CConstaterende datHaarlemmermeer
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 1 Beleidsplan Toezicht en Handhaving Wmo en Jeugdwet

Lijst ingekomen stukken voor de raad 6 juli 2026, gemeente HaarlemmermeerBij agendapunt: 7. NOTA Beleidsplan Toezicht en Handhaving Wmo en Jeugdwet (13156236)4.903 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

BELEIDSPLAN TOEZICHT EN HANDHAVING WMO EN JEUGDWET Samen, vertrouwen en toezicht in balans én passend handhaven

2 Gemeente Haarlemmermeer Colofon Tekst, vormgeving en drukwerk Gemeente Haarlemmermeer Postbus 250 2130 AG Hoofddorp Telefoon 0900 1852 E-mail info@haarlemmermeer.nl Internet www.haarlemmermeer.nl juni 2026 3 Gemeente Haarlemmermeer Inhoudsopgave Voorwoord .................................................................................................................................................................. 4 1. Inleiding ............................................................................................................................................................ 5 1.1 Leeswijzer ........................................................................................................................................................ 5 1.2 Begrippenkader ............................................................................................................................................... 5 1.3 Afbakening ....................................................................................................................................................... 6 2. Visie op toezicht en handhaving ....................................................................................................................... 7 3. Integraal en samenhangend toezicht Wmo en Jeugd ........................................................................................

8 3.1 Toezien en toezicht doen we samen ............................................................................................................... 8 3.2 Samenwerken met landelijke en regionale partners ....................................................................................... 8 3.3 Cirkel van naleving als basis voor integraal toezicht en handhaving ............................................................... 8 4. Toezien en toezicht Wmo en Jeugd ................................................................................................................... 9 4.1 Vertrouwen is de basis .................................................................................................................................... 9 4.2 Voorkomen is beter dan genezen .................................................................................................................... 9 4.3 Datagedreven toezicht .................................................................................................................................... 9 4.4 Melden moet laagdrempelig zijn ..................................................................................................................... 9 4.5 Leren van toezien, toezicht en handhaving ...................................................................................................

10 4.6 De toezichthouder kwaliteit en rechtmatigheid functioneren onafhankelijk ............................................... 10 5. Passend handhaven ........................................................................................................................................ 11 5.1 Inwonersbelang staat voorop ........................................................................................................................ 11 5.2 Handhaving gericht op herstel en voorkomen herhaling .............................................................................. 11 5.3 Handhavingsmaatregelen met een zorgvuldige en stapsgewijze aanpak ..................................................... 11 6. Toezicht rapporten en jaarverslag................................................................................................................... 12 6.1 Toezichtrapporten ......................................................................................................................................... 12 6.2 Jaarverslag toezicht ....................................................................................................................................... 12 7. Implementatie en vervolgstappen ..................................................................................................................

13 7.1 Looptijd beleidsplan ...................................................................................................................................... 13 7.2 Van beleidsplan naar uitvoering: uitvoeringsprogramma ............................................................................. 13 7.3 Actiepunten ................................................................................................................................................... 13 Bijlage 1 Begrippenlijst .............................................................................................................................................. 14 Bijlage 2 Wettelijk kader ............................................................................................................................................ 15 4 Gemeente Haarlemmermeer Voorwoord Als wethouder Zorg en Welzijn vind ik het belangrijk dat inwoners kunnen vertrouwen op goede zorg en ondersteuning. Zorg moet niet alleen van goede kwaliteit zijn, maar ook terechtkomen bij de inwoners voor wie zij bedoeld is. Daarom zijn toezicht en handhaving onmisbaar. Niet als doel op zich, maar als middel om te waarborgen dat inwoners passende ondersteuning krijgen en dat publieke middelen zorgvuldig worden besteed. Landelijk gaan er jaarlijks miljarden euro’s om in zorgfraude, wat laat zien hoe belangrijk het is om alert te blijven.

In Haarlemmermeer werken we vanuit vertrouwen in inwoners, professionals en zorgaanbieders. Tegelijkertijd kent vertrouwen grenzen. Soms is het nodig om bij te sturen of in te grijpen, bijvoorbeeld wanneer kwaliteit tekortschiet of regels niet worden nageleefd. Daarbij staat steeds het belang van de inwoner centraal. Met dit beleidsplan zetten we een volgende stap in het verder professionaliseren van ons toezicht en onze handhaving binnen de Wmo en de Jeugdwet. Zo versterken we het vertrouwen in onze zorg en zorgen we ervoor dat ondersteuning terechtkomt bij de inwoners die haar het hardst nodig hebben. Charlotte van der Meij Wethouder Zorg en Welzijn Gemeente Haarlemmermeer

