8267212 rv Programmabegroting 2024-2027

gemeente Haarlemmermeer

raadsvoorstel Onderwerp

Portefeuillehouder Steller Collegevergadering

Programmabegroting2024-2027 drs. Jurgen Nobel Hans leeuwen 26 september 2023

Raadsvergadering Raadsvoorstelnummer

8267212

1. Voorstel Collegebesluit(en)

Het college heeft besloten om: 1. de taakveldenraming voor2024, zoals opgenomenin de paragraaf 'Recapitulatieop taakveld' van de Programmabegroting2024-2027, vast te stellen. Het college besluit de raad voorte stellen om: 1. de Programmabegroting2024-2027 vast te stellen en de totale baten en lasten voorhet begrotingsjaar 2024 als volgt te autoriseren: a. beleidsdoel A van programmaZorg en werk vooreen totaalbedrag van € 75,8 miljoen; b. de andere beleidsdoelen van programmaZorg en werk, de overige programma's,het overzicht algemene dekkingsmiddelen en het overzicht overhead; 2. in te stemmen met de meerjarenraming 2025-2027; 3. de le kredietverstrekking voor2024 vast te stellen waarbij de volgende kredieten worden geautoriseerd en vrijgegeven voorbesteding in 2024: a. al in het investeringsplanopgenomenkredieten met een totaalbedrag van € 1.882.500; b. een bedrag van € 90.118.700vrij te geven voorbesteding in 2024 aan al eerder geautoriseerde investeringen; 4. de 22e kredietwijziging van 2023 voor€ 6.000 vast te stellen; 5. een bedrag van maximaal € 10 miljoenvoorstrategische aankopenvan gronden de daaropaanwezige opstallente autoriserenen vrij te geven in 2024 en hiertoe de 2e kredietverstrekking vast te stellen; 6.

gezien het bij de Programmabegroting2023-2027 vastgestelde beleid dat maximaal de laatste twee jaar van het meerjarenbeeld negatief mogenstaan, in te stemmen met het procesvoorstelom te komentot een sluitend meerjarenbeeld. 2. Samenvatting

Met de programmabegrotingwordt richting en inzicht gegeven aan de beleidsdoelstellingen, de voorgenomen beleidsuitvoeringen de financiëleconsequentieshiervan voorhet komende begrotingsjaar.

Programmabegroting2024-2027

pagina2

Uitgangspunten Programmabegroting 2024-2027 voorde programmabegrotingis de Voorjaarsrapportage 2023 (7735887), Uitgangspunt vastgesteld doorde raad op29 juni2023. Na het opstellenvan de voorjaarsrapportage heeft zich nogeen aantal ontwikkelingenvoorgedaanmet effect ophet meerjarenbeeld. Vooreen juiste weergave van dit meerjarenbeeld zijn deze meegenomen in de begroting. Dit betreft onder meer de meicirculaire gemeentefondsen al genomenbesluiten. Versterkeninformatiewaarde Planning & Contro!producten De raad heeft zich uitgesprokenom vijfjaar te werken aan het versterken van de informatiewaarde van de P&C producten(2020.4242721). Onderdeel daarvan is de toepassing van de Duisenberg-methode. Veel van de aanbevelingenvan de rapporteursgaan over de programma'sZorg en werk en Maatschappelijke ontwikkeling.Voorhet sociaal domein is een nieuwbeleidskader vastgesteld, het 'Algemeen beleidskader sociaal domein' (7532520). De volgende stap is om dit beleid verder uit te werken in acties en indicatorenmet een vertaling hiervan in het programmaZorg en werk in de Programmabegroting2025-2028. In deze begrotingzijn in het programmaZorg en werk meerdere grafieken opgenomen met indicatoren.

