu kan door de aanwijzing en

Afbeelding 5: Rijsenhout aan de Westeinderplassen, potentie benutten 7

realisatie van die verbinding naar PARK21 een belangrijke stap worden gezet. Daarnaast zijn ook verbin- dingen parallel aan de Westeinder gewenst. Dit vergroot de mogelijkheden voor langzaam verkeer en verbetert de bereikbaarheid van de voorzieningen. Het is gewenst om de dijkvoetzone en de Ringdijk hierbij te betrekken. De groen- en waterstructuur draagt bij aan het opvangen van de gevolgen van klimaatadaptatie en vergroot de biodiversiteit en de aantrekkelijkheid van het dorp. De aantrekkelijkheid van het dorp in de Westeinderscheg is ook voor recreanten vanuit omliggende dorpen en steden van groot belang. Tevens verleidt het de inwoners meer te bewegen, een belangrijke maatregel om de gezondheid te verbeteren en negatieve effecten van Schiphol te mitigeren. Daarvoor worden parkachtige verbindingen aangelegd naar grotere structuren en zijn ook zogenaamde doorbraken nodig vanuit achterliggend gebied naar de Ringdijk voor langzaam verkeer. Het projectgebied heeft een aantal belangrijke verbindingen in zich en geeft de inwoners meer opties om te lopen en te fietsen. Dit zal de samenhang, ontmoeting en het bewegen bevorderen. 2. Door 400 woningen toe te voegen wordt potentieel en daarmee het draagvlak voor voorzieningen vergroot. In Rijsenhout zijn een aantal basisvoorzieningen aanwe zig (supermarkt, huisartsen, kerk en basisschool).

De laatste jaren is het aantal en de kwaliteit van de voorzieningen echter minder geworden. Dit heeft te maken met de demografische ontwikkeling. De inwoners van het dorp worden door de weinige nieuwbouw gemiddeld steeds ouder. Hierdoor is ondertussen een school gesloten en ledenaantallen en daarmee vrijwilligers van (sport)clubs nemen af. Zoals de Dorpsraad in 2023 bij het bezoek van toenmalig minister Harbers aangaf: “Nieuwe woningen zijn dringend gewenst in het vergrijsde dorp waar eerder al winkels moesten sluiten en het verenigingsleven gebukt gaat onder een gebrek aan jeugd. Het is momenteel zelfs te merken bij het jaarlijkse dorpsfeest met de braderie, de wielerronde en het touwtrekkampioenschap. We hadden een van de grootste feestweken in de regio in een tent voor drieduizend mensen, maar dat is allemaal weg.” In de directe nabijheid van Rijsenhout (Aalsmeer, Hoofddorp) zijn tal van voorzieningen aanwezig die enerzijds waardevol zijn, maar anderzijds de Rijsenhoutse dagelijkse voorzieningen onder druk zetten. Om de voorzieningen zo goed mogelijk te ondersteunen worden de woningen direct aangrenzend aan het bestaande dorp gebouwd. De 400 woningen zijn bedoeld om de grotere locaties voor woningen die al als ontwikkellocatie zijn opgenomen in het RKR of REVR tot ontwikkeling te brengen.

Die woningen zijn nu niet toegelaten bij toepassing van het Luchthavenindelingsbesluit (LIB) . Op deze wijze kan voor een belangrijk deel uitvoering worden gegeven aan de uitgangspunten van die beleidsdocumenten. Woningen die nu al wel gebouwd kunnen worden volgens het LIB vallen buiten de 400 woningen. De woningen in de linten als afgebeeld in de REVR vallen buiten de scope van het project.

3. Diverse voormalige glastuinbouwpercelen zijn door de glastuinbouw verlaten. Kassen zijn soms verwijderd, vaker sterk vervallen en worden in sommige gevallen op een andere, soms illegale wijze gebruikt. Door de komst voor 400 nieuwe woningen en bijbehorend groen- blauw netwerk is er ruimte om te investeren in het gebied en vervallen kassen te slopen. Dit kan zijn rechtstreeks op kavels waar woningen komen, maar ook in een groter gebied door ruimte te maken voor dat groenblauwe netwerk. Wanneer alle woningbouwlocaties zijn afgerond dan is er ruim 6 hectare vervallen glas opgeruimd. In Rijsenhout staan nog meer vervallen kassen. De opruiming van die kassen hebben de blijvende aandacht. Er wordt ingezet op een provinciale sloopregeling om ook buiten het project- gebied vervallen kassen te kunnen slopen. Dit past ook in bij het beleid van Green- port Aalsmeer. 4. In Haarlemmermeer en Rijsenhout is een groot tekort aan woningen. Voor de Haarlemmermeer zijn dat 2.550 woningen. Dat blijkt uit het rapport ‘De woningbehoefte in de MRA en Noord-Holland Noord” van provincie Noord-Holland. De wachttijd voor een sociale huurwoning bedraagt ruim 14 jaar. In Rijsenhout speelt ditzelfde probleem. Dit komt voor een deel, omdat er weinig gebouwd is. Ouderen stromen niet door en starters kunnen geen geschikte woning vinden. In Rijsenhout worden nu veel eengezinswoningen bewoond door ouderen.

Als zij kunnen doorschuiven, komen deze woningen beschikbaar voor nieuwe aanwas. Door de bouw van 400 woningen in Rijsenhout, nu circa 1.800 woningen, komen er de komende jaren veel woningen beschikbaar, waardoor er weer ruimte is om te starten in Rijsenhout. De bouw van alle woningen vallen onder het Woonbeleid 2024 en op het totaal van project betekent dat 30% sociaal, 20% midden en 50% vrije sector. Door deze doelstellingen centraal te stellen draagt de ontwikkeling bij aan een leefbaar dorp waarbij de eigen kwaliteiten maximaal benut worden.

