Achtergrondinformatie: Duisenberg-rapportage Maatschappelijke Ontwikkeling uit juni jl.

Duisenberg-onderzoek Jaarverslag en Jaarrekening 2020 Programma Maatschappelijke Ontwikkeling Beleidsdoel A – onderdelen 1, 3, 6 Rapporteurs Beryl van Straten en Eline Gumbert en volger Birgitta Kamsteeg Juni 2021

1

Duisenberg-methode: Duisenberg Vragen 1. 2. 3. 4. 5.

Beeld op hoofdlijnen? Welke doelen zijn behaald? Welke prestaties zijn geleverd? Wat heeft het gekost? Oordeel Rechtmatigheid, Doeltreffendheid, Doelmatigheid 6. Conclusies & Aanbevelingen

2

Wat is onze focus? •

Onderwerp van analyse:

•

Focus binnen onderwerp:

•

Reden voor keuze:

•

Onze aanpak: Informatie zoeken

•

Diverse documenten oa. ‘Koersvast, steeds beter’ beleidskader sociaal domein; Volksgezondheidbeleid t/m 2020, jaarverslag MeerWaarde, jaarverslag Sportservice Haarlemmermeer, Transformeermonitor

Programma maatschappelijke ontwikkeling, Beleidsdoel A 1: bieden van preventieve opvoed- en opgroeiondersteuning 3: zorg dragen voor collectieve preventie 6: bieden van informatie en advies en lichte begeleiding - Wat zijn de gestelde doelen, wat zijn hiervoor de effectindicatoren en wat voor prestaties en prestatie-indicatoren zijn er? - Kunnen we beoordelen of het beleid doeltreffend is? - Kunnen we beoordelen of het geld doelmatig wordt ingezet?

- Dit zijn belangrijke onderdelen van ons Haarlemmermeerse model. Het gaat ook om relatief grote bedragen. - We willen weten of het model waar we in Haarlemmermeer voor hebben gekozen wel effectief is.

Veel informatie maar vaak niet duidelijk, soms deels overlappend •

waarstaatjegemeente.nl

Geen informatie •

Begroting en jaarrekening bekijken, vragen opstellen

Veel antwoorden maar niet altijd verhelderend

3

1. Beeld op hoofdlijnen

Er is weinig informatie. De informatie die er is, is onduidelijk. Of het beleid en de hiervoor ingezette middelen effectief zijn is daarom niet meetbaar.

4

2. Welke doelen zijn behaald?

• De doelen die er zijn, zijn weinig concreet • Er wordt geen enkele effectindicator benoemd • Er worden geen concrete prestaties benoemd en er is geen enkele prestatie-indicator • Er is weinig informatie en er kan dus niet gecontroleerd worden of de doelen behaald zijn

5

Overzicht Doelen (doelenboom) Doelenboom Programma Maatschappelijke Ontwikkeling, Beleidsdoel A Beleidsveld Maatschappelijke Ontwikkeling Beleidsdoel A

Doel

Effectindicator

Zo min mogelijk sociale – en gezondheidsproblemen

Absoluut verzuim (beleidsdoel B)

Ontwikkelen van een verantwoorde leefstijl

Relatief verzuim (beleidsdoel B)

Prestatie

Prestatie Indicator

Vroegsignalering en preventie

Geen

Geen

CJG is expertisepunt Algemene ondersteuning bv het geven van webinars

Geen

Geen

De gezonde wijk-aanpak, Gezonde scholen-aanpak, JOGG Project Hartveilige gemeente Mental Health First Aid

Geen

Geen

Samenwerken met ketenpartners (Stevige Sociale basis 2020) MeerWaarde, MEE, Coronapunt, financieel café

Geen

Vroegtijdig schoolverlaters (beleidsdoel B) Niet-sporters (beleidsdoel E)

1: Het bieden van preventieve opvoed- en opgroeiondersteuning

3: Zorg dragen voor collectieve preventie

6: Bieden van informatie en advies en lichte begeleiding

Laagdrempelige snelle hulp opvoedvraagstukken Algemene ondersteuning, het geven van webinars