5 Gemeente Haarlemmermeer 1. Inleiding Sinds 1 januari 2015 draagt de gemeente de verantwoordelijkheid voor de uitvoering van de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 (Wmo) en de Jeugdwet, inclusief het toezicht op kwaliteit en rechtmatigheid. Deze verantwoordelijkheid raakt zowel onze inwoners als de manier waarop publieke middelen worden ingezet. Jaarlijks is volgens het Openbaar Ministerie ongeveer 10 miljard euro gemoeid met zorgfraude, zo’n 10 procent van het totale Nederlandse zorgbudget1. Hoewel dit percentage niet één-op-één kan worden vertaald naar de gemeentelijke situatie, onderstreept het wel het belang van alertheid op onrechtmatige bestedingen. Gezien de omvang van het gemeentelijke budget voor Wmo en Jeugdwet (€96 miljoen in 2024 2) is goed ingericht toezicht essentieel om fraude te voorkomen en aan te pakken. Deze cijfers benadrukken de noodzaak van zorgvuldig toezicht, maar het toezicht op rechtmatigheid is niet primair gericht op het opsporen van fraude. Het voornaamste doel is het waarborgen van rechtmatigheid en kwaliteit, twee dimensies die nauw met elkaar verbonden zijn: wie de rechtmatigheid goed regelt, bevordert automatisch de kwaliteit, en andersom. Toezicht is daarmee een instrument om ervoor te zorgen dat inwoners de zorg en ondersteuning krijgen die ze nodig hebben, en dat publieke middelen rechtmatig worden ingezet.

In de gemeente Haarlemmermeer werken we vanuit vertrouwen in inwoners en in zorgaanbieders. Tegelijkertijd kent vertrouwen grenzen. Soms is bijsturing of ingrijpen noodzakelijk, en die grens is niet in vaste regels vast te leggen. Elke situatie vraagt om een zorgvuldige afweging, waarbij steeds gezocht wordt naar de juiste balans tussen vertrouwen en controle, en tussen continuïteit en kwaliteit. Deze afwegingen leiden in de praktijk tot spanningsvelden. Zo kunnen inwoners tevreden zijn over de zorg die zij ontvangen, terwijl deze zorg niet voldoet aan wettelijke of professionele normen. Tegelijkertijd ervaren aanbieders druk door schaarste en toenemende zorgvraag, wat het risico op ondermaatse of onrechtmatige zorg vergroot. Hierdoor kunnen toezicht en handhaving wringen met de beleving van inwoners en aanbieders. Daarnaast bestaat het spanningsveld dat wij niet op alles toezicht kunnen houden en k euzes moeten maken in de manier waarop wij ons toezicht efficiënt inzetten. Om de genoemde spanningsvelden het hoofd te bieden en de kwaliteit en rechtmatigheid van het zorgaanbod binnen de wet te waarborgen, legt dit beleidsplan richtinggevende keuzes vast voor het gemeentelijk toezicht en handhaving binnen de Wmo en Jeugdzorg. Het plan beschrijft de kaders en uitgangspunten die richting geven aan de werkzaamheden in de praktijk.

Door deze richtinggevende kaders biedt het plan duidelijkheid aan zowel de uitvoering als aan uitvoerende partijen en inwoners over wat zij kunnen verwachten van toezicht en handhaving. 1.1 Leeswijzer Dit beleidsplan is als volgt opgebouwd. In hoofdstuk 2 beschrijven wij onze visie en de drie pijlers voor toezicht en handhaving. Hoofdstukken 3 en 4 werken de pijlers integraal toezicht en toezien en toezicht uit in concrete uitgangspunten. Hoofdstuk 5 gaat in op de pijler passend handhaven en onze uitgangspunten bij handhaving. In hoofdstuk 6 leggen wij uit hoe wij omgaan met toezichtsrapportages en jaarverslagen. Tot slot gaat hoofdstuk 7 in op het vervolg na de vaststelling van dit beleidsplan. 1.2 Begrippenkader Hieronder staan de belangrijkste begrippen voor het lezen van dit beleidsplan. De overige begrippen zijn te vinden in bijlage 1. Toezien Het proces van monitoren of zorg en ondersteuning voldoen aan kwaliteitseisen, eerlijk worden uitgevoerd en in overeenstemming zijn met wettelijke verplichtingen en gemaakte afspraken, inclusief correcte betalingen. Toezicht Toezicht is het verzamelen van de informatie over de vraag of een handeling of zaak voldoet aan de daaraan gestelde eisen, het zich daarna vormen van een oordeel daarover en het eventueel naar aanleiding daarvan interveniëren.

1 OM: zorgfraude 10 miljard per jaar 2 Jaarrekening gemeente Haarlemmermeer | Jaarstukken 2024 6 Gemeente Haarlemmermeer Handhaving Handhaving is het instrument dat wordt ingezet wanneer uit toezicht blijkt dat een inwoner of zorgaanbieder niet voldoet aan de gestelde normen. Deze normen betreffen de kwaliteitseisen voor zorg en ondersteuning, de rechtmatigheid van declaraties en aanvragen, en de doelmatige inzet van middelen. Handhaving richt zich op het corrigeren van ongewenst gedrag en het opleggen van passende sancties om naleving af te dwingen. Toezicht op kwaliteit Onder toezicht op kwaliteit verstaan we het beoordelen in hoeverre zorgaanbieders voldoen aan vastgestelde kwaliteitseisen voor de zorg en ondersteuning die zij leveren. Dit toezicht waarborgt dat inwoners de zorg ontvangen die nodig en afgesproken is. Toezicht op rechtmatigheid Toezicht op rechtmatigheid betreft het onderzoeken of besluiten, handelingen en bestedingen van een organisatie of instantie in overeenstemming zijn met de geldende wet- en regelgeving. Preventie Preventie richt zich op het voorkomen van onrechtmatigheden en kwaliteitstekorten voordat deze zich voordoen.