Afbeelding 6: Rijsenhout aan de Westeinderplassen, idee Westeinderkade Beelden: Podium voor Architectuur. 8

Geluidadaptief bouwen Het project gaat tevens uit van de nieuwste bevindingen van het geluidadaptief bouwen. De resultaten van het geluidadaptief bouwen mede verkregen uit het field lab geven aan dat de plaatsing van de gebouwen en de inrichting van het gebied van grote invloed is op de hoeveelheid geluid. Op hoofdlijnen is de verwachting dat de ‘geluidluwere’ gebouwzijden >10dB stiller zijn dan de geluidbelaste gevels. De afname van de hoeveelheid geluid geeft naar verwachting ook minder beleefde hinder. Dit is belangrijk voor de conti- nuïteit van de luchthaven. Die hinderbeleving wordt met het living lab –opgenomen binnen dit project- nader onderzocht en gemonitord. De resultaten kunnen ook weer op andere door vliegtuiggeluid belaste plaatsen worden toegepast. De voorwaarden zijn opgenomen in de Leidraad geluid adaptief bouwen, bijlage E. De leidraad geeft richtlijnen voor: de analyse van de geluidsituatie; gebouwvorm; gebouwindeling en inrichting van de groenomgeving. Vanuit de pilot geluidadaptief bouwen is het volgende geleerd en daarmee gelden deze aanvullende uitgangspunten: De bouwplannen integreren ‘best practices’ uit het field lab: • Rijen geschakelde woningen staan parallel aan richting van het (dominante) vliegverkeer • Schuine gevels en dakvlakken staan in de richting van het (dominante) vliegverkeer • Er worden absorberende materialen en oppervlakken, o.a.

grasdaken en minimale bestrating/verharding toegepast • Oriëntatie van slaapkamers aan gebouwzijden zonder zichtlijn tot het (dominante) vliegverkeer • Omgevingsgroen zichtbaar vanuit woningen • Soundscaping door landschapselementen. Hierbij moeten de landschapselementen bijdragen aan biodiversiteit en mogelijk bewegend water

b. Uitgangspunten Centraal uitgangspunt in de ruimtelijke visie is de leefbaarheid en duurzaamheid van Rijsenhout. Bij het uitwerken van de ontwikkelmogelijkheden is geredeneerd vanuit een aantal gedachten: Leefbaarheid en duurzaamheid De totale ontwikkeling dient de beste bijdrage te leveren aan de leefbaarheid van Rijsenhout. Gezondheid wordt expliciet meegenomen in de afweging waar en hoe te bouwen. Concreet betekent dit bijvoorbeeld; Verder wonen van vliegroutes (vliegtuiglawaai) is beter dan dichterbij en het verleiden tot bewegen kan negatieve gezondheidseffecten Schiphol mitigeren. Om deze reden

is een fijnmazig fiets- en wandelnetwerk, ruimte voor ontmoeting en een robuust groenblauw netwerk van belang. Geluidadaptief verkavelen en bouwen verzacht de negatieve gezondheidseffecten. Wel is duidelijk dat er negatieve effecten zijn. Wij zullen er bij de ontwikkelaars op aandringen om dat ook duidelijk te maken aan de uiteindelijke bewoners dat het een belaste locatie is. Een compact dorp Daarnaast vormen meer traditionele stedenbouwkundige waarden de basis voor de keuzes. De voorkeur gaat uit naar compacte verstedelijking dicht bij het centrum. Een compact dorp geeft; • Meer ruimte voor het landschap buiten de kern, • Een betere bereikbaarheid van voorzieningen op de fiets en lopend • Meer draagvlak voor de voorzieningen. Ook is gezocht naar het ‘opvullen van gaten’: er zijn veel vervallen kassen wat een verrommeld gebied oplevert, met het (opnieuw) aanwijzen van die plekken wordt daar een nieuw perspectief voor gecreëerd en dat creëert kortere routes voor fietser en voetganger en samenhang in het dorp. Daarbij is in eerste instantie is gekeken naar het realiseren van de visies die er al liggen, zie ook hoofdstuk 2. Het Ruimtelijk Kader Rijsenhout uit 2011 en de Rruimtelijk Economische Visie Rijsenhout uit 2018.

Tevens is het uitgangspunt dat de ruimtelijk structuur versterkt wordt door het toevoegen van woningen, dat er een logische oriëntatie ontstaat van de woningen en buurten en gezondheid centraal staat. Het langzaamverkeersnetwerk is dus belangrijk. De REVR geeft een goede aanzet voor een stevige positionering van Rijsenhout als dorp aan de Westeinderplas. Deze kwaliteit vormt een belangrijke (te realiseren) kwaliteit als leidraad in de te ontwikkelen gebieden. Ruimtelijke kansen Een aantal grote ruimtelijke kansen ligt voor het oprapen om Rijsenhout aan te haken op grotere structuur. De belangrijkste zijn; • Heermanszwet aantakken op Geniedijk met een groene route geschikt voor langzaam verkeer. • Verblijfsplaatsen en kwaliteit van en aan de Ringvaart benutten, door bijvoorbeeld • parkeren onder de dijk in plaats van op de dijk, doorsteekjes en doorkijkjes richting het achtergebied ten behoeve van ommetjes. • Aantakken op Westeinderstructuur en PARK21.

9

c. Stedenbouw Identiteiten van Rijsenhout Rijsenhout heeft een aantal ruimtelijke kenmerkend die met een eigen sfeer en identiteit het dorp uniek maken. Deze zijn gebruikt als ruimtelijke drager waar de kwaliteit en ruimtelijke opzet van de buurten aan opgehangen is. Hierdoor dragen de woongebieden bij aan het versterken van de kwaliteiten van Rijsenhout. Om dit te waarborgen worden voor deze identiteiten uitgangspunten meegegeven in de deelgebieden.

Rijsenhout heeft de volgende identiteiten met een zekere hiërarchie; • De ringdijk met daarbij de dijkvoetzone • Het polderlint, de Aalsmeerderweg en de Bennebroekerweg • De polderstructuur • Lintzone; bijvoorbeeld Heermanszwet en de Rijshornstraat • Het centrum van Rijsenhout

Afbeelding 7: verschillende ruimtelijke identiteiten Rijsenhout 10

Afbeelding 8: structuurkaart Rijsenhout 11

De ringdijk en de dijkvoetzone

De polderlinten

De identiteit van Rijsenhout wordt voor een groot deel bepaald door de ligging aan de ringdijk en de Westeinderplassen. De ringdijk en ringvaart behoren tot de belangrijkste landschappelijke en cultuurhistorische structuren van onze gemeente. Het ontstaan van de Haarlemmermeerpolder is begonnen bij het graven en aanleggen van de dijk en vaart. De bewoning vond oorspronkelijk met name plaats aan de dijk. Tegenwoordig is de ringdijk een gewaardeerde plek, niet alleen om te wonen, maar ook om te recreëren. Voor de woningbouw in Rijsenhout is het belangrijk om de kwaliteit en bereikbaarheid van deze plek te versterken en als kwaliteit toegankelijk en beleefbaar te maken ook voor degene die er niet direct aan woont.

De polderlinten zijn belangrijke en karakteristieke structuren in Rijsenhout. De polderlinten worden gekenmerkt door de orthogonale structuur en de lange lijnen. De linten kenmerken zich door het smalle wegprofiel, de lengte en de rechte lijn, de bomenrij en watergang aan één zijde. Er is hierbij een onderscheid tussen de langslinten en de dwarslinten. De langslinten hebben overwegend meer erven dan de dwarslinten. Bijzonder aan de polderlinten is de lengte, ze overstijgen het niveau van de kern en vormen verbindingen op niveau van de polder. Aan de polderlinten is een groot deel van de historie van de polder te ervaren, de oorspronkelijke verkaveling maar bijvoorbeeld ook de pioniersgeest. Er zijn vele soorten boerderijen te vinden.