Op basis van de informatieopde website Waarstaatjegemeente.nl worden de cijfers van Haarlemmermeer vergeleken met zowel alle gemeenten van Nederland als met de groep Welvarende jonge- of groeigemeenten en toegelicht. Nieuwtoegevoegd aandeProgrammabegroting 2024-2027 Aan het programmaRuimtelijke ontwikkelingenis 'beleidsdoel D: Het energiesysteem in Haarlemmermeer is in 2050 COz-neutraal'toegevoegd. Waarondervier activiteiten zijn opgenomen: 1. zorgen dat iedereen mee kan doen in de energietransitie; 2. lokaal opwekkenvan duurzameenergie; 3. verduurzamenvan de gebouwde omgeving; 4. toekomstbestendigmaken van de energie-infrastructuur. Op basis van de Wet openoverheid is onderde paragrafen de nieuweverplichte paragraaf openbaarheid Wet openoverheid toegevoegd. Financieel beeld enontwikkelingen Het meerjarenbeeld is geactualiseerd ten opzichte van de stand van de Voorjaarsrapportage 2023. Als gevolg van de aanpassingvan de financieringssystematiekvan gemeenten doorhet Rijk zijn de jaren 2026 en 2027 negatief. In de meicirculaire 2023 is bekend gemaakt dat het Kabinet heeft besloten dat het gemeentefonds vanaf2027 geïndexeerd wordt opbasis van de ontwikkelingvan het brutobinnenlandsproduct.Dit besluit is echter nogniet verder uitgewerkt, waardoorbij de actualisatie van het meerjarenbeeld hiermee geen rekening is gehouden.

Op basis van de reservering van het Rijk leidt dit voorHaarlemmermeer tot een verwacht positiefbedrag van circa € 1 miljoenvoorde te ontvangenalgemene uitkering. Het presenterenvan een tekort voorde jaren 2026 en 2027 sluit aan bij het begrotingsadvies van de VNG dat zij op14 juli 2023 heeft uitgebracht (ledenbrief 23/030). Procesvoorstel sluitend meerjarenbeeld Naar aanleidingvan het amendement 'Raad in positie'geven wij in dit raadsvoorstel aan welk proceswij voorogen zien om te komentot een sluitend meerjarenbeeld.

pagina3

Programmabegroting2024-2027

Het geactualiseerde meerjarenbeeld ziet er als volgt uit: Omschrijving

(bedragen X € 1 miljoen;- is nadeel)

2024

2025

2026

2027

Geraamd saldo Meicirculaire gemeentefonds Kapitaallastenen financieringsresultaat Herberekening kostendekkendheid afvalstoffen-en rioolheffing Diverse mutaties

3,05 0,20 -0,12

7,74 0,75 -0,27

-14,96 -2,10 0,44

-25,05 -1,93 1,73

0,70

0,79

0,81

0,80

0,02

0,07

0,07

0,08

Geactualiseerd meerjarenbeeld

3,86

9,08

-15,74

-24,37

3. Uitwerking 3.1 Wat willen we bereiken?

Met de programmabegrotingwordt richting en inzicht gegeven aan de beleidsdoelstellingen, de voorgenomen beleidsuitvoeringen de financiëleconsequentieshiervan voorhet komende begrotingsjaar. Dit doen we doorper programmaantwoordte geven opde drie centrale vragen: - wat willen wij bereiken? - wat gaan wij daarvoordoen? - wat mag het kosten? Daarnaast geeft de programmabegrotinginzicht in het financiëlemeerjarenbeeld. 3.2

Wat gaanwe daarvoordoen?