1.3 Afbakening Inhoudelijke afbakening Dit beleidsplan richt zich op de zorg en ondersteuning die wordt geboden op grond van: • Wmo • Jeugdwet Wettelijke grondslag Dit beleidsplan is gebaseerd op de volgende wettelijke kaders: • Wmo • Jeugdwet • Regeling Jeugdwet • Algemene wet bestuursrecht (Awb) • Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) Een nadere uitwerking van de relevante wettelijke bepalingen is opgenomen in bijlage 2. 7 Gemeente Haarlemmermeer 2. Visie op toezicht en handhaving Als gemeente willen we dat middelen voor zorg en ondersteuning doelmatig en rechtmatig worden besteed. Inwoners moeten kunnen rekenen op kwalitatief goede en passende zorg. Publieke middelen horen terecht te komen bij inwoners die daadwerkelijk hulp nodig hebben en moeten bijdragen aan betrouwbare en toegankelijke ondersteuning. Wij dragen samen met onze partners integraal de verantwoordelijkheid voor kwalitatieve en rechtmatige zorg. We zetten in op het voorkomen van fouten en fraude en op het weren van aanbieders die uit eigen gewin handelen en daarmee het vertrouwen in het stelsel ondermijnen. Vertrouwen vormt de basis van ons toezicht: we gaan uit van goede bedoelingen en deskundigheid. Tegelijkertijd is vertrouwen niet onbeperkt. Het vraagt verantwoordelijkheid, transparantie en alertheid op risico's.

Wij geven ruimte aan inwoners, professionals en zorgaanbieders, maar blijven volgen, signaleren en bijsturen waar nodig. Zo balanceren we tussen vertrouwen, toezicht en handhaving. Toezicht en handhaving bieden daarnaast waardevolle inzichten, waar we van leren vanuit een lerende en open feedbackcultuur. Wij zetten onze beschikbare capaciteit doelgericht en risicobewust in, zodat toezicht en handhaving daar worden versterkt waar de impact op kwaliteit, rechtmatigheid en continuïteit het grootst is. Deze visie is uitgewerkt in drie samenhangende pijlers. 1. Integraal en samenhangend toezicht Wmo en Jeugd 2. Toezien en toezicht Wmo en Jeugd 3. Passend handhaven Deze pijlers zijn in dit beleidsplan vertaald naar concrete uitgangspunten. Aansluiting beleidskader sociaal domein Onze visie op toezicht sluit aan bij het Algemeen beleidskader sociaal domein ‘Meedoen mogelijk maken in Haarlemmermeer’ (2023)3. Dit beleidsplan ondersteunt de opgaven om kansengelijkheid te vergroten en de menselijke maat te versterken. De focus van deze opgaven ligt op het ondersteunen van inwoners die hulp het hardst nodig hebben, met aandacht voor hun specifieke situatie. Daarbij werken we met de leidende principes: we luisteren, doen wat nodig is, handelen vanuit vertrouwen en bieden ruimte aan de kracht van de samenleving.

Dit beleidsplan levert een concrete bijdrage aan deze opgaven, op de volgende manieren: • het beschermen van kwetsbare inwoners tegen onrechtmatig handelen; • het waarborgen van kwaliteit en continuïteit van zorg en ondersteuning; • het bevorderen van vertrouwen tussen inwoners, aanbieders en gemeente; • het stimuleren van leren en verbeteren binnen ons zorgstelsel. 3 Algemeen beleidskader sociaal domein 'Meedoen mogelijk maken in Haarlemmermeer' 8 Gemeente Haarlemmermeer 3. Integraal en samenhangend toezicht Wmo en Jeugd Het realiseren van onze visie vraagt om een samenhangende en integrale aanpak. Dit vereist goede samenwerking tussen de verschillende afdelingen en domeinen, zowel binnen de gemeente Haarlemmermeer als met externe partners. In dit hoofdstuk beschrijven we hoe we dit vormgeven aan de ha nd van uitgangspunten. 3.1 Toezien en toezicht doen we samen De gemeente Haarlemmermeer kiest voor integraal toezicht binnen de Wmo en Jeugdwet. Dit betekent dat toezicht wordt ingericht als een samenhangend geheel, waarin signalen, informatie en inzichten in onderlinge samenhang worden bezien. Inwoners, zorgaanbieders, en andere betrokken partners leveren vanuit hun eigen rol signalen en inzichten die bijdragen aan het toezicht.

