Bijlage 1.3 LIOR Leeswijzer 2026-1
Tekst van het document
1 01-01-2026 LIOR Leeswijzer gemeente Haarlemmermeer - onderdeel leeswijzer en figuren behorend bij versie 2026-1, 1 januari 2026 Inhoud 1 Inleiding ............................................................................................................................................ 2 2 Doel LIOR ......................................................................................................................................... 2 3 Toepassing ....................................................................................................................................... 2 4 Uitgangspunten ................................................................................................................................ 3 5 Soorten eisen ................................................................................................................................... 3 6 Verwijzingen in eisen naar richtlijnen ............................................................................................... 4 7 Toelichting op de eisenlijst in Excel ................................................................................................. 4 8 Proces inrichting openbare ruimte ...................................................................................................
5 8.1 Kapstokfasen .............................................................................................................................. 5 8.1.1 Uitgangspunten uitwerking proces ..................................................................................... 5 8.2 Wenselijkheidsfase ..................................................................................................................... 6 8.3 Haalbaarheidsfase ...................................................................................................................... 6 8.4 Kaderstellende fase .................................................................................................................... 6 8.5 Uitwerkingsfase .......................................................................................................................... 6 8.5.1 Voorbereidingsfase ............................................................................................................ 6 8.5.2 Uitvoeringsfase .................................................................................................................. 6 8.5.3 Nazorg, overdracht naar de beheerder ............................................................................. 7 8.6 Normering inrichtings- en beheerkosten ....................................................................................
8 8.6.1 Raming aanlegkosten ........................................................................................................ 8 8.6.2 Raming beheerlasten ......................................................................................................... 9 Bijlage 1 – Gebruiksaanwijzing.............................................................................................................. 12 Bijlage 2 – Tabellen en figuren behorende bij de eisenlijst ................................................................... 18 Bijlage 3 – Toelichting op de combinatie van eisen m.b.t. de groennorm ............................................. 36
2 01-01-2026 1 Inleiding Deze leeswijzer hoort onlosmakelijk bij de eisenlijst van de ‘Leidraad Inrichting Openbare Ruimte (LIOR) Haarlemmermeer 2023. De eisenlijst is uitgevoerd als separaat Excel-document. De leeswijzer beschrijft het doel en de toepassing, de soorten eisen die in de lijst staan en de soorten eisen die niet zijn opgenomen. In de bijlage zijn alle tabellen en figuren opgenomen die bij de eisen horen. Elke eis heeft een uniek nummer, elke tabel en figuur is voorzien van het unieke nummer van de eis. De eisenlijst, leeswijzer en figuren vormen tezamen de LIOR Haarlemmermeer. Voor deze versie is gekozen voor een Excel-format voor de eisenlijst, en een Pdf-document voor de leeswijzer en de tabellen en figuren. Dit format kan wijzigen. 2 Doel LIOR De eisen hebben tot doel een herkenbare en beheerbare openbare ruimte in Haarlemmermeer te realiseren en te behouden, passend bij de karakteristieken en visie van de gemeente. De gemeente streeft naar een Haarlemmermeerse kwaliteit, die efficiënt en betaalbaar te onderhouden is. 3 Toepassing Verplicht De LIOR is verplicht bij alle plan- en ontwerpfasen voor alle ontwikkelingen in de gemeente Haarlemmermeer. In het hoofdstuk ‘Procesbeschrijving’ is een nadere toelichting op het de procesafspaken en processtappen opgenomen.
Toepassers De eisen gelden voor iedereen die werkt aan ontwikkelingen, onderhouds- en/of reconstructiewerkzaamheden in de openbare ruimte, waaronder projectontwikkelaars, gemeente, aannemers, ontwerpers en architecten. Actualisatie Een LIOR is altijd een ‘levend document’. Gemeentelijk beleid en doelstellingen veranderen om verschillende redenen. Dit moet worden verwerkt in de LIOR, daarom verschijnt periodiek een geactualiseerde versie. Eerdere versies blijven bewaard. Voor contracten die zijn afgesloten blijft de versie gelden die in het contract is vermeld. Hierop kunnen uitzonderingen worden gemaakt, die worden besproken als dat zich voordoet. 3 01-01-2026 4 Uitgangspunten Werken volgens de wet Uitgangspunt bij alle planvorming en in alle ontwerpfasen is het werken volgens de Europese en Nederlandse wet- en regelgeving. Er zijn daarom geen eisen opgenomen waarin wordt verwezen naar een wet of regelgeving van andere overheidsorganen of waarin een deel van een wet is overgenomen. Hardheid van de eisen, afwijkingen en afwegingen Uitgangspunt is dat alle eisen hard zijn. De eisenlijst bevat geen ‘wensen’ of ‘suggesties’. Plannen en ontwerpen moeten aantoonbaar aan de eisen voldoen. Afwijken van eisen mag alleen goed gemotiveerd en bij akkoord van de gemeente. Belangrijk aandachtspunt daarbij is de onderbouwing, waarbij de afweging tussen eisen duidelijk is toegelicht.
Toets- en overdrachtsprotocol In het gemeentelijke ‘Toets- en overdrachtsprotocol’ wordt toegelicht hoe de toetsing en overdracht verloopt. Er zijn zijn eisen opgenomen over het aanleveren van benodigde producten en revisiegegevens bij de overdracht. 5 Soorten eisen Alle onderdelen van de openbare ruimte De LIOR gaat over de eisen aan de inrichting van de openbare ruimte. De eisen gaan over alle typen onderdelen van de openbare ruimte, van de bodem tot de lichtmasten, van water tot bruggen en van speeltoestellen tot parkeerplaatsen. De eisen gaan niet over vastgoed. Verschillende abstractieniveaus De eisen komen uit vastgesteld, vigerend gemeentelijk beleid en andere vastgestelde gemeentelijke documenten. Ze zijn daarom van verschillend abstractieniveaus, van algemene beleidseis tot gedetailleerde materiaaleis. Samenhang Veel eisen hebben betrekking op meerdere beleidsthema’s en vakdisciplines. Ook hebben verschillende eisen onderlinge samenhang. De volledige eisenlijst is getoetst op de samenhang tussen de eisen. Daarmee staan er zo min mogelijk overlappende en tegenstrijdige eisen in de lijst. Afwijken van eisen mag alleen goed gemotiveerd en bij akkoord van de gemeente.