Deze programmabegrotinggeeft een doorkijknaar de jaren 2024 tot en met 2027. De programmabegrotingbevat negen beleidsprogramma's, het overzicht algemene dekkingsmiddelen, het overzicht overhead, negen paragrafenen de financiëlebegroting. Daarnaast is een hoofdstuk Financiëlehoofdlijnenopgenomen, waarmee de raad beter in staat wordt gesteld om haar controlerendetaak uit te voeren. De Voorjaarsrapportage 2023, vastgesteld doorde raad op29 juni2023, is het uitgangspunt voorde Programmabegroting2024-2027. Na het opstellenvan de voorjaarsrapportage heeft zich nogeen aantal ontwikkelingenvoorgedaanmet effect ophet meerjarenbeeld. Dit betreft ondermeer de meicirculaire gemeentefondsen al genomenbesluiten. Vooreen uitgebreide toelichting ophet meerjarenbeeld verwijzen wij naar het hoofdstuk Financiëlehoofdlijnen. Autorisatie programmabegroting Doorde raad worden de baten en lasten van 2024 geautoriseerd, zodat het college gemachtigd wordt tot uitvoeringvan de beleidsdoelen en activiteiten in de begroting. Conformde FinanciëleverordeningHaarlemmermeer 2021 (2021.0000629) artikel 6, lid 1, worden de baten en lasten per programmageautoriseerd, tenzij een beleidsdoel van een programma 10% of meer van het begrotingstotaal(lasten) voormutaties reserves van de primitieve begroting omvat. Dan autoriseert de raad de baten en lasten vooreen dergelijk beleidsdoel apart.

Voor 2024 is dit het geval bij: • Beleidsdoel A, inwonersontvangenzorg en ondersteuning thuis, van programmaZorg en werk. De totale lasten van dit beleidsdoel zijn € 75,8 miljoen. Dit beleidsdoel wordt dan ookafzonderlijkgeautoriseerd.

Programmabegroting2024-2027

pagina4

Bij autorisatievan de baten en lasten per programmakan het college tot een maximum van € 2 miljoenaan budget verschuiven tussen de beleidsdoelen, mits het afgesprokenbeleid per beleidsdoel gerealiseerd wordt. Procesvoorstel sluitend meerjarenbeeld Vanuithet oogpunt van een gedegen financieel beleid is het noodzakelijkonsnu al voorte bereiden opmogelijke ombuigingenvanaf het begrotingsjaar2026. Dit sluit ookaan bij het beleid dat is vastgesteld bij het raadsbesluit over de Programmabegroting2023-2027, dat wanneerals gevolg van de onzekere financieringssystematiekvan het Rijk naar de gemeenten tekorten ontstaan,maximaal de laatste twee jaar negatief mogenstaan. In eerste instantiezal dit procesambtelijk zijn en vanaf het voorjaar2024 ookbestuurlijk. In het amendement 'Raad in positie'zoals aangenomenbij de Strategische Agenda van de Raad (SAR) bij de Voorjaarsrapportage 2023, heeft de raad als onderwerp'Procesvoorstelom te komentot een positiefmeerjarenbeeld' aan de SAR toegevoegd. Wij hebben het volgende procesophoofdlijnenvoorogen: 1. 2. 3.

Ambtelijke uitwerking Bestuurlijke bespreking en raadsconsultatie Besluitvorming(gelijk met Voorjaarsrapportage 2024)

september t/m december 2023 januarit/m maart 2024 april-juni2024

De ambtelijke uitwerkingbestaat uit het opstellenvan een lijst met mogelijke maatregelen. Het gaat hierbij om maatregelen om taken te minderen, taken stopte zetten en inkomstente verhogen. De ambtelijke organisatiewordt gevraagd de (maatschappelijke) effecten goed in beeld te brengen. Daarmee is er voorde raad ruimte keuzes te maken. Voorafgaandeaan de besluitvormingwordt de raad in het vroege voorjaarmeegenomen in de mogelijke maatregelen. De reactie en eventuele aanvullendevoorstellenvan de raad worden meegenomen in het raadsvoorstel dat de raad gelijktijdig met de Voorjaarsrapportage 2024 wordt aangeboden.In dat voorstelzal ookworden ingegaan opwelke ombuigingen(als eerste) worden verzacht indien er toch (gedeeltelijke) aanvullenderijksmiddelen komen. Naar aanleidingvan de doorde raad aangenomenmotie 'Geen Haagse knaken-GeenHaagse taken' wordt bij de mogelijke maatregelen ookgekeken naar taken die aan de gemeente zijn opgelegd doorhet Rijk en stopgezet kunnenworden omdat de gemeente onvoldoende middelen van het Rijk ontvangt. Gemeentefonds De raming van de algemene uitkeringuit het gemeentefonds is gebaseerd opde informatieuit de meicirculaire 2023. De raad is per brief van 22 juni2023 (X.2023.03889) over de uitkomsten van de circulaire geïnformeerd. Vanaf 2026 is er nogsteeds sprake van een grote terugval in de te ontvangenalgemene uitkering.