Dit is belangrijk omdat situaties complex en contextafhankelijk zijn, en alleen samen met alle betrokkenen een volledig beeld van kwaliteit en rechtmatigheid ontstaat. De gemeente verbindt deze signalen en informatie en vormt op basis daarvan een integraal beeld van de kwaliteit en rechtmatigheid van onze zorg en ondersteuning. Door samen te werken met partners, daar op te trekken waar nodig en van signalen te leren, nemen we onze partners actief mee in het delen van de verantwoordelijkheid voor de kwaliteit en rechtmatigheid van de dienstverlening. 3.2 Samenwerken met landelijke en regionale partners Naast lokale samenwerking werken we ook samen met landelijke en regionale partners. We wisselen informatie uit, leren van elkaar en signaleren gezamenlijk aanbieders die frauderen of structureel ondermaats presteren. Daarnaast bespreken we trends en signalen, zodat we vroegtijdig kunnen handelen en, indien nodig, gezamenlijk passende acties kunnen ondernemen. 3.3 Cirkel van naleving als basis voor integraal toezicht en handhaving Bij toezicht en de handhaving maakt de gemeente Haarlemmermeer gebruik van de ‘cirkel van naleving’ (zie figuur 1). Deze cirkel bestaat uit vier visie-elementen die handvatten bieden voor een toezichts- en handhavingsproces.

De kracht van de methode is de combinatie van het inzetten van preventieve (communiceren en dienstverlenen) en repressieve (controleren en sanctioneren) elementen. De cirkel benadrukt dat het stimuleren van gewenst gedrag effectiever is dan het bestraffen van tekortkomingen of overtredingen. Figuur 1: Cirkel van naleving

9 Gemeente Haarlemmermeer 4. Toezien en toezicht Wmo en Jeugd De tweede pijler binnen onze visie richt zich op toezien en toezicht. In dit hoofdstuk wordt deze pijler uitgewerkt in uitgangspunten, waarin vertrouwen in inwoners en professionals, preventie, effectief inzetten van capaciteit, laagdrempelig melden, het versterken van kwaliteit en het borgen van onafhankelijkheid centraal s taan. 4.1 Vertrouwen is de basis Bij toezien en toezicht gaan we uit van een positief mensbeeld, waarbij vertrouwen in inwoners en professionals het uitgangspunt vormt. We erkennen dat fouten kunnen ontstaan door onbewust handelen, ondanks goede bedoelingen en inspanningen. In zulke situaties bieden we ruimte voor herstel. We zijn ons bewust dat elke situatie om een eigen aanpak vraagt en stemmen ons handelen hierop af. Vertrouwen is de sleutel tot een goede samenwerking en vormt de basis van onze relatie met zorgaanbieders. Betrouwbare aanbieders leveren zorg en ondersteuning die voldoet aan onze kwaliteitseisen, maken dit inzichtelijk en toetsen dit regelmatig. Daarnaast hebben de aanbieders hun verantwoording op orde, werken mee aan onderzoeken, en staan open voor leren en ontwikkelen. Tegelijkertijd kent vertrouwen vanuit het oogpunt van toezicht grenzen. We zijn ons bewust dat vertrouwen niet eenduidig te begrenzen is, maar willen wel duidelijk maken dat er grenzen zijn.

We geven inwoners en professionals vertrouwen en bevestigen hen daarin. Tegelijkertijd blijven we volgen, signaleren en waar nodig sturen we bij. Controleren is daarom een noodzakelijk onderdeel van ons toezicht. Het doel van controleren is niet om te bestraffen, maar om onrechtmatigheden/kwaliteitsproblemen te voorkomen. 4.2 Voorkomen is beter dan genezen Door in te zetten op het voorkomen van overtredingen die risico's vormen voor onze inwoners, voorkomen we achteraf ingrijpen. Hiermee waarborgen we continuïteit en voorspelbaarheid van zorg en ondersteuning en voorkomen we ongewenste of onverwachte veranderingen voor inwoners. We streven naar rechtszekerheid en transparantie voor inwoners en aanbieders, zodat duidelijk is welke rechten en plichten gelden. Daarnaast voeren we regie op de zorgketen, van toegang tot maatwerkvoorzieningen tot inkoop, contractering en toezicht. We stellen heldere kaders voor kwaliteit en samenwerking met aanbieders. Hiermee streven we naar kwalitatief goede zorg en beperken we het risico op onrechtmatigheden. 4.3 Datagedreven toezicht Binnen toezicht werken wij datagedreven. Data en analyses vormen het uitgangspunt voor het bepalen van risico’s, het stellen van prioriteiten, het kiezen van onderzoeksthema’s en de inzet van toezicht.

