9. Nota 2020.0003478 Samenwerkingsafspraken Veldwerk Schiphol 2021 en 2022 (2020.0003478)

gemeente Haarlemmermeer

nota van B&W Onderwerp

Portefeuillehouders Collegevergadering Inlichtingen Registratienummer

Samenwerkingsafspraken Veldwerk Schiphol 2021 en 2022 Marianne Schuurmans-Wijdeven 12 januari 2021 Nienke van der Zee (+31235676545) 2020.0003478

1. Voorstel Collegebesluit(en)

Het college heeft besloten om: 1. in te stemmen met de samenwerkingsafspraken Veldwerk Schiphol 2021 en 2022 met de gemeente Haarlem en Schiphol Nederland B.V.; 2. deze nota ter informatie te zenden aan de raad. 2. Samenvatting

Met de samenwerkingsafspraken Veldwerk Schiphol 2021 en 2022 tussen Schiphol Nederland B.V. (hierna Schiphol) en de gemeenten Haarlem en Haarlemmermeer, kan het Veldwerk Schiphol (hierna Veldwerk) in 2021 en 2022 worden voortgezet. Het Veldwerk geleidt dak- en thuislozen en mensen met verward gedrag op de luchthaven door naar zorg en ondersteuning buiten Schiphol. Hiermee worden de overlast en het veiligheidsrisico tot een minimum beperkt. 3. Uitwerking 3.1 Wat willen we bereiken? Wat is de aanleiding, context?

Aanleiding samenwerking Veldwerk Schiphol trekt al jaren dak- en thuislozen en verwarde personen aan. Een aantal van hen verbleef hier tot 2015 niet alleen overdag, maar ook 's nachts. De sociale problematiek en overlast op de luchthaven namen sterk toe. Vanaf 2015 werken de gemeenten en Schiphol intensief samen met Schiphol Social Work (SSW) en de Koninklijke Marechaussee (hierna KMar) aan ondersteuning en doorgeleiding van een zeer gevarieerde doelgroep kwetsbare mensen. Het resultaat is een sterke vermindering van de overlast en toeleiding naar zorg van de meeste 'vaste bewoners', vaak met ernstige psychiatrische en/of verslavingsproblematiek. Belang veldwerk Schiphol voor de regio Kennemerland en gemeente Haarlemmermeer Nog dagelijks, ook gedurende de coronaperiode, strandt er een zeer gevarieerde groep mensen op Schiphol die niet uit eigen initiatief kunnen of willen vertrekken en overlast of onveiligheid kunnen veroorzaken. De centrale ligging ten opzichte van het openbaar vervoer en de aantrekkelijke omgeving, warm, droog, schone wc's, afvalbakken vol eten en zelfs drugs, zijn hier mede debet aan. Het gaat allereerst om daklozen en mensen die elders in zorg zijn met psychiatrische en/of verslavingsproblematiek. Daarnaast komen er gestrande reizigers die niet via de reguliere route op weg geholpen kunnen worden. Denk aan mensen met dementie, met

Samenwerkingsafspraken Veldwerk Schiphol 2021 en 2022

Pagina 2

een verstandelijke beperking, of mensen die zijn geweigerd voor hun vlucht door verwardheid of dronkenschap. Zogenaamde gelukszoekers, remigranten en asielzoekers zijn andere groepen die aandacht vragen. Omdat Schiphol op het grondgebied van de gemeente Haarlemmermeer ligt, hebben wij als gemeente belang bij de aanpak van de sociale problematiek. De burgemeester is het bevoegd gezag als het gaat om handhaving van de openbare orde en het eerste aanspreekpunt voor Schiphol bij een crisis in verband met openbare ordeverstoring. Daarbij worden de centrumgemeente Haarlem en onze gemeente ontlast door het Veldwerk, omdat dak- en thuislozen en verwarde personen waar mogelijk meteen naar de regio van herkomst toe worden geleid. In de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) is wat betreft de landelijke toegankelijkheid namelijk vastgelegd dat: daklozen zich tot elke gemeente kunnen wenden met een vraag om maatschappelijke opvang (landelijke toegankelijkheid); er vervolgens moet worden onderzocht in welke gemeente de betrokkene de meeste kans van slagen heeft op duurzaam herstel; de gemeente waar iemand zich aanmeldt verantwoordelijk is voor de eerste opvang tot de eventuele overdracht naar een andere gemeente.