Verdere uitrol Gezonde wijk - aanpak Project Hartveilige gemeente Signaleren en toeleiden Lichte ondersteuning bv ontmoeting of financieel

6

Vergelijking teksten programma doelstelling en programma realisatie Beleidsdoel A, onderdeel 1: Het bieden van preventieve opvoed- en opgroeiondersteuning Tekst begroting Het Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG) is hét expertisepunt voor vragen over opvoeden en opgroeien, voor inwoners en voor professionals. Het richt zich vooral op laagdrempelige en snelle hulp bij opvoed- en opgroeivraagstukken, waardoor het CJG, onder andere samen met de schoolcoaches, een stevig preventief fundament vormt voor het Haarlemmermeers model. Professionals kunnen er daarnaast terecht voor collegiaal advies, informatie over opvoedhulp en tijdelijke regie bij opvoedvragen. Indien nodig, kan het CJG doorverwijzen naar andere (geïndiceerde) hulp. Naast bovengenoemde casuïstiek richt het CJG zich op algemene preventie en ondersteuning. Een greep hieruit: uitbreiding van de samenwerking met GGZ voor opvoedondersteuning van ouders met psychiatrische problematiek, organisatie van maandelijkse kennislunches voor professionals over actuele thematiek, aanbod van webinars voor ouders en professionals.

De tekst van begroting en jaarverslag zijn herkenbaar, het gaat over hetzelfde onderwerp. Het is niet duidelijk wat er precies gedaan wordt door wie, met welk doel en of dat effectief was.

Bron: Begroting 2020 p.62

Tekst jaarverslag Het Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG) is het punt waar ouders, jeugdigen en professionals terecht kunnen met al hun vragen over opvoeden en opgroeien. Deze vragen werden rechtstreeks beantwoord (face to face, telefoon) maar ook (digitale) toepassingsvormen zoals webinars en digitale workshops maakten hier deel van uit. Door corona zien we dat er minder vragen zijn gesteld door ouders/opvoeders in 2020. Met 506 vragen was dat minder dan in 2019 (637). Het CJG bood een speciaal op corona gerichte webinar aan. Hier waren bijna 1.700 deelnemers bij. Naar schatting waren er hiervan circa 600 Haarlemmermeerse gezinnen. Het CJG zorgde daarnaast voor ontmoeting, inspiratie, samenwerking en kennisuitwisseling tussen bij de jeugd betrokken partners. De CJG consulenten bieden lichte begeleiding en ondersteuning. Zij hebben daarbij mandaat voor het inschakelen van gespecialiseerde zorg. Door samenwerking met onder andere de schoolcoaches, leerplicht en de jeugdgezondheidszorg, draagt het CJG zorg voor een stevig preventief fundament en verbinding met de wijken. Daarnaast bood de gemeente in 2020 onverminderd een uitgebreid palet van activiteiten aan op het gebied van vrij toegankelijke opvoedondersteuning met diverse uitvoeringspartners. Bron: Jaarverslag 2020 p.65

7

Vergelijking teksten programma doelstelling en programma realisatie Beleidsdoel A, onderdeel 3: Zorg dragen voor collectieve preventie Tekst begroting Regionaal werken we samen met de GGD en andere gemeenten aan de collectieve preventie vanuit de regionale nota, met als speerpunten bewegen, het verminderen van depressieve en psychosociale klachten, schadelijk alcoholgebruik, roken bij jongeren en het terugdringen van sociaaleconomische gezondheidsverschillen. Waar nodig leggen we lokale accenten. De samenwerking binnen het sociaal domein voor de eerste lijn basisvoorzieningen en de zorg worden verstevigd door de start met de gezonde wijk- aanpak in een aantal wijken en verdere uitrol in 2020. Het accent ligt op het integraal mogelijk maken van de gezonde leefstijl. De gezonde wijk- aanpak is een onderdeel van Meer voor elkaar in de buurt. Het project Hartveilige gemeente Haarlemmermeer, met als insteek een zo dekkend mogelijk netwerk van AED’s en vrijwilligers te realiseren, loopt door in 2020. We zetten in op de Gezonde School-aanpak, een methode waarbij scholen gezondheidsthema’s structureel en integraal inbedden in het onderwijs. Specifieke aandacht is er voor inactieve kinderen. Voor kinderen en jongeren tot 18 jaar zijn er verschillende leefstijl verbeterende interventies.

