Bijlage 1.1 - PRSW Financieel

Programma Riolering en Stedelijk Water 2024-2028 Financiële onderbouwing, uitvoeringsprogramma en kostendekkingsplan Gemeente Haarlemmermeer 19 oktober 2023

PROGRAMMA RIOLERING EN STEDELIJK WATER 2024-2028

2

Onze referentie: MQ5FDA64TNAS-1470885873-344:03 - Datum: 12 september 2023

PROGRAMMA RIOLERING EN STEDELIJK WATER 2024-2028

Inhoudsopgave 1

Inleiding

4

2

Uitvoeringsprogramma

5

2.1

Planvorming en onderzoek

6

2.2

Cyclisch onderhoud

6

2.3

Vervangings- en verbeteringsmaatregelen

6

2.4

Facilitair/overig

7

3

Middelen

11

3.1

Personele middelen

12

3.2

Financiële middelen

13

Colofon

3

20

Onze referentie: MQ5FDA64TNAS-1470885873-344:03 - Datum: 12 september 2023

PROGRAMMA RIOLERING EN STEDELIJK WATER 2024-2028

1

INLEIDING In dit rapport staan de activiteiten die de gemeente Haarlemmermeer uitvoert in het kader van het Programma Riolering en Stedelijk Water (PRSW). Het PRSW betreft de planperiode 2024 tot en met 2028. De activiteiten staan met bijbehorende budgetten en planning overzichtelijk in een uitvoeringsprogramma (hoofdstuk 2). Uitvoering van het PRSW vraagt toereikende personele en financiële middelen. In dit rapport leest u daarom ook de financiële onderbouwing bij het PRSW (hoofdstuk 3). De financiële onderbouwing van het PRSW vormt de basis voor de rioolheffing. Ten grondslag aan de financiële onderbouwing in dit rapport ligt een uitgebreid rekenmodel: het Kostendekkingsplan (KDP). Het KDP en de doorrekening ervan evalueren en herijken we halverwege de planperiode van het PRSW. Om deze reden is voorliggend financieel rapport losstaand van het PRSW (hoofdrapport en bijlagenrapport). Het PRSW zelf bevat onze huidige situatie, ambities en beleid voor de domeinen Riolering en Stedelijk water beschreven. Het beschrijft hoe we zowel invulling geven aan onze gemeentelijke waterzorgplichten als onze ambities. Dit financiële deelrapport geeft aan welke kosten daarbij horen en welke personele en financiële middelen nodig zijn.

4

Onze referentie: MQ5FDA64TNAS-1470885873-344:03 - Datum: 12 september 2023

Figuur 1 Het Haarlemmermeerse Bos ontwikkelt zich tot een regionale trekpleister voor dagjesmensen, wandelaars, trimmers, fietsers, bootcampers, zwemmers, duikers, suppers, hondenbezitters, ruiters en sportvissers. Er zijn diverse horecagelegenheden, zoals het Papa's Beach House waar het heerlijk toeven is na een mooie wandeling of frisse duik.

PROGRAMMA RIOLERING EN STEDELIJK WATER 2024-2028

2

UITVOERINGSPROGRAMMA

Het uitvoeringsprogramma geeft weer welke activiteiten en/of maatregelen we als gemeente Haarlemmermeer al dan niet samen met onze waterpartners verrichten om invulling te geven aan de ambities en watertaken in het PRSW. Het gaat om zowel reguliere uitgaven als specifieke activiteiten die we, gezien de strategie in ons PRSW, in de planperiode gaan uitvoeren. In de afgelopen jaren werkten we hoofdzakelijk met algemene budgetten, die gedurende de planperiode werden toebedeeld aan activiteiten naarmate de behoefte daaraan zich ontwikkelde. Met het PRSW 2024-2028 gaan we meer planmatig te werk, waarbij budgetten vooraf voor activiteiten zijn geoormerkt. Dit heeft geleid tot een gedetailleerd uitvoeringsprogramma zoals in dit hoofdstuk weergegeven. Omdat activiteiten kunnen bijdragen aan meerdere opgaven, hebben we deze gegroepeerd per type: ▪ ▪ ▪ ▪

5

planvorming en onderzoek (2.1); beheer en onderhoud (2.2); uitvoeringsmaatregelen (2.3); facilitair/overig (2.4).

Onze referentie: MQ5FDA64TNAS-1470885873-344:03 - Datum: 12 september 2023

Figuur 2: Zicht op Hoofdvaart richting Lijnden, vanaf de brug in de Weg om de Noord (N201).

PROGRAMMA RIOLERING EN STEDELIJK WATER 2024-2028

2.1

PLANVORMING EN ONDERZOEK

Plannen zijn onmisbare elementen in een doelmatig beheer van ons riool- en stedelijk watersysteem. Om inzicht te behouden en verkrijgen in de toestand en het functioneren is onderzoek noodzakelijk. De komende planperiode gaan we voor planvorming en onderzoek aan de slag met de activiteiten in Tabel 1 en Tabel 2 (pagina 7). De activiteiten in de tabellen betreffen hetgeen waarvoor we financiële middelen nodig hebben. In ons PRSW staan echter ook activiteiten in de vorm van procesafspraken. Bijvoorbeeld het verkennen van en visie ontwikkelen op een doelmatigheidsafweging voor nieuwe lozingen van (huishoudelijk) afvalwater en het in samenwerking met het Hoogheemraadschap ontwikkelen van beleid ten aanzien van WKO’s (bodemenergiesystemen). Ook hieraan werken we de komende planperiode, vanuit de capaciteit in onze eigen formatie.

2.2

CYCLISCH ONDERHOUD

Onze onderhoudsinspanningen stemmen we af op het in stand houden en goed laten functioneren van het riool- en stedelijk watersysteem, waarbij we ontoelaatbare risico’s proberen te vermijden (assetmanagement). De activiteiten in de komende planperiode staan weergegeven in Tabel 3 (pagina 8) en bestaan uit regulier onderhoud en reparaties. De onderhoudskosten maken een significant deel uit van de totale exploitatie. Deze kosten bestaan grotendeels uit het regulier onderhoud van rioleringen, dagelijks onderhoud watergangen en baggeren binnenstedelijke wateren. De onderhoudsfrequenties die we hanteren voor de riolering en het stedelijk water in Haarlemmermeer staan in het hoofdrapport van het PRSW. Het klein onderhoud aan de rioolstelsels is opgenomen in een overeenkomst met de uitvoeringsorganisatie De Waterwolf. Deze organisatie verzorgt de taken die vallen onder de buitendienst. De uitvoering van complexere vraagstukken is in een meerjarig contract uitbesteed aan een externe partij.