Eisen die niet in de LIOR staan De volgende soorten eisen staan niet in de LIOR: - Eisen die voortkomen uit Europese en Nederlandse wet- en regelgeving: iedereen wordt geacht die te kennen - Eisen die te maken hebben met het aanleveren van revisiegegevens: deze staan in het Toets- en overdrachtsprotocol - Eisen aan de uitvoering van het onderhoud, deze staan in de beheerplannen en de bestekken. Wel zijn veel inrichtingseisen gericht op efficiënt beheer en onderhoud, vanuit het principe van ‘beheerbewust ontwerpen - ’Eisen aan procesmatige stappen, zoals het vragen van goedkeuring aan bepaalde instanties of het aanvragen van vergunningen: deze worden als bijlage meegegeven met het toetsing- en overdrachtsprotocol. 4 01-01-2026 6 Verwijzingen in eisen naar richtlijnen In eisteksten kan naar verschillende soorten documenten worden verwezen: - Landelijke richtlijnen en normen, zoals NEN-normen en CROW-richtlijnen: algemeen verkrijgbaar - Overige handboeken en standaardwerken: algemeen verkrijgbaar - Gemeentelijke (beleids)documenten: opvraagbaar bij de gemeente. Bij alle verwijzingen geldt dat de meest actuele versie van het document waar naar wordt verwezen moet worden toegepast, tenzij wordt vermeld dat dat niet zo is en een specifieke versie wordt benoemd. 7 Toelichting op de eisenlijst in Excel De eisenlijst wordt vooralsnog aangeleverd in Excel-format.
Dit biedt voordelen boven het eerder gebruikte Pdf-format: het is mogelijk te zoeken en te filteren op de verschillende trefwoorden en categorieen. In de eisenlijst zijn per eis de volgende gegevens opgenomen: - Uniek ID o Elke eis heeft een uniek identificatienummer. Dit vergemakkelijkt onder meer de communicatie over eisen. Vanwege de verschillende aanscherpings- en actualisatierondes is er niet altijd sprake van opvolgende nummers. - Eistekst o Beschrijving van de eis . - Eistekst - aspect o Trefwoorden van toepassing op de eis: ▪ naam van het soort onderdeel van de openbare ruimte waar de eis op slaat, bijvoorbeeld ‘Grasbetontegels’ of ‘Bushalte’ ▪ het aspect waar de eis over gaat, bijvoorbeeld ‘materiaal’, ‘dimensionering’ of ‘situering’. - Beleidsthema o Gemeentelijk beleidsthema waarop de eis van toepassing is - IMBOR-vakdiscipline o Formele benaming van de vakdiscipline(s) waarop de eis van toepassing is, volgens het Informatiemodel Beheer Openbare Ruimte (IMBOR) - IMBOR-objecttype(n) o Formele benaming van de objecttype(n) waarop de eis van toepassing is, volgens het Informatiemodel Beheer Openbare Ruimte (IMBOR) - Bronddocument o Document op basis waarvan de eis is opgesteld. - Fase o Als dat relevant is, is aangegeven of een eis uitsluitend geldt voor een specifieke fase in het plan- en ontwerpproces.
- Initiator eis o De gemeentelijke afdeling die verantwoordelijk is voor de inbreng van de eis. - Status o In de eerste versie van de eisenlijst hebben alle eisen de status ‘Geldend’. Na actualisatie kunnen eisen ook ‘Vervallen’. 5 01-01-2026 - Versiedatum eis o In de eerste versie van de eisenlijst hebben alle eisen versiedatum van de eerst uitgebrachte versie. Na actualisatie wordt de versiedatum aangepast als een eis wordt aangepast of toegevoegd. 8 Proces inrichting openbare ruimte 8.1 Kapstokfasen Hoe loopt in de gemeente Haarlemmermeer het proces van ontwerp naar inrichting en uiteindelijk naar ingebruikname en beheer van de openbare ruimte? Gemeente Haarlemmermeer werkt met de Kapstok Fysieke Projecten. De volgende kapstokfasen worden onderscheiden: • Wenselijkheidsfase • Haalbaarheidsfase • Kaderstellende fase • Uitwerkingsfase o Voorbereiding o Uitvoering • Nazorg en overdracht 8.1.1 Uitgangspunten uitwerking proces In de uitwerking van de processtappen zijn de volgende uitgangspunten belangrijk: Integrale oplossingen Het ontwerpproces wordt integraal aangepakt. Naast een verkeerskundige en civieltechnisch medewerker zijn ook een stedenbouwer, een landschapsontwerper, een deskundige op het gebied van duurzaamheid en de beheerder betrokken. Hierdoor kunnen verantwoorde keuzes voor de openbare ruimte worden gemaakt.
Participatie Bewoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties (zoals de Fietsersbond en de BGH) en gebruikers zijn betrokken bij de (her-)inrichting van de openbare ruimte. Het participatiebeleid wordt aangehouden. De nood- en hulpdiensten, de busmaatschappijen en Schiphol worden betrokken via de Werkgroep Verkeer en de Werkgroep In Uitvoering. Dit zijn de twee externe verkeerspodia van de Gemeente Haarlemmermeer. Betrokkenheid beheerder De beheerder van de openbare ruimte (cluster Beheer en Onderhoud) is in de wenselijkheids- en haalbaarheidsfase en ook bij het ontwerpproces betrokken. In het proces is instemming nodig van de beheerder op alle aspecten met betrekking tot de openbare ruimte. Na realisatie vervult de beheerder het eigenaarschap en is uitdien hoofde aanspreekbaar én aansprakelijk voor de gemeentelijke openbare ruimte. Marktgericht De LIOR wordt in samenwerkingsovereenkomsten met marktpartijen opgenomen en is ten allen tijde leidend. Afspraken in conceptovereenkomsten over het moment van overdracht of het toekomstig beheer hebben de instemming nodig van de beheerder van de openbare ruimte. Bij de offerte-uitvraag naar ontwerp- en ingenieursbureaus maakt de LIOR onderdeel uit van het programma van eisen. 6 01-01-2026 8.2 Wenselijkheidsfase Een initiatief begint met een idee.