De gemeente Haarlem is vervolgens op grond van de Wmo vanuit de rol als centrumgemeente verantwoordelijk voor de maatschappelijke opvang van dak- en thuislozen in de Regio Kennemerland. De Brede Centrale Toegang in Haarlem, de maatschappelijke opvang van Haarlem en onze gemeente zijn niet berekend op de extra aanvragen via Schiphol. Welk doel wordt nagestreefd?

Met het maken van samenwerkingsafspraken met Schiphol en de gemeente Haarlem wordt het Veldwerk op Schiphol voortgezet en daardoor worden: de (dreigend) dak- en thuislozen en mensen met verward gedrag op de luchthaven naar passende zorg en/of ondersteuning buiten Schiphol toe geleid en de overlast en het veiligheidsrisico op en rond Schiphol tot een minimum beperkt. 3.2 Wat gaan we daarvoor doen? Wat zijn de argumenten?

Inmiddels is er door SSW een zeer effectieve aanpak ontwikkeld om kwetsbare passanten en de meeste dak- en thuislozen naar passende zorg en ondersteuning toe te leiden. SSW heeft in 2018 1.305 unieke personen verder geholpen, in 2019 waren dit er 1.773 en in 2020 2124. De aanpak heeft een landelijk bereik, slechts 3% van de doelgroep komt uit de regio Kennemerland. GGZ-inGeest speelt daarnaast vanaf 2019 een belangrijke rol in de zorgtoeleiding van lastige casussen die landelijk langdurig een probleem vormen in verband met overlast en veiligheid. Het Veldwerk wordt in zeer nauwe samenwerking gedaan met de KMar op Schiphol. Een groot aantal aanmeldingen bij SSW komt van de KMar (56%), wat een aanzienlijke werkreductie voor de KMar betekent. De activiteiten van het Veldwerk passen binnen het regionaal beleidskader 'Opvang Wonen en Herstel' dat op 17 september 2020 door de centrumgemeente Haarlem is verlengd tot 1 januari 2022 (X.2019.03567). Gezien de positieve resultaten op de sociale problematiek en de veiligheid is het van belang dat de aanpak van dak- en thuislozen en mensen met verward gedrag op Schiphol ook na 2020 kan worden voortgezet. De huidige samenwerkingsovereenkomst (2019.0002620) over het Veldwerk tussen Schiphol en gemeenten loopt per 1 januari 2021 af.

Samenwerkingsafspraken Veldwerk Schiphol 2021 en 2022

Pagina 3

Om het Veldwerk te kunnen voortzetten maken we met een hernieuwde overeenkomst afspraken voor de periode van 2021 en 2022. Wat zijn de kanttekeningen en risico's?

De toeleiding van de verschillende doelgroepen vindt vooral plaats naar passende zorg en ondersteuning buiten de regio en met de activiteiten vindt een ontlasting van het werk van de KMAR plaats. Vandaar dat voor de financiering van de aanpak van de sociale problematiek op Schiphol een beroep is gedaan op het ministerie van Justitie en Veiligheid (JenV) en het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS). Voor de periode van 2019 en 2020 kon het Veldwerk worden uitgevoerd met een aanzienlijke incidentele financiële bijdrage van JenV en bijdragen van Schiphol en de centrumgemeente Haarlem. Voor het continueren van het Veldwerk hebben we met de centrumgemeente gezocht naar structurele oplossingen voor de financiering, maar dat is (nog) niet gelukt. In tegenstelling tot de verwachting kon voor de aanpak op Schiphol na 2020 geen beroep gedaan worden op structurele middelen op basis van de verdeelmodellen Sociaal Domein van VWS. Wel is op een aanvraag van de centrumgemeente Haarlem voor het actieplan 'extra maatregelen dak en thuislozen' een eenmalige bijdrage door VWS toegekend voor het Veldwerk, het gaat om € 475.000 voor twee jaar. Het ministerie onderschrijft hiermee het belang van de aanpak.