6

Onze referentie: MQ5FDA64TNAS-1470885873-344:03 - Datum: 12 september 2023

2.3

VERVANGINGS- EN VERBETERINGSMAATREGELEN

Voor het in stand houden en optimaliseren van het functioneren van het systeem zijn maatregelen nodig in de vorm van verbetering, vervanging of renovatie. Het betreft hier, in tegenstelling tot cyclisch onderhoud (2.2), met name groot onderhoud (vervangingen) en verbeteringen aan het bestaande stelsel. Dit zijn dan ook investeringsbedragen. De programmering die ten grondslag ligt aan de financiële doorrekening van het kostendekkingsplan, is erop ingericht dat we vanaf 2026 werken volgens de gebiedsgerichte aanpak. Dit betekent voor de vervangingsen verbeteringsmaatregelen het volgende:

Vervanging van riolering De planjaren voor vervanging van de gemengde riolen zijn volgens de gebiedsgerichte aanpak afgestemd op andere werkzaamheden en opgaven in de wijken (zoals wegen, groen en klimaatadaptatie). De vervanging van de overige riolen en voorzieningen blijven we programmeren op basis van leeftijd en kwaliteit (aan het einde van de technische levensduur) en met een risicogestuurde afweging. De gebiedsgerichte aanpak leidt tot een groter investeringsvolume. Daarom starten we pas met deze aanpak in 2026. In de periode tot en met 2025 hanteren we eerst een groeimodel in de omvang van de vervangingsopgave. Zo kunnen we toegroeien naar de grotere omvang van benodigde jaarlijkse vervanging. Het geeft tijd om de organisatie op orde te brengen voor de gebiedsgerichte aanpak vanaf 2026. Uitstel van vervangingen als gevolg van dit groeimodel halen we in de periode 2026 t/m 2050 geleidelijk in. We staan voor een grote vervangingsopgave, waarbij we ook worden gedreven door onze klimaatadaptatie ambitie (gemeente Haarlemmermeer klimaatbestendig in 2050). Daarom realiseren we in de vervangingsopgave voor een klein deel van de

PROGRAMMA RIOLERING EN STEDELIJK WATER 2024-2028

gemengde riolen een versnelling, om voor 2050 toekomstbestendig te zijn. Tot en met 2050 is 211 km gemengd riool aan vervanging toe op basis van technische levensduur, 29 km zou pas na 2050 aan de beurt zijn. Dit deel van de vervangingsopgave prioriteren we in de programmering, zodat uiterlijk in 2050 alle gemengde riolen zijn vervangen en omgebouwd naar gescheiden stelsels.

Verbetering van het stelsel De verbetermaatregelen bestaan ten eerste uit budget voor het nemen van de nodige maatregelen die volgen uit het opstellen van de Systeemoverzichten Stedelijk Water (SSW). In de planperiode nemen we eerst tijd om de SSW’s op te stellen. In het SSW worden alle deelsystemen van het stedelijk watersysteem, het functioneren, de beoordeling van het functioneren en eventuele maatregelen beschreven. Voorheen noemden we het SSW een Basisrioleringsplan (BRP). Vervolgens hebben we vanaf 2026 gedurende vier jaar € 250.000 per jaar geprogrammeerd voor het treffen van deze maatregelen. Ten tweede nemen we verbetermaatregelen in de vorm van klimaatadaptatiemaatregelen op maaiveld niveau. Wanneer we boven- of ondergronds aan de slag gaan met werkzaamheden (vanuit de riolering of bijvoorbeeld vanuit wegen), hebben we budget beschikbaar om de bovengrondse ruimte ook meteen klimaatbestendig te maken. Dit budget betreft jaarlijks een opslag op de vervangingsopgave voor het vrijvervalriool (exclusief gemengde riolen). Hiermee benutten we de nodige budgetten om uiterlijk in 2050 klimaatbestendig te zijn. Tabel 4 geeft de jaarlijkse programmering weer voor vervanging en verbetering in de planperiode. Daaraan ten grondslag ligt de hierboven omschreven aanpak.

De bedragen voor vervanging van vrijvervalriool (inclusief gemengd stelsel) betreft vanaf 2026 echter een uitgemiddeld bedrag. Voor een minder grillig verloop van de jaarlijkse investeringsvolumes, zijn deze vanaf 2026 gemiddeld over perioden van 30 jaar.

Op orde brengen en houden van ontwatering (grondwater) Om voor ontwatering de basis verder op orde te brengen, gaan we de komende planperiode met diverse planvorming, onderzoek en onderhoudsactiviteiten aan de

7

Onze referentie: MQ5FDA64TNAS-1470885873-344:03 - Datum: 12 september 2023

slag (zie paragraaf 2.1 en 2.2). Onder andere de informatievoorziening actualiseren, beleidsnormen opstellen, een grondwatermodel opstellen, het grondwatermeetnet optimaliseren, beheerplan drainagesystemen opstellen en grondwatervoorzieningen meer planmatig beheren en onderhouden. Wat betreft vervangings- en verbetermaatregelen (investeringen) houden we, op basis van hetgeen we nu weten, rekening met vervanging van drainage, drainage-transportriolen (DT) en drainageinfiltratieriolen (DIT). Deze vervangingen zijn onderdeel van de programmering zoals omschreven onder de kop “vervanging van objecten”.