Dit gebeurt altijd binnen de kaders van de privacywetgeving en we houden daarnaast rekening met ongewenste profilering. We koppelen en analyseren data uit het sociaal domein zodat we risico's en opvallende patronen in een vroeg stadium ontdekken. Dit stelt ons in staat tijdig ontwikkelingen te herkennen die aanleiding kunnen geven tot nader onderzoek of tot aanpassing van zorg, inzet van zorggelden, beleid of handhavingsstrategieën. Daarmee zorgen wij voor gericht toezicht en combineren we efficiëntie met effectiviteit: we sturen proactief op risico's, optimaliseren onze inzet en verbeteren de kwaliteit en rechtmatigheid van onze dienstverlening. 4.4 Melden moet laagdrempelig zijn Inwoners en professionals kunnen vermoedens van onrechtmatig gebruik, gebrekkige kwaliteit of misstanden laagdrempelig melden via een gemeentelijk meldpunt 4. 4 Gemeentelijk meldpunt vermoeden van zorgfraude 10 Gemeente Haarlemmermeer Om meer signalen te ontvangen, investeren wij in fraude-alerte medewerkers, een toegankelijk meldproces en een communicatieplan. Hiermee verhogen we draagvlak voor toezichthouders, de naamsbekendheid van toezicht kwaliteit en rechtmatigheid en het delen van signalen. De toezichthouders zijn zichtbaar en toegankelijk voor inwoners, medewerkers en aanbieders. Ze beschikken over relevante kennis en informatie voor advies en consultatie.

Hierdoor hebben we onderzoekswaardige signalen sneller en onderbouwd in beeld. 4.5 Leren van toezien, toezicht en handhaving We verbinden toezien, toezicht en handhaving actief aan de gemeentelijke dienstverlening, zodat we de kwaliteit en rechtmatigheid binnen het sociaal domein versterken. Toezien, toezicht en handhaving leveren belangrijke inzichten op voor beleidsontwikkeling, contractmanagement en de uitvoering van de Jeugdwet en Wmo. Dit doen we vanuit een lerende aanpak en een open feedbackcultuur. We benutten elkaars expertise en vertrouwen op elkaars input. Calamiteiten en klachten zijn belangrijke signalen die iets zeggen over onze zorgkwaliteit. We stimuleren daarom een open meldcultuur waarin aanbieders, professionals en inwoners kunnen aangeven wat niet goed gaat. Daarnaast analyseren we meldingen systematisch op patronen en oorzaken, waarbij we de ervaringen van inwoners nadrukkelijk meenemen. Op basis van deze inzichten sturen we gericht bij in beleid, contractmanagement en kwaliteitsverbetering. We gebruiken bevindingen uit handhaving om onze juridische kaders, procedures en afspraken met zorgaanbieders aan te scherpen. 4.6 De toezichthouder kwaliteit en rechtmatigheid functioneren onafhankelijk De toezichthouders kwaliteit en rechtmatigheid functioneren onafhankelijk.

Onafhankelijkheid is een fundamenteel uitgangspunt voor het waarborgen van objectief en betrouwbaar toezicht binnen de Wmo en Jeugdwet. Toezichthouders vormen hun oordeel op basis van feiten en waarheidsvinding en brengen hun bevindingen zelfstandig en objectief uit. De gemeente borgt dat toezichthouders hun werkzaamheden verrichten zonder inhoudelijke beïnvloeding vanuit beleid, inkoop of uitvoering. Tegelijkertijd vindt afstemming plaats waar dit nodig is om bevindingen in hun context te kunnen plaatsen, zonder afbreuk te doen aan de onafhankelijke oordeelsvorming van de toezichthouders. De onafhankelijkheid van toezichthouders wordt binnen de gemeentelijke organisatie gewaarborgd door: • Positionering van het toezicht op afstand van de uitvoering en beleid; • Positionering van het toezicht op afstand van het college van B&W; • Toezichthouders verrichten geen nevenactiviteiten die tot belangenverstrengeling kunnen leiden; • Toezichthouders stellen een eigen werkprogramma op; • Toezichthouders stellen zelf de toetsingscriteria vast op basis van wet - en regelgeving, kwaliteitskaders en professionele richtlijnen; • Toezichthouders informeren het gemeentebestuur onafhankelijk. De bovenstaande punten zijn gebaseerd op adviezen en aanbevelingen van de IGJ (rapport Wmo-toezicht 20245) en de VNG (handreiking Wmo -toezicht 20206 en beleidskader Wmo -toezicht 2023 7).

Met deze inrichting wordt geborgd dat toezicht zorgvuldig, objectief en transparant plaatsvindt, conform wettelijke vereisten. 5 Rapport Wmo-toezicht 2024 | Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd 6 Handreiking Wmo-toezicht 2020 7 Beleidskader VNG Wmo-toezicht kwaliteit 11 Gemeente Haarlemmermeer 5. Passend handhaven Wanneer de gemeentelijke toezichthouders constateren dat zorg niet rechtmatig wordt verleend of dat de kwaliteit van een Wmo/Jeugd-voorziening tekortschiet, moet zorgvuldig worden gehandeld. Handhaving vormt hierbij het sluitstuk van toezicht. Afhankelijk van de aard en ernst van de tekortkoming kunnen verschillende maatregelen worden ingezet, variërend van herstelgericht tot sanctionerend. Dit hoofdstuk is tot stand gekomen op basis van de Handhaving en naleving Wmo 2015 en Jeugdwet van de VNG 8. Hieronder volgt de uitwerking van de uitgangspunten voor handhaving: 5.1 Inwonersbelang staat voorop Het belang van de inwoner staat centraal bij alle handhavingsbeslissingen. Handhaving mag de continuïteit en kwaliteit van zorg voor inwoners niet onevenredig schaden. Maatregelen worden zo ingericht dat inwoners zo min mogelijk nadeel ondervinden van tekortkomingen bij hun zorgaanbieder. Tegelijkertijd kan het beschermen van inwoners en het streven naar rechtmatige en kwalitatieve zorg ingrijpende maatregelen noodzakelijk maken.