Met het daarnaast beschikbaar stellen van middelen door Schiphol, de centrumgemeente Haarlem, onze gemeente en de toestemming een restant van de subsidie van 2019 en 2020 van JenV te gebruiken, zijn de activiteiten van het Veldwerk in 2021 en 2022 veiliggesteld. 3.3 Wat mag het kosten?

De kosten voor 2021 en 2022 van de totale aanpak bedragen € 692.000 per jaar en worden betaald middels een cofinanciering. De bijdrage van onze gemeente bedraagt € 50.000 en kan worden gedekt uit de in de Programmabegroting 2021-2024 opgenomen middelen van programma Maatschappelijke Ontwikkeling, Beleidsdoel A: Inwoners ervaren zo min mogelijk sociale en gezondheidsproblemen en ontwikkelen een verantwoorde leefstijl, taakveld 6.2. Het gaat om het geleiden naar de juiste vorm van individuele zorg en ondersteuning. In onderstaande tabel zijn de afspraken over de cofinanciering weergegeven. Dekking

Bedrag per jaar incl. BTW (afgerond)

Centrumgemeente Haarlem Gemeente Haarlemmermeer Schiphol VWS Restant JenV

€ 189.000 € 50.000 € 151.000 € 238.000 € 64.000

Totaal

€ 692.000

3.4 Wie is daarvoor verantwoordelijk?

Ons college is verantwoordelijk voor het nemen van een besluit over de nieuwe samenwerkingsafspraken voor het Veldwerk. Het betreft zowel de portefeuilles van Veiligheid als Zorg. Binnen ons college is de burgemeester het eerste aanspreekpunt. 3.5 Welke overige relevante informatie is beschikbaar?

Schiphol Nederland B.V., de gemeente Haarlem en de gemeente Haarlemmermeer zijn de opdrachtgevers van het Veldwerk. Om het Veldwerk in 2021 en 2022 te kunnen voortzetten zijn aangepaste samenwerkingsafspraken tussen Schiphol en de gemeenten Haarlem en Haarlemmermeer nodig. De opdrachtgevers hebben in overleg afspraken gemaakt voor 2021 en

Samenwerkingsafspraken Veldwerk Schiphol 2021 en 2022

Pagina 4

2022; in de overeenkomst 'samenwerkingsafspraken Veldwerk' zijn de verschillende verantwoordelijkheden, taken en bekostiging vastgelegd. 3.6 Wanneer en hoe zal de raad/het college over de voortgang worden geïnformeerd?

Halfjaarlijks vindt tussen de samenwerkingspartijen een evaluatie plaats van het Veldwerk. Op basis van de evaluatie medio 2021, zal begin 2022 worden bekeken of het Veldwerk en de samenwerking tussen de samenwerkingspartijen op deze manier wordt voortgezet. Als de samenwerkingspartijen besluiten de samenwerking voort te zetten, worden er voor 1 juli 2022 nieuwe afspraken gemaakt voor na 2022. 4. Ondertekening

Burgemeester en wethouders van de gemeente Haarlemmermeer,

Bijlage(n) • Samenwerkingsafspraken Veldwerk Schiphol 2021 en 2022

Samenwerkingsafspraken Veldwerk Schiphol 2021 en 2022. De ondergetekenden: De gemeente Haarlem, gevestigd te Haarlem aan de Grote Markt 2, hierna te noemen: “de gemeente Haarlem”; De Gemeente Haarlemmermeer, gevestigd Raadhuisplein 1, te Hoofddorp, hierna te noemen: “de gemeente Haarlemmermeer”; Schiphol Nederland B.V., een besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid, gevestigd en kantoorhoudende te Schiphol (gemeente Haarlemmermeer) aan de Evert van de Beekstraat 202, ingeschreven in het handelsregister onder nummer: 34166584, hierna te noemen “Schiphol”. Gezamenlijk te noemen: “samenwerkingspartijen”. Overwegende dat a. Schiphol overlast ondervindende partij is van de doelgroep als er geen inzet wordt gepleegd. b. Gemeente Haarlem op grond van de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 vanuit de rol als centrumgemeente verantwoordelijk is voor de maatschappelijke opvang van dak- en thuislozen in de Regio Midden-Zuid-Kennemerland en Haarlemmermeer. c. Gemeente Haarlem jaarlijks, in overleg met de regiogemeenten, de middelen verdeelt uit de decentralisatie uitkering Maatschappelijke Opvang over de verschillende uitvoerende organisaties. De hulpverlening aan dak- en thuislozen op Schiphol is hier onderdeel van. d.