Op orde brengen en houden van afwatering (oppervlaktewater) Om voor afwatering de basis verder op orde te brengen, gaan we de komende planperiode ook met diverse planvorming, onderzoek en onderhoudsactiviteiten aan de slag (zie paragraaf 2.1 en 2.2). Onder andere beheerplannen voor stuwen, duikers en beschoeiingen opstellen en de (financiële) consequenties tijdig evalueren. Wat betreft vervangings- en verbetermaatregelen (investeringen) houden we, op basis van hetgeen we nu weten, rekening met de vervanging van duikers, stuwen, beschoeiing/waterkeringen en reparatie van oevers/verbetering naar natuurvriendelijke oevers. Met name beschoeiingen/waterkeringen zullen als gevolg van slijtage en veroudering de komende jaren veel budget gaan vragen (afhankelijk van de vastgelegde eigendomssituatie en gemaakte afspraken). Met het periodiek uitvoeren van een schouw, onderhoud en reinigen van duikers, baggeren en het verwijderen van drijf- en welvaartsvuil zorgen we ervoor dat het oppervlaktewater goed kan doorstromen en er aantrekkelijk uit blijft zien.

2.4

FACILITAIR/OVERIG

Om het water en de riolering goed te beheren, worden ondersteunende activiteiten verricht en diensten afgenomen. Deze worden gegroepeerd onder “Facilitair/Overig”. Ondersteunende aspecten die betrekking hebben op de organisatie en financiën (zoals loonkosten en overhead) zijn opgenomen in hoofdstuk 3.

PROGRAMMA RIOLERING EN STEDELIJK WATER 2024-2028

Tabel 1 Overzicht planvorming in de planperiode 2024 t/m 2028 (bedragen op vast prijspeil 2023, exclusief indexatie)

Activiteiten - Planvorming Advisering Tussentijds evalueren Programma Riolering en Water Actualiseren Programma Riolering en Water Klimaatadaptatie dialogen Klimaatadaptatie verankeren/actualiseren in LIOR/DIOR (Door)ontwikkelen blauwgroene structuurkaart/structuurplan Diverse verordeningen (hemelwater- en grondwater, aansluiten) (Actualiseren) Beheerplan gemalen Oppervlaktewater - Opstellen beheerplan Baggeren Oppervlaktewater - Opstellen beheerplan Beschoeiingen Oppervlaktewater - Opstellen beheerplan stuwen, incl. inventarisatie Grondwater - Eenmalige acties* TOTAAL

2024 € 40.000 € 10.000 € 30.000 € 30.000 € 60.000 € 90.000 € 100.000 € 30.000 € 390.000

2025 € 40.000 € 20.000 € 30.000 € 90.000

2026 € 40.000 € 20.000 € 30.000 € 10.000 € 50.000 € 150.000

2027 € 40.000 € 10.000 € 50.000

2028 € 40.000 € 80.000 € 10.000 € 130.000

* De onderbouwing voor de grondwater activiteiten is nader uitgewerkt in bijlage C “Maatregelplan Grondwater” van het Bijlagenrapport bij het PRSW. Tabel 2 Overzicht onderzoek in de planperiode 2024 t/m 2028 (bedragen op vast prijspeil 2023, exclusief indexatie)

Activiteiten - Onderzoek Systeemoverzicht Stedelijk Water (SSW) opstellen Onderzoek foutaansluitingen Advisering (water- en riooltoets en ruimtelijke plannen e.d.) Structuurvisie riolering Oppervlaktewater - Onderzoek en advies Oppervlaktewater - Inventarisatie duikers Oppervlaktewater - Toestandsbepaling duikers (inspectie) Grondwater - Eenmalige acties* Grondwater - Jaarlijkse acties* TOTAAL

2024 € 150.000 € 30.000 € 80.000 € 60.000 € 150.000 € 35.000 € 120.000 € 63.000 € 210.000 € 900.000

2025 € 150.000 € 30.000 € 80.000 € 50.000 € 150.000 € 35.000 € 120.000 € 50.000 € 210.000 € 875.000

2026 € 150.000 € 30.000 € 80.000 € 50.000 € 150.000 € 35.000 € 120.000 € 55.000 € 210.000 € 880.000

2027 € 150.000 € 30.000 € 80.000 € 150.000 € 120.000 € 100.000 € 210.000 € 840.000

* De onderbouwing voor de grondwater activiteiten is nader uitgewerkt in bijlage C “Maatregelplan Grondwater” van het Bijlagenrapport bij het PRSW.

8

Onze referentie: MQ5FDA64TNAS-1470885873-344:03 - Datum: 12 september 2023

2028 € 30.000 € 80.000 € 150.000 € 120.000 € 210.000 € 590.000

PROGRAMMA RIOLERING EN STEDELIJK WATER 2024-2028

Tabel 3 Overzicht onderhoud in de planperiode 2024 t/m 2028 (bedragen op vast prijspeil 2023, exclusief indexatie)

Activiteiten - Onderhoud Cyclisch onderhoud Riolering en waterzuivering Rioleringen Kolken Gemalen Drukriolering Rioolaansluiting Particulieren Dagelijks onderhoud waterbeheer Straatreiniging – toerekening 13,6% Waterkering en afwatering Dagelijks onderhoud Waterkering Baggeren binnenstedelijke wateren Grondwater - Eenmalige acties* Grondwater - Jaarlijkse acties* Reparaties Herstelmaatregelen vrijvervalriolering Herstelmaatregelen relinen/deelliners TOTAAL

2024

2025

2026

2027

2028

€ 600 € 1.312.000 € 187.600 € 100.000 € 56.200 €7.500 € 1.116.500 € 563.400 € 500.600 € 72.400 € 900.000 € 25.000 € 185.000

€ 600 € 1.312.000 € 187.600 € 149.900 € 56.200 €7.500 € 1.067.400 € 563.400 € 500.600 € 72.400 € 900.000 € 65.000 € 185.000

€ 600 € 1.312.000 € 187.600 € 149.900 € 56.200 €7.500 € 1.067.400 € 563.400 **€ 548.600 € 72.400 € 900.000 € 185.000

€ 600 € 1.312.000 € 187.600 € 149.900 € 56.200 €7.500 € 1.067.400 € 563.400 € 548.600 € 72.400 € 900.000 € 15.000 € 185.000

€ 600 € 1.312.000 € 187.600 € 149.900 € 56.200 €7.500 € 1.067.400 € 563.400 € 548.600 € 72.400 € 900.000 € 185.000

€ 800.000 € 500.000 € 6.326.800

€ 800.000 € 500.000 € 6.367.600

€ 800.000 € 500.000 € 6.350.600

€ 800.000 € 500.000 € 6.365.600

€ 800.000 € 500.000 € 6.350.600

* De onderbouwing voor de grondwater activiteiten is nader uitgewerkt in bijlage C “Maatregelplan Grondwater” van het Bijlagenrapport bij het PRSW. ** De toename van € 48.000 bij “Waterkering en afwatering” vanaf 2026 betreft het overplaatsen van “Huur baggerdepot” naar deze kostenplaats.