Aandachtspunten • Het dijklint van Rijsenhout is kilometers lang en bijna ononderbroken. Er is weinig verbondenheid tussen het achterland en de ringdijk in de vorm van verbindingen of doorzichten. • Het dijklint vormt een achterkant naar Rijsenhout

Aandachtspunten • De aangewezen bouwvelden raken de polderlinten (Aalsmeerderweg en Bennebroekerweg) niet of nauwelijks en dus is dit geen dominante identiteit in de nieuwe woonbuurten.

Afbeelding 9: Dorp aan de Westeinderplassen

Afbeelding 10: De Aalsmeerderweg, een van de polderlinten in Rijsenhout

12

De polderstructuur De oude verkavelingsstructuur van de polder is, naast de ringdijk en ringvaart, een van de structuren die de historie en het ontstaan van de polder zichtbaar maken. Nu zijn deze vaak functioneel ingericht. Om dit als kwaliteit in de wijken zichtbaar te maken worden verschillende kavelsloten verbreed met extra groen en verbindingen voor langzaam verkeer. Deze groenstructuren vormen een belangrijke schakel in het langzaam verkeersnetwerk op wijkniveau en zijn waardevol voor klimaatadaptatie en ecologie. Aandachtspunten • Kavelsloot moet niet alleen functioneel zijn, maar een kwalitatieve groenstructuur met voldoende breedte en kwaliteit worden. Ze hebben een belangrijke rol in het vormen van een buffer naar de bestaande kassen of andere minder kwalitatieve stukken en zijn kwaliteitsdrager in de buurten.

Afbeelding 11: Bestaand profiel Schipperskade, groen en water als kwaliteitsdrager en basis voor de buurten.

De lintzones In de jaren ‘70 hebben zich veel glastuinbouwbedrijven in Rijsenhout gevestigd. In deze tijd zijn ook de linten, zoals Heermanszwet, den Adelszwet en de Rijshornstraat aangelegd. De glastuinbouwbedrijven zijn van oorsprong gevestigd aan deze linten. De linten kenmerken zich door de kleine en losse korrel van de bebouwing met daarachter of daarnaast de grote glastuinbouwbedrijven. Bij linten als de Rijshornstraat is de verkleuring van glastuinbouw naar wonen goed zichtbaar. Aandachtspunt • Deze linten vormen in de toekomst, met name voor de auto, de belangrijkste ontsluitingswegen van de nieuwe wijken. Een goede, veilige en representatieve entree is daarbij belangrijk waarbij de hiërarchie ook door middel van de inrichting voelbaar en duidelijk wordt.

Afbeelding 12: Heermanszwet is een van de linten.

13

Algemeen Naast de identiteiten van Rijsenhout worden ook meer algemene stedenbouwkundige principes gehanteerd. De ambitie is zoveel mogelijk te verdichten in en om het huidige dorp met behoud en versterking van de aanwezige kwaliteiten. Als basis principe gaan we uit van aanhechten op het bestaande dorp. We beginnen dus eerst dichtbij of direct in het centrum. Zo ontstaat een min of meer organisch gegroeid dorp en worden gelijk de meest ‘storende’ plekken, zogenaamde brownfields met bijvoorbeeld vervallen kassen, ontwikkeld. Daarnaast is gezondheid in de omgevingsvisie tot een centraal thema gemaakt en belangrijk uitgangspunt voor de opzet. Als laatste wordt gericht op het idee van thuiskomen. Je ervaart de lokale sfeer van Rijsenhout als je thuiskomt en ervaart de rust van een woonomgeving. Gezondheid Door de gemeente is een toolbox ontwikkeld voor de groene gezonde leefomgeving. Daaruit kan geput worden voor inspiratie omtrent de kwaliteit en inrichting van de leefomgeving. Voor Rijsenhout stellen we centraal dat de ontwikkellocaties goed verbonden zijn voor het langzaam verkeer met het centrum. Voor het autoverkeer geldt zo direct mogelijk aansluiten op de bestaande verkeersstructuur van Rijsenhout en daarna de regionale structuur.

Voor voetgangers zijn de langzaamverkeersroutes tevens belangrijk. Deze dienen functioneel maar ook aantrekkelijk te zijn. Een belangrijke opgave is het creëren van ‘ommetjes’ die bijvoorbeeld door het aaneengesloten eigendom van voormalige grote tuin- en kassenbouwplots gaan en die nu niet via bestaande openbare ruimte gerealiseerd kunnen worden. Op die manier worden buurten versterkt en ontstaat een informeel routecircuit wat tevens veilig voor kinderen is. Sociale veiligheid is daarbij een aandachtspunt. Deze routes vormen als landschappelijke drager het uitgangspunt voor de woonbuurten. Rijsenhout is een ontspannen opgezet dorp met relatief veel groen. Dit is op verschillende manieren verwerkt in de verkaveling. Die kwaliteit wordt als uitgangspunt gehanteerd bij het ontwikkelen van de plots. We gaan uit van 30-35 won/ha bruto, een dorpse dichtheid, wat past bij Rijsenhout. In het centrum kan een centrumdorps woonmilieu ontstaan met een dichtheid van 50 won/ha en primair gestapeld bouwen toegevoegd worden. Deze dichtheid is niet een doel op zich, maar zal tezamen met de groennorm, waternorm en parkeeroplossing de uiteindelijk dichtheid bepalen. De dichtheid is dus een mits, die op basis van kwaliteit gehaald kan worden. Naast deze kernkwaliteit spelen de polderlinten een belangrijk rol in zowel de typologie, als inrichting van de kavels.

Afbeelding 13: Algemene principes voor de woonbuurten. Naar groen gerichte woningen. Parkeren is geclusterd opgelost en niet dominant in de openbare ruimte aanwezig. Referentie: Ringoevers. Enzo Architectuur

14

Thuiskomen De woonkwaliteit wordt mede bepaald door het gevoel van thuiskomen in de buurt. De openbare ruimte en de wisselwerking tussen bebouwing en openbare ruimte speelt daarin een belangrijke rol. Hoewel de auto niet onbelangrijk is, mede door het beperkte aanbod van openbaar vervoer, dient de openbare ruimte de mens en het verblijven. Het parkeren moet niet de buurt domineren. Dat is een belangrijke inpassingsopgave. De identiteit van de buurt wordt bepaald door de woon- en leefkwaliteit. Wonen aan het groen, met parkeren zoveel mogelijk uit het zicht achter en tussen de bebouwing. De bebouwing bestaat uit een mix van grondgebonden woningen en gestapelde woningen waarbij de gestapelde woningen voldoende lucht en ruimte hebben en groen ingepast zijn. Als referentie wordt Ringoevers in Hillegom aangehouden waarbij de voorkant aan een groene ruimte gesitueerd is, welke ook de verschillende blokken verbindt en het parkeren achter de woningen of aan het begin van de wijk plaatsvindt. De voorkeur gaat daarbij uit naar in omvang relatief beperkte parkeerkoffers, boven grote parkeervelden.