Dit is het gevolg van de nieuwe financieringssystematiek vanaf dat jaar waartoe het Kabinet besloten heeft. Hierdoor komt de omvangvan het gemeentefondsstructureel€ 3 miljard lager uit ten opzichte van 2025. Dit nadat het Kabinet vanaf 2026 een reparatie van structureel€ 1 miljard heeft verwerkt. Het Kabinet heeft eenzijdig besloten dat het gemeentefondsvanaf 2027 geïndexeerd wordt opbasis van de ontwikkeling van het brutobinnenlandsproduct(bbp). Voorde indexering opbasis van de ontwikkelingvan het brutobinnenlandsproductvanaf 2027 is doorhet Rijk een aanvullendbudget van € 150 miljoenin 2027 gereserveerd. In de Miljoenennota 2024 wordenvoor2027 en verder de cijfers opbasis van de bbp-systematiek berekend en opgenomen opbasis van de opdat moment meest actuele gegevens. In de meicirculaire 2023 is dat nogniet verwerkt. Op basis van de reservering van het Rijk leidt dit voorHaarlemmermeer tot een verwacht extra te ontvangen bedrag via de algemene uitkeringvan circa € 1 miljoen. Hiermee is in het meerjarenbeeld geen rekeninggehouden.

Programmabegroting2024-2027

pagina5

Strategische heroriëntatie Gelet ophet geprognotiseerdetekort in het meerjarenbeeld over de jaren 2022-2025 heeft de raad op1 juli 2021 besloten tot een pakket ombuigingsmaatregelenoplopend tot € 13,2 miljoen in 2025 (2021.0001203). In het coalitieakkoord2022-2026 is het voornemenopgenomende ombuigingenvanaf 2024 te verzachten. In de financiëleeffecten van het akkoord is hiervoor structureel€ 2 miljoenper jaar geraamd vanaf 2024. In het onderdeel Strategische heroriëntatie van de financiëlebegrotingis een specificatie van de ombuigingenopgenomen. Investeringen Op grondvan artikel 6, lid 3a, van de FinanciëleverordeningHaarlemmermeer 2021 (2021.0000629)vindt de autorisatievan investeringskredieten onderde € 2 miljoenplaats bij de programmabegroting.Investeringenvan € 2 miljoenen hoger dienen te worden geautoriseerd via een apart raadsvoorstel. De toelichting is opgenomen in het hoofdstuk 'Investeringen'in de 'Financiëlebegroting'. De groengearceerde bedragen, opgenomen in het 'Investeringsplan', betreffen investeringendie via een separaat raadsvoorstel geautoriseerd worden. Per jaarschijf worden de investeringenin de programmabegrotingvrijgegeven. 22ekredietwijziging van2023 Met de kredietwijziging van 2023 van € 6.000 wordt het krediet voorde aanschaf van een Noodstroomaggregaathuisvesting gemeentelijke organisatieafgesloten.

Strategische aankopen Net zoals in voorgaandejaren vraagt onscollege ruimte om strategische aankopente doen. Wanneerde mogelijkheid zich voordoetom tot een strategische aankoopover te gaan willen wij snel en discreet kunnenhandelen. Hiertoe stellen wij vooreen bedrag van maximaal € 10 miljoenbeschikbaar te stellen. Eventuele rente en eenmalige afschrijvingen voortvloeiend uit een strategische aankoop worden aangevraagd bij het eerste planning& controlproduct volgend opde betreffende aankoopdan wel middels een raadsvoorstel. In de paragraaf Grondbeleid wordt nader ingegaanopde randvoorwaardenvoorstrategische aankopen. Watzijn de kanttekeningen en risico's?