9

Onze referentie: MQ5FDA64TNAS-1470885873-344:03 - Datum: 12 september 2023

PROGRAMMA RIOLERING EN STEDELIJK WATER 2024-2028

Tabel 4 Overzicht investeringen in de planperiode 2024 t/m 2028 (bedragen op vast prijspeil 2023, exclusief indexatie)

Activiteiten – Vervanging en verbetering 2024 2025 2026 2027 2028 Vervanging Vrijvervalriool (exclusief gemengd riool) € 776.800 € 706.700 * € 19.333.100 € 19.333.100 € 19.333.100 Gemengd riool – ombouw naar gescheiden € 4.000.000 € 8.000.000 Persleidingen en hoofdgemalen € 54.200 Drukriolering Woonarkgemalen € 20.000 € 20.000 € 20.000 € 20.000 € 20.000 IBA’s** € 180.000 € 180.000 € 180.000 € 180.000 € 180.000 Verbetering Maatregelen o.b.v. Systeemoverzicht Stedelijk Water (SSW) € 250.000 € 250.000 € 250.000 Klimaatadaptatie maaiveld maatregelen € 971.100 € 1.650.000 € 2.026.500 € 782.300 € 245.200 TOTAAL € 5.947.900 € 10.556.700 € 21.809.600 € 20.565.400 € 20.082.500 * Vervanging van vrijverval riool betreft vanaf 2026 een uitgemiddeld bedrag (voor een minder grillig verloop van de jaarlijkse investeringsvolumes, zijn deze vanaf 2026 gemiddeld over blokken van 30 jaar). Daarom vanaf 2026 geen onderscheid tussen vervangingsbudgetten “gemengd riool” en “overig”. ** IBA: “Individuele Behandeling van Afvalwater” Tabel 5 Overzicht facilitair/overig in de planperiode 2024 t/m 2028 (bedragen op vast prijspeil 2023, exclusief indexatie)

Activiteiten – Facilitair/overig Huur baggerdepot Lasten heffing rioolrecht Verzekeringen Contributies en donatie Gas/elektra Telefoonkosten Communicatie Samenwerking TOTAAL

Jaarlijks € 48.000 € 232.900 € 7.000 € 33.400 € 600.000 € 8.000 € 20.000 € 50.000 € 675.800

* Het budget van € 48.000 bij “Huur baggerdepot” loopt tot en met 2025. Vanaf 2026 is deze post onderdeel van de kostenplaats “Waterkering en afwatering” bij categorie Onderhoud (2.2).

10

Onze referentie: MQ5FDA64TNAS-1470885873-344:03 - Datum: 12 september 2023

PROGRAMMA RIOLERING EN STEDELIJK WATER 2024-2028

3

MIDDELEN Om uitvoering te geven aan goed en doelmatig water- en rioleringsbeheer in de gemeente Haarlemmermeer zijn goede mensen en toereikende financiële middelen nodig. Middelen die burgers en bedrijven via de rioolheffing bijeenbrengen. In dit hoofdstuk gaan we in op de benodigde personele en financiële middelen om het PRSW van Haarlemmermeer uit te voeren, met een beschouwing en onderbouwing op de lange termijn.

11

Onze referentie: MQ5FDA64TNAS-1470885873-344:03 - Datum: 12 september 2023

PROGRAMMA RIOLERING EN STEDELIJK WATER 2024-2028

3.1

PERSONELE MIDDELEN

Huidige formatie In Haarlemmermeer werken meerdere afdelingen samen aan de gemeentelijke watertaken. Hoofdzakelijk vindt dit plaats bij de cluster B&O. Hier is 10,5 fte beschikbaar, verdeeld over functies in gebiedsbeheer, regie en de vakdisciplines. Deze personele middelen worden financieel gedekt in dit PRSW (vanuit de rioolheffingsinkomsten).

Benodigde formatie: Formatiescan Met behulp van de Formatiescan (Stichting RIONED) is berekend hoeveel tijd – en dus hoeveel fte – er nodig is voor uitvoering van onze watertaken. De Formatiescan gebruikt kengetallen om de benodigde formatie te bepalen, naar functieprofiel en naar type activiteit. Het resultaat is afhankelijk van gemeentegrootte, areaal, geplande investeringen en de mate van uitbesteden. Voor de basisberekening in de gemeente Haarlemmermeer zijn de uitgangspunten in Tabel 6 aangehouden. Tabel 6 Uitgangspunten Formatiescan gemeente Haarlemmermeer

Gemeentegrootte en areaal: zoals bekend in juli 2023 Geraamde investeringen per jaar: € 15.800.000 netto * Uitbesteding: strategische en tactische planvorming zo min mogelijk operationeel beheer zo min mogelijk inspectie vrijvervalriolering ja reiniging vrijvervalriolering ja kolkenreiniging ja onderhoud gemalen zo veel mogelijk onderhoud drukriolering zo veel mogelijk storingsdienst deels * Bedrag betreft gemiddeld investeringsvolume in de planperiode. Netto betreft exclusief VAT-kosten en BTW.