Afbeelding 14: Voorbeeld profiel voor de entrees van de nieuwe wijken.

Op de plots ontstaat een mix van typologieën waarbij hoogbouw ook stedenbouwkundig ingezet wordt om de structuur en oriëntatie te versterken. Iedere buurt ontwikkelt in overleg met gemeente een eigen identiteit waar openbare ruimte, groen en water samenhang creëert en zowel die stedenbouwkundig als architectonisch doorwerkt.

Afbeelding 15: Referentie entree. Hoewel breder zijn de entrees van Getsewoud in Nieuw Vennep een goed voorbeeld. Entree is royaal vormgegeven met ruimte voor groen en wandelen.

Afbeelding 16: Parkeren is aan het zicht onttrokken door half verdiept te parkeren onder het gebouw.

15

d. Landschap Gewenste groenblauw structuur Op diverse plekken is versterking nodig van de huidige interne groenblauwe structuur. Niet alleen op plekken waar woningbouw komt, maar ook tussen de gebieden. Daarbij is een aandachtspunt hoe de gewenste groenstructuur binnen Rijsenhout gaat aansluiten op de regionale verbindingen, te weten PARK21-Westeinderscheg en de Geniedijk, beide ook NNN-verbindingen. Dit is weergegeven in de afbeelding van de Westeinderscheg. De nieuwe groenstructuur in Rijsenhout is gebaseerd op de identiteiten die Rijsenhout kenmerkt. In de woongebieden is dit vertaald in;

• •

Onderaan de ringdijk wordt een parkzone aangelegd in de dijkvoetzone Op strategische plekken wordt de bestaande polderstructuur benut voor groen blauwe structuren

Als basis groenprofiel voor de polderstructuur is het bestaande profiel aan de Schipperkade genomen, waar zowel ruimte is voor water, als ecologie, als langzaam verkeer. De nieuwe groenstructuur ligt zoveel mogelijk op de oude polderverkaveling zodat de historie ervaren kan worden en het oorspronkelijke watersysteem zoveel mogelijk intact blijft of teruggebracht wordt.

ingetekende structuren vallen buiten het project, maar zijn wel belangrijk in verband met het netwerk van ecologie en recreatie. NNN In de Provinciale Omgevingsverordening OV2022 is het Natuur Netwerk Nederland (NNN) begrensd. Onderdeel hiervan is de NNN-verbinding ZNV1 die over de Bennebroekerweg geprojecteerd wordt. De wezenlijke kenmerken en waarden voor deze verbinding liggen vast. Het is gewenst om de NNN-verbinding ergens anders in te passen. Al in de Ruimtelijk Economische Visie Rijsenhout is uitgegaan van een ecologische verbinding door Rijsenhout heen, aansluitend op Schenkeveld en PARK21 in het westen en de Westeinderscheg in het oosten. In dit gebiedsperspectief wordt deze locatie overgenomen en verduidelijkt. Hierbij wordt gebruik gemaakt van zoveel mogelijk aanwezige groenblauwe structuren en gemeentelijke gronden. Aandachtspunt is dat een stapeling van recreatie en deze NNN-verbinding niet mogelijk is. Wel kunnen ze naast elkaar worden ingepast. In het kader van dit project, de realisatie van 400 woningen in Rijsenhout, wordt alleen de ruimtelijke keuze bevestigd voor de gewenste locatie van de toekomstige verbinding. De realisatie en uitwerking ervan hangt niet samen met dit project en is de verantwoordelijkheid van de provincie.

De mogelijke nieuwe woningbouwlocaties hebben een interne groenstructuur nodig omdat er in het functioneel ingerichte kassengebied niet voorzien wordt in deze woonkwaliteit. Dit moet aansluiten op bestaande grote groene en blauwe structuren en op de structuren die regionale verbindingen leggen . Zo kunnen bewoners op een snelle en aangename manier vanuit hun woning via groene routes naar grotere groengebieden. Om dit te bereiken is de doelstelling om in de verschillende ontwikkelclusters de groenstructuren aan elkaar te koppelen Een goed functionerende groenstructuur draagt bij aan meerdere beleidsdoelen: • tegengaan hittestress door meer groen, meer bomen en groene routes naar koele plekken, • meer aanleiding voor bewegen en ontspannen, goed voor de gezondheid, • meer biodiversiteit door doorlopende groene corridors en grotere groene plekken • meer ruimte voor water(berging) in geval van clusterbuien of langdurige regenval Groennorm Voor nieuwbouw wordt de groennorm zoals opgenomen in de LIOR gehanteerd. Dat is een groennorm van minimaal 31m2 per woning op blok, buurt en wijkniveau. Daarnaast is bovenwijksgroen nodig. Dit dient minimaal 33 m2 te zijn. Het groen binnen de plangebieden van de 400 woningen dient gerealiseerd te worden. De grotere 16

Afbeelding 17: Bestaand profiel Schipperskade, groen en water als kwaliteitsdrager en basis voor de buurten.

Afbeelding 18: Principes groenstructuur Rijsenhout 17

Polderstructuur betonfabriek Polderstructuur

Dijkvoetzone Dijkvoetzone

Afbeelding 19: Aanhelen en versterken groenstructuur. Nieuw groen 18

Afbeelding 20: Dijkvoetzone van 30 meter met mogelijke invulling

Afbeelding 21: Beeld van het ringdijkpark. Kijkend naar het dijktalud vanaf de teensloot. (De verbindende ring. Beeldkwaliteitsplan ringvaart en ringdijk Haarlemmermeer)

Afbeelding 22: Beeld van het ringdijkpark. Teensloot heeft een prominente rol. (Ringdijkpark Aalsmeerderbrug)

Afbeelding 23: Langzaam verkeersverbinding tussen het dijklint ter hoogte van het Ringdijkpark.

19

Afbeelding 24: Principeprofiel basisgroenstructuur (polderstructuur), exclusief autoweg

Afbeelding 25: de bestaande groen en waterstructuur aan de Schipperskade dient als referentie. Aan weerszijden is ruimte voor een bomenrij en wandelpad.