Meerjarenbeeld Vooraldoorde hoge accressen van het gemeentefonds als gevolg van het rijksbeleid, is de prognosevoorhet meerjarenbeeld tot en met 2025 positief.Vanaf 2026 laat het meerjarenbeeld een structureel negatief saldo zien. Daarbij is geen rekeninggehouden met de onzekerheden die er zijn. Inflatie(loon-enprijsstijgingen) Voorhet jaar 2024 is rekeninggehouden met indexeringvan de budgetten opbasis van de voorspellingen van het Centraal Planbureau(CPB) in het Centraal economisch plan(CEP) 2023. Als gevolg van de coronacrisisen de oorlogin Oekraïne waren in 2022 de loon-en prijsstijgingen fors hoger dan we gewend zijn. Ook in 2023 is de inflatie noghoog. Om de gevolgen van de hogere inflatie beter te verwerken in het meerjarenbeeld, is bij de vaststelling van de Voorjaarsrapportage 2023 besloten een nacalculatietoe te passen opde indexering voorloonen prijsstijgingen.In 2024 worden de in het CEP 2023 geactualiseerde cijfers van de begrotingsjaren2022 en 2023 verwerkt in de aan te houden indexeringenin 2024. Onzeker is of deze indexeringenvoldoendezijn voorhet opvangenvan de inflatie.

pagina6

Programmabegroting2024-2027

Omdat de Centrale EuropeseBank (CEB) de inflatie wil bestrijden doorhet verhogen van de rente is een risico 'Rentestijging' opgenomen.De aanpassingvan de rente werkt doorin de rentetarieven die de gemeente verschuldigd is voornieuwaf te sluiten leningen.In de Programmabegroting2024-2027 is rekeninggehouden met een stijging van de te betalen rente voorlanglopendeleningenvan 2,5% naar 3,25%. De kans is aanwezig dat de rente verder stijgt en de rentelasten in het meerjarenbeeld toenemen. Jeugdzorg endeWet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) Voorde jeugdzorgen de Wmo is in het meerjarenbeeld een stelpostvan 2% opgenomen voor een groeiende vraag naar hulp (volumegroei),maar de vraag is of dit voldoendeis. Het risico bestaat dat de volumegroeitoch hoger is. Motie'Positiefgestemd!' Op basis van de doorde raad aangenomenmotie 'Positief gestemd!' is de raming van de toeristenbelastingin 2024 met € 1 miljoenen in 2025 met € 2 miljoenverhoogd. Deze meeropbrengstis onzeker. Dit omdat de omzet van de hotels doorde coronacrisisnogonder druk staat dooreen lagere bezetting en het nogde vraag is of het aantal zakelijke reizigers in dezelfde mate terugkomtna de coronacrisis.Het grootstedeel van de hotels in Haarlemmermeer is gericht opde zakelijke markt.

Omdat de aangiftentoeristenbelastingpas na 1 april van het jaar volgend ophet belastingjaar definitief worden, is er opdit momentgeen volledig inzicht in de ontwikkelingvan het aantal overnachtingenin 2023. De ontwikkelingvan het aantal overnachtingenen de opbrengstwordt goed gevolgd. Over de ontwikkelingin 2023 wordt gerapporteerdin de Najaarsrapportage2023. De geraamde meeropbrengstis tevens opgenomenbij de risico's in de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing. 3.3

Wat mag het kosten?