We hanteren daarbij het uitgangspunt dat de maatregel aansluit bij zowel de ernst van de overtreding als bij de specifieke omstandigheden van de casus. 5.2 Handhaving gericht op herstel en voorkomen herhaling Het primaire doel van handhaving is niet straffen, maar het herstellen van tekortkomingen, het voorkomen van herhaling en het waarborgen van zorgkwaliteit. Onze handhaving draagt bij aan het herstel van tekortkomingen en het versterken van de naleving van wet- en regelgeving, contractafspraken en kwaliteitseisen. Daarnaast zetten we met handhaving in op een cultuur waarin naleving vanzelfsprekend is en waarin herhaling van tekortkomingen wordt tegengegaan. 5.3 Handhavingsmaatregelen met een zorgvuldige en stapsgewijze aanpak We handhaven op een zorgvuldige en stapsgewijze manier, waarbij we zorgen dat de maatregel aansluit bij de ernst van de overtreding en de omstandigheden van de casus. We zetten hierbij een handhavingspiramide (zie figuur 2) in als kader om de oplopende maatregelen te bepalen, van lichte interventies bij kleine overtredingen tot zwaardere maatregelen bij ernstige overtredingen of herhaaldelijke tekortkomingen. We zorgen ervoor dat de opbouw van de maatregelen voor alle betrokken partijen duidelijk is en bieden zorgaanbieders ruimte om verbeteringen door te voeren. Figuur 2 Handhavingspiramide 8 Handhaving en naleving Wmo 2015 en Jeugdwet

12 Gemeente Haarlemmermeer 6. Toezicht rapporten en jaarverslag Actief openbaar maken van toezichtrapporten versterkt de onafhankelijkheid van de toezichthouder en vergroot de transparantie van het toezicht. Inwoners en aanbieders krijgen hierdoor direct inzicht in hoe besluiten tot stand komen en op welke basis handhavende maatregelen worden genomen. 6.1 Toezichtrapporten Gedurende het jaar voeren toezichthouders onderzoeken uit naar de kwaliteit en rechtmatigheid van voorzieningen binnen het sociaal domein. De bevindingen uit deze onderzoeken worden vastgelegd in toezichtrapporten. Toezichtrapporten kwaliteit: De kwaliteitsrapporten worden gepubliceerd op de website van GGD Kennemerland9. Toezichtrapporten rechtmatigheid: De rechtmatigheidsrapporten worden intern gedeeld met betrokken afdelingen en, indien nodig, met het college van B&W. 6.2 Jaarverslag toezicht Aan het begin van ieder nieuw kalenderjaar wordt een jaarverslag opgesteld waarin de resultaten van het toezicht op kwaliteit en rechtmatigheid van het afgelopen jaar worden gebundeld. Dit verslag biedt een beknopt overzicht van: • Uitgevoerde onderzoeken, aantallen en inhoud; • Trends en ontwikkelingen, landelijk en binnen de gemeente Haarlemmermeer; • Belangrijkste bevindingen van de onderzoeken; • De doelen voor het komende jaar.

Het jaarverslag wordt gedeeld met het college van burgemeester en wethouders, de gemeenteraad en intern binnen de gemeente. Zo ontstaat één toegankelijk document met de resultaten van het toezicht, bedoeld om inzicht, verantwoording en sturing mogelijk te maken. 9 Kwaliteitsrapporten GGD 13 Gemeente Haarlemmermeer 7. Implementatie en vervolgstappen 7.1 Looptijd beleidsplan Het beleidsplan geldt voor onbepaalde tijd en wordt periodiek geëvalueerd om te beoordelen of het nog aansluit bij de praktijk en de actuele ontwikkelingen binnen toezicht en handhaving. Op basis van deze evaluaties kunnen waar nodig aanpassingen of aanvullingen worden doorgevoerd. 7.2 Van beleidsplan naar uitvoering: uitvoeringsplan De visie, de drie pijlers en de bijbehorende uitgangspunten van dit beleidsplan geven richting aan de uitvoering van toezicht en handhaving. Zij vormen het kader waarbinnen wij keuzes maken, prioriteiten stellen en bepalen hoe wij handelen, met de eerder benoemde spanningsvelden in het achterhoofd. Dit werken wij uit in een uitvoerings plan met concrete acties, werkafspraken en procesbeschrijvingen. 7.3 Actiepunten De VNG heeft een zelfscan10 ontwikkeld waarmee gemeenten hun toezichtsituatie objectief kunnen beoordelen.