20

Afbeelding 26: referentie groenstructuur met watergang en wandelpad in Nieuwleusen.

Afbeelding 27: Principeprofiel polderstructuur van 30 meter rondom de betonfabriek met ruimte voor afschermende werking. Verdere uitwerking is ontwerpopgave.

Afbeelding 29: referentie van grondwal met afschermende werking. Ringdijkpark in Aalsmeerderbrug

Afbeelding 28: Principeprofiel polderstructuur van 30 meter. Verdere uitwerking is ontwerpopgave.

Afbeelding 30: referentie groenstructuur met verschillende bomenrijen en wandel en fietspaden. Stadspark in ‘s Heerenberg.

21

Klimaatadaptatie Een koele woon en werkomgeving is vanuit het klimaatadaptatiebeleid een belangrijk uitgangspunt dat van invloed is op de groenstructuur van Rijsenhout. Met name het voorzien in koele plekken en koele routes is belangrijk voor de planvorming. Koele plekken: binnen 300 meter (loopafstand) is een koelteplek van minimaal 200 m2 nodig.

Koele routes: Er is tenminste 40% schaduw voor belangrijke langzaam verkeersroutes en verblijfsplekken in het plangebied, tijdens de hoogste zonnestand in de zomer. In de kaart is het verzorgingsgebied van de koelteplekken en de benodigde koele routes inzichtelijk gemaakt. Hierin is te zien dat het voor nagenoeg alle woonbuurten van belang is in koele plekken te voorzien. Ook is te zien dat er verschillende koele routes nodig zijn die de woonbuurten met het centrum van Rijsenhout verbindt.

Afbeelding 30: Klimaatadaptatie, koele routes en plekken. 22

e. Verkeersstructuur en langzaamverkeer Een belangrijke ambitie voor Rijsenhout is inzetten op gezondheid. Een gezonde manier van vervoer, het stimuleren van langzaam verkeer, is daarbij belangrijk. Om dit voor elkaar te krijgen wordt er een kwalitatief en fijnmazig langzaamverkeersnetwerk voorgesteld dat goed verbonden is met bestaande structuren. De verschillende schaalniveau’s en functies van deze routes zijn hierbij belangrijk. Aanvullend blijft de auto voor veel inwoners een noodzakelijk vervoersmiddel. Mede door het ontbreken van hoogwaardige openbaar vervoer, wat er op basis van arbeidsplaatsen en inwonersaantallen ook niet zal komen, is de auto noodzakelijk voor grotere verplaatsingen en mensen die minder mobiel zijn. Langzaam verkeer Regionale verbindingen voor woonwerk verkeer per fiets Regionale werkgebieden die vanuit Rijsenhout per (e-)bike te bereiken zijn betreffen vooral Hoofddorp en Schiphol (inclusief Cargo, Logistics Park etc). De route richting Hoofddorp loopt langs de Bennebroekerweg. Hier sluit de route aan op het fietspad door Lincolnpark en de Hoofdweg Westzijde, die beide als hoofdfietsroute Rijsenhout verbinden met het centrum en station van Hoofddorp. Ook de werklocaties van de President zijn zo bereikbaar. Voor Schiphol en de omliggende werklocaties is de Aalsmeerderweg een logische fietsverbinding.

Deze sluit aan de overzijde van de N106 (via een fietsbrug) aan op de doorfietsroute tussen Aalsmeer en Hoofddorp en op de verschillende fietsroutes richting Schiphol (bijv. Rijkerstreek, Aalsmeerderweg). Regionale fietsverbindingen voor recreatie In 2017 heeft de gemeenteraad de Visie Ringdijk en Ringvaart vastgesteld. Deze visie is opgesteld na overleg met bewoners in alle dorpen langs de Ringvaart, ook in Rijsenhout. Het voornaamste doel van de Visie is het leefbaarder en aantrekkelijker maken van de Ringdijk en Ringvaart. In Rijsenhout geldt dat voor de Aalsmeerderdijk en de Leimuiderdijk. Dit willen we onder meer bereiken door meer ruimte voor recreatie en door het verbeteren van de verkeersveiligheid. Zo hebben we bijna alle chicanes op de Ringdijk verwijderd en zijn er op verschillende plekken afsluitingen om het doorgaande verkeer op de dijk aan te moedigen een andere route te nemen. Ook is er in een aantal dorpen fietsstraten gemaakt waar de auto te gast is. Deze fietsstraat komt ook in Rijsenhout en wordt begin 2025 aangelegd. Er worden verschillende verbindingen tussen de polder en de Westeinderplassen voorgesteld. Een gedeelte van deze structuren ligt er al, zoals het fietspad langs de Geniedijk, maar een aantal verbindingen ook niet.

Het doel van deze verbindingen is om een recreatieve fietstocht vanuit Bennebroek door PARK21 richting de Westeinder- plassen mogelijk te maken. Voor de barrière van de A4 moet worden overgestoken bij het brugrestaurant. Een fietsverbinding vanaf de Westeinderplassen moet daar op aansluiten.

Voetgangersverbindingen op niveau van Rijsenhout Binnen het dorp moet het makkelijk zijn om je te voet of met de fiets te verplaatsen. Om deze reden wordt er een voetgangersverbinding voorgesteld die de nieuwe woningen verbinden met de voorzieningen in het centrum. Er ontstaat hierdoor een structuur die parallel loopt aan de ringdijk en het hele dorp makkelijk en op kwalitatieve wijze met elkaar verbindt. Het voetpad moet voldoende breed zijn voor alle soorten voetgangers, sociaal veilig en zo groen en aantrekkelijk mogelijk. Informele structuur Naast de verbindingen voor de fiets en voetgangers op niveau van het dorp is het belangrijk dat er mogelijkheid is voor het maken van ommetjes. Deze ommetjes haken aan op de gewenste groenstructuur in Rijsenhout en bieden een kwalitatieve beleving. Ook worden waar mogelijk verbindingen gemaakt met de ringdijk. Zie tekst groenstructuur. Autostructuur Binnen het dorp is leefbaarheid het belangrijkste. De auto heeft daarom geen prominente plek. De auto wordt in de woonbuurten zoveel mogelijk geparkeerd in parkeerkoffers. Dit is bedoeld om de verkeersbewegingen te beperken en om de openbare ruimte zoveel mogelijk vrij te houden voor verblijf en langzaam verkeer. Vanwege het ontbreken van hoogwaardig openbaar vervoer en dorpoverstijgende voorzieningen blijft de auto een noodzakelijk vervoermiddel.