Nadat het idee is ontstaan en onderzocht wordt in de wenselijkheidsfase onderzocht of dit idee past binnen de kaders en ambities van gemeente Haarlemmermeer. De verschillende oplossingsrichtingen voor het idee worden verkend en beoordeeld op (organisatorische) kansrijkheid. Deze fase wordt afgerond met een startnotitie en een projectinitiatief voor een bestuurlijk besluit. 8.3 Haalbaarheidsfase In de haalbaarheidsfase wordt de voorkeursoplossing uitgewerkt. Er wordt een juridisch-planologische quickscan uitgevoerd. Het initiatief wordt een project. De projectbeheersing wordt georganiseerd en het projectcontract opgesteld. Er wordt een intentieovereenkomst gesloten. 8.4 Kaderstellende fase Het project wordt bestendigd met een samenwerkingsovereenkomst of anterieure overeenkomst. De gemeente geeft opdracht voor het maken van een ontwerp of begeleidt en beoordeelt het ontwerp. Om te borgen dat de kwaliteit van elke (her)inrichting voldoet aan de LIOR worden toetsingen uitgevoerd. Bij grote projecten wordt de ontwerpfase onderverdeeld naar het schetsontwerp (SO), voorlopig ontwerp (VO) en definitief ontwerp (DO). Voor de inrichting van de buitenruimte wordt een verkavelingsplan en een inrichtingsplan opgesteld. In het Toetsing en overdrachtsprotocol staat de laatste informatie over de ontwerpfase en welke documenten hierbij gemoeid zijn.
8.5 Uitwerkingsfase 8.5.1 Voorbereidingsfase Nadat het Definitief Ontwerp is vastgesteld gaat de voorbereidingsfase van start. Deze fase bestaat uit het voorbereiden van de realisatie: het technisch uitwerken van het ontwerp in een bestek en tekeningen, ook wel technisch ontwerp genoemd. Hierbij wordt de UAV-RAW-systematiek gehanteerd. Indien op basis van een ontwerp wordt aanbesteed, zonder een bestek op te stellen, is de UAV-GC 2010 van toepassing. Daarnaast worden ook de aanbestedingsdocumenten opgesteld. Bij de voorbereidingsfase hoort het opstellen van een toezichtplan. In de tussentijd worden de vergunningen verstrekt. 8.5.2 Uitvoeringsfase Nadat alle voorbereidingen getroffen zijn, wordt het werk aanbesteed, waarna de selectie en gunning plaatsvindt. Na het verstrijken van de termijn van het Alcatel-arrest wordt gestart met de uitvoering. De uitvoeringsfase wordt begeleid door het ingenieursbureau (IB) en de cluster JuZa (team I&A voor wat betreft de aanbestedingen). Start- en gereedmelding Wanneer een omgevingsvergunning is verleend voor het bouwen, aanleggen of slopen van een werk, moet voor aanvang van de werkzaamheden worden aangegeven wanneer de werkzaamheden starten. Na voltooiing wordt een gereedmelding gedaan.
De melding moet worden gedaan bij het 7 01-01-2026 Bevoegd Gezag; in de meeste gevallen de gemeente maar soms ook bij het hoogheemraadschap, de provincie of Rijkswaterstaat. De start- en gereedmelding bij de gemeente gebeurt digitaal via de website van de gemeente Haarlemmermeer. Dagelijks toezicht De aannemer voert het werk voor de gemeente en conform de overeenkomst uit. De gemeente (Ingenieursbureau) voert de directie en houdt toezicht op de werkzaamheden. Na uitvoering wordt een proces verbaal van oplevering gemaakt en wordt het project opgeleverd aan de beheerder. De directievoerder en toezichthouder voeren gezamenlijk de besteksadministratie conform de RAW systematiek. Kernpunten hierin zijn veiligheid, kwaliteit, budget en tijd. Dit wordt gemonitord via bouwvergaderingen. Wijzingen op het DO behoeven schriftelijk instemming van de cluster Beheer en Onderhoud. Tijdens de uitvoering worden (door de toezichthouder) de verwerkte hoeveelheden, onwerkbare dagen en de voortgang van het werk bijgehouden in het dagboek. Doel hiervan is om de voortgang van het werk te bewaken en tevens om de termijnen welke eens per 4 weken worden ingediend te kunnen beoordelen en daarmee de aannemer een rechtmatige termijn te kunnen betalen.
Toezicht op kwaliteitsborging Indien de gemeente het werk of een deel daarvan na realisatie in beheer overneemt maar niet de aanlegkosten betaalt wordt het dagelijks toezicht vervangen door toezicht op kwaliteitsborging. Het toezicht wordt in een toezichtplan vastgelegd (zie 8.5). Bij het toezicht op kwaliteitsborging controleert de gemeente (Ingenieursbureau) de kwaliteitszorg door de initiatiefnemer. De gemeente laat het dagelijks toezicht, de besteksadministratie, registratie van meer- en minderwerk en de eindafrekening achterwege. De projectontwikkelaar of initiatiefnemer die de openbare ruimte wil overdragen aan de gemeente is zelf verantwoordelijk voor het voeren van directie en het houden van dagelijks toezicht. Afwijkingen van het DO behoeven instemming van de cluster Beheer en Onderhoud. Tijdens de uitvoering van de werkzaamheden is de initiatiefnemer tevens verplicht om actuele gegevens aan de gemeente te (laten) verstrekken over bestaande en/of nieuwe kabels en leidingen, riolering etc. in het kader van de WIBON. Bij toezicht op kwaliteit dienen in de overeenkomst garantiebepalingen te worden opgenomen over verborgen gebreken (bijv. niet aangesloten straatkolken).