Het totaal van baten in 2024 (inclusiefreservemutaties) bedraagt € 554,5 miljoen, het totaal van lasten 2024 (inclusiefreservemutaties) bedraagt € 550,7 miljoen,waarmee een positief saldo van € 3,86 miljoenontstaat.De in de programmabegrotingverwerkte mutaties leiden tot het volgende meerjarenbeeld: 2026

2027

7,74

-14,96

-25,05

0,75

-2,10

-1,93

-0,12

-0,27

0,44

1,73

0,70

0,79

0,81

0,80

0,02

0,07

0,07

0,08

3,86

9,08

-15,74

-24,37

(bedragen x € 1 miljoen;- is nadeel)

2024

Geraamd saldo Meicirculaire gemeentefonds Kapitaallastenen financieringsresultaat Herberekening kostendekkendheid afvalstoffen-en rioolheffing Diverse mutaties

3,05 0,20

Omschrijving

Geactualiseerd meerjarenbeeld

2025

Watzijn definanciëlerisico's?

Onze gemeente looptgeen vermeldenswaardige financiëlerisico's bij de uitvoeringvan dit voorstel. 3.4 Wie is daarvoorverantwoordelijk?

De raad heeft het budgetrecht en stelt de beleidsmatige en financiëlekaders vast. Met het vaststellen van de programmabegrotingautoriseertde raad het college om de per programma beschikbaar gestelde budgetten te besteden ter realisatie van de geformuleerde doelen en activiteiten. Het college is integraal verantwoordelijkvoorhet uitvoerenvan deze

Programmabegroting2024-2027

pagina7

programmabegroting.De portefeuillehouderFinanciënis het eerste aanspreekpunt namenshet college en verantwoordelijkvoorde totstandkomingvan de planning& controlproducten. 3.5

Overigerelevante informatie

Na het opstellenvan de programmabegrotingis er aanvullendeinformatieontvangenover de ontwikkelingvan de lasten van afvalinzamelingen -verwerking en de lasten van riolering. Deze informatiekonadministratief-technisch niet meer verwerkt worden in de cijfers van de programmabegroting.Echter deze hogere lasten moeten wel wordenverrekend in de tarieven van de afvalstoffen-en rioolheffing. Afvalstoffenheffing Als gevolg van de hoge inflatie in 2022 en 2023 moet Meerlanden de tarieven over 2024 extra verhogen. Hierdoorstijgen de lasten van de afvalinzamelingen -verwerking met € 1,7 miljoen extra ten opzichte van de ramingenopgenomenin de programmabegroting.Gezien deze ontwikkelingstellen wij in het separate raadsvoorstel Belastingvoorstellen2024 voorom de tarieven van de afvalstoffenheffing te verhogen met 13,7%. Dit is gelijk aan de inflatiecorrectie die wordt gehanteerd voorde belastingen zoals vastgesteld in de Voorjaarsrapportage 2023. Rioolheffing Ter onderbouwing van de rioolheffingwordt een Programma rioleringen stedelijk water (PRSW) 2024-2028 opgesteld als opvolgervan het Gemeentelijk rioleringsplan(GRP) 2021-2023. Dit programmais in conceptgereed en wordt eind oktoberter vaststelling aan de raad aangeboden.Uit het conceptplan blijkt dat de lasten van de rioleringen het stedelijk water meer stijgen dan eerder geraamd.

Op basis van het GRP is in de programmabegrotingrekening gehouden met een stijging van 2%. Uit de doorrekeningvan het PRSW blijkt dat de tarieven van de rioolheffing ookmet 13,7% moeten stijgen in 2024. In het raadsvoorstel Belastingvoorstellen 2024 wordt deze stijging ter vaststelling aan de raad voorgelegd. De ramingenvan de baten en de lasten voorde afvalinzamelingen -verwerking en riolering worden bijgesteld in de Voorjaarsrapportage 2024. 3.6 Wanneeren hoe zal de raadoverde voortgangworden geïnformeerd?

De programmabegrotingis onderdeel van de bestuurlijke planning& controlcyclus. Over de uitvoeringvan de beleidsdoelen en activiteiten uit de programmabegrotingwordt de raad tussentijdsgeïnformeerd met de voor-en najaarsrapportage.Na afloopvan het begrotingsjaar legt het college verantwoordingaf met de jaarstukken. 4. Ondertekening