We hebben de JOGG-aanpak (Jongeren Op Gezond Gewicht) in verschillende settingen (school, wijk, zorg, werk, thuis) geëvalueerd. De preventie van depressie en angststoornissen bij volwassenen en ouderen gebeurt vanuit het principe ‘zo licht als mogelijk, zoveel als nodig’ en is gericht op het zelf weer verder kunnen met het eigen leven. Specifieke aandacht gaat uit naar intermediairs, ouderen, migranten, statushouders, mensen met lage sociaaleconomische status en mantelzorgers. We breiden de workshop Mental Health First Aid uit. Voor de jeugd zijn er cursussen voor kinderen van ouders met psychiatrische problemen en voor aanstaande brugklassers die op de basisschool problemen hadden in de omgang met leeftijdgenoten.

De tekst van begroting en jaarverslag zijn herkenbaar, het gaat over hetzelfde onderwerp. Het is niet duidelijk wat er precies gedaan wordt door wie, met welk doel en of dat effectief was.

Bron: Begroting 2020 p.62

Tekst jaarverslag Regionaal werkten we samen met andere gemeenten en de GGD aan de collectieve preventie vanuit de regionale nota, met als speerpunten bewegen, het verminderen van depressie/psychosociale klachten, schadelijk alcoholgebruik, roken bij jongeren en het terugdringen van sociaaleconomische gezondheidsverschillen. Daarbij hebben we lokale accenten gelegd. Via het project Hartveilige gemeente is in 2020 verder gewerkt om een zo dekkend mogelijk netwerk van Automatische Externe Defibrillators (AED’s) en burgerhulpverleners te realiseren. Er is een AED dekkingsgraad van 90% behaald, mede dankzij de inzet van inwoners, de crowdfundingsactie van de Nieuwe Pioniers en Buurt AED. Het minimale aantal burgerhulpverleners (minimaal 1% van alle inwoners) is ook behaald. Er waren in december 1755 burgerhulpverleners actief. De Gezonde Wijk aanpak is een gebiedsgerichte aanpak die naadloos aansluit bij Meer voor elkaar in de buurt, met positieve gezondheid als achterliggende visie. De Gezonde Wijk aanpak kenmerkt zich door samen denken en samen creëren op basis van ambities in de wijk of kern. In 2020 zijn er in de pilotgebieden Overbos en Rijsenhout verschillende stappen gezet: er zijn digitale verdiepingssessies georganiseerd en er is een enquête gehouden. Gezonde Levensstijl is als thema voor beide wijken gekozen.

Middels digitale verdiepingssessies zijn deze thema’s verder uitgewerkt in mogelijke interventies die ondanks corona beperkingen toch ingezet kunnen worden. We werken met lokale partners aan het versterken van een gezonde leefstijl bij onze jeugd door middel van de Jongeren Op Gezond Gewicht (JOGG) aanpak. Vanwege de coronacrisis lag de focus minder op activiteiten en meer op het bevorderen van gezonde keuzes en gezond beleid. Ook bij de Gezonde School aanpak, een methode waarbij scholen gezondheidsthema’s structureel en integraal inbedden in het onderwijs, is het effect van de coronacrisis zichtbaar. Scholen waren in 2020 aan het overleven, niet alleen de achterstanden en lerarentekorten waren hoofdbrekende punten maar ook de mentale weerbaarheid van de leerlingen kwam steeds nadrukkelijker onder spanning te staan. De bezorgdheid is zeer groot en daarom blijft de preventieve inzet op gezondheid en het signaleren van gezondheidsproblemen van belang.