8.5.3 Nazorg, overdracht naar de beheerder Als de openbare ruimte in eigendom en/of beheer komt bij de gemeente, is het proces voor overdracht van de openbare ruimte van toepassing (“overdrachtsprotocol projecten openbare buitenruimte”). Dit proces zorgt ervoor dat de gemeente technisch, financieel en contractueel in staat is om de openbare ruimte te onderhouden, zo nodig te repareren en te zijner tijd te zorgen voor vervanging. Voor de overdracht van groen geldt het volgende: • Als het project geheel en succesvol (met een door cluster Beheer en Onderhoud ondertekend overdrachtsdocument) is overgedragen aan cluster Beheer en Onderhoud vóór 1 oktober (bijvoorbeeld 15-09-2025), dan wordt het groen in beheer genomen op de eerstvolgende 1 januari (in dat geval 01-01-2026); • Als het project geheel en succesvol (met een door cluster Beheer en Onderhoud ondertekend overdrachtsdocument) is overgedragen aan cluster Beheer en Onderhoud ná 1 oktober (bijvoorbeeld 20-10-2025), dan wordt het groen in beheer genomen op 1 januari een jaar later (in dat geval 01-01-2027); Tot het moment dat het groen in beheer wordt genomen door de cluster Beheer en Onderhoud, wordt het groen onderhouden door de betreffende aannemer/ontwikkelaar. De overige assets worden direct (na ondertekening van het overdrachtsdocument door cluster Beheer en Onderhoud) door cluster Beheer en Onderhoud in beheer genomen.
8 01-01-2026 Van elke ingreep in de openbare ruimte dienen de gegevens (waarvan de gemeente bronhouder is) te worden overgedragen aan de gemeente. In het Toetsing en overdrachtsprotocol staat de laatste informatie over de overdracht en welke documenten hierbij gemoeid zijn. 8.6 Normering inrichtings- en beheerkosten Voor elke projectfase dienen kostenramingen te worden gemaakt, zodat geen onnodige maatschappelijke kosten worden gemaakt. Naast een kostenraming voor de aanleg dient ook altijd een beheerlastenraming te worden gemaakt. Tijdens het ontwerpproces moet worden aangetoond dat het te ontwikkelen plan binnen het aanlegbudget blijft en binnen het gemeentelijk beschikbare onderhoudsbudget. Elk ontwerp met kostenramingen wordt zowel door het Ingenieursbureau als de cluster Beheer en Onderhoud getoetst. Voor kosten- en beheerlastenramingen hanteert de gemeente de volgende beoordelingscriteria: 1. Zijn zowel de kosten voor aanleg, onderhoud en rehabilitatie inzichtelijk? 2. Passen de totale aanlegkosten conform de SSK-systematiek binnen het investeringsbudget? 3. Wordt de minimale levensduur naar verwachting gehaald? 4. Zijn de juiste uitgangspunten voor de beheerlastenraming berekening gehanteerd? 5. Zijn de berekende onderhoudskosten per eenheid gemiddeld lager of gelijk aan het onderhoudsbudget? 6.
Indien voor een of meer inrichtingselementen sprake is van overschrijding dient dit door de onderhoudskosten voor de andere inrichtingselementen te worden gecompenseerd. 8.6.1 Raming aanlegkosten De gemeente Haarlemmermeer hanteert bij het maken van kostenramingen de Standaardsystematiek voor Kostenramingen (SSK 2010) van het CROW. Dit is een benaderingswijze waarbij, naast de stichtingskosten, ook gekeken wordt naar de financiële gevolgen van keuzes in de ontwerpfase (VO/DO) voor het beheer en de vervanging. Daarmee ontstaat een beeld van alle kosten die noodzakelijk zijn om het object met een bepaalde (beeld)kwaliteit gedurende de levensduur te kunnen gebruiken. Beslismodel In de initiatief- en definitiefase van projecten wordt de financiële haalbaarheid van scenario’s beoordeeld op basis van de totale kosten, zowel aanleg als beheer. Dit biedt de mogelijkheid te kunnen kiezen voor hogere investeringskosten, die kunnen worden terugverdiend door lagere beheerlasten. Daarnaast moet het voorkomen dat bezuinigingen in de investeringen leiden tot een veelvoud aan exploitatiekosten. Het in beeld brengen van de kosten tijdens de gehele levensduur zorgt voor een meer duurzame inrichting, met minder milieubelasting, energiezuiniger en minder afval (“cradle to cradle”).
Aanbestedingsmodel In specifieke projecten wil de gemeente TCO (Total Cost of Ownership) als aanbestedingsmodel toepassen. Dit houdt in dat het totaal aan kosten dat vanaf de initiële aanschaf tot en met het vervreemden van een werk, levering of dienst, ten laste van door de gemeente beheerde publieke middelen komt. Ook de exploitatie op het gebied van energie wordt meegenomen. Als randvoorwaarde geldt dat de budgetten voor aanleg, beheer en onderhoud van het object worden samengevoegd. De consequentie kan immers zijn dat TCO leidt tot hogere aanlegkosten en lagere onderhoudskosten. Voorwaarden waaraan een project voor werken moet voldoen om TCO als aanbestedingsmodel te benutten: 9 01-01-2026 • Het werk is eigendom van de gemeente; • De exploitatie komt bij voorkeur (maar niet noodzakelijkerwijs) ten laste van gemeentelijk budget; • Identificatie van het project in voldoende vroeg stadium, bij voorkeur in de initiatieffase; • Project van voldoende omvang en met een voldoende lange levensduur, zodat de terugverdientijd van eenmalige investeringen binnen de economische levensduur vallen. 8.6.2 Raming beheerlasten De beheerlastenraming maakt onderdeel uit van een Definitief Ontwerp en dient door de beheerder (cluster Beheer en Onderhoud) te worden goedgekeurd, voordat het werk kan worden uitgevoerd.
De beheerlastenraming heeft de volgende kenmerken: • Beheerlastenraming maakt onderscheid tussen onderhoudskosten (zie 8.8.2.1) en rehabilitatiekosten (zie 8.8.2.2); • De onderhoudsmaatregelen sluiten aan op de beheerniveaus van het Beheerkwaliteitplan; • De beheerlastenramingen maken voor elk project inzichtelijk hoeveel (extra) budget nodig is om het gebied in beheer te nemen. De volgende situaties kunnen zich voordoen: o de onderhoudskosten passen binnen het huidige (gemiddelde) onderhoudsbudget, of o er is sprake van hogere onderhoudskosten door afwijkingen van de LIOR dan beschikbaar binnen het (gemiddelde) onderhoudsbudget. Vanuit het project moet dan een bijdrage worden geleverd in de beheerkosten. Het gemeentebestuur moet instemmen met de afwijkingen; • Bij het opstellen van de beheerlastenraming is het uitgangspunt, dat de som van de in het plan voorkomende hoeveelheden voor de verschillende van de deeloppervlaktes gelijk is aan het oppervlak omsloten door de plangrens; • De gehanteerde afschrijvingstermijnen sluiten aan op de gangbare afschrijvingstermijnen zoals deze in paragraaf 8.8.2.1 zijn aangegeven. Nieuw areaal • Bij nieuw areaal dat wordt overgedragen aan de gemeente moet in het projectplan en in de anterieure overeenkomst de financiering van het beheer worden meegenomen.