12

Onze referentie: MQ5FDA64TNAS-1470885873-344:03 - Datum: 12 september 2023

Tabel 7 geeft de resultaten van de Formatiescan weer naar type activiteit. Het laat zien dat de gemeente de opgave heeft om toe te groeien naar een totale benodigde formatie van 15,6 fte. Dit betreft de functieprofielen “beleidsmedewerker”, “beheerder” en “gegevensbeheerder” zoals door de Formatiescan worden onderscheiden. De Formatiescan geeft ook de benodigde fte’s voor de functieprofielen “ontwerper”, “projectleider, werkvoorbereider, toezichthouder” en “buitendienst”. Deze zijn niet meegenomen in het bepalen van de formatie voor dit PRSW. Tabel 7 Benodigde formatie volgens de Formatiescan tool

Activiteit Strategisch Tactisch Operationeel Onderzoek - Inventariseren - Inspecteren - Meten - Berekenen - Analyseren Beoordelen toestand en functioneren Opstellen van maatregelen Uitvoeren van maatregelen - Investeringsmaatregelen - Exploitatie en onderhoud

Benodigde inzet (fte’s) 1,16 2,41 12,05 3,12 0,30 0,76 1,68 0,17 0,21 0,25 0,70 5,39 3,35 2,04

Gegevensbeheer Vergunningverlening Voorlichting en communicatie

2,01 0,50 0,08 Totaal

15,62

PROGRAMMA RIOLERING EN STEDELIJK WATER 2024-2028

Ten opzichte van de huidige situatie (10,5 fte) betekent het dat een groei met 5,1 fte nodig is. In het kader van dit PRSW willen we in 2026 voldoende personele capaciteit geregeld hebben om de dan voorziene grote opgaves te kunnen realiseren. Daarom is in de financiële doorrekening een groei in de loonkosten en overhead meegenomen voor 2 fte in 2024, 2 fte in 2025 en 1,1 fte in 2026. Tabel 8 schetst de loonkosten en overhead in de planperiode. Tabel 8 Loonkosten en overhead in de planperiode 2024 t/m 2028 (bedragen op vast prijspeil 2023, exclusief indexatie)

Overhead Loonkosten TOTAAL

3.2

2024

2025

2026

2027

2028

€ 1.249.000

€ 1.474.600

€ 1.598.600

€ 1.598.600

€ 1.598.600

€ 1.105.700

€ 1.312.200

€ 1.425.800

€ 1.425.800

€ 1.425.800

€ 2.354.700

€ 2.786.800

€ 3.024.400

€ 3.024.400

€ 3.024.400

FINANCIËLE MIDDELEN

De financiële middelen voor uitvoering van het PRSW komen uit de rioolheffing. Het kostendekkingsplan bij dit PRSW berekent op basis van de verwachte uitgaven de benodigde inkomsten uit de rioolheffing om de kosten te dekken. Zowel in de planperiode (korte termijn) als een doorkijk naar de komende 60 jaar (lange termijn, de technische levensduur van een rioolbuis). Aan de kostendekkingsberekening liggen de onderstaande uitgangspunten ten grondslag.

Uitgangspunten Heffingseenheden ▪ Het aantal (equivalente) heffingseenheden bedraagt per 1 januari 2023: 78.760. Dit aantal eenheden is berekend door de totale opbrengsten uit de rioolheffing te delen door het standaardtarief van de rioolheffing in 2023. ▪ Het aantal (equivalente) heffingseenheden stijgt in 2023 tot en met 2040 jaarlijks met 1000, tot een totaal van 96.760 in 2041.

13

Onze referentie: MQ5FDA64TNAS-1470885873-344:03 - Datum: 12 september 2023

Rioolheffing ▪ De rioolheffing per (equivalente) heffingseenheid bedraagt in 2023 € 137,56. Dit is het basisbedrag conform de verordening rioolheffing, gebaseerd op een waterafvoer tot 250 m3. De totale verwachte inkomsten voor 2023 zijn € 10,9 miljoen. ▪ De rioolheffing mag op begrotingsbasis maximaal kostendekkend zijn: de geraamde opbrengsten mogen de geraamde lasten niet overstijgen (Gemeentewet artikel 229b). ▪ Reserveren voor tariefegalisatie en/of toekomstige vervangingsinvesteringen – door dotaties aan de voorziening(en) – is toegestaan. Reserveren enkel voor uitbreiding van het voorzieningenniveau is niet toegestaan. ▪ De opbrengsten van de rioolheffing mogen niet voor andere doeleinden dan voor het gemeentelijk rioolstelsel (inclusief grond- en hemelwatervoorzieningen) worden aangewend ofwel hebben een relatie met de waterhuishouding.

Rente en inflatie ▪ De rente op nieuwe investeringen en boekwaarden bedraagt 2%. ▪ De rentetoerekening vindt plaats aan het eind van het jaar waarin de investering wordt gedaan. ▪ We rekenen geen rente toe op positieve saldi van reserves en/of voorzieningen. ▪ We indexeren de uitgaven niet (als gevolg van inflatie). De rekenresultaten in dit PRSW (vanaf 2024) zijn dus op vast prijspeil, exclusief indexatie.

BTW ▪ Jaarlijks belasten we 21% BTW door aan de rioolheffing, op basis van de directe exploitatiekosten en afschrijvingen.

PROGRAMMA RIOLERING EN STEDELIJK WATER 2024-2028

Voorzieningen

Toerekening van kosten

▪ Het saldo van de Tariefsegalisatievoorziening (BBV 44.2), bedraagt per 1 januari 2023 € 7.249.000 ▪ Het saldo van de voorziening(en) mag gedurende de gehele beschouwde periode niet negatief zijn. ▪ Er is geen maximum gesteld aan het saldo dat gedurende de beschouwde periode in de voorziening(en) wordt begroot.

Werkzaamheden bekostigd vanuit de rioolheffing moeten gerelateerd zijn aan de zorgplicht voor afval-, hemel- of grondwater. Er zijn ook activiteiten die zowel aan de waterzorgplichten als andere zaken bijdragen. Deze kunnen, afhankelijk van de aard, geheel, gedeeltelijk of niet worden doorbelast aan de rioolheffing. In Haarlemmermeer rekenen we als volgt toe aan de rioolheffing: ▪ Straatreinigen: 13,6% ▪ Stedelijk water (waterkering en afwatering): 100% ▪ Klimaatadaptatie: aandeel toerekenen wordt bepaald op projectbasis. Hieronder volgt een nadere toelichting op de toerekening van werkzaamheden in het kader van het stedelijk water en van klimaatadaptatie.