Bron: Jaarverslag 2020 p.65

8

Vergelijking teksten programma doelstelling en programma realisatie Beleidsdoel A, onderdeel 6: Bieden van informatie en advies en lichte begeleiding Tekst begroting Het signaleren en toeleiden is speerpunt in de Stevige Sociale Basis 2020 om problemen en onveilige situaties bij zelfstandig wonende kwetsbare inwoners waar mogelijk te voorkomen of te verminderen. We werken samen met vrijwilligersorganisaties, welzijnsorganisatie, zorgpartners en andere ketenpartners. Dit kan zijn in de vorm van cliëntondersteuning om kwetsbare inwoners zonder netwerk hulp te kunnen bieden bij het voorbereiden of voeren van bijvoorbeeld een keukentafelgesprek voor het aanvragen van ondersteuning, of bij communicatie met officiële instanties. Maar ook door actief te signaleren om problemen eerder in beeld te krijgen zodat kwetsbare inwoners beter grip op hun leven krijgen en (lichte) ondersteuning ingezet kan worden zoals een ontmoetingsgroep in de wijk of financiële ondersteuning zodat inwoners zo lang mogelijk financieel zelfredzaam kunnen zijn en (escalatie van) schulden wordt voorkomen.

Tekst jaarverslag

De tekst van begroting en jaarverslag zijn herkenbaar, het gaat over hetzelfde onderwerp. Het is niet duidelijk wat er precies gedaan wordt door wie, met welk doel en of dat effectief was.

Bron: Begroting 2020 p.63

In 2020 is de samenwerking tussen MeerWaarde, gemeente en ketenpartners op het gebied van ondersteuning van inwoners in een kwetsbare situatie verder vormgegeven. Dit vroeg in 2020 om een andere aanpak omdat door de coronamaatregelen niet alles meer mogelijk was zoals bijvoorbeeld huisbezoeken. De sociaal werkers bleven wel in de wijk aanwezig en hiermee is de dienstverlening zo veel mogelijk doorgezet. Waar nodig bieden MeerWaarde en MEE onafhankelijke professionele cliëntondersteuning aan. Dit biedt inwoners de mogelijkheid zich professioneel te laten bijstaan bij bijvoorbeeld communicatie met officiële instanties of bemiddeling bij geschillen (onafhankelijke cliëntondersteuning). Vroegsignalering zorgt ervoor dat problemen eerder in beeld komen en inwoners beter grip op hun leven krijgen; MeerWaarde is daarom actief aanwezig in de wijken en buurten. Signaleren en toeleiden is belangrijk in het kader van een stevige sociale basis. In 2020 heeft de werkgroep informatiepunten daarom in kaart gebracht op welke plekken informatie aangeboden wordt, aan welke eisen een goed informatiepunt moet voldoen en hoe we ervoor zorgen dat inwoners niet naar verschillende plekken moeten met hun vraag. De Pluspunten (informatiepunten van MeerWaarde) zien een stijging van vragen naar ondersteuning ondanks dat er in 2020 in plaats van via inloop op afspraak werd gewerkt.

MeerWaarde is in maart 2020 met het CoronaPunt gestart. Dit is een telefonisch informatiepunt waar inwoners, organisaties en bedrijven terecht kunnen met hun vragen, angsten en onzekerheden die voortkomen uit de coronacrisis. Ouderenadvies en Welzijn op Recept wordt ingezet om problemen en onveilige situaties bij zelfstandig wonende kwetsbare inwoners te voorkomen. Voor financiële vragen van inwoners is het financieel café in Hoofddorp Overbos gecontinueerd en is Humanitas gestart met een tweede financieel café in Nieuw Vennep Linquenda. Bron: Jaarverslag 2020 p.66

9

Overzicht Doelen en bijbehorende effect indicatoren Realisatie Doelstellingen & Indicatoren

Streefwaarde

Nulmeting

(2016-19)

Begroting 2020

Jaarverslag 2020

Nvt

Nvt

Nvt

Nvt

Realisatie 2020

Beoordeling College

Rapporteurs

Opmerkingen

Doel: Inwoners ervaren zo min mogelijke sociale – en gezondheidsproblemen en ontwikkelen een verantwoorde leefstijl Effect Indicator

Voor beleidsdoel A, onderdelen 1, 3 en 6, zijn geen effectindicatoren gevonden

Nvt

Voor Beleidsdoel B en E zijn wel enkele effectindicatoren benoemd, maar voor beleidsdoel A niet. Nulmeting, streefwaarde en realisatie zijn er dan ook niet.