Dit geldt ook voor particuliere initiatieven; • Uitgangspunt daarbij is dat de onderhoudskosten tot het gemiddelde onderhoudsbudget voor rekening zijn van de gemeente; • Is er sprake van meerlasten? Dat wil zeggen zijn de kosten hoger dan het budget, dan kunnen deze worden afgekocht door de initiatiefnemer en mits het gemeentebestuur instemt met de afwijkingen. 8.6.2.1 Berekening onderhoudskosten Bij het berekenen van de onderhoudskosten worden de volgende uitgangspunten gehanteerd: • De te hanteren onderhoudsmaatregelen voldoen aan algemeen gangbare maatregelen en frequenties of zijn afkomstig van een onafhankelijk onderzoeksinstituut. De maatregelen zijn gerelateerd aan beheerniveaus van het Beheerkwaliteitplan of aanwezige gemeentelijke beheerplannen. • In de berekening worden reële VTA-kosten (voorbereiding, toezicht en administratie) meegenomen (gemiddeld bedragen deze 23%). • De rehabilitatiekosten, de gelijkwaardige vervangingskosten aan het einde van de levensduur van het systeem worden voor de berekening onderhoudskosten buiten beschouwing gelaten. • In het kader van de duurzaamheid moet voor de onderhouds- en vervangingscycli worden uitgegaan van onderstaande minimale (technische) levensduren.
Het technisch ontwerp dient op deze levensduur te zijn afgestemd: 10 01-01-2026 Verharding: • Hoofdontsluitingswegen asfalt: 40 jaar • Wijkontsluitingwegen en polderwegen asfalt 48 jaar • Buurt en woonstraten asfalt: 60 jaar • Buurt en woonstraten betonstraatstenen: 60 jaar • Buurt en woonstraten straatbakstenen: 80 jaar • Fietspaden asfalt binnen bebouwde kom: 45 jaar • Fietspaden betontegels binnen bebouwde kom: 45 jaar • Fietspaden asfalt buiten bebouwde kom: 28 jaar • Fietspaden betontegels buiten bebouwde kom: 45 jaar • Voetpad/trottoir betontegels: 48 jaar • Voetpad/trottoir straatbakstenen: 80 jaar Bij verharding moet voor het klein onderhoud, het herstellen van kleine gaten en scheuren in het asfalt alsmede het herstellen van kleine kuilen en losliggende stenen in de elementenverharding, een toeslag van 10% van het groot onderhoud meegenomen worden. Groen: • Gazon bloemrijkgras, bodembedekkers, etc.: 40 jaar • Bomen 50 jaar • Heesters: 40 jaar Bij groen dient het eerste jaar onderhoud opgenomen te worden bij de aanleg plus 20% extra budget in verband met uitval beplanting Speelvoorzieningen • Speeltoestellen 10 jaar Openbare verlichting: • Verlichtingsarmaturen, inclusief aansluitsnoer 20 jaar • Lichtmasten (incl. kabelaansluitkastje) 50 jaar • Meetverdeelkasten 25 jaar • kabelnet vanaf 2004: 50 jaar Bij openbare verlichting zijn de onderhoudskosten incl.
de systeem-energiekosten Verkeersregelinstallaties: • Verkeersregelinstallatie: 30 jaar Bij verkeersregelinstallaties zijn de onderhoudskosten incl. de systeem-energiekosten. Straatmeubilair: • Beton: 20 jaar • Metaal: 15 jaar • Hout en kunststof: 10 jaar In bijzondere gevallen kan hiervan met instemming van de beheerder (cluster beheer en onderhoud) afgeweken worden. Riolering en drainage: • Beton: 70 jaar • Kunststof: 70 jaar • Watergangen en -partijen, beschoeiing: • Hout en kunststof: 20 jaar In bijzondere gevallen kan hiervan met instemming van de beheerder (cluster beheer en onderhoud) afgeweken worden. Kunstwerken 11 01-01-2026 • Betonbruggen en viaducten Metselwerk bruggen 90 jaar • Staalconstructies vaste bruggen Stalen bruggen met kunststof dek Beweegbare bruggen 60 jaar • Houten bruggen 40 jaar • Composiet bruggen 100 jaar Onderdelen Kunstwerken: • Kunststof dek 60 jaar; • Houten dek 20 jaar; • Houten leuningen 20 jaar; • Stalen leuningen 30 jaar; • Slijtlaag vaste bruggen (betonnen dek) 10 jaar; • Slijtlaag houtendek 8 jaar; • Slijtlaag stalendek 12 jaar; • Rijweg voegovergangen 10-30 jaar (afhankelijk van soort voegovergang ) Er wordt niet uitgegaan van de economische levensduur (hiermee is bedoeld de in het financieel systeem gehanteerde afschrijvingstermijn).
In tegenstelling tot het bovenstaande dient in centrumgebieden uitgegaan te worden van een “maatschappelijke” levensduur van 20 jaar. De ervaring leert dat openbare ruimte in centrumgebieden eerder wordt vervangen om centra voor de consument aantrekkelijk te maken. Deze maatschappelijke levensduur geldt als uitgangspunt voor het berekenen van de beheerlasten. In het Beheerkwaliteit plan wordt onderscheid gemaakt beheerniveaus en kwaliteitsbeelden. De kwaliteitsbeelden gaan van A t/m D; de beheerniveaus zijn een mix van een of meer beeldkwaliteiten, ingedeeld in intensief, basis+, basis en extensief. Voor centrumgebieden is gekozen voor beheerniveau “basis+”, voor de overige gebieden geldt beheerniveau “basis”. Vernielingen en schades door derden worden buiten beschouwing gelaten. 8.6.2.2 Berekening rehabilitatiekosten Een deel van de beheerlasten zijn rehabilitatiekosten. Deze kosten worden niet meegenomen in de toetsing aan het onderhoudsbudget. Het onderstaande overzicht geeft aan wat wordt beschouwd als onderhoudskosten en wat als de rehabilitatiekosten? Dit verschilt per inrichtingselement. • Asfaltverharding: Zodra de funderingslaag van de asfaltconstructie of lager wordt verwijderd, is er sprake van rehabilitatie. In de overige gevallen is er sprake van groot of klein onderhoud.