De belangrijkste ontsluiting van het dorp voor autoverkeer richt zich op de Bennebroekerweg en vervolgens de Nieuwe Bennebroekerweg. De Ringdijk en Aalsmeerderweg zijn niet bedoeld als belangrijke auto ontsluiting voor het dorp. Er is onderzoek gedaan naar de verkeerseffecten van de bouw van 400 woningen in Rijsenhout. Hieruit komt naar voren dat het door het toevoegen van de nieuwe woningen drukker wordt in Rijsenhout, maar het effect is beperkt en leidt op zich niet tot knelpunten. Wel is het zo dat de sterke autonome groei, die met name op wegen aan de rand van Rijsenhout optreedt, naar verwachting zorgt voor toekomstige knelpunten. Die zitten niet in het centrum van Rijsenhout, maar bij de Aalsmeerderweg en Bennebroekerweg. De bouw van 400 woningen zou zorgen voor (weliswaar in zeer beperkte mate) uitbreiding van deze knelpunten. De komende tijd wordt onderzocht of er maatregelen nodig zijn. Voor wat betreft parkeren gelden de bestaande parkeernormen. Dat betekent dat parkeerplaatsen op eigen terrein gemaakt moeten worden.

23

Afbeelding 31: Verkeersstructuur langzaamverkeer 24

Afbeelding 32: Verkeersstructuur totaal 25

f. Beeldkwaliteit bebouwing Architectuur Onderdeel van het realiseren van de kwaliteit die Rijsenhout verdient is aandacht voor de architectuur en inpassing. Er wordt niet één beeldkwaliteitsplan opgesteld waarin een richting wordt vastgelegd. Daarvoor liggen de ontwikkellocaties te verspreid. Dit thema wordt dus per ontwikkelgebied opgepakt. Wat namelijk wel nodig is, is het voorkomen van een te grote diversiteit aan verschijningsvormen in architectuur. Daarbij is de uitdaging per ontwikkelgebied naar samenhang te streven terwijl er voldoende diversiteit ontstaat waardoor een eigenheid per buurt ontstaat. Lange rijen woningen zonder duidelijke variatie worden voorkomen. Bij ontwikkeling of deelontwikkeling zal dus aangetoond moeten worden hoe hier een antwoord op wordt gegeven. Qua sfeer wordt gezocht naar een dorpse uitstraling waarbij een wisselwerking ontstaat tussen de bebouwing en openbare ruimte. Individuele woningen zijn duidelijk herkenbaar door oriëntatie, kapvorm of kleurstelling, maar vormen samen ook duidelijk een eenheid in de hoofdmaterialisatie, typologie en ensembles en hoe omgegaan wordt met buitenruimtes en ondergeschikte bouwdelen als dakkapellen en erkers. Ook het inpassen van gestapelde volumes is hierbij een aandachtspunt. Stedenbouwkundig gezien staan deze al langs doorgaande routes zodat deze logischerwijs bijdragen aan de oriëntatie.

Dat geeft ook architectonisch gelijk aanleiding om uit te pakken en een verbijzondering te laten zijn, zonder dat het detoneert of overheerst ten opzichte van haar omgeving. Deze grotere volumes hebben meer ruimte om zich heen en kennen ook daardoor meerdere voorkanten. Het thema fijn thuiskomen is ook in de architectuur voelbaar. Een goed ontworpen (hoofd)entree is het visitekaartje van de woningen en appartementengebouwen. Entrees worden geaccentueerd in de gevel door het toepassen van getoogd metselwerk, rollagen of omlijstingen en uitgevoerd met een bovenlicht. Verlichtingsarmatuur, huisnummer, beldrukker en brievenklep zijn onderdeel van de ontwerpopgave. Om de samenhang tussen de entrees van de woningen te garanderen worden er vooraf afspraken gemaakt over de keuze van het verlichtingsarmatuur bij de entree. Bergingen, carports, heggen en tuinmuren vormen onderdeel van de ontwerpopgave bij de woningen, trafo’s worden in de buurt mee ontworpen.

Afbeelding 33: Inspiratiebeelden

26

Voor de architectuur in zijn algemeenheid gelden de volgende basisprincipes: • Tijdloze architectuur. • Duurzame materialen • Zorgeloos verouderend • Voornamelijk natuurlijke materialen en kleurstelling krijgt de voorkeur boven moderne architectuur. • Zorgvuldige wisselwerking tussen openbare ruimte en bebouwing waarbij de richting van architectuur het concept van ‘openbare ruimte voor mensen’ ondersteunt in de plattegrond en de vormgeving van de overgang zoals veranda’s, erkers en serres. • Geen achterkant / schuttingen aan openbare ruimte. • Passieve zonne-energie, optimale isolatie vormen de standaard bij het ontwerp • zodat technische hulpmiddelen en overmatig energiegebruik niet nodig is. Openbare ruimte De openbare ruimte wordt zo ontworpen dat ontmoeten en verblijven gestimuleerd wordt. Langzaamverkeersroutes zitten bijvoorbeeld in de voorrang, het informele route circuit verzorgt veilige bewegen richting belangrijke plekken en bestemmingen en de geparkeerde auto domineert niet het beeld van de openbare ruimte. Parkeeroplossingen zijn kwalitatief ingepast. De openbare ruimte wordt binnen de kaders van de Leidraad Inrichting Openbare Ruimte (LIOR) ontworpen. Proces Gestreefd wordt naar een eigenheid per buurt. Om die reden wordt gevraagd verschillende architecten voor de verschillende blokkken of buurten in de hand te nemen.

Zo ontstaat een rijkheid aan architectonische verscheidenheid. Specifiek: Per woonveld is onderscheid in architectuur. Per woonveld wordt een korte verantwoording van het verhaal achter de architectuur opgezet waarin duidelijk wordt wat de insteek is op eigenheid en samenhang en andere uit dit document genoemde onderdelen.

Afbeelding 34: Referentiebeelden opzet buurten: Ringoevers, Hillegom 27

g. Deelgebieden We onderscheiden drie deelgebieden. In dit hoofdstuk wordt een uitwerking gegeven per deelgebied. De kwaliteit die voortvloeit uit de identiteiten van Rijsenhout zoals beschreven in hoofdstuk 3, zijn concreet gemaakt en toegepast. Per plot is dat vertaald in een hoofdopzet met de gewenste structuur waarbij naast de dichtheid en groennorm ook de belangrijkste ruimtelijke doelstellingen weergegeven worden. Het vervolg en de exacte verkaveling wordt per project uitgewerkt, in overleg met de gemeente op basis van deze uitgangspunten.

Afbeelding 35: Deelgebied west. Gezien vanaf de Kleine Poellaan. Links zijn de achterkanten van de lintbebouwing aan de Rijshornstraat te zien. Rechts de betoncentrale.