Legenda beoordeling rapporteurs Uitvoering volgens plan Uitvoering verdient aandacht Uitvoering niet volgens plan Uitvoering niet te controleren

10

Overzicht teksten behorende bij doelen

Oordeel College

Oordeel Rapporteurs

Doel: Inwoners ervaren zo min mogelijk sociale – en gezondheidsproblemen en ontwikkelen een verantwoorde leefstijl Begroting 2020

Jaarverslag 2020

Wat willen wij bereiken?

Wat hebben we bereikt?

Vanuit onze gemeentelijke verantwoordelijkheid op het gebied van de zorg voor jeugd, volwassenen en ouderen werken wij in nauwe samenwerking met maatschappelijke partners aan een optimaal vraaggericht en preventief aanbod. De nadruk op vroegsignalering en preventie in het lokale veld is een belangrijk speerpunt met als doel de gezondheid te bevorderen en het beroep op (zwaardere) zorg te verminderen.

• Het Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG) is het punt waar ouders, jeugdigen en professionals terecht kunnen met al hun vragen over opvoeden en opgroeien. • Er is een AED dekkingsgraad van 90% behaald. • Het minimale aantal burgerhulpverleners is ook behaald. • In 2020 is de samenwerking tussen MeerWaarde, gemeente en ketenpartners op het gebied van ondersteuning van inwoners in een kwetsbare situatie verder vormgegeven. • MeerWaarde is in maart 2020 met het CoronaPunt gestart.

Bron: Begroting 2020-2023, p. 61

Wat hebben niet bereikt? • Legenda beoordeling rapporteurs Uitvoering volgens plan Uitvoering verdient aandacht Uitvoering niet volgens plan Uitvoering niet te controleren

Hierover is geen informatie gevonden.

Bron: Jaarstukken 2020, p. 64-66

11

3. Welke prestaties zijn behaald?

• Er worden geen concrete prestaties benoemd • Uit de tekst kunnen mogelijke prestaties worden afgeleid maar er wordt geen informatie over gegeven • Er zijn geen prestatie-indicatoren • Er zijn vrijwel geen meetbare gegevens over de prestaties • Er zijn geen nulmetingen • Van de gegevens die genoemd worden is onduidelijk hoe en in hoeverre deze de gestelde doelen realiseren

12

Overzicht prestaties en bijbehorende prestatie indicatoren Realisatie Doelstellingen & Indicatoren

Nulmeting

(2016-19)

Streefwaarde Begroting 2020

Jaarverslag 2020

Realisatie 2020

Beoordeling College

Rapporteurs

Opmerkingen

Doel: Inwoners ervaren zo min mogelijk sociale – en gezondheidsproblemen en ontwikkelen een verantwoorde leefstijl Prestatie: CJG is expertisepunt waar ouders, jeugdigen en professionals terecht kunnen Prestatie Indicator

Ontbreekt

Prestatie: De gezonde wijk-aanpak, Gezonde scholenaanpak, JOGG, Project Hartveilige gemeente, Mental Health First Aid Prestatie Indicator

Ontbreekt

Prestatie: Samenwerken met ketenpartners (Stevige Sociale basis 2020) Prestatie Indicator

Ontbreekt

Legenda beoordeling rapporteurs Uitvoering volgens plan Uitvoering verdient aandacht Uitvoering niet volgens plan Uitvoering niet te controleren

13

Doelen beleidsveld A

Oordeel College

Prestatie

Oordeel Rapporteurs

a. … Begroting 2020 Wat gaan we doen? - …

Jaarverslag 2020 Wat hebben we gedaan? •

…

Wat hebben we niet gedaan? • …

Legenda beoordeling rapporteurs Uitvoering volgens plan Uitvoering verdient aandacht Uitvoering niet volgens plan Uitvoering niet te controleren