Schiphol op het grondgebied ligt van de gemeente Haarlemmermeer, en de burgemeester van Haarlemmermeer het bevoegd gezag heeft als er sprake is van handhaving van de openbare orde. e. De samenwerkingspartijen jarenlang betrokken zijn bij de problematiek van dak- en thuislozen op Schiphol. f. Naast deze samenwerkingsafspraken er ook afspraken gemaakt worden tussen de samenwerkingspartijen en de partijen die uitvoering geven aan het Veldwerk Schiphol. g. De samenwerkingspartijen een gezamenlijke verantwoordelijkheid hebben in de aanpak van de in deze overeenkomst bepaalde sociale problematiek op Schiphol (zie de bijlage 1 voor de doelgroepen omschrijving). Komen het volgende overeen: 1. Begrippenlijst: Centrumgemeente: gemeente die de regierol heeft en hiervoor financiële middelen van het Rijk ontvangt. Uitvoerende partijen: De partijen die het Veldwerk op Schiphol uitvoeren. Veldwerk: De begeleiding van de doelgroepen door de Uitvoerende partijen naar ondersteuning of een andere oplossing. Bij gebrek aan ondersteuning kan het Veldwerk ook bestaan uit het begeleiden of bieden van ondersteuning door de Uitvoerende partijen. 1

2. Doel van de samenwerkingsafspraken: Deze samenwerkingsafspraken voorzien in een verdeling van de taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden tussen de samenwerkingspartijen. De afspraken met de Uitvoerende partij(en) worden apart met de Uitvoerende partij(en) vastgelegd. 3. Verantwoordelijkheid van samenwerkingspartijen: a. De samenwerkingspartijen zijn gezamenlijk verantwoordelijk voor: i. Het bepalen van de randvoorwaarden van het Veldwerk. ii. Het bepalen van de Uitvoerende partij(en) die het Veldwerk uitvoeren. iii. Het bewaken van de resultaten van de Uitvoerende partij(en). iv. Het monitoren van de uitvoering van het Veldwerk. Indien er geen gehele overeenstemming is over de punten genoemd onder 3.i en 3.ii geldt een meerderheid van stemmen. b. Schiphol is verantwoordelijk voor: i. De dagelijkse aansturing van de Uitvoerende partijen. ii. De coördinatie op tactisch operationeel niveau. iii. Het ter beschikking stellen van het dienstencentrum om niet aan de uitvoering van het Veldwerk (dit is inclusief; onderhoud, elektra, internetaansluiting, telefoonaansluiting). c. De gemeente Haarlem is verantwoordelijk voor: i. De administratieve afhandeling van de subsidieverlening met de Uitvoerende partijen. ii. De financiële afhandeling en het beheer van de afspraken met de Uitvoerende partijen. iii. De verantwoording aan het ministerie van Justitie en Veiligheid. iv.

De verantwoording aan het ministerie Volksgezondheid, Welzijn en Sport v. De afstemming met de regiogemeenten. d. De gemeente Haarlemmermeer: i. is het eerste aanspreekpunt voor Schiphol bij crisis in verband met openbare ordeverstoring. 4. Monitoring en evaluatie: a. Vier keer per jaar vindt er tactisch overleg plaats over de uitvoering van het Veldwerk. Tijdens het tactisch overleg zijn in principe alle samenwerkingspartijen vertegenwoordigd aangevuld met de Uitvoerende partijen. b. Halfjaarlijks vindt tussen de samenwerkingspartijen een evaluatie plaats van het Veldwerk. c. Op basis van de evaluatie medio 2021, zal begin 2022 worden bekeken of het Veldwerk en de samenwerking tussen de samenwerkingspartijen op deze manier wordt voortgezet. d. Als de samenwerkingspartijen besluiten de samenwerking voort te zetten worden er voor 1 juli 2022 nieuwe afspraken gemaakt. 5. Financiering: a. Schiphol stelt naast het dienstencentrum, zoals bedoeld in artikel 3, onder b sub iii; i. in 2021 en 2022 €151.001 beschikbaar voor de uitvoering van het Veldwerk (in totaal €302.000). b. De gemeente Haarlem stelt: i in 2021 en 2022 vanuit de regionale middelen €188.755 beschikbaar voor de uitvoering van het Veldwerk (in totaal €377.510). ii.