• Elementverharding: Zodra de volledige bestrating wordt opgebroken en 100% nieuw materiaal wordt gebruikt is er sprake van rehabilitatie. In de overige gevallen is er sprake van groot of klein onderhoud. • Groen beplanting/bomen: Zodra een beplantingsvak volledig wordt gerooid is er sprake van rehabilitatie. Bij bomen is er sprake van rehabilitatie als de bomen ouder zijn dan 15 jaar. In de overige gevallen is er sprake van onderhoud. • Groen gazon/gras: Zodra een gazon/grasveld volledig wordt gefreesd is er sprake van rehabilitatie. In de overige gevallen is er sprake van onderhoud. • Verlichtingsobjecten: Zodra er verlichtingsarmaturen, lichtmasten, kabelnetobjecten of meetverdeelkasten worden vervangen is er sprake van rehabilitatie. In de overige gevallen is er sprake van onderhoud. • Kunstwerken: Zodra een kunstwerk volledig wordt vervangen is er sprake van rehabilitatie 12 01-01-2026 Bijlage 1 – Gebruiksaanwijzing Er is voor deze versie van de LIOR gekozen om de eisenlijst in Excel uit te voeren. Dit heeft voordelen ten opzichte van een Pdf, zoals de zoek-, filter- en ordeningsmogelijkheden.
Het Excel-bestand is zodanig ingericht dat de eisteksten zijn voorzien van trefwoorden, die informatie geven over het volgende: - de vakdiscipline(s) waarop de eis van toepassing is - het objecttype (of de objectentypen) waarop de eis van toepassing is - het beleidsthema waar de eis aan is gerelateerd - specifieke aspecten die van toepassing zijn op de eis. Om het gebruik van deze lijst zo efficïent mogelijk te maken is een korte gebruiksaanwijzing opgesteld. ‘Filteren’ is de handeling binnen het exceldocument waarmee de relevante eisen per situatie gevonden kunnen worden. De filters zijn in de eerste rij in het LIOR excel-bestand te vinden. Ze zijn te herkennen aan de grijze vierkantjes met daarin een klein driehoekje (standaard Excel- functionaliteit). Per kolom kunnen de filters aan- en uitgezet worden om tot de voor de gebruiker relevante eisteksten te komen. Er is een aantal manieren waarop er in de LIOR gezocht kan worden: 1. Zoeken/filteren op SYSID Iedere eis heeft een unieke ID, als er verwezen wordt naar een specifieke SYSID kan via de kolom ‘ID’ gezocht worden naar deze specifieke eis. De SYSID-nummers zijn niet opvolgend (er ontbreken nummers) en zijn ook niet (volledig) geclusterd per vakgebied of type object. Ze moeten worden beschouwd als unieke nummers zonder verdere betekenis.
Door de ‘historische’ opbouw van de lijst zit er wel een zekere mate van clustering in, maar de vele aanpassingen van de lijst (samenvoegen van eisen, verwijderen van verouderde eisen, toevoegen van nieuwe eisen) is er geen logica in de nummering. 2. Specifiek zoeken/filteren op Vakdisciplines, Objecttypen, Beleidsthema’s, Aspecten Wanneer de gebruiker op zoek is naar alle eisen die te maken hebben met een specifiek onderwerp. Bij het zoeken dient er gedacht te worden in overkoepelende termen; ‘waar kan het onderwerp allemaal onder vallen’. Voorbeeld vraag: ‘welke eisen zijn van toepassing op een valondergrond bij een speeltoestel/op een speelplek?” Filteren van Vakdisciplines, Objecttypen, Beleidsthema’s, Aspecten: De volgorde waarop gefilterd wordt is belangrijk, omdat de filters invloed hebben op elkaar. Begin eerst bij Vakdisciplnes, dan Objecttypen, dan Beleidsthema en daarna Aspect. 13 01-01-2026 Klik op het driehoekje in het vak van ‘Vakdiciplines’, ‘Objecttypen’, ‘Beleidsthema’s’, ‘Aspecten’ voor het openen van de filter mogelijkheden: Selecteer ‘(Select All)’ zodat alle vinkjes verdwijnen en er gezocht kan worden op de gewenste onderdelen. Scroll door deze lijst heen en selecteer alle overkoepelende onderdelen die te maken het op te zoeken onderwerp. Klik daarna op OK. De LIOR eisenlijst geeft daarna alleen de geselecteerde onderwerpen weer.
Om het zoeken te vergemakkelijken zijn in bijlage ... overzichten geplaatst van alle onderwerpen die er per filter zijn. In dit voorbeeld selecteren we de volgende onderwerpen: bij ‘Vakdisciplines’: ‘Algemeen’, ‘Spelen, ‘Meubilair’ ed. bij ‘Objecttypen’: ‘Speelterrein’, ‘Speeltoestel’, ‘opvangzone’ ed. bij ‘Beleidsthema’: ‘Ondergrond’, Speelruimte’, ‘Veiligheid’ ed. bij ‘Aspect’ : ‘Speelplek, Speelvoorziening’, ‘ontwerp’, ‘materiaal’ ed. Advies: selecteer bij ‘Vakdisciplines’ altijd het onderwerp ‘Algemeen’ Let wel: onderwerpen kunnen op meerdere wijzen voorkomen in de filterlijst. In dit voorbeeld staat ‘Spelen’: als eerste vermeld: als tweede of verder op vermeld: bij onverwachte onderwerpen vermeld: Na deze selecties te hebben gemaakt zijn de relevante eisen zichtbaar in de eisenlijst.