14

4. Wat heeft het gekost? Jaarverslag 2020 Programma

Beleidsveld

Prestatie/ product

101,9 miljoen

11,4 miljoen

Onbekend

• Geen uitsplitsing naar beleidsveld • Geen uitsplitsing naar prestatie of product • Geen toelichting • Voorstel: • Uitsplitsing bedragen naar beleidsveld • •

Voorstel: Toelichting van de kosten per onderdeel binnen het beleidsveld en per activiteit binnen het onderdeel moet vindbaar zijn

•

Meer informatie over welke organisaties en ketenpartners de verschillende activiteiten uitvoeren en wie waarvoor verantwoordelijk is

15

5. Oordeel rechtmatigheid, doelmatigheid, doeltreffendheid?

Over doelmatigheid en doeltreffendheid kunnen wij op basis van de informatie in de stukken geen oordeel geven

16

6. Conclusies en aanbevelingen

Conclusies

1. Beleid op hoofdlijnen • •

Voorgenomen beleid uit begroting is volgens de tekst in het jaarverslag uitgevoerd Er is weinig informatie. De informatie die er is, is onduidelijk. Of het beleid en de hiervoor ingezette middelen effectief zijn is daarom niet meetbaar.

2. Welke doelen zijn behaald? • • • •

De doelen die er zijn, zijn weinig concreet Er wordt geen enkele effectindicator benoemd Er is weinig informatie en er kan dus niet gecontroleerd worden of de doelen behaald zijn Verschillende organisaties en ketenpartners (bv MeerWaarde, CJG, GGD, MEE, Sportservice, Maatvast) zijn met dezelfde onderwerpoen bezig, maar we konden niet achterhalen wie waarvoor verantwoordelijk is en of daar overlap in zit

3. Welke prestaties zijn geleverd? • • • • • •

Er worden geen concrete prestaties benoemd Uit de tekst kunnen mogelijke prestaties worden afgeleid maar er wordt geen informatie over gegeven Er zijn geen prestatie-indicatoren Er zijn vrijwel geen meetbare gegevens over de prestaties Er zijn geen nulmetingen Van de gegevens die genoemd worden is onduidelijk hoe en in hoeverre deze de gestelde doelen realiseren

4. Wat heeft het gekost? • • • •

In het beleidsveld gaat 11,4 miljoen om Geen uitsplitsing naar beleidsveld Geen uitsplitsing naar prestatie of product Geen toelichting

5. Oordeel Rechtmatigheid, doeltreffendheid en doelmatigheid • •

Rechtmatigheid wordt beoordeeld door de accountant Over doelmatigheid en doeltreffendheid kunnen wij op basis van de informatie in de stukken geen oordeel geven

17

Aanbevelingen Aanbevelingen voor Raad & College 1. Verzoek het college een start te maken met meer grip krijgen op dit onderwerp door het in kaart brengen van de prestaties (activiteiten) die de gemeente op dit gebied wil leveren en hier meetbare prestatie indicatoren voor te gaan formuleren. a) Zorg er daarbij voor dat cijfermatige informatie toegankelijk ook toegankelijk gemaakt wordt in tabellen of grafieken in plaats van alleen in teksten. 2. Verzoek het college om per stakeholder inzichtelijk te maken wat de verschillende rollen en verantwoordelijkheden zijn voor deze stakeholders (zoals MeerWaarde, CJG, GGD, MEE, Sportservice, Maatvast) binnen dit onderwerp. Welke (wettelijke) taken voeren zij uit? a) Zorg daarbij voor links naar relevante informatie zoals de jaarverslagen van ketenpartners 3. Verzoek het college vervolgens om een overzicht van welke activiteiten (prestaties) met welk doel worden uitgevoerd door welke ketenpartners, en welke bedragen daaraan gekoppeld zijn. Zodat aan de hand daarvan de raad kan gaan beoordelen of het gevoerde beleid effectief en doelmatig is.

18