Deze zelfscan, aangevuld met onze eigen praktijkervaringen uit kwaliteits- en rechtmatigheidsonderzoeken, laat zien op welke punten we ons toezicht kunnen verbeteren. Deze verbeterpunten zijn hieronder vormgegeven in actiepunten die we gaan realiseren: 1. We onderzoeken wat we op het gebied van kwaliteit en rechtmatigheid kunnen vastleggen in verordening- en beleidsregels. 2. Jaarlijks wordt een jaarverslag toezicht met het college en de gemeenteraad gedeeld. 10 De Werkplaats: samen bouwen aan toezicht Wmo en Jeugdwet | VNG 14 Gemeente Haarlemmermeer Bijlage 1 Begrippenlijst Item Toelichting Calamiteit Een niet beoogde of onverwachte gebeurtenis die betrekking heeft op de kwaliteit van een voorziening, en die tot een ernstig schadelijk gevolg voor een inwoner of de dood van een inwoner of partner heeft geleid. Fout(en) Het onbedoeld onjuist handelen en daarmee oneigenlijk gebruik maken van maatwerkvoorzieningen, individuele voorzieningen of pgb’s als gevolg van onduidelijkheid, vergissing of onoplettendheid. Zorgfraude Zorgfraude is het opzettelijk en doelbewust misleidend handelen binnen het sociaal domein, waarbij in strijd met de regels gebruik wordt gemaakt van zorggeld voor eigen of andermans (financieel) gewin.

Misbruik Misbruik betekent dat iemand bewust of verwijtbaar handelt in strijd met de wet- en regelgeving rond een voorziening (bijvoorbeeld jeugdhulp of Wmo-ondersteuning). Oneigenlijk gebruik Oneigenlijk gebruik is het volgens de letter van de wet of regeling gebruikmaken van een voorziening of overheidsbijdrage, terwijl dit gebruik in strijd is met het beoogde doel en de strekking van de Jeugdwet of de Wmo. Onrechtmatig handelen Handelen in strijd met geldende wet- en/of regelgeving. Toegang Het geheel van stappen en functies waarmee de gemeente de route naar ondersteuning organiseert, zoals aanmelding, onderzoek, afweging en besluit over een voorziening. Toezichthouder Door college aangestelde ambtenaar voor het houden van toezicht op de kwaliteit (Wmo 2015) en de rechtmatigheid (Wmo 2015 en Jeugdwet) bij contracteerde aanbieders en PGB-aanbieders. Voorziening Een voorziening is het concrete middel dat wordt ingezet: bijvoorbeeld hulp bij het huishouden, dagbesteding, begeleiding, woningaanpassing, jeugdhulp of een vervoersvoorziening. 15 Gemeente Haarlemmermeer Bijlage 2 Wettelijk kader Het toezicht op de Wmo en Jeugdwet is gebaseerd op verschillende wetten en regelgevingen. Naast de specifieke wetten zoals de Wmo en de Jeugdwet, zijn er algemene wetten en regelgevingen van toepassing, zoals de Algemene wet bestuursrecht.

Algemene wet bestuursrecht (Awb) Onder toezichthouder wordt verstaan: een persoon, bij of krachtens wettelijk voorschrift belast met het houden van toezicht op de naleving van het bepaalde bij of krachtens enig wettelijk voorschrift (art. 5:11 Awb). Een toezichthouder heeft extra bevoegdheden die cruciaal zijn om een gedegen onderzoek uit te kunnen voeren. Naast bevoegdheden heeft een toezichthouder ook verplichtingen. Wmo Volgens artikel 6.1 van de Wmo, zijn gemeenten verplicht een Toezichthouder Wmo aan te wijzen. De exacte inrichting van het toezicht en de plaats van de toezichthouder binnen de gemeentelijke organisatie, is niet vastgelegd in de wet en daarmee de keuze de gemeente zelf. Deze persoon is een toezichthouder als bedoeld in artikel 5:11 van de Algemene wet bestuursrecht (Awb). De plichten en bevoegdheden van de toezichthouder om zijn toezicht uit te kunnen voeren, zijn wettelijk vastgelegd in de Awb. Naast de Awb staat in art. 6.1, lid 2 van de Wmo: “de toezichthoudende ambtenaren zijn, voor zover dat voor de vervulling van hun taak noodzakelijk is en in afwijking van artikel 5:20, tweede lid van de Awb, bevoegd tot inza ge van dossiers”. Het gaat hierbij om dossiers zoals die met betrekking tot cliënten worden opgesteld door aanbieders die ondersteuning leveren. Daarnaast is hoofdstuk 2 (Wettelijk kader Wmo) in zijn geheel van belang.