De gemeente Haarlem stelt in 2021 en 2022 jaarlijks €64.000 de financiële bijdrage van het ministerie van Justitie en Veiligheid voor ‘aanpak sociale problematiek Schiphol’, ter beschikking aan 2

het Veldwerk(in totaal €128.000). iii. De gemeente Haarlem stelt jaarlijks een deel van de bijdrage van het ministerie van Volksgezondheid Welzijn en Sport voor de ‘brede aanpak dak en thuisloosheid’ ter hoogte van € 237.500 ter beschikking aan het veldwerk in 2021 en 2022 (in totaal €475.000). c. De gemeente Haarlemmermeer stelt: i in 2021 en 2022 €50.000 beschikbaar voor de uitvoering van het Veldwerk (in totaal €100.000). 6. Betaling van het Veldwerk: i Schiphol ontvangt in het eerste kwartaal van 2021 een factuur van de gemeente Haarlem voor het bedrag voor 2021 zoals genoemd onder 5a sub i. Het eerste kwartaal van 2022 ontvangt Schiphol een factuur van de gemeente Haarlem voor het bedrag voor 2022 zoals genoemd onder 5a sub i. ii Haarlemmermeer ontvangt in het eerste kwartaal van 2021 een factuur van de gemeente Haarlem voor het bedrag voor 2021 zoals genoemd onder 5c sub i. Haarlemmermeer ontvangt in het eerste kwartaal van 2022 een factuur van de gemeente Haarlem voor het bedrag voor 2022 zoals genoemd onder 5c sub i. 7. Niet besteed budget: i. De gemeente Haarlem ontvangt van het ministerie van J en V een definitieve afrekening op grond van de eindrapportage en de werkelijk gemaakte kosten, rekening houdend met het maximale bijdragebedrag van €674.000,- (voor de jaren 2019, 2020, 2021 en 2022). ii.

Bij eventuele overgebleven middelen na de definitieve afrekeningen van ministerie van Justitie en Veiligheid en van ministerie van VWS worden deze naar rato van het ingebrachte bedrag over de drie partijen (gemeente Haarlem, Schiphol en gemeente Haarlemmermeer) verdeeld en teruggestort. 8. Beslechting geschillen: 1. Partijen zullen het ontstaan van geschillen zoveel mogelijk trachten te voorkomen door middel van het voeren van overleg. 2. Komen de samenwerkingspartijen er gezamenlijk niet uit dan, dan kunnen de samenwerkingspartijen ertoe besluiten een mediator in te schakelen. 3. Het bepaalde in lid 1. en 2. laat onverlet het recht van de samenwerkingspartijen om, mocht niet tot een oplossing gekomen worden, geschillen die naar aanleiding van de samenwerkingsafspraken opdrachtgeverschap Veldwerk Schiphol of de daaruit voortvloeiende afspraken tussen de samenwerkingspartijen mochten ontstaan, voor te leggen aan de rechtbank Noord-Holland, locatie Haarlem. 9. Looptijd: 1. Deze overeenkomst komt tot stand met de ondertekening van partijen en treedt (met terugwerkende kracht) in werking op 1 januari 2021. 2. De overeenkomst loopt na twee jaar af (1 januari 2023). 10.Wijzigingen: De Overeenkomst kan slechts gewijzigd worden met instemming van alle samenwerkingspartijen.

3

Aldus overeengekomen en ondertekend,

Gemeente Haarlem:

Datum:

Naam: J. Wienen

Functie: Burgemeester

4

Gemeente Haarlemmermeer:

Datum:

Naam: M. Schuurmans-Wijdeven

Functie: Burgemeester

5

Schiphol:

Datum:

Datum:

Naam

Naam:

Functie:

Functie

6