Afbeelding 36: Deelgebied centrum. In beeld de voormalige Immanuelschool gezien vanaf de Schouwstraat.

28

Afbeelding 37: Deelgebied oost. Foto ter hoogte van Stuurboord 7

Afbeelding 38: Deelgebieden 29

Cluster west / Nieuwe Blauwe Beugel Algemeen De locatie wordt begrensd door het lint de Kleine Poellaan, de Rijshornstraat en de Bennebroekerweg. Ook grenst het plangebied aan de ringdijk, de betoncentrale en de Maarsehof. Het gebied ligt niet direct in of tegen het centrum van het dorp.

gelijk ook kwaliteit en herkenbaarheid aan de buurten. De groenstructuur kan wel haaks doorsneden worden door autoverkeer maar is zo veel mogelijk doorlopend en autovrij. Het weergegeven groen in de kaart is het minimaal vereiste. Ook in de woonbuurten en straten zelf is nog groen noodzakelijk.

Dichtheid: dorps woonmilieu. netto 35 woningnen per ha.

Aan de Kleine Poellaan kan ontwikkeld worden in een lintbebouwing, dat wil zeggen losse woningen met een dorpse uitstraling die kenmerkend zijn voor Rijsenhout. Daar waar de woonbuurt grenst aan bestaande woningen wordt een goede aansluiting gezocht qua hoogte. Op de volgende pagina’s worden concrete uitgangspunten meegegeven voor de ontwikkeling van dit gebied. Voor de woonbuurten gelden ook algemene stedenbouwkundige principes, zoals te lezen in hoofdstuk visie.

Wat betreft de typologie wordt een mix van grondgebonden woningen en gestapelde volumes passend geacht. Daarbij kunnen gestapelde volumes langs de grotere groenstructuren en routes zorgen voor zowel een heldere oriëntatie als lucht en ruimte in het plan. Daarnaast is het voor verkeer een belangrijke voorwaarde dat ook bij deelontwikkeling altijd een veilige ontsluiting gerealiseerd kan worden en de entrees niet alleen functioneel maar ook kwalitatief vormgegeven zijn. In dit deelgebied is het van belang dat rekening gehouden wordt met de aanwezigheid van de betoncentrale en de planologische beperkingen daarvan. Zie ook het hoofdstuk juridische aspecten. Daarnaast is het versnipperde eigendom een aandachtspunt. Reststroken of onlogische verkavelingen dienen zoveel mogelijk voorkomen te worden. Ruimtelijke opzet De kwaliteit in dit deelgebied wordt opgehangen aan de doorlopende groenverbinding van oost naar west die het mogelijk maakt samenhang te laten ontstaan bij verschillende deelontwikkelingen. Een vaste breedte van de strook die voorziet in het nodige water en groen en tevens het langzaam verkeer zo direct mogelijk koppelt richting het centrum geeft

Afbeelding 39: Algemene principes voor de woonbuurten. Naar groen gerichte woningen. Parkeren is geclusterd opgelost en niet dominant in de openbare ruimte aanwezig. Referentie: Ringoevers Enzo Architectuur 30

Expliciete uitdagingen hier zijn het creëren van het zogenaamde ommetje richting de ringdijk en het aantakken van de ontwikkeling op de Maarsehof richting het centrum met name voor langzaamverkeer. Het ommetje is een grote woonkwaliteit en geeft de bewoners bovendien echt het idee dat ze wonen aan de Westeinderplas. De brede groenstrook kan tevens dienen als eerste buffer richting de betoncentrale en zorgt voor een korte, aantrekkelijke en veilige route naar het centrum. Deze is conform het basisprofiel minimaal 30m breed. Bij gefaseerde ontwikkeling zal per deelontwikkeling gekeken worden hoe dit gerealiseerd wordt. In elk geval wordt deze niet bebouwd en uitgegeven om zo stedenbouwkundig niet onmogelijk te maken de benodigde structuur te realiseren. De identiteiten van Rijsenhout De identiteiten van Rijsenhout definiëren hier de kwaliteit en zijn bepalend geweest voor de gekozen structuur van het gebied. Voor deze identiteiten zijn concrete uitgangspunten van toepassing.

Afbeelding 40: Perceelsgrenzen in het deelgebied Nieuwe Blauwe Beugel

B

C

A

Afbeelding 41: Kavelpaspoort Nieuwe Blauwe Beugel.

31

De Ringdijk met dijkvoetzone Een sterke en beleefbare dijkvoetzone Wij werken toe naar een sterke en beleefbare dijkvoetzone. Deze zone wordt ingericht als parkzone waar het karakter van de dijk te ervaren is. Hier is het duidelijk dat de polderverkaveling de ringdijk ontmoet. Alhoewel van een andere schaal is het Ringdijkpark bij Aalsmeerderbrug een voorbeeld waar dit goed gelukt is.

Bebouwing onderaan de dijk Een gedeelte van de woonbuurten in dit deelgebied liggen onderaan de ringdijk. Om ervoor te zorgen dat de dijk en het dijklint als structuur intact blijft geldt er een aantal belangrijke principes.

• • • •

• • • •

De dijkvoetzone heeft een minimale maat van 30 meter Teensloot wordt teruggebracht en krijgt een prominente rol in de inrichting Inrichting van de parkzone onderscheidt zich van de polderstructuur Groene invulling met ruimte voor verblijf

Bebouwing aan de dijkvoetzone is lager dan de dijkbebouwing Bebouwing is met de representatieve zijde naar de dijkvoetzone gericht Inpassing van de achterkanten van de dijkbebouwing is een ontwerpopgave Bestaande woonbestemmingen onderaan de dijk vormen een ontwerpopgave

Doorzichten en doorsteken Daar waar gaten in het dijklint aanwezig zijn worden deze ingezet om langzaam verkeersverbindingen naar het achterland aan te leggen. Er ontstaat hierdoor een sterkere relatie tussen de dijk en het achterland en de dijk wordt beter bereikbaar voor langzaam verkeer. Gaten in het dijklint worden benut om doorzichten te benadrukken. Deze doorzichten geven lucht. Je kan de horizon zien en het hoogteverschil tussen de dijk en het achterland is duidelijk te ervaren.