Investeringen ▪ De investeringslijn is in eerste instantie bepaald op basis het beheersysteem en de technische levensduren. De investeringsplanning is vervolgens nader ingericht volgens de (gebiedsgerichte) aanpak en overwegingen daarbij zoals beschreven in hoofdstuk 2.3 ▪ De investeringsbedragen zijn bepaald op basis van kostenkengetallen die afkomstig zijn van de Kennisbank Stedelijk Water. Deze kostenkengetallen (uit 2015) zijn met 4% per jaar geïndexeerd om ze op prijspeil 2023 te brengen. ▪ We activeren alle investeringen en hanteren hierbij de volgende afschrijvingstermijnen: ▪ 60 jaar: Rioleringswerken, Riolen, Drukriolen, Persleidingen, Gemalen ▪ 20 jaar: Zuiveringsinstallaties (IBA’s) ▪ De geplande bedragen voor vervangingsinvesteringen zijn vanaf 2026 gemiddeld over blokken van 30 jaar. ▪ De afschrijving vindt lineair plaats, startend aan het begin van het jaar volgend op de investering.

Toerekening van kosten Werkzaamheden bekostigd vanuit de rioolheffing moeten gerelateerd zijn aan de zorgplicht voor afval-, hemel- of grondwater. Aandachtspunt bij doorbelasting is daarom de toetsing op rechtmatigheid. Voor het bepalen van een rechtmatige doorbelasting van kosten aan het product riolering zijn geen harde criteria beschikbaar die als basis kunnen dienen. Daarom hanteren we de volgende methodische aanpak1: ▪ ▪

▪

1

Om te komen tot een methodische aanpak voor doorbelasten, is gebruik gemaakt van het Model Kostenonderbouwing rioolheffing (VNG, januari 2010). Daarnaast is bij de uitwerking kennis genomen van de Handreiking kostentoerekening (Deloitte, 2014).

14

Onze referentie: MQ5FDA64TNAS-1470885873-344:03 - Datum: 12 september 2023

Toetsing of activiteit meer dan zijdelings (10%) toe te rekenen is aan het product riolering. Bepaling methode waarop kosten verdeling gebaseerd wordt: Rekenkundig (op basis van beschikbare cijfers) of Zakenkundig (gelijke verdeling is uitgangspunt, tenzij aanleiding aanwezig is om groter deel toe te rekenen). Bepaling toe te rekenen kosten op basis van beschikbare budget.

PROGRAMMA RIOLERING EN STEDELIJK WATER 2024-2028

Stedelijk water Met bovengenoemde methode komen we voor onze werkzaamheden in het kader van stedelijk water uit op de percentages voor toerekening en onderbouwing in Tabel 9. Tabel 9 Onderbouwing toerekening werkzaamheden Stedelijk Water aan rioolheffing

Klimaatadaptatie

Type werkzaamheden Stedelijk water

De gemeente zet in op een klimaatbestendig Haarlemmermeer en neemt daartoe klimaatadaptatie maatregelen. Veel van deze maatregelen hebben een relatie met de waterhuishouding. De gemeente draagt daarom vanuit de rioolheffing (binnen de kaders van de BBV) bij aan klimaatadaptatie, als dit functioneel bijdraagt aan het waterrobuust en klimaatbestendig maken van het stedelijk watersysteem. De hoogte van de financiële bijdrage wordt per project bepaald naar rato van het positieve effect. Maatregelen voor het beperken van hittestress zijn niet meegenomen in dit plan en de kosten hiervan vallen niet onder de rioolheffing.

% van totale opgave

Beheer en onderhoud oppervlaktewater 100% Het beheer en onderhoud van oppervlaktewater bestaat vooral uit korven en baggeren. De belangrijkste reden om te korven en baggeren is om de afvoer- en bergingsfunctie van het oppervlaktewater optimaal te kunnen laten werken. Via gemeentelijke watergangen komt hemelwater direct in het milieu (conform de voorkeur in art. 10.29a Wet milieubeheer) en wordt voorkomen dat (een deel van) het overtollige hemelwater via gemengde rioleringen wordt afgevoerd naar de zuiveringsinstallatie. De vijvers, sloten en watergangen worden gebruikt als overstortlocaties voor riolering. Hierdoor kan er ook rioolslib in deze wateren terechtkomen. De riolering veroorzaakt daarmee ook noodzaak om af en toe te baggeren. Omdat de doelen volledig bijdragen aan de waterhuishouding, rekenen wij 100% toe. Beschoeiingen en maaien bermen en oevers 100% en 0% Beschoeiingen en het maaien van oevers en bermen (gelegen naast oppervlaktewater) kunnen deels toegerekend worden aan de rioolheffing. Het oppervlaktewater heeft een waterhuishoudkundige functie als het gaat om de berging en afvoer van hemelwater en ontwatering. Daarnaast kent het oppervlaktewater een esthetische en ecologische functie en staat de watergang onder invloed van de omgeving. Een exacte verdeling tussen deze twee doelen is niet te bepalen.

Wij kiezen er daarom voor beschoeiingen 100% toe te rekenen aan de rioolheffing. Maaien van bermen en oevers rekenen we niet toe. Duikers en stuwen stedelijk water 100% Duikers en stuwen hebben een belangrijke functie in de afwatering. Hoofdzakelijk het afvoeren en op peil houden van het water om wateroverlast te voorkomen. Het onderhoud van duikers in stedelijk gebied komt voor rekening van het Hoogheemraadschap (convenant). De vervanging wordt toegerekend aan de rioolheffing. Voor stedelijk water dat na intreding van het convenant is gerealiseerd, bijvoorbeeld door uitbreiding, geldt dit niet en draagt de gemeente alle kosten. Duikers en stuwen buitengebied 100%

15

Duikers en stuwen hebben een belangrijke functie in de afwatering. Hoofdzakelijk het afvoeren en op peil houden van water om wateroverlast te voorkomen. Onderhoud en vervanging van duikers in het buitengebied rekenen wij 100% toe aan de rioolheffing.

Onze referentie: MQ5FDA64TNAS-1470885873-344:03 - Datum: 12 september 2023

Inkomsten De gemeentelijke waterzorgplichten en ambities bekostigen we uit de rioolheffing. De heffingsgrondslag in de gemeente Haarlemmermeer bestaat uit een eigenarendeel (geheven naar een vast bedrag per perceel) en een gebruikersdeel in geval van een waterafvoer boven 250 m3 (geheven naar het aantal m3 water dat vanuit het perceel wordt afgevoerd).