14 01-01-2026 Nieuwe zoekopdracht Als een nieuwe zoekopdracht moet worden uitgevoerd kunnen via ‘Clear’ of ‘Wissen’ in de toolbalk (Start/Home) de filters uitgezet worden. Hiermee wordt de hele eisenlijst weer zichtbaar en kan een nieuwe zoekopdracht worden gestart. Vakdisicplines zijn opgesplitst in: Algemeen Bomen Borden Civiele constructies Ecologie Groen Kabels en leidingen Meubilair Riolering Spelen Sport Tunnel Vastgoed Verkeer Verkeerregelinstallaties Verlichting Water Wegen Objecttypen zijn opgesplitst in: Aansluitleiding Aansluitput Aansluitvoorziening Abri Afsluitpaal Afvalbak Afvalwatersysteem APV-bord Armatuur Asfaltverharding Band Beschoeiing Beweegbare brug Bodem Bomenrij Boom Boomrooster Bosplantsoen Buisdeel Centrumgebied Container Dam Damwand Drain Drainageput Drainagestelsel Drinkwaterpunt Duiker Elementenverharding Faunameubilair Faunavoorziening Fietspad Fietsparkeervoorziening Fietsvoorziening Filterput Flexibel zettingstuk Fundering Gebouw Geleidewerk Geluidsscherm Gemaal Gemaalcomplex Gescheiden systeem Gras- en kruidachtigen Groeiplaatsinrichting Grondsoort Grondwatersysteem Haag Halfverharding Halteplaats Hek Hondenbeleidsgebied Infiltratiebassin Infiltratieriool Informatiebord Inlaat Inrit Kabelgeul Kademuur Kolk Kruispunt Kunstobject Landhoofd Leuning Lichtbron Lichtsturing Mantelbuis Mechanische rioolleiding Meubilair Molgoot Muur Nutsaansluiting
Oeverzone Onderdoorgang Openbare ruimte Oplaadpaal Oppervlaktewatersysteem Opstelplaats Opvangzone Overstortconstructie OVL-kast OV-voorziening Paal Park Parkeervoorziening Planten Plantenbak Plateau Poller Reclamebord Recreatiegebied Regenwaterbuffer Remmingswerk Rijbaan Rioolput Rioolstelsel
15 01-01-2026 Rioolwaterzuiveringinrichting Schoolterrein Slagboominstallatie Speelterrein Speeltoestel Sportterrein Sporttoestel Sportveld Sportvoorziening Stadsverwarming Steiger Struik Stuw Thermische pijpleiding Toiletvoorziening Trekput Tunnel Uitlaatconstructie Utiliteitsnet Vaste brug Verblijfsobject Verkeersbord Verkeersdrempel Viaduct Vlonder Voedingskabel Voetpad VRI-netwerk Vuilcontainerplaats Waterberging Watergang Waterkering Waterleiding Watervlakte Weg Wegberm Wegmarkering Werkgebied Winkelgebied Woongebied Zitelement Zonnepaneel Beleidsthema’s zijn ingedeeld in: Beheer Circulariteit Duurzaamheid Energietransitie Gezondheid Inclusie Klimaatadaptatie Mobiliteit Natuur en biodiversiteit Sport en bewegen Toegankelijkheid Veiligheid 16 01-01-2026 Aspecten zijn opgesplitst in: Aansluiting Afkoppelen Afmeerwerken Afvalbak Afwatering Agrarisch verkeer Algemeen Armaturen Banken Bebording Bebouwde komgrens Bedrijventerrein Beeldende kunst Beplanting Bermen Bestrating Beveiliging Beweegvriendelijke leefomgeving Bewegwijzering Bijzondere constructies Bodemanalyse Bodemkwaliteit Bollen en knollen Bomen Bosplantsoen Brug Brugopleggingen Bus- en OV routes Bushalte Centrumgebied Civiele constructie Civiele kunstwerken Conserveren Constructie Container Damwandconstructie Drainage Drempel Drinkwaterleiding Duiker DWA Ecologische verbindingszone E-laadpalen Elektrisch laden
Energietransitie Erftoegangswegen Faunavoorziening Fietsnieten Fietspaden Fietsstraat Fundering Gebiedsontsluitingswegen Geleidewerken Geluidsschermen Gemaal Gescheiden rioleringsstelsel Gesloten verharding Gezonde leefomgeving Gras Gras- en kruidachtigen Grasbetontegels Groen Groen-blauw netwerk Groenvoorzieningen Grondwater Haag Heesters Hek Hemelwater Hittestress Honden losloopgebieden Honden uitlaatplekken Hondenpoepbak Hoofddraagconstructie van de rijloper (bovenwerk beweegbare brug) Horizontale snelheidsremmende voorziening Hulpstuk HWA Infiltratie Inlaat riolering Inrit Inspectieput Invalideninrit Invalidenparkeerplaatsen Kabelnet Kabels en leidingen Keerconstructie Klimaatadaptatie Kolk Kruispunt Kruispuntplateau Laad- en losplaatsen Landschappelijk raamwerk Langzaam verkeer Leuning Lichtmast Lichtniveau Maatvoering Markering Materiaal Meststoffen en bodemverbeteraars Middengoot Mobiliteit Natuurinclusief bouwen Natuurinclusief oppervlaktewater Nood- en hulpdiensten Oevers en waterpartijen Ontmoetingsplekken Ontwerp Openbare ruimte Openbare verlichting Opleggingen en voegovergangsconstructie s Overige bebording Oversteekplaats Overstort OV-haltes Paaltjes Parkeren Perceelaansluitpunt Plaatsnaamborden Plantvakken Plateaus Putten Recreatiegebied Remmingswerken Rijvloer (rijloper) Riool Rioolgemaal Rioolput Rioolstelsel Robuust ecosysteem Routes Schanskorven
Scheepvaartsseinen Schoolzone Situering Slagboominstallatie (ten behoeve van openstaande brug) Slijtlagen Speelbuurt 17 01-01-2026 Speelplek Speelruimte Speelvoorziening Sport-, speel- en beweegruimte Steigers en vlonders Stootplaten Straatmeubilair Straatnaamborden en lokale bewegwijzeringsborden Stuwen Toegankelijkheid Trap- en sportvelden Trottoirs Tunnels Uitlaat Uitritten Valondergronden Vaste planten Verharding Verkeer Verkeersbelasting Verkeersborden Verkeersgeleiders Verkeersregelinstallatie Verkeersstructuur Verlichting Viaducten Voetpaden Vrachtverkeer Water Waterpartijen Watersysteem Wegcategorisering Wegen WKO-systemen Zonnecarports Zonnepanelen op dak 18 01-01-2026 Bijlage 2 – Tabellen en figuren behorende bij de eisenlijst