Ook hoofdstuk 3 is relevant. Daarbij gaat het specifiek om artikel 3.1 inzake kwaliteitseisen, artikel 3.2 over de klachtenregeling en medezeggenschap, artikel 3.4 over de melding van calamiteiten en artikel 3a.2.1 met betrekking tot het toezicht. Jeugdwet De wettelijke grondslag voor het aanwijzen van een toezichthouder binnen de Jeugdwet is te vinden in artikel 2.9 van de Jeugdwet. Hierin wordt de gemeente opgedragen om in de verordening regels te stellen voor het bestrijden van het ten onrechte ontvangen van een maatwerkvoorziening of een persoonsgebonden budget, maar ook van misbruik en oneigenlijk gebruik van de wet. De Jeugdwet zelf kent geen toezicht op rechtmatigheid, echter geeft wel expliciet aan (artikel 7.4.0, lid d) dat de gemeente gegevens mag verwerken in het geval van een fraude-onderzoek. Regeling Jeugdwet De gemeente heeft op grond van de Jeugdwet de bevoegdheid c.q. opdracht om ‘het ten onrechte ontvangen van een individuele voorziening of een persoonsgebonden budget, alsmede misbruik of oneigenlijk gebruik van de wet te bestrijden. De gemeente heeft voortvloeiend uit deze opdracht de verantwoordelijkheid om te borgen dat de betalingen die aan jeugdhulpaanbieders , binnen de afgesloten overeenkomste n, plaatsvinden rechtmatig zijn en dat de zorg doelmatig wordt geleverd.

Om dit te controleren heeft de gemeent e een aantal instrumenten die zijn vastgelegd in de Regeling Jeugdwet: formele controle, materiële controle, detailcontrole en fraudeonderzoek. De Regeling Jeugdwet bepaalt ook onder welke voorwaarden deze instrumenten kunnen worden ingezet. Op hoofdlijnen geeft de regeling aan dat - voordat een materiële controle wordt uitgevoerd - eerst een algemene risicoanalyse dient te worden uitgevoerd die onderdeel vormt van een algemeen controleplan. De gemeente Haarlemmermeer heeft een algemeen controleplan opgesteld en met de aanbieders gedeeld. De Regeling Jeugdwet verplicht zorgaanbieders om medewerking te verlenen aan deze onderzoeken en controles (artikel 6b.1). Wel zijn hierbij twee basisbeginselen van het bestuursrecht van belang: proportionaliteit en subsidiariteit. Privacy en gegevensverwerking In het algemeen regelt de privacywetgeving dat persoonsgegevens door overheidsinstanties alleen kunnen worden opgevraagd en uitgewisseld als dat wettelijk is geregeld en daarvoor een noodzaak aanwezig is in het kader van het uitvoeren van een overheidstaak . Toepasselijke regels zijn opgenomen in de Algemene Verordening Gegevensbescherming, Wmo en Jeugdwet.

16 Gemeente Haarlemmermeer Voor de uitvoering van de Wmo en de Jeugdwet hebben gemeenten vaak veel persoonsgegevens van een inwoner nodig om a) te kunnen bepalen of er aanspraak bestaat op een maatwerk - of individuele voorziening en b) de verstrekte voorziening(en) aan te laten slui ten bij de persoonlijke situatie van de inwoner. Om de privacy van de inwoner te beschermen moeten er voldoende beschermingsmaatregelen worden genomen om te voorkomen dat onbevoegden de gegevens kunnen inzien en/of gebruiken. Toezichthouders houden zich bij de uitvoering van hun werkzaamheden aan de AVG. Naast de AVG, gelden rond gegevensuitwisseling tussen de gemeente en andere instanties specifieke bepalingen zoals opgenomen in de Wmo en Jeugdwet. Bij een strafrechtelijk onde rzoek geldt het Wetboek van Strafrecht en Strafvordering. Deze regels staan los van de Wmo en de Jeugdwet. Het is verder noodzakelijk dat toezichthouders zich bewust zijn van de wijze waarop hun rechten en plichten zich verhouden tot de geldende privacy kaders. Voor de verwerking van persoonsgegevens door samenwerkingsverbanden moet worden voldaan aan de vereisten van noodzakelijkheid, proportionaliteit, subsidiariteit en voorzienbaarheid. Het verstrekken van persoonsgegevens is volgens artikel 6 van de AVG niet uitgesloten.

Het proportionaliteitsbeginsel betekent dat wanneer het beoogde doel via een minder ingrijpende manier bereikt kan worden, dit op die manier moet gebeuren. Dit betekent ook dat persoonsgegevens niet langer bewaard worden dan noodzakelijk. Het subsidiariteitsbeginsel houdt in dat de inbreuk op de persoonlijke levenssfeer van belanghebbende in redelijke verhouding moet staan tot het doel. Zijn de gegevens wel noodzakelijk voor het onderzoek en kunnen ze niet op een andere manier verkregen worden. Verder mag niet meer informatie gevraagd worden dan noodzakelijk. De toezichthouder heeft een geheimhoudingsplicht voor de persoonsgegevens die voor de beroepskracht onder het beroepsgeheim vallen. Deze geheimhoudingsplicht geldt tegenover iedereen. Als het documenten betreft, gaat deze plicht boven de Wet openbare overheid. Deze geheimhoudingsplicht is ook belangrijk voor het verstrekken van gegevens door de betrokken zorgaanbieder en beroepskrachten aan de toezichthouder.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://haarlemmermeer.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/33497db2-572a-4a8c-af87-47af7b242298?agendaItemId=1d55a2cd-53a0-4d8d-99b7-4824c4ca402e