Intreden riool- en waterzorgheffing Door de Vereniging van Nederlandse Gemeente (VNG) is de modelverordening Riool- en waterzorgheffing geïntroduceerd als opvolger van de rioolheffing. De uitvoering van de brede gemeentelijke watertaken gaat namelijk verder dan rioolzorg. Daarom heeft de modelverordening een benaming die meer recht doet aan het gehele takenpakket. Een adequate uitvoering van de zorgplichten is een collectief goed, waar alle percelen (ook zonder rioolaansluiting) profijt van hebben.

PROGRAMMA RIOLERING EN STEDELIJK WATER 2024-2028

Uitgaven De uitgaven in dit PRSW bestaan uit exploitatiekosten en investeringen: ▪

▪

Directe kosten zijn activiteiten zoals planvorming, onderzoek, beheer en facilitaire zaken. De kosten van deze uitgaven worden toegeschreven aan het boekjaar waarin deze worden uitgegeven. De onderhoudsactiviteiten zijn hierin een groot aandeel. Ook de loonkosten, overhead en overige niet Btwplichtige posten zien we als directe kosten in het uitgavenpatroon. Investeringsuitgaven bestaan uit vervangingsinvesteringen (bijvoorbeeld rioolvervanging) en verbeteringsinvesteringen (bijvoorbeeld buisvergroting of afkoppelmaatregelen). Investeringen zijn uitgaven voor zaken die meerdere jaren meegaan en vaak worden gekapitaliseerd. De jaarlijkse kosten die daaruit voortkomen (kapitaallasten) bestaan uit rente en afschrijvingen.

De hiervoor beschreven uitgangspunten, voorziene planmaatregelen en jaarlijkse werkzaamheden leiden tot het verwachte uitgavenpatroon in Figuur 3. De uitvoering van (verbeter)maatregelen hangen sterk samen met de planning en afstemming met andere boven- en ondergrondse werkzaamheden, de bedrijfsvoering van de gemeentelijke organisatie en de daaraan gekoppelde ambities. Dit zal uiteindelijk van invloed zijn op het werkelijke uitgavenpatroon.

Tabel 10 geeft de totaalbedragen voor de directe kosten en investeringsuitgaven in de planperiode van dit PRSW. Een gedetailleerd overzicht waaruit de totaalbedragen zijn opgebouwd is in verband met de omvang alleen als Excel-bestand beschikbaar. Tabel 10 Uitgaven in de planperiode 2024-2028 (bedragen op vast prijspeil 2023, exclusief indexatie)

Jaar Directe kosten Investeringen Totale uitgaven* 2024 € 10.968.900 € 5.948.000 € 16.916.800 2025 € 11.118.700 € 10.556.700 € 21.675.400 2026 € 11.356.400 € 21.809.600 € 33.165.900 2027 € 11.231.400 € 20.565.400 € 31.796.700 2028 € 11.046.400 € 20.082.500 € 31.128.900 * Let op, deze totalen zijn de uitgaven aan directe kosten en investeringen (zie Figuur 3). Het zijn niet de lasten. Bij een lastenpatroon (zie Figuur 5) worden investeringen meegenomen als jaarlijkse kapitaallasten en worden ook lasten zoals BTW compensatie meegenomen.

16

Onze referentie: MQ5FDA64TNAS-1470885873-344:03 - Datum: 12 september 2023

Figuur 3 Verwacht uitgavenpatroon in de periode 2023 t/m 2082. Bedragen op vast prijspeil 2023 (exclusief indexatie)

PROGRAMMA RIOLERING EN STEDELIJK WATER 2024-2028

Kostendekking In de aankomende planperiode (met doorkijk t/m 2082) activeren we alle investeringen. De geactiveerde (rest)investeringen leiden tot een boekwaarde. Uit de boekwaarde volgen kapitaallasten (rente- en afschrijvingslasten) voor een bepaalde duur. De boekwaarde is weergegeven in Figuur 4.

Figuur 5 Lastenpatroon versus inkomsten in de periode 2023 t/m 2082. Bedragen op vast prijspeil 2023 (exclusief indexatie)

Figuur 4 Boekwaarden (rest)investeringen in de periode 2023 t/m 2082. Bedragen op vast prijspeil 2023 (exclusief indexatie)

Het uitgavenpatroon in Figuur 3, in combinatie met het boekwaardeverloop in Figuur 4 leiden tot het lastenpatroon zoals weergegeven in Figuur 5. Hierin zijn ook de benodigde totale baten weergegeven. De benodigde totale baten zijn in Figuur 6 vertaald naar de benodigde rioolheffing per eenheid. Tabel 11 geeft de heffingsontwikkeling in de planperiode weer in getallen (exclusief indexatie). Omdat we in de modelberekeningen uitgaan van het basistarief (waterafvoer tot 250 m3, dus alleen het eigenarendeel en geen gebruikersdeel), betreft de hier weergegeven heffing enkel het eigenarendeel.

17

Onze referentie: MQ5FDA64TNAS-1470885873-344:03 - Datum: 12 september 2023

Figuur 6 Verwacht heffingsverloop in de periode 2023 t/m 2082. Bedragen op vast prijspeil 2023 (exclusief indexatie)

PROGRAMMA RIOLERING EN STEDELIJK WATER 2024-2028

Tabel 11 Verwacht heffingsverloop in de planperiode. Bedragen op vast prijspeil 2023 (exclusief indexatie)

Jaar 2023 2024 2025 2026 2027 2028

Benodigde inkomsten uit rioolheffing € 10.834.200 € 12.474.891 € 14.361.785 € 15.775.485 € 17.325.751 € 17.535.101

Aantal (equivalente) heffingseenheden 78.760 79.760 80.760 81.760 82.760 83.760

Rioolheffing per 1/1 en stijging per 31/12 € 137,56 + 13,7% € 156,41 + 13,7% € 177,83 + 8,5% € 192,95 + 8,5% € 209,35 0,0% € 209,35 0,0%

In het bepalen van de hoogte van de benodigde inkomsten (verloop van de heffing) is een evenwicht gezocht tussen het zo goed mogelijk aansluiten bij het lastenpatroon enerzijds, en het niet laten schommelen van het tarief anderzijds. Daarbij is ook de wettelijke regel in acht genomen dat het saldo in de egalisatievoorziening (BBV art. 44.2) in geen enkel jaar negatief mag zijn. Het verloop van de egalisatievoorziening is weergegeven in Figuur 7.