19 01-01-2026
20 01-01-2026 SYSID-0452
21 01-01-2026
22 01-01-2026
23 01-01-2026 SYSID-0528: figuren profiel kabels en leidingen Profiel 7.1.2. profiel kabels en leidingen bij woningbouwplannen
24 01-01-2026 Profiel 7.1.3. profiel kabels en leidingen bij bedrijven terreinen
25 01-01-2026
26 01-01-2026
27 01-01-2026
28 01-01-2026
29 01-01-2026
30 01-01-2026 Code Nieuwe Benaming bovenste verhardingslaag Afkorting Verhardingsgroep 101 Asfalt Rood-AC Surf ARAC Asfalt Rood Asfalt 102 Asfalt Rood-SMA ARSM Asfalt Rood Asfalt 111 Asfalt Zwart-AC Surf AZAC Asfalt Zwart Asfalt 112 Asfalt Zwart-SMA AZSM Asfalt Zwart Asfalt 231 Betonsteen-Waalformaat BSWF Betonsteen Elementen 232 Betonsteen-Dikformaat BSDF Betonsteen Elementen 233 Betonsteen-Keiformaat BSKF Betonsteen Elementen 241 Gebakkensteen-Waalformaat GSWF Gebakkensteen Elementen 242 Gebakkensteen-Dikformaat GSDF Gebakkensteen Elementen 243 Gebakkensteen-Keiformaat GSKF Gebakkensteen Elementen 261 Betontegels-30x30 BT30 Betontegels Elementen 262 Betontegels-40x60 BT40 Betontegels Elementen 263 Betontegels-zeskant BTZK Betontegels Elementen 171 Beton-Gewapend BEGW Beton Cementbeton 172 Beton-Ongewapend BEOG Beton Cementbeton 173 Beton-Prefab BEPR Beton Cementbeton Grasbetontegels GRBT Beton Elementen SYSID-1111 Tabel: Materiaallijst verharding. Tabel 2.1.1. 31 01-01-2026 Omschrijving dikte [maten in mm] BTBSS kfGBT(stel) Zand SMA NL 8AC surfAC bind/baseMGRZNDWBDTriAx geogrid of gelijkwaardig StabilizerLava 0/16 (infill)Opmerking Winkel erven 80 50 300500 rijbaan 80 500 K&L stroken Trottoir/Voetgangersgebied 45 300 70 500 inrit Park 30 AC 1170 AC 16 base250 500gr.
Halfverharding 150*300 50 gem 20, (max30, min 10) *dikte MGR afhankelijk van toepassing pad -bij halfverharding pad altijd onder afschot en hoger aanleggen dan omliggende maaiveld -alleen toepassen in extensief te beheren, recreatieve gebieden Erftoegangswegen 80 50 300350 bibeko 40 AC 11110 AC 22 300350 bubeko Erftoegangswegen - hol 80 50 300500 toepassen onder fundering Holle wegen alleen toepassen bij Erftoegangswegen Erftoegangswegen op een bedrijventerrein 25 125 AC 22 350500 logistieke bedrijventerreinen Bedrijfsinritten 80 50 250350 logistieke bedrijventerreinen 80 50 250350 logistieke bedrijventerreinen bij kruising doorlopend voetpad Gebiedsontsluitingsweg (wijkontsluiting) 25 110 AC 22 250500 Gebiedsontsluitingsweg (hoofdontsluiting) 25 190 AC 22 300700 Fietspaden 30 AC 1160 AC 22 base250500 bibeko kleur rood 70 600 Bij k&L, bibeko kleur rood Parkeervakken in grasbetontegels zie Handboek Groenparkeren Gemeente Haarlemmermeer SYSID-1112 Tabel: Standaardverhardingsconstructies Tabel 2.1.2 32 01-01-2026
33 01-01-2026
34 01-01-2026
35 01-01-2026
36 01-01-2026 Bijlage 3 – Toelichting op de combinatie van eisen m.b.t. de groennorm In de ‘groennorm’ (SYSID-1374) staan de minimale hoeveelheden groen bij realisatie van een straat/blok, buurt en wijk, en bij realisatie van voorzieningen op bovenwijksniveau, zoals hoofdinfrastructuur. De aanleg van groen staat ook in andere eisen genoemd, soms kwantitatief, soms kwalitatief. Deze eisen hoeven niet te worden opgeteld, met uitzondering van de eisen voor voldoende wateropvang. Het groen dat wordt aangelegd om te voldoen aan de eisen voor spelen (SYSID-0356), het voorkomen van hittestress (SYSID-0352), en het zorgen voor voldoende koelteplekken( SYSID- 0407) telt mee voor het voldoen aan de groennorm. Anders gezegd, het groen dat onderdeel uitmaakt van een speelplek in de wijk (eis SYSID-0356), telt mee voor het minimum van 31 m2 groen per woning voor de wijk. Ditzelfde geldt voor het groen dat wordt gerealiseerd in het kader van de eisen tegen hittestress en voor koelteplekken. De uitzondering hierop is het groen dat wordt aangelegd voor voldoende wateropvang. Dit telt niet mee voor de groennorm, omdat het groen hier een specifieke functie moet vervullen. Voorbeelden van eisen die raakvlak hebben met de groennorm: SYSID-0356 Bij een grote speelbuurt (> 10 ha.) dient het aanbod te bestaan uit minimaal 1 buurtplek met een actieradius van 400 meter.
Bij een grote speelbuurt (> 10 ha.) dient het aanbod te bestaan uit minimaal 1 bovenwijkse voorziening. SYSID-0352 Bij de inrichting van de openbare ruimte betreffende het thema hittestress dient men rekening te houden met kwetsbare groepen. Bijvoorbeeld rondom zorg- en verpleeglocaties en beschermde woonvormen. In gebieden waar veel ouderen wonen dient hittestress te worden voorkomen door meer groen en water. SYSID-0407 Binnen een loopafstand van 300 meter van een verblijfsgebouw dient een (bij voorkeur groene) koelteplek van minimaal 200 m2 aanwezig te zijn.