•

Betere verbondenheid door nieuwe langzaam verkeersverbindingen tussen de dijk en de dijkvoetzone. Daar waar ruimte in het dijklint aanwezig is wordt deze benut voor een verbinding. Doorzichten vanaf de dijk worden versterkt waarbij de horizon zichtbaar is Het talud van de dijk blijft behouden en zichtbaar

• •

Afbeelding 42: Beeld van het ringdijkpark. Teensloot heeft een prominente rol. (Ringdijkpark Aalsmeerderbrug)

A Afbeelding 43: Principeprofiel dijkvoetzone. Uitwerking is ontwerpopgave

32

Polderstructuur Een kwalitatieve groenstructuur met voldoende maat We werken toe naar kwalitatieve groenverbindingen die de historie van de polder zichtbaar maken door deze aan te laten sluiten bij een bestaande kavelsloot. In dit deelgebied ligt de groenstructuur van oost naar west. Om de kwaliteit te borgen is er een principeprofiel opgesteld voor dit deelgebied. Kenmerkend voor dit deelgebied is de ligging bij de betoncentrale waar ruimte nodig is voor een eventuele afschermende werking in de groenstructuur waardoor deze een bredere maat nodig heeft. Uitgangspunten • Het profiel van de groenstructuur is minimaal 30 meter breed • De groenstructuur biedt ruimte voor een eventueel benodigde afschermende werking rondom de betoncentrale • In de groenstructuur is ruimte voor meerdere wandelpaden en een vrijliggend fietspad richting het centrum van Rijsenhout. • De langzaam verkeersverbinding is een koele route. Dit heeft invloed op de benodigde inrichting. • De groenstructuur krijgt een groene invulling met ruimte voor verblijf en bijvoorbeeld speelplekken. • Er wordt aangehaakt op de bestaande waterstructuur rondom de betonfabriek. Daar waar al water aanwezig is rondom de betonfabriek wordt deze benut.

B

Afbeelding 44: Principeprofiel polderstructuur van 30 meter rondom de betonfabriek met ruimte voor afschermende werking. Verdere uitwerking is ontwerpopgave.

De kwaliteit van de aangrenzende bebouwing De aangrenzende omgeving heeft invloed op de totale kwaliteit van de groenstructuur. De inrichting is belangrijk voor de sociale veiligheid en het eigenaarschap van die randen. Uitgangspunten • Bebouwing wordt met de representatieve zijde naar de groenstructuur gericht. Dat kan zijn in de vorm van een voorzijde of in de vorm een gebouwde buitenruimte zoals een veranda of sporadisch een zijgevel. • Tuinen direct aan de waterstructuur worden voorkomen om de kwaliteit van de oever te borgen. • Langs de groenstructuur is er ruimte voor bebouwingsaccenten in de vorm van gestapelde bouw om zo te zorgen voor een heldere oriëntatie en begeleiding van de route.

C

Afbeelding 45: Principeprofiel polderstructuur van 30 meter. Verdere uitwerking is ontwerpopgave. 33

Linten Linten als entree De linten zijn de belangrijkste ontsluitingen voor de nieuwe wijken. Met name voor de auto, maar ook voor langzaam verkeer moeten deze te gebruiken zijn. De manier waarop je de woonbuurt binnenkomt en de kwaliteit daarvan is belangrijk. Wat voorkomen moet worden is dat de entrees voelen als ‘kruip-door-sluip-door’ routes tussen bestaande percelen door. Dit biedt weinig kwaliteit en vormt geen eenheid met bestaand Rijsenhout. Uitgangspunten • De bomenstructuur langs de linten wordt hersteld met éénzijdige of tweezijdige beplanting • De entrees van de nieuwe buurten worden royaal vormgegeven en hebben om die reden een minimaal profiel van 15 meter . De locaties van de entrees zijn vastgelegd in de kaart van dit deelgebied. De maat van 15 meter is ruim genoeg om één of tweezijdige bomen- rijen toe te voegen en om een wandelpad te realiseren.

Afbeelding 46: Principeprofiel entree vanaf linten

Bebouwing langs het lint Langs de linten zijn met name vrijstaande woningen te vinden met een lage goot. De woningen hebben een groot perceel met groot voorerf en veel ruimte rondom de woning. Het lint voelt hierdoor luchtig en ruim aan. Dit karakter is belangrijk om te behouden. Uitgangspunten • Binnen 50 meter, gemeten vanaf het hart van het lint, is lintbebouwing toegestaan. Dit sluit qua massa en uitstraling aan bij de bestaande bebouwing. Percelen zijn ruim en bieden voldoende lucht rondom zodat een erfprincipe en kleiner cluster herkenbaar is. • Na de 50 meter is er ruimte voor een nieuwe woonbuurt. Waar de erfgrens minder dan 50 meter vanuit de weg is wordt een maatwerk oplossing gezocht. Deze zone blijft dan vrij van bebouwing.

34

Afbeelding 47: Het lint de Rijshornstraat

Cluster centrum Algemeen Dit deelgebied ligt in en aangrenzend aan het centrum van Rijsenhout waar verschillende voorzieningen aanwezig zijn. Om deze reden is deze locatie geschikt voor appartementen. Bijvoorbeeld voor senioren.

Voor het gebied rondom de Apparaten Fabriek Aalsmeer, AFA, is de dijkvoetzone een kenmerkende identiteit. Hier wordt een parkzone aangelegd wat zorgt voor een parkachtige setting. Er zijn ook kansen om een langzaam verkeersverbinding richting de dijk te realiseren. Dit is niet alleen bruikaar voor bewoners maar voor alle gebruikers van het centrum.

Dichtheid: centrum dorps / kleinstedelijk: 50 wonigen per hectare. Het centrum van Rijsenhout heeft verschillende voorzieningen, zoals een kerk en een supermarkt. In ruimtelijke opzet wijkt het gebied af van de woonwijken in Rijsenhout. Er is in het centrum een bepaalde mate van gestapelde bouw aanwezig. De nieuw gebouwde kerk met kerktoren is een beeldbepalend gebouw in het centrum. De openbare ruimte kenmerkt zich door veel verharding en parkeerplaatsen. Voor zowel de stedenbouwkundige opzet als de beeldkwaliteit wordt aansluiting gezocht bij de bestaande context. Er ontstaat een dorpse sfeer waar ambachtelijk materiaalgebruik en menselijke maat leidend zijn. Dat wil zeggen bestaande rooilijnen zijn leidend evenals de opzet van een bestaand profiel. Korrelgroottes sluiten aan bij bestaande bebouwing. Qua vormentaal, gevelcompositie en materialisering wordt gezocht naar een zachte, warme uitstraling. Het hoofdmateriaal is hout of baksteen, of vergelijkbaar. Aandachtspunten/opgaven • Er zijn in Rijsenhout weinig kleinere woningen of appartementen te vinden. Dichtbij de voorzieningen kan gestapelde bouw een goede toevoeging zijn om zo een gedifferentieerder woningaanbod te creëren. • Het centrum heeft weinig verblijfskwaliteit.