Analyse ontwikkeling rioolheffing De rioolheffing zal de eerste vier jaar moeten stijgen om de lasten in de planperiode te dekken en de egalisatievoorziening niet negatief te laten worden. Dat vraagt de eerste twee jaar een stijging met 13,7% per jaar en daarna twee jaar stijging met 8,5% per jaar (exclusief indexatie). De aanleiding voor het stijgingspercentage in de eerste periode ligt in meerdere verklaringen. De prijzen zijn fors gestegen, de vervangingspiek in ons forse areaal staat voor de deur en ook op andere vlakken zijn grote uitgaven noodzakelijk (zoals voor planvorming en onderzoek, klimaatadaptieve maatregelen en het organiseren van de benodigde personele capaciteit). Na deze eerste periode zijn meer geleidelijke ontwikkelingen mogelijk. Het beeld op dit moment is dat vier jaar na de initiële stijging de heffing even gelijk kan blijven (0% stijging, exclusief indexatie). Door relatief lagere lasten, liggen in deze jaren de inkomsten wat hoger dan de uitgaven waardoor de egalisatievoorziening zich kan herstellen. Vervolgens is tot en met 2055 een relatief geleidelijke stijging van de heffing nodig, hoofdzakelijk om de groeiende kapitaallasten uit nieuwe investeringen te dekken. In 2055 bereiken we een kantelpunt in het lastenpatroon, doordat de nieuwe kapitaallasten niet meer stijgen.

Dit wordt verklaard doordat de investeringsplanning is ingericht op het klimaatbestendig zijn van de gemeente Haarlemmermeer in 2050. Het investeringsvolume wordt daarna aanzienlijk lager, omdat de vervangings- en verbeteropgave voor gemengde rioolstelsels dan volbracht is en de nodige klimaatadaptatiemaatregelen op maaiveld reeds zijn getroffen.

Risico’s

Figuur 7 Verwacht saldoverloop van de Tariefsegalisatievoorziening (BBV 44.2) in de periode 2023 t/m 2082. Bedragen op vast prijspeil 2023 (exclusief indexatie)

18

Onze referentie: MQ5FDA64TNAS-1470885873-344:03 - Datum: 12 september 2023

Bij de interpretatie van de resultaten in dit hoofdstuk dient rekening te worden gehouden met de (actuele) onzekerheden die de rioolheffing zullen beïnvloeden, zoals kostenontwikkelingen van (bouw)materialen, energiekosten, indexaties en toenemende opgaven rondom klimaatadaptatie. Om een kostendekkende rioolheffing te behouden, dient deze telkens te worden geïndexeerd op basis van de optredende

PROGRAMMA RIOLERING EN STEDELIJK WATER 2024-2028

inflatie. Jaarlijks wordt, bij het vaststellen van de nieuwe programmabegroting, het te hanteren indexatiepercentage bepaald. Naast deze indexatie moet tenminste de beleidsmatige verhoging behouden blijven voor een rioolheffing die aansluit bij dit plan.

Ontwikkeling schuldpositie Voor de uitvoering van het PRSW zijn grote investeringen noodzakelijk. De boekwaarde van de investeringen op basis van het PRSW stijgt van ongeveer € 63 miljoen in 2023 naar ongeveer € 389 miljoen in 2055. Voor de korte termijn wordt tot en met 2028 rekening gehouden met een extra investering van ongeveer € 84 miljoen. Conform de notitie Schuldpositie 2023 maken we bij een investering van € 25 miljoen en groter inzichtelijk wat de gevolgen zijn voor ontwikkeling van de drie kernindicatoren die worden gebruikt om de schuldpositie te monitoren. In de Programmabegroting 20242027 is de prognose dat op de langere termijn de indicatoren “netto schuldquote” en “solvabiliteit” zich bewegen in de categorie neutraal (oranje). De indicator “lasten schuldpositie” blijft gedurende het gehele meerjarenbeeld op minst risicovol (groen). Als gevolg van de voorgenomen investeringen in het PRSW zal de indicator “netto schuldquote” in de categorie meest risicovol (rood) komen. De indicatoren “solvabiliteit” en “lasten schuldpositie” blijven respectievelijk in de categorie neutraal en minst risicovol. Bij de berekening van de “lasten schuldpositie” is er rekening mee gehouden dat de lasten van rente en afschrijving stijgen en dat de baten stijgen door een verhoging van de rioolheffing.

Deze ontwikkeling van de indicatoren betekent dat volgens de normering in de notitie Schuldpositie er nog geen aanleiding is tot ingrijpen. Bij één rode indicator is er nog geen noodzaak tot ingrijpen. Verhoogde waakzaamheid en aandacht voor de ontwikkeling van de schuld blijft noodzakelijk.

19

Onze referentie: MQ5FDA64TNAS-1470885873-344:03 - Datum: 12 september 2023

PROGRAMMA RIOLERING EN STEDELIJK WATER 2024-2028

Colofon PROGRAMMA RIOLERING EN STEDELIJK WATER 2024-2028 FINANCIËLE ONDERBOUWING, UITVOERINGSPROGRAMMA EN KOSTENDEKKINGSPLAN

KLANT Gemeente Haarlemmermeer: Martin Bastiaans Carlieke te Beest René van Damme

AUTEUR Arcadis PROJECTNUMMER 10551504 ONZE REFERENTIE MQ5FDA64TNAS-1470885873-344:03 DATUM 19 oktober 2023 STATUS Definitief www.arcadis.com Arcadis Nederland B.V. Postbus 10185200 BA 's-Hertogenbosch Nederland T +31 (0)88 4261 261

Arcadis. Improving quality of life 20

Onze referentie: MQ5FDA64TNAS-1470885873-344:03 - Datum: 12 september 2023